៤. ចតុត្ថោ បរិច្ឆេទោ

ឯកវិធាទិនិទ្ទេសវណ្ណនា

១២៧. ឥតោ បរំ បវក្ខាមិ, នយមេកវិធាទិកំ;

អាភិធម្មិកភិក្ខូនំ, ពុទ្ធិយា បន វុទ្ធិយា.

អហំ ឥតោ បរំ ឥតោ បរិច្ឆេទតោ បរំ ឯកវិធាទិកំ នយំ អាភិធម្មិកភិក្ខូនំ ពុទ្ធិយា វុទ្ធិត្ថាយ បវក្ខាមិ ទេសេស្សាមិ.

១២៨. សព្ពមេកវិធំ ចិត្តំ, វិជាននសភាវតោ សព្ពំ ចិត្តំ វិជាននសភាវតោ ឯកវិធំ, ទុវិធញ្ច ភវេ ចិត្តំ អហេតុកសហេតុកតោ ឥទំ ចិត្តំ ទុវិធំ ភវេយ្យ.

១២៩. បុញ្ញាបុញ្ញវិបាកា ហិ, កាមេ ទស ច បញ្ច ច ហិ សច្ចំ កាមេ កាមាវចរេ កុសលាកុសលវិបាកា ទស បញ្ច ច កិរិយា តិស្សោ ឥតិ សព្ពេ អដ្ឋារស ចិត្តុប្បាទា អហេតុកា.

១៣០. អហេតុកតោ ចិត្តុប្បាទតោ សេសា ឯកសត្តតិ ចិត្តុប្បាទា សហេតុកាតិ សហេតុកា នាមាតិ មហេសិនា តាទិនា អវិបរីតសភាវេន ហេតុវាទិនា បច្ចយវាទិនា និទ្ទិដ្ឋា.

១៣១. សវត្ថុកាវត្ថុកតោ សវត្ថុកអវត្ថុកវសេន តថា ឧភយវសេន សវត្ថុកវសេន, អវត្ថុកវសេន ច សព្ពំ វុត្តប្បការេន ច មានសំ តិវិធំ ហោតិ.

១៣២-៤. សព្ពោ កាមវិបាកោ ច, រូបេ បញ្ចទសាបិ ច ចិត្តុប្បាទា អាទិមគ្គោ បឋមមគ្គោ ហសិតុប្បាទោ មនោធាតុកិរិយាបិ ច ទោមនស្សទ្វយញ្ចាបិ តេចត្តាលីស មានសា វិនា វត្ថុំ វត្ថុំ វជ្ជេត្វា ន ឧប្បជ្ជន្តិ, ឯកន្តេន សវត្ថុកា នាម. អរូបាវចរវិបាកា ច ឯកន្តេន អវត្ថុកា, មយា វុត្តតោ ចិត្តុប្បាទតោ សេសានិ ទ្វេចត្តាលីស ចិត្តានិ ឧភយថា សវត្ថុកាវត្ថុកវសេន សិយុំ.

១៣៥. ឯកេការម្មណំ ចិត្តំ, បញ្ចារម្មណមេវ ច ចិត្តំ ឆឡារម្មណកញ្ចេតិ ឯវំ ឥមិនា មយា វុត្តប្បការេនាបិ តិវិធំ ចិត្តំ សិយា.

១៣៦-៨. វិញ្ញាណានិ ច ទ្វេ បញ្ច, អដ្ឋ លោកុត្តរានិ ច អភិញ្ញាមានសំ ឋបេត្វា សព្ពំ មហគ្គតញ្ចេវាតិ តេចត្តាលីស ចិត្តុប្បាទា បន ឯកេការម្មណា វិញ្ញេយ្យា ធីរេន. តត្ថ ចិត្តេ មនោធាតុត្តយំ បញ្ចារម្មណំ ឦរិតំ ភគវតា. មយា វុត្តចិត្តតោ សេសានិ តេចត្តាលីស ចិត្តានិ ឆឡារម្មណិកានិ មតានិ សត្ថុនា, តថា ឯវំ ចិត្តំ កុសលាកុសលាទិតោ តិវិធំ. អាទិ-សទ្ទេន អព្យាកតំ គហេតព្ពំ.

១៣៩. អហេតុកំ ចិត្តំ ឯកហេតុកញ្ច ចិត្តំ ទ្វិហេតុកញ្ច ចិត្តំ តិហេតុកញ្ច ចិត្តន្តិ ឯវំ ឥមិនា បការេន ចិត្តំ ចតុព្ពិធំ វិភាវិនា វិញ្ញាតព្ពំ.

១៤០-២. ហេដ្ឋា មយាបិ និទ្ទិដ្ឋា អដ្ឋារស ចិត្តុប្បាទា អហេតុកា, វិចិកិច្ឆុទ្ធច្ចសំយុត្តំ ចិត្តំ ឯកហេតុកំ ឯវំ ឧទីរិតំ ភគវតា. កាមេ កាមាវចរេ បុញ្ញវិបាកក្រិយតោ កុសលវសេន ច វិបាកវសេន ច កិរិយាវសេន ច ទ្វាទសធា ចិត្តុប្បាទា អកុសលា ច ទសធា ចាតិ ពាវីសតិ ចិត្តុប្បាទា ទុហេតុកា. កាមេ កាមាវចរេ បុញ្ញវិបាកក្រិយតោ បុញ្ញវសេន ច វិបាកវសេន ច កិរិយាវសេន ច ទ្វាទសធា ចិត្តុប្បាទា. សព្ពំ មហគ្គតញ្ចេវ អប្បមាណំ លោកុត្តរចិត្តញ្ច តិហេតុកំ.

១៤៣-៥០. រូបីរិយាបថវិញ្ញត្តិ-ជនកាជនកាទិតោតិ រូបឥរិយាបថវិញ្ញត្តិជនកវសេន រូបឥរិយាបថជនកវសេន ច រូបជនកវសេន ច តិកិច្ចាជនកវសេន ចាតិអាទីហិ បការេហិ សព្ពំ ចិត្តំ ចតុព្ពិធំ ហោតិ. តត្ថ តស្មិំ ចិត្តេ ទ្វាទសាកុសលា, កាមធាតុយា កុសលា, តថា កាមេ ទស កិរិយា, អភិញ្ញាមានសំ ទ្វយំ, ឥមេ ពាត្តិំស មានសា រូបានិ សមុដ្ឋាបេន្តិ, ឥរិយាបថំ កប្បេន្តិ, វិញ្ញត្តិំ ជនយន្តិ. កុសលា មហគ្គតមានសា កិរិយា ច មហគ្គតមានសា, អដ្ឋ អនាសវចិត្តានិ, ឆព្ពីសតិ ច មានសា រូបានិ សមុដ្ឋាបេន្តិ, ឥរិយាបថំ កប្បេន្តិ. ចោបនំ ន បាបេន្តិ វិញ្ញត្តិំ ន ជនយន្តីតិ អត្ថោ. ឥមេ ចិត្តុប្បាទា ទុកិច្ចនិយតា, ទស វិញ្ញាណេ ឋបេត្វា ទ្វីសុ ភូមីសុ វិបាកា មនោធាតុទ្វយសន្តីរណត្តយមហាវិបាករូបវិបាកានំ វសេន អដ្ឋារស បាកា មនោធាតុ កិរិយា ចេវាតិ ឥមានិ ឯកូនវីសតិ ចិត្តានិ រូបានិ សមុដ្ឋាបេន្តិ, ឥតរទ្វយំ ន ករោន្តិ, បុន ទ្វេបញ្ចវិញ្ញាណា បឋមំ ‘‘ទស វិញ្ញាណេ’’តិ វុត្តត្តា ‘‘បុនា’’តិ វុត្តា. អរូបីសុ វិបាកា ច សព្ពេសំ សត្តានំ បដិសន្ធិចិត្តញ្ច អរហតោ ចុតិចិត្តញ្ច ឥមេ សោឡស មានសា តិកិច្ចានិ ន ករោន្តិ.

១៥១. ឯកទ្វិតិចតុដ្ឋាន-បញ្ចដ្ឋានប្បភេទតោ ឯកកិច្ចទ្វិកិច្ចតិកិច្ចចតុកិច្ចបញ្ចកិច្ចភេទេន បញ្ចធា ចិត្តំ បញ្ចបការំ ចិត្តំ បញ្ចនិម្មលលោចនោ ពុទ្ធោ អក្ខាសិ កថេសិ.

១៥២. កុសលាកុសលា សព្ពេ, ចិត្តុប្បាទា មហាក្រិយា;

មហគ្គតា ក្រិយា ចេវ, ចត្តារោ ផលមានសា.

១៥៣. សព្ពេវ បញ្ចបញ្ញាស ចិត្តុប្បាទា ជវនដ្ឋានតោយេវ ជវនកិច្ចវសេនេវ ឯកដ្ឋានេ ឯកកិច្ចេ និប្បបញ្ចេន សត្ថុនា តណ្ហាមានទិដ្ឋិវិរហិតេន សត្ថុនា និយាមិតា កថិតា.

១៥៤. បុន ទ្វេបញ្ចវិញ្ញាណា ចិត្តុប្បាទា ទស្សនេ សវនេ តថា ឃាយនេ សាយនដ្ឋានេ ផុសនេ បដិបាដិយា សត្ថុនា និយាមិតា.

១៥៥. មនោធាតុត្តិកំ អាវជ្ជនេ បដិច្ឆនេ, ឯតេ អដ្ឋសដ្ឋិ ចិត្តុប្បាទា ឯកដ្ឋានិកតំ ឯកកិច្ចភាវំ គតា បត្តា ភវន្តិ.

១៥៦-៨. ចិត្តទ្វយំ ទ្វិដ្ឋានិកំ នាម ឧទីរិតំ ភគវតា, សោមនស្សយុតំ ចិត្តំ បញ្ចទ្វារេ សន្តីរណំ សិយា. ឆទ្វារេ តទាលម្ពណញ្ច ពលវារម្មណេ អតិមហន្តារម្មណេ សតិ សិយា, តថា វោដ្ឋព្ពនំ បញ្ចទ្វារេសុ វោដ្ឋព្ពនំ ហោតិ. មនោទ្វារេសុ បន សព្ពេសំ អារម្មណានំ អាវជ្ជនំ ហោតិ, ឥទំ ចិត្តទ្វយំ ទ្វិដ្ឋានិកំ នាម ហោតិ.

១៥៩. បដិសន្ធិយា ឋានតោ បដិសន្ធិយា កិច្ចវសេន ភវង្គស្ស ឋានតោ ភវង្គស្ស កិច្ចវសេន ចុតិយា ឋានតោ ចុតិយា កិច្ចវសេន តេ មហគ្គតវិបាកា នវ តិដ្ឋានិកា តិកិច្ចាតិ មុនិនា មតា.

១៦០-៣. អដ្ឋ កាមា មហាបាកា, បដិសន្ធិភវង្គតោ បដិសន្ធិភវង្គវសេន តទារម្មណតោ ចេវ តទារម្មណវសេន ច ឯវ ចុតិដ្ឋានវសេន ច អដ្ឋ ចិត្តានិ ចតុដ្ឋានិកចិត្តានិ ហោន្តិ, ឥតិ វចនំ ធីរោ និទ្ទិសេ, កុសលាកុសលបាកោបេក្ខាសហគតទ្វយំ បញ្ចទ្វារេ សន្តីរណំ ភវេ, ឆទ្វារិកេសុបិ ពលវារម្មណេ សតិ តទារម្មណតា សិយា. បដិសន្ធិភវង្គានំ ឋានវសេន ច ចុតិដ្ឋានវសេន ច ឥទំ ចិត្តទ្វយំ បញ្ចដ្ឋានិកចិត្តំ នាមាតិ ឧទីរិតំ មុនិនា.

១៦៤. បញ្ចកិច្ចំ ទ្វយំ ចិត្តំ, អដ្ឋកំ បន ចតុកិច្ចំ, នវកំ តិកិច្ចំ, ទ្វេ ចិត្តុប្បាទា ទ្វិកិច្ចា, ឥមេសំ ឥមេហិ ចិត្តុប្បាទេហិ សេសំ ឯកកំ កិច្ចំ.

១៦៥. ភវង្គាវជ្ជនញ្ចេវ, ទស្សនំ សម្បដិច្ឆនំ;

សន្តីរណំ វោដ្ឋព្ពនំ, ជវនំ ភវតិ សត្តមំ.

១៦៦. ឆព្ពិធំ ហោតិ តំ ឆន្នំ តំ ចិត្តំ ឆន្នំ ចក្ខុសោតឃានជិវ្ហាកាយមនោវិញ្ញាណានំ បភេទតោ ឆព្ពិធំ ហោតិ, ចក្ខុសោតឃានជិវ្ហាកាយមនោធាតុមនោវិញ្ញាណធាតូនំ សត្តន្នំ វសេន ចិត្តំ សត្តធា ហោតិ.

១៦៧. ឯកេការម្មណំ ឆក្កំ, បញ្ចារម្មណភេទតោ ឆឡារម្មណតោ ចេវ ឆឡារម្មណចិត្តវសេន មនោ ចិត្តំ អដ្ឋវិធំ ហោតិ.

១៦៨. តត្ថ តស្មិំ ចិត្តេ ទ្វេបញ្ចវិញ្ញាណា ឯកេកគោចរា ហោន្តិ, ទ្វេ ចិត្តុប្បាទា រូបារម្មណិកា, ទ្វេ ទ្វេ ចិត្តុប្បាទា សទ្ទាទិគោចរា.

១៦៩. បញ្ចាភិញ្ញាវិវជ្ជិតំ សព្ពំ មហគ្គតំ, សព្ពំ លោកុត្តរញ្ច ឥតិ ឥទំ ចិត្តំ ឯកេការម្មណំ ភវេ.

១៧០. ឥទំ ឆក្កំ ឯកេការម្មណំ វិភាវិនា ញេយ្យំ, មនោធាតុត្តយំ បញ្ចារម្មណិកំ នាម ភវេ.

១៧១. កាមាវចរចិត្តានិ ចត្តាលីសំ តថា ឯកេកំ សព្ពានិ អភិញ្ញានិ ច ឆឡារម្មណិកានីតិ ឆឡារម្មណិកានិ នាម បណ្ឌិតេន វិញ្ញេយ្យានិ.

១៧២. សត្តវិញ្ញាណធាតូសុ បច្ឆិមំ មនោវិញ្ញាណធាតុញ្ច កុសលាកុសលាព្យាកតវសេន តិធា កត្វា នវវិធំ ចិត្តំ ហោតិ.

១៧៣. មនោវិញ្ញាណធាតុយា ភេទោ បុញ្ញាបុញ្ញវសេនេវ វិបាកកិរិយភេទតោ ឆសត្តតិវិធោ ហោតិ.

១៧៤. មនោធាតុំ វិបាកកិរិយភេទតោ ទ្វិធា កត្វា បុព្ពេ វុត្តេហិ នវធា ចិត្តេហិ មានសំ ទសធា ហោតិ.

១៧៥. បច្ឆិមំ ធាតុទ្វយំ មនោធាតុមនោវិញ្ញាណធាតុទ្វយំ, មនោធាតុំ កុសលវិបាកអកុសលវិបាកកិរិយាវសេន តិធា កត្វា, មនោវិញ្ញាណធាតុញ្ច កុសលាកុសលាព្យាកតវសេន តិវិធា កត្វា ចក្ខុសោតឃានជិវ្ហាកាយវិញ្ញាណេហិ សហ ចិត្តំ ឯកាទសវិធំ ហោតិ, ឥតិ ឥទំ វចនំ បណ្ឌិតោ បរិទីបយេ.

១៧៦. មនោវិញ្ញាណធាតុម្បិ កុសលាកុសលាទិតោ កុសលាកុសលវិបាកកិរិយាវសេន ចតុធា វិភជិត្វាន តំ ចិត្តំ ចក្ខុសោតឃានជិវ្ហាកាយវិញ្ញាណេហិ សហ តិប្បការាយ មនោធាតុយា ច សហ ទ្វាទសធាបិ ធីរោ វទេ.

១៧៧-៩. ចិត្តំ ចុទ្ទសដ្ឋានភេទេន ចុទ្ទសធា ភវេ, បដិសន្ធិយា វសេន ច ភវង្គវសេន ច ចុតិយា វសេន ច អាវជ្ជនស្ស វសេន ច បញ្ចន្នំ ទស្សនាទីនំ កិច្ចានំ វសេន ច សម្បដិច្ឆនចេតសោ វសេន ច សន្តីរណស្ស វសេន ច វោដ្ឋព្ពនជវនានំ វសេន ច, យថា ឯវំ តទារម្មណចិត្តស្ស វសេន ចាតិ ឯវំ ឥមិនា បការេន ឋានភេទតោ កិច្ចភេទេន ចុទ្ទសធា ចិត្តំ ហោតិ, ឥតិ ឥទំ វចនំ ធីរោ បរិទីបយេ បរិទីបេយ្យ.

១៨០. ភូមិបុគ្គលនានត្តវសេន ភូមិនានត្តវសេន, បុគ្គលនានត្តវសេន ច ចិត្តានំ បវត្តិតោ ឥទំ ចិត្តំ ពហុធា ហោតិ, ឥតិ វចនញ្ច ធីរោ វិភាវយេ បកាសេយ្យ.

១៨១. ឥធ ឥមស្មិំ សាសនេ យោ ភិក្ខុ មតិមា ឥមស្មិំ ឯកវិធាទិនយេ កុសលោ ឆេកោ ហោតិ, អភិធម្មេ បវត្តា អត្ថា តស្ស ភិក្ខុនោ ហត្ថគតា ហត្ថបវិដ្ឋា អាមលកា វិយ សុទ្ធមណិកា វិយ ហោន្តិ.

ឥតិ អភិធម្មាវតារដីកាយ

ឯកវិធាទិនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ចតុត្ថោ បរិច្ឆេទោ.