៥. បញ្ចមោ បរិច្ឆេទោ

ភូមិបុគ្គលចិត្តុប្បត្តិនិទ្ទេសវណ្ណនា

១៨២. ឥតោ បរំ បវក្ខាមិ, ពុទ្ធិវុទ្ធិករំ នយំ;

ចិត្តានំ ភូមិសុប្បត្តិំ, បុគ្គលានំ វសេន ច.

អហំ ឥតោ បរំ ពុទ្ធិវុទ្ធិករំ នយំ មតិវទ្ធិករំ នយំ បវក្ខាមិ ទេសេស្សាមិ. ចិត្តានំ ភូមិសុប្បត្តិំ បុគ្គលានំ វសេន ច ភូមីសុ ចិត្តានំ ឧប្បត្តិំ, បុគ្គលានំ វសេន ភូមីសុ ចិត្តានំ ឧប្បត្តិញ្ច បវក្ខាមិ.

១៨៣. ទេវា ចេវ មនុស្សា ច, តិស្សោ ច អបាយភូមិយោ ហោន្តិ, គតិយោ បញ្ច តេសំ ទេវមនុស្សតិរច្ឆានបេតនិរយគតីនំ វសេន បញ្ច គតិយោ និទ្ទិដ្ឋា សត្ថុនា ទស្សិតា ភគវតា. តយោ ភវា បន កាមរូបារូបភវវសេន តយោ សត្ថុនា និទ្ទិដ្ឋា ទស្សិតា.

១៨៤-៥. ភូមិយោ តត្ថ តិំសេវ, តាសុ តិំសេវ បុគ្គលា តត្ថ តេសុ តីសុ ភវេសុ តិំស ឯវ ភូមិយោ ហោន្តិ, តាសុ ភូមីសុ ឧប្បន្នា បុគ្គលា តិំស ឯវ ហោន្តិ, ឯតាសុ ភូមីសុ ឧប្បន្នា សព្ពេ ច បន បុគ្គលា បដិសន្ធិកចិត្តានំ វសេន ឯកូនវីសតិ ហោន្តិ. បដិសន្ធិ ច នាមេសា ឯសា បដិសន្ធិ ច នាម ទុវិធា ទ្វិប្បការា សមុទីរិតា សត្ថុនា កថិតា.

១៨៦. អចិត្តកា បដិសន្ធិ, សចិត្តកា បដិសន្ធិ ច ឥតិ ទុវិធា បដិសន្ធិ ហោតិ, អសញ្ញិព្រហ្មានំ បដិសន្ធិ អចិត្តកា រូបបដិសន្ធិ ហោតិ. សេសា រូបបដិសន្ធិតោ សេសា សចិត្តកា សចិត្តកបដិសន្ធិ ញេយ្យា បណ្ឌិតេន ជានិតព្ពា. សា បន សចិត្តកា បដិសន្ធិ ឯកូនវីសតិ ហោតិ.

១៨៧. បដិសន្ធិវសេនេវ សចិត្តកបដិសន្ធិវសេន ឯវ វីសតិ បុគ្គលា ហោន្តិ. ឥធ ឥមស្មិំ ចិត្តាធិការេ ចិត្តាធិការត្តា អចិត្តកបដិសន្ធិ រូបបដិសន្ធិ ន ច ឧទ្ធដា ន ច កថិតា មយា.

១៨៨. អហេតុទ្វិតិហេតូតិ, បុគ្គលា តិវិធា សិយុំ អហេតុកទ្វិហេតុកតិហេតុកា ឥតិ តិវិធា តិប្បការា បុគ្គលា សិយុំ ភវេយ្យុំ. អរិយា បន បុគ្គលា អដ្ឋ ឥតិ ឯវំ ឥមិនា មយា វុត្តប្បការេន សព្ពេ បុគ្គលា ឯកាទស ឦរិតា កថិតា ភគវតា.

១៨៩. ភូមីសុ តិំសភូមីសុ ចិត្តានំ ឧប្បត្តិំ ឯតេសំ បន សព្ពេសំ បុគ្គលានំ បភេទតោ ភូមីសុ ចិត្តានំ ឧប្បត្តិញ្ច គណ្ហតោ គណ្ហន្តស្ស មម វចនំ និពោធថ, តុម្ហេ ជានាថ សុណាថ.

១៩០. តីសុ ភូមីសុ កតិ ចិត្តានិ ជាយន្តិ? មេ មយ្ហំ វទ តានិ ចិត្តានិ ត្វំ កថេហិ, សព្ពាសុ ភូមីសុ ចុទ្ទស ឯវ ចិត្តានិ. តំ យថា –

វោដ្ឋព្ពំ កាមបុញ្ញញ្ច, វិយុត្តានិ ច ទិដ្ឋិយា;

ឧទ្ធច្ចសហិតញ្ចេវ, ហោន្តិ សព្ពត្ថ ចុទ្ទស.

១៩១. សទា វីសតិ ចិត្តានិ, កាមេយេវ ភវេ សិយុំ វីសតិ ចិត្តានិ កាមេយេវ ភវេ សទា សព្ពស្មិំ កាលេ សិយុំ ភវេយ្យុន្តិ. តំ យថា –

កាមេ អដ្ឋ មហាបាកា, ទោមនស្សទ្វយម្បិ ច;

តថា ឃានាទិវិញ្ញាណត្តយំ បាកា អបុញ្ញជា.

ឃានាទិវិញ្ញាណត្តយន្តិ កុសលវិបាកឃានាទិត្តយំ. បាកា អបុញ្ញជា អកុសលតោ ជាតា អហេតុកា សត្ត វិបាកា. បញ្ច រូបភវេយេវ បញ្ច ចិត្តានិ រូបភវេយេវ ភវន្តិ. ចត្តារេវ អរូបិសុ ចត្តារិ ចិត្តានិ អរូបីសុយេវ ហោន្តិ. តំ យថា –

រូបេវ រូបបាកា វារុប្បបាកា អរូបិសុ;

នវ មហគ្គតា បាកា, រូបារូបេវ ជាយរេ.

១៩២. កាមរូបភវេស្វេវ អដ្ឋារស ចិត្តានិ ភវន្តិ.

តំ យថា –

បុញ្ញរូបានិ បញ្ចេវ, បុញ្ញជំ សម្បដិច្ឆនំ;

ចក្ខុសោតទ្វយំ បុញ្ញបាកំ សន្តីរណទ្វយំ.

បុញ្ញបាកំ ហសិតុប្បាទមនោធាតុក្រិយាបិ ច;

អដ្ឋារសាទិមគ្គេន, បញ្ច រូបក្រិយាបិ ច;

កាមរូបភវេស្វេវ, ឯតានេវ សទា សិយុំ.

ទ្វេចត្តាលីស ចិត្តានិ, ហោន្តិ តីសុ ភវេសុបិ ទ្វេចត្តាលីស ចិត្តានិ ហោន្តិ. តំ យថា –

បដិឃទ្វយវជ្ជិតានិ, អបុញ្ញានិ ទសេវ ច;

មហាបុញ្ញានិ អដ្ឋេវ, វោដ្ឋព្ពនក្រិយានិ ច.

បុញ្ញារុប្បានិ ចត្តារិ, អារុប្បកិរិយានិ ច;

កនិដ្ឋមគ្គវជ្ជានិ, សត្ត លោកុត្តរានិ ច;

ទ្វេចត្តាលីស ចិត្តានិ, ហោន្តិ តីសុ ភវេសុបិ.

១៩៣. ឋបេត្វា បន សព្ពេសំ, ចតស្សោបាយភូមិយោ ចតស្សោ អបាយភូមិយោ ឋបេត្វា វជ្ជេត្វា អបាយតោ សេសានំ សព្ពេសំ បុគ្គលានំ ឆព្ពីសភូមីសុ តេរស ឯវ ចិត្តានិ ហោន្តិ. តំ យថា –

ចតុត្ថារូបាវចរំ, អនាគាមិផលាទយោ;

មហាក្រិយា ច ជាយន្តិ, តេរសាបាយវជ្ជិតា.

អនាគាមិផលាទយោតិ អាទិ-សទ្ទេន ហិ អរហត្តផលានិ គហិតានិ.

១៩៤. អបរានិ ចតស្សោបិ, ឋបេត្វារុប្បភូមិយោ ចតស្សោ អរូបភូមិយោ ឋបេត្វា សេសាសុ ឆព្ពីសភូមីសុ អបរានិ ឆ ចិត្តានិ ជាយន្តិ. តំ យថា –

មនោធាតុក្រិយញ្ចេវ, បុញ្ញជំ សម្បដិច្ឆនំ;

ចក្ខុសោតទ្វយំ បុញ្ញបាកំ សន្តីរណទ្វយំ;

ឆេវ ចិត្តានិ ជាយន្តិ, តថា ឧបរិវជ្ជិតេ.

១៩៥. សុទ្ធាវាសិកទេវានំ, ឋបេត្វា បញ្ច ភូមិយោ បញ្ច ភូមិយោ ឋបេត្វា បញ្ចវីសតិភូមីសុ បញ្ច ចិត្តានិ ជាយន្តិ. តំ យថា –

ទិដ្ឋិយា សម្បយុត្តានំ, វិចិកិច្ឆាយុតំ តថា;

បញ្ច សព្ពត្ថ ជាយន្តិ, សុទ្ធាវាសវិវជ្ជិតេ.

១៩៦. អបរានិ ទុវេ ហោន្តិ, បញ្ចវីសតិភូមិសុ;

ឋបេត្វា នេវសញ្ញញ្ច, ចតស្សោបាយភូមិយោ.

ចតស្សោបាយភូមិយោ នេវសញ្ញានាសញ្ញញ្ច ឋបេត្វាយេវ បញ្ចវីសតិភូមីសុ អបរានិ ទុវេ ចិត្តានិ ហោន្តិ. តំ យថា –

ឋបេត្វា នេវសញ្ញញ្ច, ចតស្សោបាយភូមិយោ;

សេសាសុ តតិយារុប្បជវនំ ជាយតិ ទ្វយំ.

១៩៧. ទ្វេបិ ចិត្តានិ ជាយន្តិ, ចតុវីសតិភូមិសុ ចតស្សោបាយភូមិយោ អាកិញ្ចញ្ញញ្ច នេវសញ្ញញ្ច ឋបេត្វា សេសាសុ ចតុវីសតិភូមីសុ ទ្វេបិ ចិត្តានិ ជាយន្តិ. តំ យថា –

ចតុត្ថតតិយារុប្បំ, ឋបេត្វាបាយភូមិយោ;

សេសាសុ ទុតិយារុប្ប-ជវនំ ជាយតិ ទ្វយំ.

១៩៨. អបាយភូមិយោ ហិត្វា ចតស្សោ អបាយភូមិយោ តិស្សោ ឧបរិ អរូបភូមិយោ ហិត្វា ឆឌ្ឌេត្វា សេសាសុ តេវីសតិភូមីសុ ទ្វេយេវ បន ចិត្តានិ ហោន្តិ. តំ យថា –

អបាយភូមិយោ ហិត្វា, តិស្សោចារុប្បភូមិយោ;

សេសាសុ បឋមារុប្បំ, ជវនទ្វយំ ជាយតិ.

១៩៩. អរូបេ ច អបាយេ ច អដ្ឋ ភូមិយោ ឋបេត្វា សេសាសុ ពាវីសតិភូមីសុ ឯកាទសវិធំ ចិត្តំ ហោតិ. តំ យថា –

សព្ពំ រូបញ្ច វិបាកំ, ឋបេត្វា សិតមានសំ;

ឯកាទសេវ ជាយតិ, អបាយារូបវជ្ជិតេ.

២០០. សុទ្ធាវាសេ អបាយេ ច នវ ភូមិយោ ឋបេត្វា សេសាសុ ឯកវីសាសុ ភូមីសុ និច្ចម្បិ ចត្តារោ ឯវ មានសា ហោន្តិ. តំ យថា –

សោតាបត្តិផលញ្ចេវ, សកទាគាមិផលម្បិ ច;

សកទាគាមិមគ្គោ ច, ឋបេត្វាបាយសុទ្ធកេ;

អនាគាមិមគ្គោ ចេវ, ឯកវីសាសុ ហោន្តិ ហិ.

២០១. ឯកំ សត្តរសស្វេវ, ចិត្តំ ជាយតិ ភូមិសុ សុទ្ធាវាសអបាយារុប្បភូមិយោ ឋបេត្វា អវសេសាសុ សត្តរសសុ ភូមីសុ ឯកំ ចិត្តំ ជាយតិ. តំ យថា –

សុទ្ធាវាសេ អបាយេ ច, ឋបេត្វារុប្បភូមិយោ;

អាទិមគ្គោ ឯកោ ហោតិ, សត្តរសសុ ភូមិសុ.

២០២. ទ្វាទសេវ តុ ជាយន្តេ, ឯកាទសសុ ភូមិសុ;

ឋបេត្វា បន សព្ពាបិ, ភូមិយោ ហិ មហគ្គតា. –

ឯកូនវីសតិភូមិយោ ឋបេត្វា សេសាសុ ឯកាទសសុ ភូមីសុ ទ្វាទស ចិត្តានិ ជាយន្តិ. តំ យថា –

ទោមនស្សទ្វយាបុញ្ញបាកា សត្ត ច បុញ្ញជំ;

ឃានាទិត្តយំ សេសាសុ, ហិត្វា សព្ពា មហគ្គតា.

២០៣. កាមាវចរទេវានំ វសេន ច មនុស្សានំ វសេន ច សត្តសុ កាមាវចរភូមីសុ អដ្ឋ ចិត្តានិ សព្ពទា ជាយន្តិ. តំ យថា –

កាមេ ទេវមនុស្សានំ, មហាបាកានិ ជាយរេ;

សទា សត្តសុ ឯតានិ, ហិត្វា តេវីស ភូមិយោ.

២០៤. បញ្ចមជ្ឈានបាកេកោ, ជាយតេ ឆសុ ភូមិសុ ឯកោ បញ្ចមជ្ឈានវិបាកោ វេហប្ផលាទីសុ ឆសុ ភូមីសុ ជាយតិ. ចត្តារិ បន រូបវិបាកចិត្តានិ តីសុ តីសុ ភូមីសុ ជាយន្តិ. អយមេត្ថាធិប្បាយោ – ឯកោ បឋមរូបវិបាកោ ព្រហ្មបារិសជ្ជព្រហ្មបុរោហិតមហាព្រហ្មានំ តីសុ ភូមីសុ ជាយតិ, ឯកោ ទុតិយរូបវិបាកោ, ឯកោ តតិយរូបវិបាកោ ច បរិត្តាភាអប្បមាណាភាអាភស្សរានំ តីសុ ភូមីសុ ជាយតិ, ឯកោ ចតុត្ថរូបវិបាកោ បរិត្តសុភអប្បមាណសុភសុភកិណ្ហានំ តីសុ ភូមីសុ ជាយតិ.

២០៥. ចត្តារិ បន ចិត្តានិ, ហោន្តិ ឯកេកភូមិសុ អរូបាវចរវិបាកានំ វសេន ចត្តារិ បន ចិត្តានិ ឯកេកភូមីសុ ឯកេកាសុ ភូមីសុ ហោន្តិ, ឥតិ ឯវំ ឥមិនា មយា វុត្តប្បការេន សព្ពាសុ ភូមីសុ ចិត្តុប្បាទំ បរិទីបយេ បណ្ឌិតោ កថេយ្យ.

២០៦-៧. កុសលាកុសលា កាមេ កាមេ វីសតិ កុសលាកុសលា, តេសំ បាកា អហេតុកា តេសំ កុសលាកុសលានំ អហេតុកា បញ្ចទស វិបាកា អាវជ្ជនទ្វយញ្ច ឥតិ ឯវំ ឥមិនា មយា វុត្តប្បការេន សត្តតិំស មានសា នរកាទីសុ ចតូសុ អបាយេសុបិ ជាយរេ. អវសេសានិ ទ្វិបញ្ញាស ចិត្តានិ កទាចិបិ កិស្មិញ្ចិ កាលេបិ នុប្បជ្ជន្តិ. តំ យថា –

បញ្ចទសានិ រូបេ តុ, អរូបេ ទ្វាទសីរិតា;

អដ្ឋ លោកុត្តរានេវ, កាមបាកា សហេតុកា.

អដ្ឋ មហាក្រិយា ចេវ, ហសិតុប្បាទមានសំ;

ទ្វិបញ្ញាសានិ ចិត្តានិ, អបាយេសុ ន ជាយរេ.

២០៨. កាមេ ទេវមនុស្សានំ កាមាវចរេ ទេវមនុស្សានំ មហគ្គតា នវ បាកា នេវ ជាយន្តិ, អសីតិ ហទយា មានសា សទា ជាយន្តិ. តំ យថា –

ទ្វាទសាកុសលានេវ, កុសលានេកវីសតិ;

សត្តវីសតិ បាកា ច, មហគ្គតវិវជ្ជិតា.

កាមេ ទេវមនុស្សានំ, ក្រិយចិត្តានិ វីសតិ;

ហោន្តិ អសីតិ ចិត្តានិ, វិញ្ញេយ្យានិ វិភាវិនា.

២០៩-១២. កាមេ កាមាវចរេ អដ្ឋ មហាវិបាកា ទោមនស្សទ្វយម្បិ ច តថា ឃានាទិវិញ្ញាណត្តយំ កុសលវិបាកំ អបុញ្ញជា សត្ត បាកា. នត្ថិ អារុប្បបាកា ច, រូបាវចរភូមិយំ អរូបបាកា ច ចត្តារោ រូបាវចរភូមិយំ នត្ថិ. អយមេត្ថាធិប្បាយោ – រូបាវចរភូមិយំ អដ្ឋ មហាវិបាកា កាមសុគតិសត្តានំ ទ្វិន្នំ វិបាកចិត្តត្តា ន ហោន្តិ, ឈានេន វិក្ខម្ភិតត្តា ទោមនស្សទ្វយម្បិ នត្ថិ, ឃានជិវ្ហាកាយបសាទវិរហិតត្តា កុសលវិបាកំ ឃានាទិត្តយំ នត្ថិ, អនិដ្ឋារម្មណានំ អភាវតោ សត្ត អកុសលវិបាកា ច នត្ថិ, អរូបបាកា ច នត្ថិ. កស្មា? អរូបានំ វិបាកចិត្តត្តា. ឥមេហិ សហ ចិត្តេហិ ឥមេហិ ចតុវីសតិចិត្តេហិ សហ តយោ មគ្គា ផលទ្វយំ សោតាបត្តិមគ្គោ សកទាគាមិមគ្គោ អនាគាមិមគ្គោ ច សោតាបត្តិផលសកទាគាមិផលានិ ច ចត្តារោ ទិដ្ឋិសំយុត្តា វិចិកិច្ឆាសំយុត្តម្បិ ច ចត្តារោ ហេដ្ឋិមា បាកា ច សុទ្ធាវាសេ ន លព្ភរេ ន លព្ភន្តិ. អយមេត្ថាធិប្បាយោ – បុថុជ្ជនសោតាបន្នសកទាគាមិបុគ្គលានំ អសាធារណត្តា សុទ្ធោ ច អាវាសោ, អថ វា ឃោរាតិក្កមដ្ឋិតត្តា អនាគាមិបុគ្គលា សុទ្ធា នាម, ចតុរោឃតិណ្ណត្តា ខីណាសវា សុទ្ធា នាម, តេសំ សុទ្ធានំ ទ្វិន្នំ ឧត្តមសត្តានំ អាវាសោតិបិ សុទ្ធាវាសោ, តស្មិំ.

អយមេត្ថាធិប្បាយោ – សុទ្ធាវាសេ បន សោតាបត្តិមគ្គសោតាបត្តិផលសកទាគាមិមគ្គសកទាគាមិផលអនាគាមិមគ្គា ន វិជ្ជន្តិ. កស្មាតិ ចេ? អនាគាមិផលដ្ឋានំយេវ តស្មិំ ឧប្បជ្ជនតោ ចត្តារោ ទិដ្ឋិសំយុត្តា ច វិចិកិច្ឆាយុត្តញ្ច បញ្ច អកុសលចិត្តានំ សោតាបន្នេន វិនាសិតត្តា, ឥតិ តស្មា ការណា ន ជាយន្តិ. ចត្តារោ ហេដ្ឋិមវិបាកា ហេដ្ឋិមានំ រូបព្រហ្មានំ វិបាកចិត្តត្តា នត្ថិ. សេសានិ ឯកបញ្ញាស ចិត្តានិ សុទ្ធាវាសេ បន លព្ភន្តិ. តំ យថា –

ទិដ្ឋិយា វិប្បយុត្តានិ, ឧទ្ធច្ចសហគតំ តថា;

កាមបុញ្ញានិ អដ្ឋ ច, រូបបុញ្ញានិ បញ្ច វា.

អរូបកុសលានេវ, មគ្គោ ខីណាសវស្ស ច;

ចក្ខុសោតមនោធាតុ, បុញ្ញជា តីរណា ទុវេ.

បញ្ចមជ្ឈានបាកោ ច, អនាគាមិផលាទយោ;

សុទ្ធាវាសេសុ លព្ភន្តិ, ក្រិយចិត្តានិ វីសតិ.

រូបាវចរិកា សព្ពេ សព្ពានិ រូបាវចរានិ បញ្ចទស ចិត្តានិ, កាមធាតុយា សព្ពេ តេវីសតិ វិបាកា.

២១៣. ទោមនស្សាទិមគ្គោ ច ទោមនស្សទ្វយញ្ច អាទិមគ្គោ ច សោតាបត្តិមគ្គោ ច, ក្រិយា ច ទ្វេ អហេតុកា បញ្ចទ្វារាវជ្ជនហសិតុប្បាទានិ កិរិយានិ ចាតិ តេចត្តាលីស ចិត្តានិ អរូបភូមិយំ នត្ថិ. បញ្ច រូបាវចរវិបាកា រូបីនំ វិបាកចិត្តត្តា នត្ថិ. រូបជវនានិ ហេដ្ឋិមឈានានំ វិរត្តត្តា នត្ថិ. ចក្ខុសោតវិញ្ញាណានិ បុញ្ញជានិ បសាទរហិតត្តា នត្ថិ. ឃានាទិវិញ្ញាណានិ បកតិយាយេវ នត្ថិ. កុសលវិបាកា មនោធាតុ ចក្ខាទិគ្គហិតបញ្ចារម្មណត្តា អរូបានំ ធម្មារម្មណត្តា នត្ថិ, អសតិ ចក្ខាទិវិញ្ញាណេ សា ច បុញ្ញជា មនោធាតុ តាយ ច អសតិយា ចក្ខាទិវិញ្ញាណម្បិ នត្ថិយេវ. កិរិយាមនោធាតុបិ បញ្ចារម្មណត្តាយេវ នត្ថិ, ហសិតុប្បាទោបិ រូបកាយាភាវា សិតស្សាភាវា នត្ថិ, បុព្ពេវ ទិដ្ឋសច្ចា អរិយា រូបភូមិកា, តស្មា អាទិមគ្គោបិ នត្ថិ.

២១៤. ឯវំ ភូមិវសេនេវ, ចិត្តុប្បត្តិំ វិភាវយេ ឯវំ ឥមិនា មយា វុត្តប្បការេន ភូមិវសេន ចិត្តុប្បត្តិំ វិភាវយេ ធីរោ កថេយ្យ. តថា ឯវំ ឯកាទសន្នំ បុគ្គលានំ វសេន ចិត្តុប្បត្តិំ ធីរោ វិភាវយេ កថេយ្យ.

២១៥. កុសលាកុសលា កាមេ,

តេសំ បាកា អហេតុកា;

អាវជ្ជនទ្វយញ្ចាតិ,

សត្តតិំសេវ មានសាតិ. –

អយំ វុត្តត្ថា.

២១៦. ឯវំ ចតូស្វបាយភូមីសុ មនុស្សភូមិយញ្ចាតិ បញ្ចភូមីសុ អហេតុកស្ស សត្តស្ស ជាយន្តេ ឧប្បជ្ជន្តិ. ទ្វេបញ្ញាសាវសេសានិ, ន ជាយន្តិ កទាចិបិ អវសេសានិ ទ្វេបញ្ញាស ចិត្តានិ កទាចិបិ ន ជាយន្តិ ន ឧប្បជ្ជន្តិ, តានិ សរូបតោ វុត្តានេវ.

២១៧. អហេតុកស្ស សត្តស្ស ឧប្បជ្ជន្តេហិ សត្តតិំសចិត្តេហិ សហ ទុហេតុកា, ចតុមហាវិបាកា ចាតិ ចត្តាលីស ចិត្តានិ តថា ឯកកំ ទុហេតុកស្ស សត្តស្ស ជាយន្តិ.

២១៨-២៣. សព្ពេ មហគ្គតា ចេវ សព្ពេ សត្តវីសតិវិធា មហគ្គតា ចេវ សព្ពេបិ ច អនាសវា សព្ពេ អដ្ឋ លោកុត្តរា ចេវ ចត្តារោ តិហេតុកវិបាកា ច កាមេ ហសិតុប្បាទោ សហេតុកមហាកិរិយា ចាតិ នវ ក្រិយាបិ ចេតិ ចត្តាលីសំ តថា អដ្ឋ ច ទុហេតុនោ សត្តស្ស ន ជាយន្តិ.

អយមេត្ថាធិប្បាយោ – ទុហេតុនោ រូបារូបសមាបត្តិយា អសមត្ថតាយ សត្តវីស មហគ្គតា ន ជាយន្តិ, មគ្គផលំ អធិគន្តុំ អសមត្ថតាយ អដ្ឋ លោកុត្តរា ន ជាយន្តិ, តិហេតុកវិបាកា តិហេតុកានំ សត្តានំ វិបាកចិត្តត្តា ន ជាយន្តិ, នវ កិរិយានិ ខីណាសវានំយេវ ឧប្បជ្ជមានត្តា ន ជាយន្តីតិ. កាមាវចរសត្តស្ស, តិហេតុបដិសន្ធិនោ បុថុជ្ជនស្ស ចតុបញ្ញាស មានសា ជាយន្តិ. កតមានិ តានិ? ទុហេតុកស្ស វុត្តានិ ចត្តាលីស ចិត្តានិ តថា ឯកញ្ច កាមធាតុយំ ចត្តារោ ញាណសម្បយុត្តវិបាកា រូបារូបេសុ នវ បុញ្ញានិ ចាតិ ចតុបញ្ញាស មានសា ជាយន្តិ. បុថុជ្ជនស្ស តិហេតុនោ កាមសត្តស្ស បញ្ចតិំស ចិត្តានិ ន ជាយរេ ន ជាយន្តិ. តំ យថា –

អាវជ្ជនទ្វយំ ហិត្វា, អដ្ឋារស ក្រិយាបិ ច;

នវ មហគ្គតា បាកា, អដ្ឋ លោកុត្តរានិ ច.

កាមបុថុជ្ជនស្សេវ, តិហេតុបដិសន្ធិនោ;

បញ្ចតិំសេវ ចិត្តានិ, ន ជាយន្តិ កទាចិបិ.

ឆទេវេសុ មនុស្សេសុ ចាតិ សត្តសុ ភូមីសុ ជាតស្ស សោតាបន្នស្ស ទេហិនោ សត្តស្ស បញ្ញាស ចិត្តានិ ជាយន្តិ. ឥតិ វចនំ ធីរោ និទ្ទិសេ កថេយ្យ. តំ យថា –

ទិដ្ឋិយា វិប្បយុត្តានិ, ទោមនស្សទ្វយម្បិ ច;

ឧទ្ធច្ចសហិតញ្ចេវ, កាមបុញ្ញានិ អដ្ឋ ច.

នវ មហគ្គតបុញ្ញានិ, អាវជ្ជនទ្វយម្បិ ច;

សព្ពេ កាមវិបាកា ច, សោតាបត្តិផលម្បិ ច.

អស្ស សោតាបន្នស្ស នវតិំសេវ ចិត្តានិ ន ឧប្បជ្ជន្តិ. ឥតិ វចនំ ធីរោ ទីបយេ ទេសេយ្យ. តំ យថា –

អាវជ្ជនទ្វយំ ហិត្វា, អដ្ឋារស ក្រិយាបិ ច;

នវ មហគ្គតា បាកា, សត្ត លោកុត្តរានិ ច.

ទិដ្ឋិយា សម្បយុត្តានិ, វិចិកិច្ឆាយុតំ តថា;

នវតិំស ន ជាយន្តិ, សោតាបន្នស្ស ទេហិនោ.

២២៤. បឋមំ ផលំ ឋបេត្វា សោតាបន្នស្ស បុគ្គលស្ស វុត្តានិ ចិត្តានិ អត្តនោ សកទាគាមិនោ ផលេន សកទាគាមិផលេន សហ សកទាគាមិបុគ្គលស្ស សិយុំ.

២២៥. សោតាបន្នស្ស វុត្តានិ, ឋបេត្វា បដិឃទ្វយំ ទុតិយញ្ច ផលំ សកទាគាមិផលញ្ច ហិត្វា អត្តនោ អនាគាមិផលេន សហ សោតាបន្នស្ស សត្តស្ស វុត្តានិ យានិ អដ្ឋចត្តាលីស ចិត្តានិ អត្ថិ, តានិ អនាគាមិស្ស សត្តស្ស ជាយន្តិ. ឥតិ វចនំ ធីរោ វិនិទ្ទិសេ.

២២៦. កតិ ចិត្តានិ ជាយន្តិ, កាមេ អរហតោ បន កាមេ សត្តសុ កាមភូមីសុ ជាតស្ស អរហតោ ខីណាសវស្ស កតិ ចិត្តានិ ជាយន្តិ? ចត្តារិ ច ចត្តារីសញ្ច ចិត្តានិ កាមេ សត្តសុ កាមភូមីសុ ជាតស្ស អរហតោ សិយុំ ភវេយ្យុំ. តំ យថា –

តេវីស កាមបាកានិ, ក្រិយចិត្តានិ វីសតិ;

អរហត្តផលេនេវ, កាមេ អរហតោ សិយុំ.

២២៧. មគ្គដ្ឋានំ ចតុន្នម្បិ តេសំ បុគ្គលានំ សកំ សកំ មគ្គចិត្តំ សិយា ភវេយ្យ. ឯកចិត្តក្ខណា ហិ តេ ហិ សច្ចំ តំ មយា វុត្តំ វចនំ. តេ មគ្គា ឯកចិត្តក្ខណា.

២២៨. បុថុជ្ជនស្ស តីស្វេវ, បឋមជ្ឈានភូមិសុ តីសុ ឯវ បឋមជ្ឈានភូមីសុ ជាតស្ស បុថុជ្ជនស្ស ព្រហ្មុនោ បញ្ចតិំស ឯវ ចិត្តានិ ជាយន្តិ. ឥតិ វចនំ ធីរោ វិនិទ្ទិសេ ឧច្ចារេយ្យ. តំ យថា –

ទោមនស្សទ្វយំ ហិត្វា, អបុញ្ញានិ ទសេវ ច;

កាមបុញ្ញានិ អដ្ឋេវ, នវ បុញ្ញា មហគ្គតា.

ចក្ខុសោតទ្វយំ បុញ្ញបាកំ សន្តីរណទ្វយំ;

អាវជ្ជនទ្វយញ្ចេវ, បុញ្ញជំ សម្បដិច្ឆនំ;

បឋមជ្ឈានបាកោ ច, បញ្ចតិំសេវ ជាយរេ.

២២៩-២៣៤. ឃានាទីសុ បសាទេសុ បវត្តំ កុសលវិបាកំ វិញ្ញាណត្តយំ សត្ត អបុញ្ញជា បាកា អដ្ឋ មហាបាកា តថា ឧបរិឈានភូមីសុ ជាតា បាកា អារុប្បា ចត្តារោ វិបាកាបិ ច ទោមនស្សទ្វយម្បិ ច អាវជ្ជនទ្វយវជ្ជា អដ្ឋារស ក្រិយា ចេវ អដ្ឋ លោកុត្តរានិ ច ឯតានិ ចតុបញ្ញាស ចិត្តានិ បឋមជ្ឈានភូមីសុ តីសុ និព្ពត្តស្ស បុថុជ្ជនស្ស ទេហិនោ សត្តស្ស ន ច លព្ភរេ ន លព្ភន្តិ. តាសុ តីសុ ភូមីសុ និព្ពត្តស្ស បុថុជ្ជនស្ស ព្រហ្មុនោ វុត្តេសុ ចិត្តេសុ អបុញ្ញបញ្ចកំ ហិត្វា តត្ថ តីសុ បឋមជ្ឈានភូមីសុ និព្ពត្តស្ស សោតាបន្នស្ស ព្រហ្មុនោ បឋមផលេន សហ ឯកតិំស ចិត្តានិ ជាយរេ ជាយន្តិ. សកទាគាមិនោ តត្ថ តីសុ បឋមជ្ឈានភូមីសុ ជាតស្ស សកទាគាមិនោ ព្រហ្មុនោ តេសុ ចិត្តេសុ បឋមំ ផលំ ឋបេត្វា សកទាគាមិផលំ បក្ខិបិត្វា ឯកតិំសេវ ចិត្តានិ ជាយរេ. អនាគាមិស្ស តត្ថេវ តីសុ បឋមជ្ឈានភូមីសុ ឯវ ជាតស្ស អនាគាមិស្ស ទុតិយំ ផលំ ឋបេត្វា អត្តនោ ផលចិត្តេន សហ ឯកតិំសេវ ចិត្តានិ ជាយន្តិ.

២៣៥. វិញ្ញាណំ ចក្ខុសោតានំ, បុញ្ញជំ សម្បដិច្ឆនំ;

សន្តីរណទ្វយញ្ចេវ, ក្រិយចិត្តានិ វីសតិ.

២៣៦-៧. អរហត្តផលំ បឋមជ្ឈានតោ សម្ភវោ បាកោ សត្តវីសតិ ចិត្តានិ អរហន្តស្ស ខីណាសវស្ស ជាយរេ. បុថុជ្ជនស្ស តីស្វេវ តីសុ ឯវ ទុតិយជ្ឈានភូមីសុ ជាតស្ស បុថុជ្ជនស្ស ព្រហ្មុនោ ទុតិយជ្ឈានតតិយជ្ឈានបាកេន សហ ឆត្តិំស ចិត្តានិ ជាយន្តិ. តំ យថា –

ទោមនស្សទ្វយំ ហិត្វា, អបុញ្ញានិ ទសេវ ច;

កាមបុញ្ញានិ អដ្ឋេវ, នវ បុញ្ញមហគ្គតា.

ចក្ខុសោតទ្វយំ បុញ្ញបាកំ សន្តីរណទ្វយំ;

អាវជ្ជនទ្វយញ្ចេវ, បុញ្ញជំ សម្បដិច្ឆនំ.

ទុតិយជ្ឈានបាកេន, តតិយជ្ឈានបាកតោ;

ឆត្តិំសេវ ច ចិត្តានិ, ទុតិយជ្ឈានទេហិនោ.

២៣៨-២៤១. បុថុជ្ជនស្ស វុត្តេសុ, ហិត្វា វាបុញ្ញបញ្ចកំ អត្តនោ ផលេន សហ ពាត្តិំស ចិត្តានិ សោតាបន្នស្ស ជាយន្តិ. សោតាបន្នស្ស វុត្តេសុ, ឋបេត្វា បឋមំ ផលំ សោតាបន្នស្ស វុត្តេសុ បឋមំ ផលំ ឋបេត្វា អត្តនោ ផលចិត្តេន សហ ពាត្តិំស ចិត្តានិ, សកទាគាមិស្ស វុត្តេសុ ទុតិយំ ផលំ ឋបេត្វា អនាគាមិផលេន សហ ពាត្តិំសេវ ចិត្តានិ អស្ស អនាគាមិនោ ភវន្តិ. អរហន្តស្ស តីស្វេវ, អដ្ឋវីសតិ អត្តនោ តីសុ ឯវ ទុតិយជ្ឈានភូមីសុ ជាតស្ស អរហតោ អត្តនោ ផលេន ទុតិយជ្ឈានតតិយជ្ឈានបាកតោ បាកេហិ សហ អដ្ឋវីសតិ ចិត្តានិ ហោន្តិ. តំ យថា –

វិញ្ញាណំ ចក្ខុសោតានំ, បុញ្ញជំ សម្បដិច្ឆនំ;

សន្តីរណទ្វយញ្ចេវ, ក្រិយចិត្តានិ វីសតិ.

អរហត្តផលំ បាកោ, ទុតិយជ្ឈានសម្ភវោ;

តតិយជ្ឈានបាកោ ច, អដ្ឋវីសតិ មានសា.

២៤២-៦. បរិត្តកសុភាទីនំ, ទេវានំ តីសុ ភូមីសុ ចតុត្ថជ្ឈានវិបាកេន សហ បញ្ចតិំសេវ ចិត្តានិ ជាយន្តិ. សោតាបន្នស្ស តត្ថេក-តិំស ចិត្តានិ ជាយរេតត្ថ តាសុ តីសុ បរិត្តកសុភាទីនំ ភូមីសុ សោតាបន្នស្ស ច ឯកតិំស ចិត្តានិ ជាយរេ. យថា ឯវំ សកទាគាមិនោ ឯកតិំស ចិត្តានិ ជាយរេ. តថា អនាគាមិនោ ឯកតិំស ជាយរេ. តត្ថេវ តាសុ តីសុ ភូមីសុ ឯវ ជាតស្ស ខីណាសវស្ស សត្តវីសតិ មានសា ហោន្តិ, តថា ឯវំ វេហប្ផលេ វេហប្ផលភូមិយំ ជាតានំ បុថុជ្ជនសេក្ខានំ បញ្ចន្នំ សព្ពេសំ បុគ្គលានំ មានសា ហោន្តិ. បញ្ចសុ សុទ្ធាវាសិកភូមីសុ ជាតស្ស អនាគាមិនោ សត្តស្ស ឯកតិំសេវ ចិត្តានិ ហោន្តិ. ឥតិ វចនំ ធីរោ បរិទីបយេ ទេសេយ្យ. តត្ថេវ តាសុ សុទ្ធាវាសភូមីសុ ឯវ ជាតស្ស អរហតោ សត្តវីសតិ មានសា ហោន្តិ. ឯវំ ឥមិនា មយា វុត្តប្បការេន រូបីសុ បញ្ចទសសុ រូបិភូមីសុ ជាតានំ សព្ពេសំ បុគ្គលានំ ចិត្តានិ វិភាវិនា ធីរេន វិញ្ញេយ្យានិ ជានិតព្ពានិ.

២៤៧. ចតុវីសតិ ចិត្តានិ, បឋមារុប្បភូមិយំ បឋមអារុប្បភូមិយំ ជាតស្ស បុថុជ្ជនស្ស ចតុវីសតិ ចិត្តានិ ជាយន្តិ. ឥតិ វចនំ ធីរោ វិនិទ្ទិសេ. តំ យថា –

ទោមនស្សទ្វយំ ហិត្វា, អបុញ្ញានិ ទសេវ ច;

កាមបុញ្ញានិ អដ្ឋេវ, អារុប្បកុសលានិ ច;