២០. វីសតិមោ បរិច្ឆេទោ

មគ្គាមគ្គញាណទស្សនវិសុទ្ធិនិទ្ទេសវណ្ណនា

១២៦៣. ឥទានិ កង្ខាវិតរណវិសុទ្ធិយា អនន្តរំ ឧទ្ទិដ្ឋាយ មគ្គាមគ្គញាណទស្សនវិសុទ្ធិយា និទ្ទេសក្កមោ អនុប្បត្តោ, សា បន យស្មា ឱភាសាទិឧបក្កិលេសសម្ភវេ សតិ ហោតិ, ឱភាសាទយោ ច ឧទយព្ពយញាណេ សម្ភវន្តិ, ឧទយព្ពយញាណញ្ច តិលក្ខណវិបស្សនាយ សតិ ឧប្បជ្ជតិ, តស្ស ច កលាបសម្មសនំ អាទិ. តញ្ហិ អតីតាទិភេទភិន្នានំ ធម្មានំ សង្ខិបិត្វា វវត្ថានវសេន បវត្តនតោ អាទិកម្មិកស្ស សុករសម្មសនំ, តស្មា បឋមំ តត្ថេវ អភិយោគំ ករោន្តេន កមតោ តំ សម្បាទេតព្ពន្តិ ទស្សេតុំ ‘‘កលាបសម្មសនេនេវា’’តិអាទិ អារទ្ធំ. អថ វា ទ្វិន្នំ វិសុទ្ធីនមន្តរេ កលាបសម្មសនំ ហោតិ, តញ្ច ខោ ទ្វីសុ ឯកាយ វិសុទ្ធិយា សង្គហេតព្ពំ, មគ្គាមគ្គញាណស្ស ច អាទិភូតត្តា តត្ថេវស្ស សង្គហោ យុត្តោតិ ឯត្ថេវ នំ សង្គហិតុកាមតាយ វុត្តំ ‘‘កលាបសម្មសនេនេវា’’តិអាទិ. កេចិ បន កលាបសម្មសនំ នាម ឯកវិសុទ្ធិយម្បិ ន អន្តោគធន្តិ តំ អនាមសិត្វាវ វិបស្សនាចារំ វណ្ណេន្តិ. កលាបសម្មសនេនេវាតិ អតីតាទិភេទភិន្នានំ ធម្មានំ សង្ខិបិត្វា វវត្ថានវសេន កលាបតោ, កលាបានំ វា សម្មសនេន មគ្គាមគ្គញាណទស្សនវិបស្សនាយ យោគោ ករណីយោ. អថ វា ភុម្មត្ថេ ករណនិទ្ទេសវសេន កលាបសម្មសនេ យោគោ ករណីយោតិ អត្ថោ. ‘‘កលាបសម្មសនេនេវ យោគោ ករណីយោ’’តិ វត្វាបិ តំ បន វិសុទ្ធិមគ្គតោ (វិសុទ្ធិ. ២.៦៩២) គហេតព្ពន្តិ គន្ថវិត្ថារបរិហារត្ថំ ឥធ ន ទស្សិតន្តិ.

១២៦៤. បច្ចុប្បន្នស្ស ធម្មស្សាតិ សន្តតិបច្ចុប្បន្នស្ស, ខណបច្ចុប្បន្នស្ស វា. អាទិតោ បន ខណបច្ចុប្បន្នស្ស ឧទយវយំ ទុប្បរិគ្គហំ, តស្មា សន្តតិបច្ចុប្បន្នវសេន បឋមំ ឧទយព្ពយានុបស្សនំ កាតព្ពំ. និព្ពត្តីតិ ទ្វិន្នំ បច្ចុប្បន្នានំ វសេន បឋមាភិនិព្ពត្តិ ច ខណនិព្ពត្តិ ច. វិបរិណាមោតិ វិនាសោ.

១២៦៥. អនុបស្សនាបិ ញាណន្តិ យា ឧទយស្ស ច វយស្ស ច អនុបស្សនា, សា ញាណន្តិ វរញាណេន សម្មាសម្ពុទ្ធេន ទេសិតំ. តត្រាយំ បាឡិ –

‘‘កថំ បច្ចុប្បន្នានំ ធម្មានំ វិបរិណាមានុបស្សនេ បញ្ញា ឧទយព្ពយានុបស្សនេ ញាណំ? ជាតំ រូបំ បច្ចុប្បន្នំ, តស្ស និព្ពត្តិលក្ខណំ ឧទយោ. វិបរិណាមលក្ខណំ វយោ. អនុបស្សនា ញាណំ. ជាតា វេទនា…បេ… សញ្ញា… សង្ខារា… វិញ្ញាណំ… ជាតំ ចក្ខុំ…បេ… ជាតោ ភវោ បច្ចុប្បន្នោ, តស្ស និព្ពត្តិលក្ខណំ ឧទយោ. វិបរិណាមលក្ខណំ វយោ. អនុបស្សនា ញាណ’’ន្តិ (បដិ. ម. ១.៤៩).

ឯត្ថ បន ឧទយទស្សនំ យាវទេវ ខយទស្សនន្តិ វយទស្សនស្ស បធានតំ ទស្សេតុំ ‘‘វិបរិណាមានុបស្សនេ បញ្ញា’’តិ វត្វា តំ បន វយទស្សនំ ឧទយទស្សនបុព្ពកន្តិ វុត្តំ ‘‘ឧទយព្ពយានុបស្សនេ ញាណ’’ន្តិ.

១២៦៦-៨. បុព្ពេ ឧប្បត្តិតោតិ ជននតោ បុព្ពេ អនុប្បន្នស្សាតិ វុត្តំ ហោតិ. និចយោ រាសិ វា នត្ថិ, យតោ អាគច្ឆេយ្យ ឧប្បជ្ជមានំ អលទ្ធត្តភាវស្ស សព្ពេន សព្ពំ អវិជ្ជមានត្តា. តេនាហ ‘‘តថា ឧប្បជ្ជតោ’’តិអាទិ. យថា អនាគតេ អទ្ធានេ ឥមេ ធម្មា សព្ពេន សព្ពំ នត្ថិ, ឯវំ អតីតេបិ អទ្ធានន្តិ ទស្សេន្តោ ‘‘តថា និរុជ្ឈមានស្សា’’តិអាទិំ វត្វា អវិជ្ជមានានំយេវ រូបារូបធម្មានំ ហេតុបច្ចយសមវាយេ ឧប្បាទោ, ឧប្បជ្ជិត្វា ច សព្ពសោ អភាវូបគមោតិ ឥមមត្ថំ សមុទាយគតំ តទេកទេសភូតាយ ឧបមាយ វិភាវេតុំ ឥមស្មិំ ឋានេ អដ្ឋកថាយ (វិសុទ្ធិ. ២.៧២៣) វីណូបមា អាគតា. សា ឥធាបិ អាហរិត្វា វត្តព្ពាតិ អធិប្បាយេន ‘‘ឯត្ថ វីណូបមា’’តិអាទិមាហ. ឯតស្សត្ថស្សាតិ អវិជ្ជមានានំយេវ ឧប្បាទោ, ឧប្បន្នានញ្ច បរតោ អភាវោតិ ឥមស្ស អត្ថស្ស បកាសនេ. វីណូបមាតិ វីណាវសេន អាគតា ឧបមា. សា បនេវំ ទដ្ឋព្ពា – យថា វីណាយ វាទិយមានាយ ឧប្បន្នស្ស សទ្ទស្ស នេវ ឧប្បត្តិតោ បុព្ពេ សន្និចយោ អត្ថិ, ន ឧប្បជ្ជមានោ សន្និចយតោ អាគតោ. ន និរុជ្ឈមានស្ស ទិសាវិទិសាគមនំ អត្ថិ, ន និរុទ្ធោ កត្ថចិ សន្និចិតោ តិដ្ឋតិ, អថ ខោ វីណញ្ច វីណវាទនញ្ច បុរិសស្ស ច តជ្ជំ វាយាមំ បដិច្ច អហុត្វា សម្ភោតិ, ហុត្វា បដិវេតិ, ឯវំ សព្ពេបិ រូបារូបធម្មា អហុត្វា សម្ភោន្តិ, ហុត្វា បដិវេន្តីតិ.

១២៦៩-៧០. ឯវំ សង្ខេបតោ ឧទយព្ពយមនសិការវិធិំ ទស្សេត្វា បុន យានិ ឯតស្សេវ ឧទយព្ពយញាណស្ស វិភង្គេ ‘‘អវិជ្ជាសមុទយា រូបសមុទយោ’’តិ (បដិ. ម. ១.៥០) បច្ចយសមុទយដ្ឋេន រូបក្ខន្ធស្ស ឧទយំ បស្សតិ, ‘‘តណ្ហាសមុទយា…បេ… កម្មសមុទយា…បេ… អាហារសមុទយា រូបសមុទយោ’’តិ (បដិ. ម. ១.៥០) បច្ចយសមុទយដ្ឋេន រូបក្ខន្ធស្ស ឧទយំ បស្សតិ, និព្ពត្តិលក្ខណំ បស្សន្តោបិ រូបក្ខន្ធស្ស ឧទយំ បស្សតិ, រូបក្ខន្ធស្ស ឧទយំ បស្សន្តោ ឥមានិ បញ្ច លក្ខណានិ បស្សតិ. ‘‘អវិជ្ជានិរោធា រូបនិរោធោ’’តិ (បដិ. ម. ១.៥០) បច្ចយនិរោធដ្ឋេន រូបក្ខន្ធស្ស វយំ បស្សតិ, ‘‘តណ្ហានិរោធា…បេ… កម្មនិរោធា…បេ… អាហារនិរោធា រូបនិរោធោ’’តិ (បដិ. ម. ១.៥០) បច្ចយនិរោធដ្ឋេន រូបក្ខន្ធស្ស វយំ បស្សតិ, វិបរិណាមលក្ខណំ បស្សន្តោបិ រូបក្ខន្ធស្ស វយំ បស្សតិ, រូបក្ខន្ធស្ស វយំ បស្សន្តោ ឥមានិ បញ្ច លក្ខណានិ បស្សតិ. តថា ‘‘អវិជ្ជាសមុទយា វេទនាសមុទយោ’’តិ (បដិ. ម. ១.៥០) បច្ចយសមុទយដ្ឋេន វេទនាក្ខន្ធស្ស ឧទយំ បស្សតិ, ‘‘តណ្ហាសមុទយា…បេ… កម្មសមុទយា…បេ… ផស្សសមុទយា វេទនាសមុទយោ’’តិ (បដិ. ម. ១.៥០) បច្ចយសមុទយដ្ឋេន វេទនាក្ខន្ធស្ស ឧទយំ បស្សតិ, និព្ពត្តិលក្ខណំ បស្សន្តោ វេទនាក្ខន្ធស្ស ឧទយំ បស្សតិ, វេទនាក្ខន្ធស្ស ឧទយំ បស្សន្តោ ឥមានិ បញ្ច លក្ខណានិ បស្សតិ. ‘‘អវិជ្ជានិរោធា…បេ… តណ្ហានិរោធា…បេ… កម្មនិរោធា…បេ… ផស្សនិរោធា វេទនានិរោធោ’’តិ (បដិ. ម. ១.៥០) បច្ចយនិរោធដ្ឋេន វេទនាក្ខន្ធស្ស វយំ បស្សតិ, វិបរិណាមលក្ខណំ បស្សន្តោបិ វេទនាក្ខន្ធស្ស វយំ បស្សតិ, វេទនាក្ខន្ធស្ស វយំ បស្សន្តោ ឥមានិ បញ្ច លក្ខណានិ បស្សតិ, វេទនាក្ខន្ធស្ស វិយ សញ្ញាសង្ខារវិញ្ញាណក្ខន្ធានំ. អយំ បន វិសេសោ – វិញ្ញាណក្ខន្ធស្ស ផស្សដ្ឋានេ ‘‘នាមរូបសមុទយា នាមរូបនិរោធា’’តិ.

ឯវំ ឯកេកស្ស ខន្ធស្ស ឧទយព្ពយទស្សនេ ទស ទស កត្វា សមបញ្ញាស លក្ខណានិ វុត្តានិ, តេសំ វសេនបិ ‘‘ឯវម្បិ រូបសមុទយោ, ឯវម្បិ រូបវយោ, ឯវម្បិ រូបំ ឧទេតិ, ឯវម្បិ រូបំ វេតី’’តិ បច្ចយតោ ចេវ ខណតោ ច វិត្ថារេន ច មនសិការវិធិំ ទស្សេតុំ ‘‘តស្សេវ ញាណស្សា’’តិអាទិ អារទ្ធំ. តត្ថ អវិជ្ជាសមុទយាតិ អវិជ្ជាយ ឧប្បាទា, អត្ថិភាវាតិ អត្ថោ. និរោធវិរុទ្ធោ ហិ ឧប្បាទោ អត្ថិភាវោ ហោតិ, តស្មា បុរិមភវសិទ្ធាយ អវិជ្ជាយ សតិ ឥមស្មិំ ភវេ រូបសមុទយោ រូបស្ស ឧប្បាទោ ហោតីតិ អត្ថោ. អាទិ-សទ្ទសង្គហិតេសុ ‘‘តណ្ហាសមុទយា រូបសមុទយោ, កម្មសមុទយា រូបសមុទយោ, អាហារសមុទយា រូបសមុទយោ’’តិ ច, តថា វយទស្សនេ ‘‘អវិជ្ជានិរោធា រូបនិរោធោ, តណ្ហានិរោធា… កម្មនិរោធា… អាហារនិរោធា រូបនិរោធោ’’តិ ច អាទីសុ អវិជ្ជាទីហិ តីហិ អតីតកាលិកានិ តេសំ សហការីការណភូតានិ ឧបាទានាទីនិបិ គហិតានេវាតិ វេទិតព្ពំ.

បវត្តិបច្ចយេសុ កពឡីការាហារស្ស ពលវតាយ សោ ឯវ គហិតោ ‘‘អាហារសមុទយា’’តិ. តស្មិំ បន គហិតេ បវត្តិបច្ចយតាសាមញ្ញេន ឧតុចិត្តានិបិ គហិតានេវ ហោន្តីតិ ចតុសមុដ្ឋានិករូបស្ស បច្ចយតោ ឧទយទស្សនំ វិភាវិតមេវាតិ ទដ្ឋព្ពំ. អវិជ្ជាតណ្ហូបនិស្សយសហិតេនេវ កម្មុនា រូបកាយស្ស និព្ពត្តិ, អសតិ ច អវិជ្ជូបនិស្សយាយ ភវនិកន្តិយា ជាតិយា អសម្ភវោយេវាតិ. យថា រូបស្ស អវិជ្ជាតណ្ហូបនិស្សយតា, ឯវំ វេទនាទីនម្បិ ទដ្ឋព្ពា. អាហារោ បន ឧប្បន្នស្ស រូបស្ស បោសកោ កពឡីការាហារស្ស អធិប្បេតត្តា, កាមំ យថាធិដ្ឋានត្តា វា ទេសនាយ. ឧក្កដ្ឋនិទ្ទេសេន វា អាហារគ្គហណំ. អវិជ្ជានិរោធាតិ អគ្គមគ្គញាណេន អវិជ្ជាយ អនុប្បាទនិរោធតោ អនាគតស្ស រូបស្ស អនុប្បាទនិរោធោ ហោតិ បច្ចយាភាវេ អភាវតោ. ‘‘តណ្ហានិរោធា កម្មនិរោធោ’’តិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. អាហារនិរោធាតិ បវត្តិបច្ចយស្ស កពឡីការាហារស្ស អភាវេ. រូបនិរោធោតិ តំសមុដ្ឋានរូបស្ស អភាវោ ហោតីតិ. សេសំ ហេដ្ឋា វុត្តនយានុសារេន វេទិតព្ពំ. អយំ បន វិសេសោ – ‘‘ផុដ្ឋោ វេទេតិ, ផុដ្ឋោ សញ្ជានាតិ, ផុដ្ឋោ ចេតេតីតិ (សំ. និ. ៤.៩៣), ផស្សបច្ចយា វេទនា, ចក្ខុសម្ផស្សជា វេទនា, សញ្ញា ចេតនា’’តិ វចនតោ ផស្សោ វេទនាសញ្ញាសង្ខារក្ខន្ធានំ បវត្តិបច្ចយោ, តន្និរោធា ច តេសំ និរោធោ, មហាបទានមហានិទានសុត្តេសុ, អភិធម្មេ ច អញ្ញមញ្ញបច្ចយវារេ ‘‘នាមរូបបច្ចយា វិញ្ញាណ’’ន្តិ (ទី. និ. ២.៥៧, ៩៧; កថា. ៧១៩) វចនតោ នាមរូបំ វិញ្ញាណស្ស បវត្តិបច្ចយោ, តន្និរោធា ច តស្ស និរោធោតិ វុត្តំ ‘‘ផស្សសមុទយា វេទនាសមុទយោ’’តិអាទិ.

១២៧១. ទស ទសាតិ រូបក្ខន្ធស្ស ឧទយទស្សនេ អវិជ្ជា តណ្ហា កម្មំ អាហារោតិ ឥមេសំ បច្ចយានំ អត្ថិតាសង្ខតលក្ខណានិ ចេវ រូបស្ស និព្ពត្តិលក្ខណញ្ចាតិ ឥមានិ បញ្ច លក្ខណានិ, វយទស្សនេ អវិជ្ជាទីនំ ចតុន្នំ បច្ចយានំ អនុប្បាទនិរោធោ, រូបស្ស ខណនិរោធោ ចាតិ ឥមានិ បញ្ច លក្ខណានីតិ រូបក្ខន្ធស្ស ទស លក្ខណានិ, តថា វេទនាក្ខន្ធាទីនំ ចតុន្នំ ចត្តាលីស លក្ខណានីតិ ឯវំ សមបញ្ញាស លក្ខណានិ ហោន្តិ. តេនាហ ‘‘បញ្ញាស លក្ខណានី’’តិ. លក្ខណដ្ឋោ បន តេសំ ចតុន្នំ បច្ចយានំ អត្ថិតា, អនុប្បាទនិរោធោ ចាតិ អដ្ឋ លក្ខីយតិ ឯតេហិ រូបាទីនំ ឧទយោ ច វយោ ចាតិ លក្ខណានិ. ចតុន្នញ្ហិ បច្ចយានំ អត្ថិតាហិ រូបាទិឧទយោ លក្ខីយតិ, អនុប្បាទនិរោធអច្ចន្តនិរោធេហិ វយោ, និព្ពត្តិវិបរិណាមានិ បន សង្ខតលក្ខណានេវាតិ. ធម្មេ សមនុបស្សតីតិ រូបាទិកេ ធម្មេ ឧទយព្ពយវន្តេ សមនុបស្សតិ. ឯត្ថ ច កេចិ តាវ អាហុ ‘‘អរូបក្ខន្ធានំ ឧទយព្ពយទស្សនំ អទ្ធាសន្តតិវសេន, ន ខណវសេនា’’តិ, តេសំ មតេន ខណតោ ឧទយព្ពយទស្សនមេវ ន សិយា. អបរេ បនាហុ ‘‘បច្ចយតោ ឧទយព្ពយទស្សនេន អតីតាទិវិភាគំ អនាមសិត្វា សព្ពសាធារណតោ អវិជ្ជាទិបច្ចយា វេទនាយ សម្ភវំ លព្ភមានតំ បស្សតិ, ន ឧប្បាទំ. អវិជ្ជាទិអភាវេ ច តស្សា អសម្ភវំ អលព្ភមានតំ បស្សតិ, ន ភង្គក្ខណតោ. ឧទយព្ពយស្ស ទស្សនេ បច្ចុប្បន្នានំ ឧប្បាទំ, ភង្គញ្ច បស្សតី’’តិ, តំ អយុត្តំ. សន្តតិវសេន ហិ រូបារូបធម្មេ ឧទយព្ពយតោ មនសិ ករោន្តស្ស អនុក្កមេន ភាវនាយ ពលប្បត្តកាលេ ញាណស្ស តិក្ខវិសទភាវប្បត្តិយា ខណតោ ឧទយព្ពយា ឧបដ្ឋហន្តីតិ.

១២៧២-៥. អយញ្ហិ បឋមំ បច្ចយតោ ឧទយព្ពយំ មនសិ ករោន្តោ បច្ឆា អវិជ្ជាទិកេ បច្ចយធម្មេ វិស្សជ្ជេត្វា ឧទយព្ពយវន្តេ ខន្ធេ គហេត្វា តេសំ បច្ចយតោ ឧទយព្ពយទស្សនមុខេន ខណតោបិ ឧទយព្ពយំ មនសិ ករោតិ. តស្ស យទា ញាណំ តិក្ខំ វិសទំ ហុត្វា បវត្តតិ, តទា រូបារូបធម្មា ខណេ ខណេ ឧប្បជ្ជន្តា, ភិជ្ជន្តា ច ហុត្វា ឧបដ្ឋហន្តិ. តេន វុត្តំ ‘‘ឯវំ រូបុទយោ ហោតី’’តិអាទិ. តត្ថ ឯវំ រូបុទយោតិ ឯវំ វុត្តនយេន អវិជ្ជាសមុទយា…បេ… តណ្ហាសមុទយា…បេ… កម្ម…បេ… អាហារសមុទយាបិ រូបស្ស សម្ភវោ. ឯវមស្ស វយោតិ ឯវំ វុត្តនយេនេវ អវិជ្ជានិរោធា…បេ… តណ្ហានិរោធា…បេ… កម្ម…បេ… អាហារនិរោធា រូបស្ស វយោ អនុប្បាទោតិ អយំ បច្ចយតោ វិត្ថារេន មនសិការោ. ឧទេតិ ឯវំ រូបម្បីតិ ឯវំ សមុទយតោ កម្មសមុដ្ឋានរូបម្បិ អាហារឧតុចិត្តសមុដ្ឋានរូបម្បិ ឧទេតិ ឧប្បជ្ជតិ និព្ពត្តតិ. ឯវំ រូបំ តុ វេតីតិ កម្មសមុដ្ឋានរូបម្បិ អាហារឧតុចិត្តសមុដ្ឋានរូបម្បិ ឯវំ វេតិ និរុជ្ឈតីតិ អយំ ខណតោ វិត្ថារេន មនសិការោ. តេន វុត្តំ ‘‘ឯវំ បច្ចយតោបេត្ថ ខណតោ ឧទយព្ពយ’’ន្តិ. សព្ពធម្មា បាកដា ហោន្តីតិ ឥតិ ឥមេ ធម្មា អហុត្វា សម្ភោន្តិ, ហុត្វា បដិវេន្តិ. យថា បច្ចុប្បន្នេ, ឯវំ អតីតានាគតេបីតិ នយវសេន អតីតាទិធម្មានំ ទ្វេធា ឧទយព្ពយំ បស្សតោ សច្ចបដិច្ចសមុប្បាទនយលក្ខណភេទា បាកដា ហោន្តិ. តស្សេវំ បាកដីភូតសព្ពធម្មសភាវស្ស ‘‘ឯវំ កិរ នាមិមេ ធម្មា អនុប្បន្នបុព្ពា ឧប្បជ្ជន្តិ, ឧប្បន្នា និរុជ្ឈន្តី’’តិ និច្ចនវាវ ហុត្វា សង្ខារា ឧបដ្ឋហន្តិ. ន កេវលញ្ច និច្ចនវាវ, ឧទកេ ទណ្ឌកេន កតលេខា វិយ, អារគ្គេ ឋបិតសាសបោ វិយ, វិជ្ជុសញ្ចារោ វិយ ច បរិត្តកាលដ្ឋាយិនោ ឧបដ្ឋហន្តិ. តេនាហ ‘‘ឧទកេ ទណ្ឌរាជីវា’’តិអាទិ. ឧទកេ ទណ្ឌរាជិអាទយោវ កិញ្ចាបិ ឧត្តរុត្តរិ អតិបរិត្តដ្ឋាយិភាវនិទស្សនត្ថំ ទស្សិតា, តថាបិ ទន្ធនិរោធា ឯវ និទស្សិតា, តតោបិ លហុតរនិរោធត្តា សង្ខារានំ. តថា ហិ គមនស្សាទានំ ទេវបុត្តានំ ហេដ្ឋុបរិយេន បរិមុខំ ធាវន្តានំ សិរសិ, បាទេ ច ពទ្ធខុរធារាសន្និបាតតោបិ សីឃតរោ រូបនិរោធោ វុត្តោ, បគេវ អរូបធម្មានំ. ន កេវលំ បរិត្តតរកាលដ្ឋាយិនោវ ឧបដ្ឋហន្តិ, អថ ខោ អសារាបិ ខាយន្តីតិ អាហ ‘‘កទលី’’តិអាទិ. តត្ថ មណ្ឌលាការេន អាវិជ្ឈិយមានំ អលាតមេវ អលាតចក្កំ. មន្តោសធប្បភាវិតា ឥន្ទជាលាទិកា មាយា.

១២៧៦-៧. ឯត្តាវតាតិ យ្វាយំ កលាបសម្មសននិយោជនតោ បដ្ឋាយ យាវ ឧទយព្ពយបដិវេធាយ ភាវនា វិធិ អារទ្ធោ, ឯត្តាវតា ភាវនាវិធានេន កលាបសម្មសនម្បិ ឧទយព្ពយញាណុប្បាទស្សេវ បរិកម្មន្តិ. ឧទយព្ពយទស្សនំ ញាណន្តិ សម្ពន្ធោ. លក្ខណានិ ច…បេ… ឋិតន្តិ វយធម្មមេវ ឧប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នញ្ច វយំ ឧបេតីតិ ឥមិនា អាការេន សមបញ្ញាស លក្ខណានិ បដិវិជ្ឈិត្វា ឋិតំ. អធុនា ឧប្បន្នំ ន តាវ ពលប្បត្តន្តិ អាហ ‘‘តរុណ’’ន្តិ. កលាបសម្មសនាទិវសេន បវត្តសម្មសនំ និប្បរិយាយេន វិបស្សនាសមញ្ញំ លភតិ. ឧទយព្ពយានុបស្សនាទិវសេន បវត្តមេវ លភតីតិ អាហ ‘‘យស្ស ចា’’តិអាទិ.

១២៧៨-៨០. អថស្ស ឥមាយ តរុណវិបស្សនាយ វិបស្សន្តស្ស ទស វិបស្សនុបក្កិលេសា ឧប្បជ្ជន្តីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘វិបស្សនាយា’’តិអាទិ. ឯតាយាតិ ឧទយព្ពយានុបស្សនាសង្ខាតាយ តរុណវិបស្សនាយ, ន ភង្គានុបស្សនាទិសង្ខាតាយ តរុណវិបស្សនាយ, នាបិ និព្ពិទានុបស្សនាទិសង្ខាតាយ ពលវវិបស្សនាយាតិ អត្ថោ. ន ហិ តទា វិបស្សនុបក្កិលេសា ឧប្បជ្ជន្តីតិ. វិបស្សកស្សាតិ ច វិបស្សកស្សេវាតិ ឯវ-ការោ លុត្តនិទ្ទិដ្ឋោ. តេនេវ វក្ខតិ ‘‘សម្បត្តបដិវេធស្សា’’តិអាទិ. ទិដ្ឋិគ្គាហាទិវត្ថុភាវេន វិបស្សនំ ឧបក្កិលេសន្តីតិ ឧបក្កិលេសា. សម្បត្តោ ចតុសច្ចផលបដិវេធោ យេន សោ សម្បត្តបដិវេធោ, សោ ច សោតាបន្នាទីនំ អញ្ញតរោ ហោតីតិ អាហ ‘‘សោតាបន្នាទិនោ’’តិ. អបិចាតិ អយំ វក្ខមានសមុច្ចយត្ថោ. ឥទញ្ច ឧក្កដ្ឋនិទ្ទេសវសេន វុត្តំ ពលវវិបស្សនាបត្តស្សាបិ អនុប្បជ្ជនតោ. សម្បត្តបដិវេធស្សាតិ វា ពលវិបស្សនាបត្តំ សន្ធាយ វុត្តំ. សោបិ ហិ បដិវេធប្បត្តិយា អាសន្នារហទេសេ ឋិតត្តា សម្បត្តបដិវេធោ នាម ហោតិ. ឯវញ្ច សតិ អបិចាតិ វុត្តសមុច្ចយត្ថោ ហោតិ. អថ វា អបិ-សទ្ទោ វុត្តសមុច្ចយត្ថោ. ច-សទ្ទោ អវុត្តសមុច្ចយត្ថោ. តេន និក្ខិត្តកម្មដ្ឋានំ សង្គណ្ហាតិ. វិបស្សនំ អារភិត្វា អន្តរា វោសានំ អាបន្នស្សាបិ វិបស្សនុបក្កិលេសា ន ឧប្បជ្ជន្តិ. វិប្បដិបន្នស្សាតិ សីលវិបត្តិអាទិវសេន យថា តថា វិប្បដិបន្នកស្ស, គរហិតព្ពបដិបន្នស្សាតិ អត្ថោ. អថ វា វិប្បដិបន្នស្សាតិ វិបស្សនាភាវនាសង្ខាតាយ សម្មាបដិបត្តិយា អភាវេន វិរហិតបដិបត្តិកស្ស.

១២៨១. វិបស្សនាបដិបត្តិយេវ ហិ សសម្ភារា បុព្ពភាគេ សម្មាបដិបត្តិ, តទញ្ញា វិប្បដិបត្តិ, តេនេវស្ស វិសុទ្ធិបក្ខេ ‘‘សម្មាវ បដិបន្នស្សា’’តិ វុត្តំ. សា ច និក្ខិត្តធុរស្សាបិ ហោតីតិ ឥមស្មិំ បក្ខេ និក្ខិត្តកម្មដ្ឋានោបិ ឥមិនាវ សង្គហិតោ ហោតីតិ. សម្មាវ បដិបន្នស្សាតិ ហេដ្ឋា វុត្តវិធានេន សម្មា ឯវ បដិបន្នស្ស, ន វិប្បដិបន្នស្ស វា និក្ខិត្តធុរស្ស វា. យុត្តយោគស្សាតិ យុត្តេន យោគេន, ញាណេន វា ភាវនមនុយុញ្ជនសីលស្ស. សា បន យុត្តយោគិតា សមថវសេនាបិ ហោតីតិ តន្និវត្តនត្ថមាហ ‘‘សទា វិបស្សកស្សេវា’’តិ. ឧប្បជ្ជន្តីតិ ឯត្ថាបិ ឯវ-ការោ សម្ពន្ធិតព្ពោ, តេន ន នុប្បជ្ជន្តីតិ អត្ថោ. អញ្ញថា មគ្គាមគ្គញាណស្សេវ អសម្ភវតោ. កិរាតិ អនុស្សុតិយំ. សា បនេសា អនុស្សុតិ បាឡិវសេនេវ អាគតាតិ ទដ្ឋព្ពំ. យថាហ –

‘‘កថំ ធម្មុទ្ធច្ចវិគ្គហិតំ មានសំ ហោតិ? អនិច្ចតោ មនសិករោតោ ឱភាសោ ឧប្បជ្ជតិ, ឱភាសោ ធម្មោតិ ឱភាសំ អាវជ្ជេតិ, តតោ វិក្ខេបោ ឧទ្ធច្ចំ, តេន ឧទ្ធច្ចេន វិគ្គហិតមានសោ អនិច្ចតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. ទុក្ខតោ…បេ… អនត្តតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. តថា អនិច្ចតោ មនសិករោតោ ញាណំ ឧប្បជ្ជតិ…បេ… បីតិ បស្សទ្ធិ សុខំ អធិមោក្ខោ បគ្គហោ ឧបដ្ឋានំ ឧបេក្ខា និកន្តិ ឧប្បជ្ជតិ, និកន្តិ ធម្មោតិ និកន្តិំ អាវជ្ជេតិ, តតោ វិក្ខេបោ ឧទ្ធច្ចំ, តេន ឧទ្ធច្ចេន វិគ្គហិតមានសោ អនិច្ចតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. ទុក្ខតោ…បេ… អនត្តតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតី’’តិ (បដិ. ម. ២.៦).

១២៨២. ឥទានិ តេសំ ឱភាសាទីនំ សរូបវិភាវនត្ថំ តេសុ ឧប្បន្នេសុ វិបស្សនាយ ឧបក្កិលិស្សនាការញ្ច ទស្សេតុំ ‘‘វិបស្សនាយា’’តិអាទិ វុត្តំ. វិបស្សនាយ ឱភាសោតិ វិបស្សនាចិត្តសមុដ្ឋិតំ, សសន្តតិបតិតឧតុសមុដ្ឋានញ្ច ភាសុរំ រូបំ. តត្ថ វិបស្សនាចិត្តសមុដ្ឋានំ យោគិនោ សរីរដ្ឋមេវ បភស្សរំ ហុត្វា តិដ្ឋតិ, ឥតរំ សរីរំ មុញ្ចិត្វា ញាណានុភាវានុរូបំ សមន្តតោ ផរតិ, តំ តស្សេវ បញ្ញាយតិ, តេន ផុដ្ឋោកាសេ រូបគតម្បិ បស្សតិ. បស្សន្តោ ច ចក្ខុវិញ្ញាណេន បស្សតិ, ឧទាហុ មនោវិញ្ញាណេនាតិ វីមំសិតព្ពមេតន្តិ វទន្តិ. អាចរិយធម្មបាលត្ថេរេន បន ‘‘ទិព្ពចក្ខុលាភិនោ វិយ តំ មនោវិញ្ញាណវិញ្ញេយ្យមេវាតិ យុត្តំ វិយ ទិស្សតី’’តិ (វិសុទ្ធិ. មហា. ២.៧៣៣) វុត្តំ.

១២៨៣-៤. មគ្គប្បត្តោ ផលប្បត្តោ, អហមស្មីតិ គណ្ហតីតិ ‘‘ន វត មេ ឥតោ បុព្ពេ ឯវរូបោ ឱភាសោ ឧប្បន្នបុព្ពោ, អទ្ធា អរិយមគ្គំ បត្តោស្មិ, ផលំ សច្ឆាកាសិ’’ន្តិ អមគ្គំយេវ ‘‘មគ្គោ’’តិ គណ្ហាតិ. តស្សេវំ បន គណ្ហតោតិ តស្ស អមគ្គំយេវ ‘‘មគ្គោ’’តិ គណ្ហន្តស្ស. វិបស្សនាវីថីតិ បដិបាដិយា បវត្តមានា វិបស្សនាវ ឧក្កន្តា នាម ហោតិ, យោគិនោ ‘‘មគ្គំ បត្តោស្មី’’តិ អធិមានេន វិស្សដ្ឋត្តា. វិបស្សនាវីថិន្តិបិ បាឋោ, តស្សេវំ គណ្ហតោ វិបស្សនា តតោយេវ វីថិំ ឧក្កន្តា នាម ហោតីតិ អត្ថោ. ឱភាសមេវ សោ ភិក្ខុ, អស្សាទេន្តោ និសីទតីតិ សោ ភិក្ខុ អត្តនា អារទ្ធំ វិបស្សនំ វិស្សជ្ជេត្វា ឱភាសមេវ លោភវសេន វា ទិដ្ឋិវសេន វា អស្សាទេន្តោ និសីទតិ. សោ ខោ បនាយំ ឱភាសោ កស្សចិ ភិក្ខុនោ បល្លង្កដ្ឋានមត្តមេវ ឱភាសេន្តោ ឧប្បជ្ជតិ, កស្សចិ អន្តោគព្ភំ, កស្សចិ ពហិគព្ភំ, កស្សចិ សកលវិហារំ គាវុតំ អឌ្ឍយោជនំ យោជនំ ទ្វិយោជនំ តិយោជនំ, កស្សចិ បថវីតលតោ បដ្ឋាយ យាវ អកនិដ្ឋព្រហ្មលោកា ឯកាលោកំ កុរុមានោ, យថា សមុទ្ទម្ហិ យោជនមត្តេ មច្ឆកច្ឆបា បញ្ញាយន្តិ, ឯវំ ឧប្បជ្ជន្តិ. ភគវតោ បន ទសសហស្សិលោកធាតុំ ឱភាសេន្តោ ឧទបាទិ.

១២៨៥. វិបស្សនាបីតីតិ វិបស្សនាចិត្តសម្បយុត្តា បីតិ. ខុទ្ទិកាទិកា ហេដ្ឋា វណ្ណិតាយេវ, អយញ្ច បញ្ចវិធា បីតិ ឧទយព្ពយានុបស្សនាយ វីថិបដិបន្នាយ អនុក្កមេន ឧប្បជ្ជតិ. មត្ថកប្បត្តេន បន ឧទយព្ពយញាណេន សទ្ធិំ ផរណាបីតិយេវ ហោតិ. ឧបចារប្បនក្ខណតោ អញ្ញទាបិ ហិ ផរណាបីតិ ហោតិយេវាតិ. តេន វុត្តំ អដ្ឋកថាយំ ‘‘សកលសរីរំ បូរយមានា ឧប្បជ្ជតី’’តិ (វិសុទ្ធិ. ២.៧៣៤; ធ. ស. អដ្ឋ. ១.ធម្មុទ្ទេសវារ ឈានង្គរាសិវណ្ណនា).

១២៨៦-៧. យោគិនោ…បេ… ហោន្តិ ហីតិ យស្សាយំ បស្សទ្ធិ ឧប្បន្នា, តស្ស យោគិនោ រត្តិដ្ឋានេ វា ទិវាដ្ឋានេ វា និសិន្នស្ស កាយចិត្តានិ បស្សទ្ធានេវ ហោន្តិ, នេវ ទរថោ ហោតីតិ អត្ថោ. បស្សទ្ធិអាទីនិ ឆ យុគឡានិ អញ្ញមញ្ញយោគីនីតិ បស្សទ្ធិយា ឧប្បន្នាយ ឥតរាបិ ឧប្បន្នាយេវ ហោន្តីតិ កិច្ចទស្សនមុខេន តា សព្ពាបិ ទស្សេន្តោ ‘‘លហូនិ ចា’’តិអាទិមាហ. ឯត្ថ ច កាយ-គ្គហណេន រូបកាយស្សាបិ គហណំ វេទិតព្ពំ, ន វេទនាទិក្ខន្ធត្តយស្សេវ. កាយបស្សទ្ធិអាទយោ ហិ រូបកាយស្សាបិ ទរថាទិនិម្មទ្ទកាតិ. កម្មញ្ញានេវ ហោន្តីតិ ន កេវលំ កម្មញ្ញានេវ សុវិសទានិ ឧជុកានិយេវ ហោន្តិ, អវិនាភាវិតាយ បន តទុភយំ វិសុំ ន វុត្តំ. កាយចិត្តានំ បស្សទ្ធាទិភាវោ ច តេសំ អបស្សទ្ធាទិហេតុភូតានំ ឧទ្ធច្ចាទិថិនមិទ្ធាទិទិដ្ឋិមានាទិសេសនីវរណាទិអស្សទ្ធិយាទិមាយាសាឋេយ្យាទិសំកិលេសធម្មានំ វិទ្ធំសនវសេនេវ តទា វិបស្សនាចិត្តុប្បាទស្ស បវត្តនតោ.

១២៨៨-៩០. មនុស្សានំ អយន្តិ មានុសី, មនុស្សយោគ្យកាមសុខរតិ. តាទិសេហិ មនុស្សវិសេសេហិ អនុភវិតព្ពតានតិវត្តនតោ ទិព្ពរតិបិ សង្គហិតា, មានុសីសទិសតាយ, កាមសុខភាវេន ទិព្ពា រតិ វា មានុសី, តស្សា អតិក្កន្តតាយ ន មានុសីតិ អមានុសី, តំ អមានុសិំ. សុញ្ញាគារន្តិ យំ កិញ្ចិ វិវិត្តំ សេនាសនំ, វិបស្សនំ ឯវ វា, សាបិ ហិ និច្ចភាវាទិសុញ្ញតាយ, យោគិនោ សុខសន្និស្សយតាយ ច ‘‘សុញ្ញាគារ’’ន្តិ វត្តព្ពតំ លភតិ. ចិត្តស្ស អនុបសមករានំ កិលេសានំ វិគមេន សន្តចិត្តស្ស សំសារេ ភយស្ស ឥក្ខនេន ភិក្ខុនោ សម្មា ញាយេន រូបារូបធម្មានំ ឧទយព្ពយានុបស្សនាទិវសេន តេ វិបស្សតោ សម្មសតោ សម្មារទ្ធវិបស្សនានំ មនុស្សានំ វិសយតាយ អមានុសី វិបស្សនាបីតិសុខសញ្ញិតា រតិ ហោតីតិ អយមេត្ថ គាថាយ សង្ខេបត្ថោ. ទុតិយគាថា បន ឧទយព្ពយញាណមេវ សន្ធាយ វុត្តា. តត្ថ យតោ យតោតិ រូបតោ, អរូបតោ វា.

១២៩១. ញាណាទយោតិ ញាណសទ្ធាទយោ សត្ត. វុត្តនយេនាតិ ‘‘ញាណន្តិ វិបស្សនាញាណំ, សទ្ធាតិ វិបស្សនាចិត្តសម្បយុត្តា សទ្ធា’’តិអាទិនា វុត្តនយានុសារេន វិបស្សនាវសេនេវ ញេយ្យា. តត្ថ ញាណំ រូបារូបធម្មេ ឧទយព្ពយានុបស្សនាវសេន តុលយន្តស្ស តីរេន្តស្ស វិស្សដ្ឋឥន្ទវជិរមិវ អវិគតវេគំ តិខិណំ សូរំ អតិវិសទំ ឧប្បជ្ជតិ. តថា ហិ តេន យោគី ‘‘មគ្គំ បត្តោស្មី’’តិ មញ្ញតិ. សទ្ធាតិ កិលេសកាលុសិយាបគមេន ចិត្តចេតសិកានំ អតិសយបសាទភូតា ពលវតី សទ្ធា, ន បន កម្មផលំ, រតនត្តយំ វា សទ្ទហនវសេន បវត្តា. សតិបិ សូបដ្ឋិតា អចលា បព្ពតរាជសទិសា ឧប្បជ្ជតិ. ឥមិស្សា ច ឧប្បន្នាយ សោ យំ យំ ឋានំ បច្ចវេក្ខតិ, តំ តំ ឋានមស្ស អនុបវិសិត្វា ឱក្ខន្ទិត្វា បក្ខន្ទិត្វា បរិភណ្ឌភូតស្ស យថាកម្មូបគញាណស្ស ឧបដ្ឋហន្តេ បរលោកវិសយត្តា វណ្ណាយតនវិសយមតីតន្តិ ទិព្ពចក្ខុនោ បរលោកោ វិយ សតិយា ឧបដ្ឋាតិ. សុខំ បន សកលសរីរំ អភិសន្ទមានំ អតិបណីតំ ឧប្បជ្ជតិ. តស្មិញ្ហិ ឧប្បន្នេ តំសមុដ្ឋិតេហិ អតិបណីតេហិ រូបេហិ សព្ពោ កាយោ បរិផុដោ, បរិព្រូហិតោ ច ហោតិ. ឧបេក្ខា បន វិបស្សនុបេក្ខា ចេវ អាវជ្ជនុបេក្ខា ច. តត្ថ វិចិនិតវិចយត្តា សង្ខារានំ វិចិននេ មជ្ឈត្តភាវេន ឋិតា វិបស្សនុបេក្ខា. សា បន អត្ថតោ តថាបវត្តា តត្រមជ្ឈត្តុបេក្ខាវ. មនោទ្វារាវជ្ជនចិត្តសម្បយុត្តា វេទនា អាវជ្ជនេ អជ្ឈុបេក្ខនវសេន បវត្តិយា អាវជ្ជនុបេក្ខាតិ វុច្ចតិ. ទុវិធា បនេសា តទា ឧប្បជ្ជតិ. តថា ហិ តស្មិំ សមយេ សព្ពសង្ខារានំ ឧទយព្ពយេ មជ្ឈត្តភូតា វិបស្សនុបេក្ខា ពលវតី ឧប្បជ្ជតិ, មនោទ្វារេ អាវជ្ជនុបេក្ខាបិ. សា ហិស្ស តំ តំ ឋានំ អាវជ្ជន្តស្ស វិស្សដ្ឋឥន្ទវជិរមិវ, បត្តបុដេ បក្ខន្ទតត្តនារាចោ វិយ ច សូរា តិខិណា ហុត្វា បវត្តតិ. វីរិយម្បិ អសិថិលមនច្ចារទ្ធំ សម្បយុត្តធម្មេ កិលេសបក្ខតោ កោសជ្ជបក្ខតោ បគ្គណ្ហន្តំ សុបគ្គហិតមុប្បជ្ជតិ, និកន្តិ ច ឱភាសាទិបដិមណ្ឌិតាយ វិបស្សនាយ អាលយំ កុរុមានា ភាវនាយ សាតិសយប្បវត្តិយា សុខុមា សន្តាការា ឧប្បជ្ជតិ. យា កិលេសោតិ បរិគ្គហិតុម្បិ ន យុត្តា. យថា ច ឱភាសេ, ឯវំ ឯតេសុបិ អញ្ញស្មិំ ឧប្បន្នេ យោគាវចរោ ‘‘ន វត មេ ឥតោ បុព្ពេ ឯវរូបា បីតិ ឧប្បន្នបុព្ពា, ឯវរូបា បស្សទ្ធិ ញាណំ សទ្ធា សតិ សុខំ ឧបេក្ខា វីរិយំ និកន្តិ ឧប្បន្នបុព្ពា, អទ្ធា មគ្គផលប្បត្តោស្មី’’តិ គណ្ហាតិ, តស្សេវំ គណ្ហតោ វិបស្សនា វីថិឧក្កន្តា នាម ហោតិ. សោ តេយេវ អស្សាទេន្តោ និសីទតិ. ឥមេ ច បន វិបស្សនុបក្កិលេសា យេភុយ្យេន សមថវិបស្សនាលាភិនោ ឧប្បជ្ជន្តិ. សោ សមាបត្តិវិក្ខម្ភិតានំ កិលេសានំ អសមុទាចារតោ ‘‘អរហា អហ’’ន្តិ ចិត្តំ ឧប្បាទេតីតិ.

១២៩២-៣. ឧបក្លេសស្ស វត្ថុតោតិ និប្បរិយាយតោ ទិដ្ឋិមានតណ្ហា ឥធ ឧបក្កិលេសា តេសំ វត្ថុតោ ឧប្បត្តិដ្ឋានតាយ, ន សភាវតោ អកុសលត្តា. យថា បន ឱភាសាទយោ, ឯវំ និកន្តិបិ ទិដ្ឋិគ្គាហាទីនំ ឋានំ ហោតីតិ វត្ថុភាវោបិស្សា យុជ្ជតេវ. តំតមាវជ្ជមានស្ស, ភាវនា បរិហាយតីតិ តំ តំ ឱភាសាទិកំ អាវជ្ជមានស្ស ទិដ្ឋិមានតណ្ហាវសេន ‘‘មម ឱភាសោ’’តិអាទិគ្គាហំ បវត្តេន្តស្ស ភាវនា វីថិំ ឱក្កមិត្វា បរិវដ្ដតិ. អប្បំ សុតមេតស្សាតិ អប្បស្សុតោ.

១២៩៤-៧. ពហុស្សុតោ បន ឱភាសាទីសុ ឧប្បន្នេសុ ‘‘អយំ ខោ មេ ឱភាសោ ឧប្បន្នោ, សោ ខោ បនាយំ អនិច្ចោ សង្ខតោ បដិច្ចសមុប្បន្នោ ខយធម្មោ វយធម្មោ វិរាគធម្មោ និរោធធម្មោ’’តិ វា, សចេ ឱភាសោ អត្តា ភវេយ្យ, អត្តាតិ គហេតុំ វដ្ដេយ្យ, អនត្តា ច បនាយំ អត្តាតិ គហិតោ, តស្មា ‘‘សោ អវសវត្តនដ្ឋេន អនត្តា, ហុត្វា អភាវដ្ឋេន អនិច្ចោ, ឧទយព្ពយបដិបីឡនដ្ឋេន ទុក្ខោ’’តិអាទិនា សមនុបស្សតិ, សោ ឯវំ សមនុបស្សន្តោ ឧបក្កិលេសជដំ វិជដេត្វា ឱភាសាទយោ ធម្មា ន មគ្គោ, ឧបក្កិលេសវិនិមុត្តំ បន វីថិបដិបន្នំ វិបស្សនាញាណំ មគ្គោតិ មគ្គញ្ច អមគ្គញ្ច វវត្ថបេតិ. តេន វុត្តំ ‘‘សព្ពោភាសាទយោ’’តិអាទិ. មគ្គាមគ្គេសុ ញាណន្តិ មគ្គាមគ្គញាណំ, មគ្គាមគ្គញាណទស្សនវិសុទ្ធីតិ វុត្តំ ហោតិ. មគ្គាមគ្គញាណទស្សនវិសុទ្ធិបត្តិយា ច តេន យោគិនា តិណ្ណំ សច្ចានញ្ច វវត្ថានំ កតំ ហោតិ. កថំ? ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិយា តាវ នាមរូបវវត្ថាបនេន ទុក្ខសច្ចវវត្ថានំ កតំ ហោតិ, កង្ខាវិតរណវិសុទ្ធិយា បច្ចយបរិគ្គហេន សមុទយសច្ចស្ស វវត្ថានំ. អភិធម្មនយស្មិញ្ហិ សព្ពកិលេសា, កម្មញ្ច សមុទយសច្ចំ, ឥមិស្សំ មគ្គាមគ្គញាណទស្សនវិសុទ្ធិយំ សម្មា មគ្គស្ស អវធារណេន មគ្គសច្ចំ. តទុបាយភូតស្ស ហិ មគ្គស្ស អវធារណេន តំ អវធារិតមេវាតិ ឯវំ លោកិយេនេវ តាវ ញាណេន តិណ្ណំ សច្ចានំ វវត្ថានំ កតំ ហោតិ.

ឥតិ អភិធម្មត្ថវិកាសិនិយា នាម

អភិធម្មាវតារសំវណ្ណនាយ

មគ្គាមគ្គញាណទស្សនវិសុទ្ធិនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.