២៣. តេវីសតិមោ បរិច្ឆេទោ

កិលេសប្បហានកថា

១៣៧៥. ឯតេសុ យេន យេ ធម្មា, បហាតព្ពា ភវន្តិ ហិ;

តេសំ ទានិ ករិស្សាមិ, បកាសនមិតោ បរំ.

ឥមេសុ បន ចតូសុ មគ្គញាណេសុ យេ ធម្មា យេន ញាណេន បហាតព្ពា, តេសំ បហានមេវំ វេទិតព្ពំ. ឯតានិ ហិ យថាយោគំ សំយោជនកិលេសមិច្ឆត្តលោកធម្មមច្ឆរិយវិបល្លាសគន្ថាគតិអាសវ- ឱឃយោគនីវរណបរាមាសឧបាទានានុសយមលអកុសលកម្មបថ- អកុសលចិត្តុប្បាទសង្ខាតានំ បហានករានិ.

តត្ថ សំយោជនានីតិ ទស សំយោជនានិ. សេយ្យថិទំ – រូបរាគារូបរាគមានឧទ្ធច្ចាវិជ្ជាតិ ឥមេ បញ្ច ឧទ្ធំភាគិយសំយោជនានិ នាម. សក្កាយទិដ្ឋិ វិចិកិច្ឆា សីលព្ពតបរាមាសោ កាមរាគោ បដិឃោតិ ឥមេ បញ្ច អធោភាគិយសំយោជនានិ នាម.

កិលេសាតិ ទស កិលេសា. សេយ្យថិទំ – លោភោ ទោសោ មោហោ មានោ ទិដ្ឋិ វិចិកិច្ឆា ថិនំ ឧទ្ធច្ចំ អហិរិកំ អនោត្តប្បន្តិ.

មិច្ឆត្តាតិ ទស មិច្ឆត្តា. សេយ្យថិទំ – មិច្ឆាទិដ្ឋិ មិច្ឆាសង្កប្បោ មិច្ឆាវាចា មិច្ឆាកម្មន្តោ មិច្ឆាអាជីវោ មិច្ឆាវាយាមោ មិច្ឆាសតិ មិច្ឆាសមាធិ មិច្ឆាញាណំ មិច្ឆាវិមុត្តីតិ.

លោកធម្មាតិ អដ្ឋ លោកធម្មា លាភោ អលាភោ យសោ អយសោ និន្ទា បសំសា សុខំ ទុក្ខន្តិ. ឥធ បន ការណូបចារេន លាភាទិវត្ថុកស្ស អនុនយស្ស, អលាភាទិវត្ថុកស្ស បដិឃស្ស ចេតំ លោកធម្មគហណេន គហណំ កតន្តិ វេទិតព្ពំ.

មច្ឆរិយានីតិ បញ្ច មច្ឆរិយានិ អាវាសមច្ឆរិយំ កុលមច្ឆរិយំ លាភមច្ឆរិយំ ធម្មមច្ឆរិយំ វណ្ណមច្ឆរិយន្តិ. ឥមានិ អាវាសាទីសុ អញ្ញេសំ សាធារណភាវំ អសហនាការេន បវត្តានិ មច្ឆរិយានិ.

វិបល្លាសាតិ អនិច្ចទុក្ខអនត្តអសុភេសុយេវ វត្ថូសុ ‘‘និច្ចំ សុខំ អត្តា សុភ’’ន្តិ ឯវំ បវត្តា សញ្ញាវិបល្លាសោ ចិត្តវិបល្លាសោ ទិដ្ឋិវិបល្លាសោតិ ឥមេ តយោ វិបល្លាសា.

គន្ថាតិ ចត្តារោ គន្ថា អភិជ្ឈាកាយគន្ថោ, ព្យាបាទោ, សីលព្ពតបរាមាសោ, ឥទំសច្ចាភិនិវេសោ កាយគន្ថោតិ.

អគតីតិ ឆន្ទទោសមោហភយានិ. អាសវាតិ ចត្តារោ អាសវា – កាមរាគភវរាគមិច្ឆាទិដ្ឋិអវិជ្ជាសវោតិ. ឱឃយោគានីតិបិ តេសមេវាធិវចនំ. នីវរណានីតិ កាមច្ឆន្ទាទយោ. បរាមាសោតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិយា អធិវចនំ.

ឧបាទានាតិ ចត្តារិ ឧបាទានានិ កាមុបាទានាទីនីតិ. អនុសយាតិ សត្ត អនុសយា កាមរាគានុសយោ បដិឃមានទិដ្ឋិវិចិកិច្ឆាភវរាគាវិជ្ជានុសយោតិ. មលាតិ តយោ មលា – លោភោ ទោសោ មោហោតិ.

អកុសលកម្មបថាតិ ទស អកុសលកម្មបថា. សេយ្យថិទំ – បាណាតិបាតោ អទិន្នាទានំ កាមេសុមិច្ឆាចារោ មុសាវាទោ បិសុណវាចា ផរុសវាចា សម្ផប្បលាបោ អភិជ្ឈា ព្យាបាទោ មិច្ឆាទិដ្ឋីតិ ទស.

អកុសលចិត្តុប្បាទាតិ លោភមូលានិ អដ្ឋ, ទោសមូលានិ ទ្វេ, មោហមូលានិ ទ្វេតិ ឥមេ ទ្វាទសាតិ.

ឯតេសំ សំយោជនាទីនំ ឯតានិ យថាសម្ភវំ បហានករានិ. កថំ? សំយោជនេសុ តាវ សក្កាយទិដ្ឋិវិចិកិច្ឆាសីលព្ពតបរាមាសា អបាយគមនីយា កាមរាគបដិឃាតិ ឯតេ បឋមមគ្គញាណវជ្ឈា, សេសា កាមរាគបដិឃា ឱឡារិកា ទុតិយមគ្គញាណវជ្ឈា, សុខុមា តតិយមគ្គញាណវជ្ឈា, រូបរាគាទយោ បញ្ចបិ ចតុត្ថមគ្គញាណវជ្ឈា ឯវ.

កិលេសេសុ ទិដ្ឋិវិចិកិច្ឆា បឋមមគ្គញាណវជ្ឈា, ទោសោ តតិយមគ្គញាណវជ្ឈោ, លោភមោហមានថិនឧទ្ធច្ចអហិរិកានោត្តប្បានិ ចតុត្ថមគ្គញាណវជ្ឈានិ.

មិច្ឆត្តេសុ មិច្ឆាទិដ្ឋិ មុសាវាទោ មិច្ឆាកម្មន្តោ មិច្ឆាអាជីវោតិ ឥមេ បឋមមគ្គញាណវជ្ឈា, មិច្ឆាសង្កប្បោ បិសុណវាចា ផរុសវាចាតិ ឥមេ តតិយមគ្គញាណវជ្ឈា, ចេតនាយេវ ចេត្ថ មិច្ឆាវាចាតិ វេទិតព្ពា, សម្ផប្បលាបមិច្ឆាវាយាមសតិសមាធិវិមុត្តិញាណានិ ចតុត្ថមគ្គញាណវជ្ឈានិ.

លោកធម្មេសុ បដិឃោ តតិយមគ្គញាណវជ្ឈោ, អនុនយោ ចតុត្ថមគ្គញាណវជ្ឈោ, យសេ បសំសាយ ច អនុនយោ ចតុត្ថមគ្គញាណវជ្ឈោតិ ឯកេ.

មច្ឆរិយានិ បឋមមគ្គញាណវជ្ឈានិ ឯវ.

វិបល្លាសេសុ បន អនិច្ចេ និច្ចំ, អនត្តនិ អត្តាតិ ច សញ្ញាចិត្តទិដ្ឋិវិបល្លាសា, ទុក្ខេ សុខំ, អសុភេ សុភន្តិ ទិដ្ឋិវិបល្លាសោ ចាតិ ឥមេ បឋមមគ្គញាណវជ្ឈា, អសុភេ សុភន្តិ សញ្ញាចិត្តវិបល្លាសា តតិយមគ្គញាណវជ្ឈា, ទុក្ខេ សុខន្តិ ចតុត្ថមគ្គញាណវជ្ឈា.

គន្ថេសុ សីលព្ពតបរាមាសឥទំសច្ចាភិនិវេសកាយគន្ថា បឋមមគ្គញាណវជ្ឈា, ព្យាបាទកាយគន្ថោ តតិយមគ្គញាណវជ្ឈោ, អភិជ្ឈាកាយគន្ថោ ចតុត្ថមគ្គញាណវជ្ឈោវ.

អគតិយោ បឋមមគ្គញាណវជ្ឈា.

អាសវេសុ ទិដ្ឋាសវោ បឋមញាណវជ្ឈោ, កាមាសវោ តតិយញាណវជ្ឈោ, ឥតរេ ទ្វេ ចតុត្ថញាណវជ្ឈា. ឱឃយោគេសុបិ ឯសេវ នយោ.

នីវរណេសុ វិចិកិច្ឆានីវរណំ បឋមញាណវជ្ឈំ, កាមច្ឆន្ទោ ព្យាបាទោ កុក្កុច្ចន្តិ តីណិ តតិយញាណវជ្ឈានិ, ថិនមិទ្ធឧទ្ធច្ចានិ ចតុត្ថញាណវជ្ឈានិ.

បរាមាសោ បឋមញាណវជ្ឈោ.

ឧបាទានេសុ សព្ពេសម្បិ លោកិយធម្មានំ វត្ថុកាមវសេន ‘‘កាមា’’តិ អាគតត្តា រូបារូបេសុ រាគោបិ កាមុបាទានេ បតតិ, តស្មា តញ្ច កាមុបាទានំ ចតុត្ថញាណវជ្ឈំ, សេសានិ បឋមញាណវជ្ឈានិ.

អនុសយេសុ ទិដ្ឋិវិចិកិច្ឆានុសយា បឋមញាណវជ្ឈា, កាមរាគបដិឃានុសយា តតិយញាណវជ្ឈា, មានភវរាគាវិជ្ជានុសយា ចតុត្ថញាណវជ្ឈា.

មលេសុ ទោសមលំ តតិយញាណវជ្ឈំ, ឥតរានិ ចតុត្ថញាណវជ្ឈានេវ.

អកុសលកម្មបថេសុ បាណាតិបាតោ អទិន្នាទានំ មិច្ឆាចារោ មុសាវាទោ មិច្ឆាទិដ្ឋីតិ ឥមេ បឋមញាណវជ្ឈា, បិសុណវាចា ផរុសវាចា ព្យាបាទោតិ តតិយញាណវជ្ឈា, សម្ផប្បលាបោ អភិជ្ឈា ចតុត្ថញាណវជ្ឈាវ.

អកុសលចិត្តុប្បាទេសុ ចត្តារោ ទិដ្ឋិគតចិត្តុប្បាទា, វិចិកិច្ឆាសម្បយុត្តោ ចាតិ បញ្ច បឋមញាណវជ្ឈា, ទ្វេ បដិឃសម្បយុត្តា តតិយញាណវជ្ឈា, សេសា ចតុត្ថញាណវជ្ឈាតិ.

យញ្ច យេន វជ្ឈំ, តំ តេន បហាតព្ពំ នាម. តេន វុត្តំ ‘‘ឯតេសំ សំយោជនាទីនំ ធម្មានំ ឯតានិ យថាយោគំ បហានករានី’’តិ.

១៣៧៦. ឯតេសុ ញាណេសុ ច យេន យេន,

យោ យោ ហិ ធម្មោ សមុបេតិ ឃាតំ;

សោ សោ អសេសេន ច តេន តេន,

សន្ទស្សិតោ សាធុ មយា បនេវំ.

កិលេសបហានក្កមកថាយំ.

១៣៧៧. បរិញ្ញាទីនិ កិច្ចានិ, យានិ វុត្តានិ សត្ថុនា;

សច្ចាភិសមយេ តានិ, បវក្ខាមិ ឥតោ បរំ.

១៣៧៨. ឯកេកស្ស បនេតេសុ,

ញាណស្សេកក្ខណេ សិយា;

បរិញ្ញា ច បហានញ្ច,

សច្ឆិកិរិយា ច ភាវនា.

១៣៧៩. បរិញ្ញាទីនិ ឯតានិ, កិច្ចានេកក្ខណេ បន;

យថាសភាវតោ តានិ, ជានិតព្ពានិ វិញ្ញុនា.

១៣៨០. បទីបោ ហិ យថា លោកេ, អបុព្ពាចរិមំ ឥធ;

ចត្តារិ បន កិច្ចានិ, ករោតេកក្ខណេ បន.

១៣៨១. អាលោកញ្ច វិទំសេតិ, នាសេតិ តិមិរម្បិ ច;

បរិយាទិយតិ តេលញ្ច, វដ្ដិំ ឈាបេតិ ឯកតោ.

១៣៨២. ឯវំ តំ មគ្គញាណម្បិ, អបុព្ពាចរិមំ បន;

ចត្តារិបិ ច កិច្ចានិ, ករោតេកក្ខណេ បន.

១៣៨៣. បរិញ្ញាភិសមយេនេវ, ទុក្ខំ អភិសមេតិ សោ;

បហានាភិសមយេនេវ, តថា សមុទយម្បិ ច.

១៣៨៤. ភាវនាវិធិនាយេវ, មគ្គំ អភិសមេតិ តំ;

អារម្មណក្រិយាយេវ, និរោធំ សច្ឆិករោតិ សោ.

វុត្តម្បិ ចេតំ ‘‘មគ្គសមង្គិស្ស ញាណំ ទុក្ខេបេតំ ញាណំ, ទុក្ខសមុទយេបេតំ ញាណំ, ទុក្ខនិរោធេបេតំ ញាណំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយបេតំ ញាណ’’ន្តិ. តត្ថ យថា បទីបោ វដ្ដិំ ឈាបេតិ, ឯវំ មគ្គញាណំ ទុក្ខំ បរិជានាតិ. យថា អន្ធការំ នាសេតិ, ឯវំ សមុទយំ បជហតិ. យថា អាលោកំ វិទំសេតិ, ឯវំ សហជាតាទិបច្ចយតាយ សម្មាសង្កប្បាទិមគ្គំ ភាវេតិ. យថា តេលំ បរិយាទិយតិ, ឯវំ កិលេសបរិយាទានេន និរោធំ សច្ឆិករោតីតិ វេទិតព្ពំ.

១៣៨៥. ឧគ្គច្ឆន្តោ យថាទិច្ចោ, អបុព្ពាចរិមំ បន;

ចត្តារិ បន កិច្ចានិ, ករោតេកក្ខណេ ឥធ.

១៣៨៦. ឱភាសេតិ ច រូបានិ, នាសេតិ តិមិរម្បិ ច;

អាលោកញ្ច វិទំសេតិ, សីតញ្ច បដិហញ្ញតិ.

១៣៨៧. យថា ច មហតី នាវា, អបុព្ពាចរិមំ បន;

ចត្តារិ បន កិច្ចានិ, ករោតេកក្ខណេ បន.

១៣៨៨. ជហតី ឱរិមំ តីរំ, សោតំ ឆិន្ទតិ សា បន;

តថា វហតិ ភណ្ឌញ្ច, តីរមប្បេតិ បារិមំ.

១៣៨៩. នាវាយោរិមតីរស្ស, យថា បជហនំ បន;

តថេវ មគ្គញាណស្ស, ទុក្ខស្ស បរិជាននំ.

១៣៩០. យថា ឆិន្ទតិ តំ សោតំ, តណ្ហំ ជហតិ តំ តថា;

យថា វហតិ តំ ភណ្ឌំ, សហជាតាទិនា បន.

១៣៩១. តថេវ បច្ចយត្តេន, មគ្គំ ភាវេតិ នាម សោ;

យថា បារំ បន ឯវំ, និរោធារម្មណំ ភវេ.

១៣៩២. លោកុត្តរេន និទ្ទិដ្ឋា, យា លោកុត្តរភាវនា;

សា សង្ខេបនយេនេវំ, មយា សាធុ បកាសិតា.

១៣៩៣. កោ ហិ នាម នរោ លោកេ,

លោកុត្តរសុខាវហំ;

ភាវនំ បន បញ្ញាយ,

ន ច ភាវេយ្យ បណ្ឌិតោ.

១៣៩៤. ឥមំ វិទិត្វា ហិតភាវនំ វនំ,

ឧបេតិ យោ វេ សុខសំហិតំ ហិតំ;

វិធូយ ចិត្តស្ស អនុត្តមំ តមំ,

ឧបេតិ ចាវិគ្គហកម្បទំ បទំ.

ឥតិ អភិធម្មាវតារេ ញាណទស្សនវិសុទ្ធិនិទ្ទេសោ នាម

តេវីសតិមោ បរិច្ឆេទោ.