២. ទុតិយោ បរិច្ឆេទោ

ចេតសិកនិទ្ទេសវណ្ណនា

៦៧. ចិត្តានន្តរមុទ្ទិដ្ឋា, យេ ច ចេតសិកា មយា យេ ច ចេតសិកា ចិត្តានន្តរំ មយា ឧទ្ទិដ្ឋា, ឥតោ បរំ ឥទានិ តេសំ ចេតសិកានំ វិភាជនំ ករិស្សាមិ អហំ.

ឥមេសុ បន ករុណាមុទិតាវសេន ភាវនាកាលេ ករុណាបុព្ពភាគោ វា, អប្បនាបត្តាយ ករុណាយ បុព្ពភាគោ, តស្មិំ បុព្ពភាគេ, ករុណាតោ បុព្ពភាគេ កាមាវចរចិត្តេតិ អត្ថោ. ឯកា ករុណា ឧប្បជ្ជតិ. មុទិតាបុព្ពភាគេ វា អប្បនាបត្តាយ មុទិតាយ បុព្ពភាគេ ឯកា មុទិតា ឧប្បជ្ជតិ. ឥមិនា កាមាវចរចិត្តេន យោគី មិច្ឆាកម្មន្តាទីហិ ធម្មេហិ វិរមតិ. រមុ-ធាតុ កីឡាយំ, វិ-សទ្ទោ វិរមណត្ថោ.

៦៨. អាទិនា បុញ្ញចិត្តេន, តេត្តិំស និយតា មតា អាទិនា បុញ្ញចិត្តេន បឋមមហាកុសលចិត្តេន សហ និយតា តេត្តិំស ចេតសិកា ភគវតា មតាតិ, អថ វា ករុណាមុទិតា អនិយតា ឯកេន ធម្មេន សហ ចតុត្តិំស ធម្មា ភវន្តិ.

៦៩. កស្មា បនេត្ថ មេត្តា ច, ឧបេក្ខា ច ន ឧទ្ធដា ឯត្ថ ឯតេសុ យេវាបនកធម្មេសុ, និទ្ធារណំ, មេត្តា ច ឧបេក្ខា ច ធម្មរាជេន សត្ថុនា ន ឧទ្ធដា ន វុត្តា កស្មា ការណា.

៧០. អព្យាបាទេន មេត្តាបិ អព្យាបាទេន មេត្តា គហិតា, ឧបេក្ខាតិ តត្រមជ្ឈត្តតាយ ច គហិតា យស្មា ការណា, តស្មា ឧភោបេតា ភគវតា ន គហិតា.

៧១. កស្មា យេវាបនា ធម្មា, ពុទ្ធេនាទិច្ចពន្ធុនា សព្ពេ តេ យេវាបនា ធម្មា យេវាបននាមកា បាឡិយំ សរូបេន ឯវ. ពន្ធតិ ស្នេហេន ឯតស្មិន្តិ ពន្ធុ, អាទិច្ចស្ស ពន្ធុ អាទិច្ចពន្ធុ, តេន អាទិច្ចពន្ធុនា ពុទ្ធេន ន ច ឧទ្ធដា ន ទេសិតា.

៧២. កស្មា ការណា? យស្មា អនិយតា កេចិ យេវាបនកា អនិយតា, យស្មា ការណា រាសិំ ទុកវគ្គាទិរាសិំ ន ភជន្តិ ន សេវន្តិ, យស្មា ការណា កេចិ យេវាបនកា ទុព្ពលា, តស្មា បាឡិយំ ភគវតា ន វុត្តា.

៧៣. ឆន្ទាធិមោក្ខមុទិតា មនសិ ច ការោ,

មជ្ឈត្តតា ច ករុណា វិរតិត្តយញ្ច;

បុញ្ញេសុ តេន និយតានិយតា ច សព្ពេ,

យេវាបនា មុនិវរេន ន ចេវ វុត្តា.

ឆន្ទាធិមោក្ខោ មុទិតា មនសិការោ មជ្ឈត្តតា ករុណា វិរតិត្តយញ្ច បុញ្ញេសុកុសលេសុ និយតា ចត្តារោ អនិយតា បញ្ច សព្ពេ យេវាបនា ន ច ឯវ តេន មុនិវរេន វុត្តា.

៧៤-៨០. កស្មា បនេត្ថ ផស្សោវ, បឋមំ សមុទីរិតោ ឯត្ថ ឯតេសុ ចេតសិកេសុ, ជាតិនិទ្ធារណំ, ផស្សោវ បឋមំ សមុទីរិតោ កថិតោ. កស្មា ការណា? កិរ មយា សុតំ, អារម្មណេ ចិត្តស្ស បឋមំ អភិនិបាតត្តា ផស្សោ បឋមំ សមុទីរិតោ, ផុសិត្វា បន ផស្សេន ផស្សេន អារម្មណំ ផុសិត្វា យោគិនោ វេទនាយ អារម្មណំ វេទយេ, សញ្ញាយ សញ្ជានាតិ, ចេតនាយ អារម្មណំ ចេតយេ. សហជាតានំ ចេតសិកានំ ផស្សោវ ឥធ ឥមស្មិំ ចិត្តេ មហេសិនា បឋមំ វុត្តោ. ហិ កស្មា ការណា? យស្មា ពលវបច្ចយត្តា, តស្មា វុត្តោ. អការណមិទំ សព្ពំ, ចិត្តានំ តុ សហេវ ច ‘‘បឋមាភិនិបាតត្តា’’តិ ច ‘‘ពលវបច្ចយត្តា’’តិ ច ឥទំ សព្ពំ វចនំ អការណំ អហេតុកំ អយុត្តំ, កស្មា ការណា? ចិត្តជានំ ចិត្តេហិ សហប្បវត្តានំ ចេតសិកានំ ឯកុប្បាទាទិភាវេន សមានុប្បាទសមាននិរោធសមានាលម្ពណសមានវត្ថុកភាវេន បវត្តិតោ អការណំ អយុត្តំ. អយំ តុ បឋមុប្បន្នោ, អយំ បច្ឆាតិ នត្ថិទំ អយំ ធម្មោ បឋមុប្បន្នោ, អយំ ធម្មោ បច្ឆាកាលេ ឧប្បន្នោ ឥតិ ឥទំ វចនំ នត្ថិ. ពលវបច្ចយត្តេបិ ការណំ ន ច ទិស្សតិ. ទេសនាក្កមតោ ចេវ បឋមំ សមុទីរិតោ ឥច្ចេវំ ឥតិ ឯវំ ឥតិ ឥមិនា មយា វុត្តប្បការេន ផស្សស្ស បឋមំ សមុទីរិតតំ វិញ្ញុនា វិភាវិនា វិញ្ញេយ្យំ, វិសេសតោ វិសេសេន អញ្ញថា ន វិញ្ញេយ្យំ. ន ច បរិយេសិតព្ពោយំ, តស្មា បុព្ពាបរក្កមោ យស្មា ការណា អយំ បុព្ពាបរក្កមោ វិញ្ញុនា ន ច បរិយេសិតព្ពោ ន គវេសិតព្ពោ, ធម្មា ឯវ វចនត្ថលក្ខណាទីហិ វិជានតា បណ្ឌិតេន បរិយេសិតព្ពា.

ឥដ្ឋាការានុភវនរសា ឥដ្ឋារម្មណានុភវនកិច្ចា សុភោជនរសំ អនុភវន្តោ រាជា វិយ. ចេតសិកអស្សាទបច្ចុបដ្ឋានា ចេតសិកបស្សទ្ធិបទដ្ឋានា.

បច្ចាភិញ្ញាណករណរសា បដិជាននកិច្ចា វឌ្ឍកិស្ស អភិញ្ញាណករណមិវ វឌ្ឍកិនោ សកិំ សញ្ជានិត្វាបិ ទារុហរេសុ សុត្តស្ស បដិបសារណំ វិយាតិ អធិប្បាយោ. យថាគហិតនិមិត្តវសេនាតិ យថាបវត្តិតនិមិត្តស្ស វសេន. មនសិ អភិនិវេសករណំ គយ្ហាការា.

អាយូហនរសា បវត្តនកិច្ចសាធកា. មហាវឌ្ឍកិអាទយោ វិយ យថា មហាវឌ្ឍកី សយម្បិ ទារុំ តច្ឆតិ, បរេបិ ទារុំ តច្ឆាបេតិ, ឯវំ សយម្បិ អារម្មណេ សន្ទហតិ, សម្បយុត្តធម្មេបិ អភិសន្ទហាបេតិ.

អាហននំ ភុសោ ហននំ, បរិយាហននំ សមន្តា ហននំ, តំ រសោ ឯតស្សាតិ អាហននបរិយាហននរសោ.

អារម្មណានុមជ្ជនលក្ខណោ អារម្មណបរិមទ្ទនលក្ខណោ.

បិនយតីតិ បីតិ, សហជាតធម្មេ អារម្មណេ បិនយតីតិ អត្ថោ. កាយចិត្តផរណរសា. ឧទគ្គស្ស ចិត្តស្ស ភាវោ ឱទគ្យំ, តំ បច្ចុបដ្ឋានំ ឯតស្សាតិ ឱទគ្យបច្ចុបដ្ឋានា.

សទ្ទហន្តិ វត្ថុត្តយំ សទ្ទហន្តិ. អកាលុសិយបច្ចុបដ្ឋានា អនាវិលភាវបច្ចុបដ្ឋានា. សទ្ធេយ្យវត្ថុបទដ្ឋានា សទ្ទហិតព្ពវត្ថុត្តយាសន្នការណា.

អរញ្ញគតសុទេសកោ វិយ អរញ្ញេ គតោ មគ្គសុទេសកោ វិយ.

អត្តនា អវិនិព្ភុត្តានំ ធម្មានន្តិ អវិគតានំ ចេតសិកានំ. តេសន្តិ តេសំ ចេតសិកានំ ធម្មានំ. សន្តេបិ ច តេសំ ចេតសិកានំ អនុបាលនលក្ខណាទិម្ហិ វិធានេ អត្ថិក្ខណេយេវ តំ តេសំ បាលេតព្ពានំ ចេតសិកានំ បវត្តក្ខណេយេវ តំ ជីវិតំ តេ ធម្មេ បាលេតព្ពេ ចេតសិកេ អនុបាលេតិ. ឧទកំ វិយាតិ យថា ឧទកំ អត្តនិ ឧប្បលាទីនិ អនុបាលេតិ, តថា អនុបាលនលក្ខណាទិម្ហិ វិធានេ សន្តេបិ តេសំ អត្ថិក្ខណេយេវ អនុបាលេតិ, វិជ្ជមានក្ខណេវ អនុបាលេតីតិ អធិប្បាយោ. បច្ចយុប្បន្នេបិ ច ធម្មេ អនុបាលេតិ, ធាតិ វិយ កុមារំ អញ្ញាយ ជនិតំ កុមារំ រក្ខន្តី ធាតិ វិយ, បរស្ស បុត្តំ អង្កាទិនា ធារេតីតិ ធាតិ. សយំបវត្តិតធម្មសម្ពន្ធេនេវ បវត្តតិ អត្តនា បវត្តិតេហិ ធម្មេហិ សម្បវត្តតិ. និយាមកោ វិយ យថា និយាមកោ ឯកនាវាយ វុត្ថេហិ ជនេហិ សហ បវត្តតិ, ភង្គតោ ឧទ្ធំ តំ ជីវិតំ ន បវត្តយតិ, អត្តនោ ច អភាវា ឋបយិតព្ពានំ ចេតសិកានញ្ច អភាវា, ភង្គក្ខណេ ចេតសិកេ ន ឋបេតិ សយំ ភិជ្ជមានត្តា, វដ្ដិស្នេហោ ខីយមានោ បទីបសិខំ ន ករោតិ យថា.

សោម្មភាវបច្ចុបដ្ឋានោតិ មុទុភាវបច្ចុបដ្ឋានោ, សីតលភាវបច្ចុបដ្ឋានោ វា.

កាយោតិ ចេត្ថ វេទនាទយោ តយោ ខន្ធា វេទនាក្ខន្ធោ សញ្ញាក្ខន្ធោ សង្ខារក្ខន្ធោ ឥមេ ខន្ធា គហិតា.

និម្មទ្ទនរសាតិ និម្មទ្ទនកិច្ចា. កាយចិត្តានំ អវូបសមតាឧទ្ធច្ចាទិកិលេសបដិបក្ខភូតាតិ អាទិគ្គហណេន កុក្កុច្ចំ គហេតព្ពំ.

ឥតិ អភិធម្មាវតារដីកាយ

ចេតសិកនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ទុតិយោ បរិច្ឆេទោ.