១២. ទ្វាទសមោ បរិច្ឆេទោ

បញ្ញត្តិនិទ្ទេសោ

ឯត្ថាហ – ‘‘កិំ ឯត្តកមេវ ញេយ្យំ, ឧទាហុ អញ្ញម្បិ អត្ថី’’តិ? អត្ថិ បញ្ញត្តិ នាមាតិ. សា បនេសា បញ្ញបេតព្ពតោ, បញ្ញាបនតោ ច ‘‘បញ្ញត្តី’’តិ វុច្ចតិ. តេនេវាហ – ‘‘យា តេសំ តេសំ ធម្មានំ សង្ខា សមញ្ញា បញ្ញត្តិ វោហារោ នាមំ នាមកម្មំ នាមធេយ្យំ និរុត្តិ ព្យញ្ជនំ អភិលាបោ’’តិ. តត្ថ សង្ខាយតីតិ សង្ខា, កថីយតីតិ អត្ថោ. កិន្តិ កថីយតិ? ‘‘អហ’’ន្តិ ‘‘មម’’ន្តិ ‘‘បរោ’’តិ ‘‘បរស្សា’’តិ ‘‘មញ្ចោ’’តិ ‘‘បីឋ’’ន្តិ អនេកេហិ អាការេហិ កថីយតីតិ សង្ខា. សមញ្ញាយតីតិ សមញ្ញា. បញ្ញាបីយតីតិ បញ្ញត្តិ. វោហរីយតីតិ វោហារោ. កិន្តិ វោហរីយតិ? ‘‘អហ’’ន្តិ ‘‘មម’’ន្តិ ‘‘បរោ’’តិ ‘‘បរស្សា’’តិ ‘‘មញ្ចោ’’តិ ‘‘បីឋ’’ន្តិ. ឯវំ តាវ បញ្ញបេតព្ពតោ បញ្ញត្តីតិ វុត្តា. ‘‘អហ’’ន្តិ ហិ រូបាទយោ ធម្មេ ឧបាទាយ បដិច្ច ការណំ កត្វា យថា តេ រូបាទយោ ធម្មា ឧប្បាទវយវន្តោ, ន ឯវំវិធា, កេវលំ លោកសង្កេតេន សិទ្ធា យា អយំ ‘‘អហ’’ន្តិ កថីយតិ ចេវ បញ្ញាបីយតិ ច, ឯសា បញ្ញត្តីតិ អត្ថោ.

ឥទានិ បញ្ញាបនតោ បញ្ញត្តិំ បកាសេតុំ ‘‘នាមំ នាមកម្ម’’ន្តិអាទិមាហ. តត្ថ នាមន្តិ តំ តំ ធម្មំ ‘‘ឯស ឥត្ថន្នាមោ នាមា’’តិ បញ្ញបេតិ, តស្មា តំ បញ្ញត្តីតិ បវុច្ចតិ. នាមកម្មន្តិអាទីនិ តស្សា ឯវ វេវចនានិ. អយំ បញ្ញាបនតោ បញ្ញត្តិ នាម.

សា បនេសា តជ្ជាបញ្ញត្តិ ឧបាទាបញ្ញត្តិ ឧបនិធាបញ្ញត្តីតិ តិវិធា ហោតិ. តត្ថ តជ្ជាបញ្ញត្តិ នាម ចក្ខុសោតរូបសទ្ទបថវីតេជោវាយោតិអាទិនយប្បវត្តា. ឧបាទាបញ្ញត្តិ បន សមូហាសមូហវសេន ទុវិធា ហោតិ. តត្ថ សមូហបញ្ញត្តិ នាម រូបារូបធម្មេសុ ឯកស្ស វា ពហូនំ វា នាមំ គហេត្វា សមូហមេវោបាទាយ វុច្ចតិ. កថំ? អច្ឆតរច្ឆឃដបដាទិប្បភេទា. អយំ សមូហបញ្ញត្តិ នាម. អសមូហបញ្ញត្តិ បន ទិសាកាសកាលនិមិត្តាភាវនិរោធាទិភេទា.

យទា បន សា វិជ្ជមានំ បរមត្ថំ ជោតយតិ, តទា ‘‘វិជ្ជមានបញ្ញត្តី’’តិ បវុច្ចតិ. យទា អវិជ្ជមានំ សមូហាសមូហភេទំ នាមមត្តំ ជោតយតិ, តទា ‘‘អវិជ្ជមានបញ្ញត្តី’’តិ បវុច្ចតិ. ទុវិធាបិ បនេសា សោតទ្វារជវនានន្តរំ គហិតបុព្ពសង្កេតមនោទ្វារជវនវិញ្ញាណេន វិញ្ញាយតិ. យាយ គហិតបុព្ពសង្កេតេន មនោទ្វារជវនវិញ្ញាណេន បញ្ញាបីយតិ. យំ សន្ធាយ ‘‘វិជ្ជមានបញ្ញត្តិ, អវិជ្ជមានបញ្ញត្តិ, វិជ្ជមានេន អវិជ្ជមានបញ្ញត្តិ, អវិជ្ជមានេន វិជ្ជមានបញ្ញត្តិ, វិជ្ជមានេន វិជ្ជមានបញ្ញត្តិ, អវិជ្ជមានេន អវិជ្ជមានបញ្ញត្តី’’តិ ឆក្កនយោ វុត្តោ. តត្ថ បរមត្ថតោ វិជ្ជមានានំ រូបាទីនំ បញ្ញាបនា វិជ្ជមានបញ្ញត្តិ. តថា អវិជ្ជមានានមិត្ថិបុរិសាទីនំ បញ្ញាបនា អវិជ្ជមានបញ្ញត្តិ. ឋបេត្វា បន វចនត្ថំ កេនចិ អាការេន អនុបលព្ភមានានំ បញ្ចមសច្ចាទីនំ, តិត្ថិយបរិកប្បិតានំ វា បកតិបុរិសាទីនំ បញ្ញាបនាបិ អវិជ្ជមានបញ្ញត្តិយេវ. ‘‘តេវិជ្ជោ, ឆឡភិញ្ញោ’’តិ ឯវមាទិនយប្បវត្តា វិជ្ជមានេន អវិជ្ជមានបញ្ញត្តិ. ‘‘ឥត្ថិសទ្ទោ, បុរិសសទ្ទោ’’តិ ឯវមាទិកា អវិជ្ជមានេន វិជ្ជមានបញ្ញត្តិ. ‘‘ចក្ខុវិញ្ញាណំ, សោតវិញ្ញាណ’’ន្តិ ឯវមាទិកា វិជ្ជមានេន វិជ្ជមានបញ្ញត្តិ. ‘‘ខត្តិយកុមារោ, ព្រាហ្មណកុមារោ, ភិក្ខុកុមារោ’’តិ ឯវមាទិកា អវិជ្ជមានេន អវិជ្ជមានបញ្ញត្តីតិ ឯវំ វុត្តា ឆ បញ្ញត្តិយោបិ ឯត្ថេវ សង្គហំ គច្ឆន្តិ. អយំ ឧបាទាបញ្ញត្តិ នាម.

ឧបនិធាបញ្ញត្តិបិ ឯតិស្សា ឯវ បភេទា, សា បន ‘‘ទីឃំ ឧបនិធាយ រស្សោ, រស្សំ ឧបនិធាយ ទីឃោ’’តិអាទិនយប្បវត្តា ‘‘កបណំ មានុសកំ រជ្ជំ ទិព្ពសុខំ ឧបនិធាយា’’តិ ឯវមាទិកា ច, តស្មា បញ្ញបេតព្ពតោ ច បញ្ញាបនតោ ច បញ្ញត្តីតិ វេទិតព្ពា. សមញ្ញា សមត្តា.

៧៧៨. បរមត្ថតោ ច បញ្ញត្តិ, តតិយា កោដិ ន វិជ្ជតិ;

ទ្វីសុ ឋានេសុ កុសលោ, បរវាទេសុ ន កម្បតិ.

ឥតិ អភិធម្មាវតារេ បញ្ញត្តិនិទ្ទេសោ នាម

ទ្វាទសមោ បរិច្ឆេទោ.