៣. តតិយោ បរិច្ឆេទោ

ចេតសិកវិភាគនិទ្ទេសវណ្ណនា

៨៩. សព្ពេ ចេតសិកា វុត្តា, ពុទ្ធេនាទិច្ចពន្ធុនា យេ សព្ពេ ចេតសិកា អាទិច្ចពន្ធុនា ពុទ្ធេន វុត្តា, តេ សព្ពេ ចេតសិកា នាមសាមញ្ញតោ នាមសមានភាវេន ទ្វេបញ្ញាសភវន្តិ តេ, អនោត្តប្បបរិយោសានា ទ្វិបញ្ញាស ភវន្តិ.

៩០-៩២. ចតុបញ្ញាសធា កាមេ, រូបេ បញ្ចទសេរិតា កាមេ កាមាវចរេ ចតុបញ្ញាស ចិត្តានិ ឦរិតា. រូបេ រូបាវចរេ បញ្ចទស ចិត្តានិ ឦរិតា ភវន្តិ. ទ្វាទសារូបេ អរូបាវចរេ ទ្វាទស ចិត្តានិ ភវន្តិ. ចត្តាលីស មនាសវា លោកុត្តរចិត្តានិ ចត្តាលីស ភវន្តិ, ឯកវីសសតំ សព្ពេ ចិត្តុប្បាទា សមាសតោ សង្ខេបតោ ឯកវីសសតំ ហោតិ. ឯតេសុ តេសមុប្បត្តិំ ឥតោ បរំ ឯតេសុ មយា វុត្តេសុ ចិត្តេសុ តេសំ ផស្សាទីនំ ធម្មានំ ឧប្បត្តិំ ឯកំ ឯកំ ឧទ្ធរិត្វា ចិត្តចេតសិកេសុ ភិក្ខូនំ បាដវត្ថាយ អហំ បវក្ខាមិ ទេសិស្សាមិ.

៩៣. ឯកគ្គតា ចិត្តេកគ្គតា មនក្ការោ មនសិការោ ជីវិតំ ផស្សបញ្ចកំ ឯតេ អដ្ឋ ចេតសិកា អវិនិព្ភោគា អញ្ញមញ្ញតោ អវិគតា ឯកុប្បាទា សមានុប្បាទា សហក្ខយា សហវយា.

៩៤. ផស្សោ ច វេទនា សញ្ញា, ចេតនា ជីវិតិន្ទ្រិយំ ឯកគ្គតា មនក្ការោ ឥមេ ចេតសិកា សព្ពសាធារណា សព្ពចិត្តេហិ សាធារណា, សព្ពចិត្តានំ សាធារណា វា.

៩៥. វិតក្កោ បញ្ចបញ្ញាស-ចិត្តេសុ សមុទីរិតោ. ចារោ ឆសដ្ឋិចិត្តេសុ វិតក្កោ តាវ ទ្វិបញ្ចវិញ្ញាណវជ្ជិតកាមាវចរេសុ ចេវ ឯកាទសសុ បឋមជ្ឈានចិត្តេសុ ចាតិ បញ្ចបញ្ញាសចិត្តេសុ ភគវតា សមុទីរិតោ. វិចារោ ទ្វិបញ្ចវិញ្ញាណវជ្ជិតកាមាវចរចិត្តេសុ ឯកាទសសុ បឋមជ្ឈានចិត្តេសុ ច ឯកាទសសុ ទុតិយជ្ឈានចិត្តេសុ ចាតិ ឆសដ្ឋិចិត្តេសុ ជាយតិ. ឯត្ថ ឯតស្មិំ វចនេ សំសយោ នត្ថិ.

៩៦. ឯកបញ្ញាសចិត្តេសុ, បីតិ តេសដ្ឋិយា សុខំ បីតិទោមនស្សុបេក្ខាសហគតកាយវិញ្ញាណចតុត្ថជ្ឈានវជ្ជិតេសុ ឯកបញ្ញាសចិត្តេសុ ជាយតិ. សុខំ ទោមនស្សទុក្ខុបេក្ខាសហគតវជ្ជិតេសុ តេសដ្ឋិចិត្តេសុ ជាយតិ. ឧបេក្ខា សោមនស្សសុខទុក្ខសហគតវជ្ជិតេសុ បញ្ចបញ្ញាសចិត្តេសុ ជាយតិ. ទុក្ខំ អកុសលវិបាកកាយវិញ្ញាណបដិឃសហគតេសុ តីសុ ចិត្តេសុ ជាយតិ.

៩៧. ហោតិ ទ្វាសដ្ឋិចិត្តេសុ, សោមនស្សិន្ទ្រិយំ បន ទោមនស្សទុក្ខសុខុបេក្ខាសហគតវជ្ជិតេសុ ទ្វាសដ្ឋិចិត្តេសុ ជាយតិ. ទុក្ខិន្ទ្រិយំ បនេកស្មិំ អកុសលវិបាកេ កាយវិញ្ញាណេ ជាយតិ. តថេកម្ហិ សុខិន្ទ្រិយំ តថា ឯកស្មិំ បុញ្ញបាកេ កាយវិញ្ញាណេ ហោតិ.

៩៨. បញ្ចុត្តរសតេ ចិត្តេ, វីរិយំ អាហ នាយកោ ជិនោ បញ្ចទ្វារាវជ្ជនទ្វិបញ្ចវិញ្ញាណសម្បដិច្ឆនសន្តីរណវជ្ជិតេ បញ្ចុត្តរសតេ ចិត្តេ វីរិយំ អាហ កថេសិ. ចតុត្តរសតេ ចិត្តេ, សមាធិន្ទ្រិយមព្រ្វិ វិចិកិច្ឆាសហគតទ្វិបញ្ចវិញ្ញាណសម្បដិច្ឆនសន្តីរណបញ្ចទ្វារាវជ្ជនវជ្ជិតេ ចតុត្តរសតេ ចិត្តេ សមាធិន្ទ្រិយំ អវោច.

៩៩. សព្ពាហេតុកចិត្តានិ, ឋបេត្វា ចេកហេតុកេ សព្ពានិ អដ្ឋារស អហេតុកចិត្តានិ ឯកហេតុកចិត្តទ្វយញ្ច ឋបេត្វា សេសស្មិំ ឯកុត្តរសតេ ចិត្តេ ឆន្ទស្ស ឧប្បត្តិំ ឧទ្ទិសេ បណ្ឌិតោ កថេយ្យ.

១០០. ឋបេត្វា ទស វិញ្ញាណេ ចក្ខុវិញ្ញាណាទិកេ ទស វិញ្ញាណេ ច វិចិកិច្ឆាយុតម្បិ ចិត្តំ ឋបេត្វា សេសស្មិំ ទសុត្តរសតេ ចិត្តេ អធិមោក្ខោ ភគវតា ឧទីរិតោ.

១០១-២. សទ្ធា សតិ ហិរី ឱត្តប្បំ អលោភោ អទោសោ តត្រមជ្ឈត្តំ ឆ យុគឡា ច ឥតិ ឥមេ ឯកូនវីសតិ ធម្មា និយតា ហុត្វា ឯកនវុតិយា ចិត្តេ ជាយន្តិ. ឯកូនវីសតិ ធម្មា អហេតុកេសុ អដ្ឋារសសុ អបុញ្ញេសុ ទ្វាទសសុ អកុសលេសុ ន ជាយរេ ន ជាយន្តិ.

១០៣. ឯកូនាសីតិយា ចិត្តេ, បញ្ញា ជាយតិ សព្ពទា បញ្ញា ទ្វាទសអកុសលអដ្ឋារសអហេតុកមហាកុសលញាណវិប្បយុត្តមហាវិបាកញាណវិប្បយុត្តមហាកិរិយាញាណវិប្បយុត្តវជ្ជិតេ ឯកូនាសីតិយា ចិត្តេ ជាយតិ. អដ្ឋវីសតិយា ចិត្តេ, ករុណាមុទិតា សិយុំ ករុណាមុទិតា អដ្ឋសុ មហាកុសលេសុ, អដ្ឋសុ មហាកិរិយាសុ, រូបាវចរបញ្ចមជ្ឈានវជ្ជិតេសុ ទ្វាទសរូបាវចរេសុ ចាតិ អដ្ឋវីសតិយា ចិត្តេសុ សិយុំ ភវេយ្យុំ.

១០៤. កាមាវចរបុញ្ញេសុ, សព្ពលោកុត្តរេសុ ច កាមាវចរមហាកុសលេសុ ចិត្តេសុ សព្ពេសុ លោកុត្តរេសុ ចាតិ សហ អដ្ឋកេ ចត្តាលីសវិធេ ចិត្តេ វិរតិត្តយំ ហោតិ.

១០៥. សទ្ធា សតិ ហិរោត្តប្បំ អលោភាទិត្តយម្បិ ច យុគឡានិ ឆ ច មជ្ឈត្តំ ករុណាមុទិតាបិ ច.

១០៦. តថា តិស្សោ វិរតិយោ សព្ពេ តេ បញ្ចវីសតិ ធម្មា មហាកុសលចិត្តសម្បយុត្តអព្យាកតចិត្តសម្បយុត្តាតិ កុសលេន សព្ពេសុយេវ ធម្មេសុ ឆេកេន វិជិតង្គណេន បកាសិតា.

១០៧. អហិរីកំ អនោត្តប្បំ, មោហោ ឧទ្ធច្ចមេវ ចាតិ ឥមេ ចត្តារោ ធម្មា និយតា ហុត្វា ទ្វាទសាបុញ្ញចិត្តេសុយេវ ទ្វាទសអកុសលចិត្តេសុយេវ ជាយរេ ជាយន្តិ.

១០៨-៩. លោភោ ទោសោ ច មោហោ ច, មានោ ទិដ្ឋិ ច សំសយោ វិចិកិច្ឆា មិទ្ធំ ឧទ្ធច្ចំ កុក្កុច្ចំ ថិនំ មច្ឆរិយម្បិ ច អហិរិកំ អនោត្តប្បំ ឥស្សា ច ទោមនស្សកំ ឯតេ ធម្មា អកុសលា អកុសលចិត្តសម្បយុត្តា ឯកន្តេន មហេសិនា វិជិតង្គណវិគតមលេន វុត្តា.

១១០. លោភោ អដ្ឋសុ លោភមូលេសុ ចិត្តេសុ ភគវតា និទ្ទិដ្ឋោ ទស្សិតោ. ទិដ្ឋិ ចតូសុ ទិដ្ឋិសម្បយុត្តេសុ ចិត្តេសុ វុត្តា. មានោ ទិដ្ឋិវិប្បយុត្តេសុ ចតូសុ គាហូបវាទប្បភិន្ទនេន វុត្តោ. ទោសោ ទ្វីសុ ឯវ បដិឃសម្បយុត្តេសុ ចិត្តេសុ មុនិន្ទេន វុត្តោ.

១១១. ឥស្សាមច្ឆេរកុក្កុច្ចា ទ្វីសុ ទោសមូលេសុ ចិត្តេសុ ជាយន្តិ, នោ សហ សហ នោ ជាយន្តិ, ឯកេកោវ ជាយន្តីតិ អត្ថោ. វិចិកិច្ឆា បនេកស្មិំ វិចិកិច្ឆា បន ឯកស្មិំ វិចិកិច្ឆាសហគតចិត្តេ ជាយតិ. ថិនមិទ្ធំ បញ្ចសុ សសង្ខារិកអកុសលចិត្តេសុ ជាយតិ.

១១២-៣. ផស្សោ ច វេទនា សញ្ញា, ចេតនា ជីវិតំ មនោ វិតក្កោ ច វិចារោ ច បីតិ វីរិយំ សមាធិ ច ឆន្ទោ ចេវាធិមោក្ខោ ច មនសិការោ ច ចុទ្ទស ធម្មា កុសលា ច កុសលចេតសិកា ច ហោន្តិ. អកុសលា ចេវ អកុសលចេតសិកា ចេវ អព្យាកតាបិ ច អព្យាកតចេតសិកា ច ហោន្តិ.

១១៤. ឯកូនតិំសចិត្តេសុ, ឈានំ បញ្ចង្គិកំ មតំ ចតូសុ សោមនស្សសហគតាកុសលេសុ, ទ្វាទសសុ សោមនស្សសហគតមហាកុសលមហាវិបាកមហាកិរិយចិត្តេសុ, សុខសន្តីរណហសិតុប្បាទចិត្តេសុ, តីសុ រូបបឋមជ្ឈានចិត្តេសុ, អដ្ឋសុ លោកុត្តរបឋមជ្ឈានចិត្តេសុ ចាតិ ឯកូនតិំសចិត្តេសុ បញ្ចង្គិកំ បញ្ចាវយវឈានយុត្តំ ឈានំ សុគតេន មតំ. ឧបេក្ខាសហគតានិ ចត្តារិ លោភមូលានិ ច ទ្វេ ទោសមូលានិ ច ទ្វេ មោហមូលានិ ច មនោធាតុត្តិកញ្ច ឧបេក្ខាសហគតា តិស្សោ អហេតុកមនោវិញ្ញាណធាតុយោ ច ទ្វាទសុបេក្ខាសហគតានិ មហាកុសលមហាវិបាកកិរិយចិត្តានិ តីណិ រូបទុតិយជ្ឈានចិត្តានិ អដ្ឋ លោកុត្តរទុតិយជ្ឈានចិត្តានិ ចាតិ សត្តតិំស ចិត្តានិ ចតុឈានង្គយុត្តានិ ចតុឈានាវយវយុត្តានិ ឥតិ ឯវំ និទ្ទិសេ កថេយ្យ.

១១៥. ឯកាទសវិធំ ចិត្តំ, តិវង្គិកមុទីរិតំ តីណិ រូបាវចរតតិយជ្ឈានចិត្តានិ, អដ្ឋលោកុត្តរតតិយជ្ឈានចិត្តានិ ចាតិ ឯកាទសវិធំ ចិត្តំ តិវង្គិកំ តិអវយវឈានយុត្តំ, ឆ រូបាវចរចតុត្ថជ្ឈានបញ្ចមជ្ឈានចិត្តានិ, ទ្វាទសារូបាវចរចិត្តានិ, សោឡស លោកុត្តរចតុត្ថជ្ឈានបញ្ចមជ្ឈានចិត្តានិ ចាតិ ចតុតិំសវិធំ ចិត្តំ ទុវង្គិកំ ទ្វិអវយវឈានយុត្តំ ឧទីរិតំ ជិនេន ឦរិតំ.

១១៦. សភាវេនាវិតក្កេសុ, ឈានង្គានិ ន ឧទ្ធរេ សភាវេន បកតិយា អវិតក្កេសុ វិតក្កវិរហិតេសុ ទ្វិបញ្ចវិញ្ញាណេសុ ឈានង្គានិ ឈានាវយវានិ ជិនោ ន ឧទ្ធរេ. អយមេត្ថាធិប្បាយោ – អញ្ញត្ថ វិតក្កោ ឈានចិត្តេន វិប្បហីនោ ភាសិតោ, ឥមេសុ បន នេវ ឈានចិត្តេន បហីនា, បកតិយា វិតក្កវិរហិតានិ ទ្វិបញ្ចវិញ្ញាណានិ សព្ពាហេតុកចិត្តេសុ មគ្គង្គានិ មគ្គាវយវានិ ជិនោ ន ឧទ្ធរេ ន ទេសេយ្យ.

១១៧. ពុធោ ជិនោ ទ្វិបញ្ចវិញ្ញាណេសុ មនោធាតុត្តិកេ ច តីសុ សន្តីរណេសុ ចាតិ សោឡសចិត្តេសុ តីណិន្ទ្រិយានិ វទេ កថេយ្យ. ឯកស្មិំ បន ចត្តារិ ឯកស្មិំ វិចិកិច្ឆាសហគតចិត្តេ ចត្តារិ ឥន្ទ្រិយានិ ហោន្តិ, ឯកាទសសុ អកុសលចិត្តេសុ វិចិកិច្ឆាយុត្តចិត្តវជ្ជិតេសុ ហសិតុប្បាទេ ចេវ វោដ្ឋព្ពនចិត្តេ ចាតិ តេរសសុ ចិត្តេសុ បញ្ច ឥន្ទ្រិយានិ ពុធោ ភគវា ឧទ្ធរេ ឧទ្ធរេយ្យ.

១១៨. សត្ត ទ្វាទសចិត្តេសុ, ឥន្ទ្រិយានិ ជិនោព្រ្វិ ជិនោ ពុទ្ធោ ញាណវិប្បយុត្តមហាកុសលមហាវិបាកមហាកិរិយាសង្ខាតេសុ ទ្វាទសចិត្តេសុ សត្ត ឥន្ទ្រិយានិ អព្រ្វិ កថេសិ, ឯកេនូនេសុ អដ្ឋេវ, ចត្តាលីសមនេសុ ច ជិនោ ញាណសម្បយុត្តមហាកុសលមហាវិបាកមហាកិរិយាសង្ខាតេសុ ទ្វាទសសុ ចិត្តេសុ, បញ្ចទសសុ រូបេសុ, ទ្វាទសសុ អរូបេសុ ចាតិ ឯកេនូនេសុ ចត្តាលីសមនេសុ អដ្ឋេវ ឥន្ទ្រិយានិ អព្រ្វិ.

១១៩. ចត្តាលីសាយ លោកុត្តរចិត្តេសុ នវកំ ឥន្ទ្រិយនវកំ នាយកោ អព្រ្វិ កថេសិ. ឯវំ ឥន្ទ្រិយយោគោបិ, វេទិតព្ពោ វិភាវិនា ឯវំ ឥមិនា មយា វុត្តប្បការេន ចិត្តេសុ ឥន្ទ្រិយយោគោ វិភាវិនា វិសេសេន បញ្ញំ ភាវេតុំ បកាសេតុំ សីលមេតស្សាតិ វិភាវី, តេន វេទិតព្ពោ.

១២០. អមគ្គង្គានិ នាមេត្ថ, អដ្ឋារស អហេតុកា ឯត្ថ ឯតេសុ ចិត្តេសុ អដ្ឋារស អហេតុកា នត្ថិ មគ្គោ ឯតេសូតិ អមគ្គង្គានិ នាម, ឈានង្គានិ ន វិជ្ជន្តិ, វិញ្ញាណេសុ ទ្វិបញ្ចសុ ទ្វិបញ្ចវិញ្ញាណេសុ ឈានង្គានិបិ ន សំវិជ្ជន្តិ.

១២១. ឯកំ ចិត្តំ ទុមគ្គង្គំ ឯកំ វិចិកិច្ឆាសហគតចិត្តំ ទុមគ្គង្គំ ទុមគ្គាវយវំ, ចតូសុ ទិដ្ឋិវិប្បយុត្តាកុសលចិត្តេសុ ច ទ្វីសុ បដិឃយុត្តេសុ ច ឧទ្ធច្ចយុត្តេសុ ចាតិ សត្តសុ ចិត្តេសុ ច តិមគ្គង្គានិ តិមគ្គាវយវានិ ហោន្តិ. ចត្តាលីសាយចិត្តេសុ, មគ្គោ សោ ចតុរង្គិកោ ចតូសុ ទិដ្ឋិសម្បយុត្តាកុសលេសុ ញាណវិប្បយុត្តមហាកុសលមហាវិបាកមហាកិរិយាសង្ខាតេសុ ទ្វាទសសុ ចិត្តេសុ ច រូបាវចរទុតិយតតិយចតុត្ថបញ្ចមជ្ឈានសង្ខាតេសុ ទ្វាទសសុ រូបាវចរេសុ, ទ្វាទសសុ អរូបាវចរេសុ ចាតិ ចត្តាលីសាយ ចិត្តេសុ ចតុរង្គិកោ មគ្គោ ចតុរាវយវោ មគ្គោ ហោតិ.

១២២. បញ្ចទ្ទសសុ ចិត្តេសុ, មគ្គោ បញ្ចង្គិកោ មតោ ញាណសម្បយុត្តមហាកុសលមហាវិបាកមហាកិរិយាសង្ខាតេសុ ទ្វាទសសុ, តីសុ រូបបឋមជ្ឈានចិត្តេសុ ចាតិ បញ្ចទ្ទសសុ ចិត្តេសុ បញ្ចង្គិកោ បញ្ចាវយវោ មគ្គោ ភគវតា មតោ. ទ្វត្តិំសចិត្តេសុ មគ្គោ សត្តង្គិកោបិ ច លោកុត្តរទុតិយតតិយចតុត្ថបញ្ចមជ្ឈានសង្ខាតេសុ ទ្វត្តិំសចិត្តេសុ មគ្គោ សត្តង្គិកោ សត្តាវយវោ ហោតិ.

១២៣. មគ្គោ អដ្ឋសុ ចិត្តេសុ មគ្គផលវសេន អដ្ឋសុ លោកុត្តរចិត្តេសុ មគ្គោ អដ្ឋង្គិកោ អដ្ឋាវយវោ ហោតិ. ឥតិ បរិសមាបនេ. តុ បទបូរណេ. ឯវំ ឥមិនា មយា វុត្តប្បការេន សព្ពចិត្តេសុ មគ្គង្គានិ មគ្គាវយវានិ ធីរោ ឧទ្ធរេយ្យ, ទេសេយ្យាតិ អត្ថោ.

១២៤. ពលានិ ទ្វេ ទ្វិចិត្តេសុ ហសិតុប្បាទវោដ្ឋព្ពនសង្ខាតេសុ ទ្វីសុ ចិត្តេសុ ទ្វេ ពលានិ ហោន្តិ. ឯកស្មិំ តីណិ ទីបយេ ឯកស្មិំ វិចិកិច្ឆាយុត្តេ តីណិ ពលានិ ធីរោ ទីបយេ បកាសេយ្យ. វិចិកិច្ឆាយុត្តតោ សេសេសុ ឯកាទសសុ អកុសលេសុ ចត្តារិ ពលានិ ហោន្តិ. ឆ ទ្វាទសសុ ញាណវិប្បយុត្តមហាកុសលមហាវិបាកមហាកិរិយាសង្ខាតេសុ ទ្វាទសសុ ចិត្តេសុ ឆ ពលានិ ហោន្តីតិ ធីរោ និទ្ទិសេ កថេយ្យ.

១២៥. ឯកូនាសីតិយា សត្ត ញាណសម្បយុត្តមហាកុសលមហាវិបាកមហាកិរិយាសង្ខាតេសុ ទ្វាទសសុ កាមាវចរចិត្តេសុ, សត្តវីសតិយា មហគ្គតចិត្តេសុ, ចត្តាលីសលោកុត្តរចិត្តេសុ ចាតិ ឯកូនាសីតិយា ចិត្តេសុ សត្ត ពលានិ ហោន្តិ. សោឡសេវាពលានិ តុ ទ្វិបញ្ចវិញ្ញាណានិ ច តិស្សោ មនោធាតុយោ ច តីណិ សន្តីរណានិ ចាតិ សោឡស ឯវ ចិត្តានិ អពលានិ ពលវិរហិតានិ ហោន្តិ, ឯវំ ឥមិនា មយា វុត្តប្បការេន ចិត្តំ សពលំ ពលេន សហគតំ អពលម្បិ ច ពលវិរហិតញ្ចាបិ ចិត្តំ វិញ្ញេយ្យំ ធីរេន វិជានិតព្ពំ.

១២៦. ឈានង្គមគ្គង្គពលិន្ទ្រិយានិ, ចិត្តេសុ ជាយន្តិ ហិ យេសុ យានិ យេសុ ចិត្តេសុ យានិ ឈានង្គមគ្គង្គពលឥន្ទ្រិយានិ ជាយន្តិ, មយា សមាសេន សមុទ្ធរិត្វា អសំសដ្ឋំ ឧទ្ធរិត្វា តេសុ ចិត្តេសុ សព្ពានិបិ តានិ ឈានង្គមគ្គង្គពលឥន្ទ្រិយានិ សមាសេន សង្ខេបេន មយា ពុទ្ធទត្តាចរិយេន វុត្តានិ កថិតានិ.

ឥតិ អភិធម្មាវតារដីកាយ

ចេតសិកវិភាគនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

តតិយោ បរិច្ឆេទោ.