កិច្ចសង្គហវណ្ណនា

១៨. បដិសន្ធាទីនំ កិច្ចានំ វិភាគវសេន, តំកិច្ចវន្តានញ្ច បរិច្ឆេទវសេន សង្គហោ កិច្ចសង្គហោ. ភវតោ ភវស្ស បដិសន្ធានំ បដិសន្ធិកិច្ចំ. អវិច្ឆេទប្បវត្តិហេតុភាវេន ភវស្ស អង្គភាវោ ភវង្គកិច្ចំ. អាវជ្ជនកិច្ចាទីនិ ហេដ្ឋា វុត្តវចនត្ថានុសារេន យថារហំ យោជេតព្ពានិ. អារម្មណេ តំតំកិច្ចសាធនវសេន អនេកក្ខត្តុំ, ឯកក្ខត្តុំ វា ជវមានស្ស វិយ បវត្តិ ជវនកិច្ចំ. តំតំជវនគ្គហិតារម្មណស្ស អារម្មណករណំ តទារម្មណកិច្ចំ. និព្ពត្តភវតោ បរិគឡ្ហនំ ចុតិកិច្ចំ.

១៩. ឥមានិ បន កិច្ចានិ ឋានវសេន បាកដានិ ហោន្តីតិ តំ ទានិ បភេទតោ ទស្សេតុំ ‘‘បដិសន្ធី’’ត្យាទិ វុត្តំ, តត្ថ បដិសន្ធិយា ឋានំ បដិសន្ធិឋានំ. កាមំ បដិសន្ធិវិនិមុត្តំ ឋានំ នាម នត្ថិ, សុខគ្គហណត្ថំ បន ‘‘សិលាបុត្តកស្ស សរីរ’’ន្ត្យាទីសុ វិយ អភេទេបិ ភេទបរិកប្បនាតិ ទដ្ឋព្ពំ. ឯវំ សេសេសុបិ. ទស្សនាទីនំ បញ្ចន្នំ វិញ្ញាណានំ ឋានំ បញ្ចវិញ្ញាណឋានំ. អាទិ-សទ្ទេន សម្បដិច្ឆនឋានាទីនំ សង្គហោ.

តត្ថ ចុតិភវង្គានំ អន្តរា បដិសន្ធិឋានំ. បដិសន្ធិអាវជ្ជនានំ, ជវនាវជ្ជនានំ, តទារម្មណាវជ្ជនានំ, វោដ្ឋព្ពនាវជ្ជនានំ, កទាចិ ជវនចុតីនំ, តទារម្មណចុតីនញ្ច អន្តរា ភវង្គឋានំ. ភវង្គបញ្ចវិញ្ញាណានំ, ភវង្គជវនានញ្ច អន្តរា អាវជ្ជនឋានំ. បញ្ចទ្វារាវជ្ជនសម្បដិច្ឆនានមន្តរា បញ្ចវិញ្ញាណឋានំ. បញ្ចវិញ្ញាណសន្តីរណានមន្តរា សម្បដិច្ឆនឋានំ. សម្បដិច្ឆនវោដ្ឋព្ពនានមន្តរា សន្តីរណឋានំ. សន្តីរណជវនានំ, សន្តីរណភវង្គានញ្ច អន្តរា វោដ្ឋព្ពនឋានំ. វោដ្ឋព្ពនតទារម្មណានំ, វោដ្ឋព្ពនភវង្គានំ, វោដ្ឋព្ពនចុតីនំ, មនោទ្វារាវជ្ជនតទារម្មណានំ, មនោទ្វារាវជ្ជនភវង្គានំ, មនោទ្វារាវជ្ជនចុតីនញ្ច អន្តរា ជវនឋានំ. ជវនភវង្គានំ, ជវនចុតីនញ្ច អន្តរា តទារម្មណឋានំ. ជវនបដិសន្ធីនំ, តទារម្មណបដិសន្ធីនំ, ភវង្គបដិសន្ធីនំ វា អន្តរា ចុតិឋានំ នាម.

២០. ទ្វេ ឧបេក្ខាសហគតសន្តីរណានិ សុខសន្តីរណស្ស បដិសន្ធិវសប្បវត្តិភាវាភាវតោតិអធិប្បាយោ. ឯវញ្ច កត្វា បដ្ឋានេ ‘‘ឧបេក្ខាសហគតំ ធម្មំ បដិច្ច ឧបេក្ខាសហគតោ ធម្មោ ឧប្បជ្ជតិ ន ហេតុបច្ចយា’’តិ (បដ្ឋា. ៤.១៣.១៧៩) ឯវមាគតស្ស ឧបេក្ខាសហគតបទស្ស វិភង្គេ ‘‘អហេតុកំ ឧបេក្ខាសហគតំ ឯកំ ខន្ធំ បដិច្ច ទ្វេ ខន្ធា, ទ្វេ ខន្ធេ បដិច្ច ឯកោ ខន្ធោ, អហេតុកបដិសន្ធិក្ខណេ ឧបេក្ខាសហគតំ ឯកំ ខន្ធំ បដិច្ច ទ្វេ ខន្ធា, ទ្វេ ខន្ធេ បដិច្ច ឯកោ ខន្ធោ’’តិ (បដ្ឋា. ៤.១៣.១៧៩) ឯវំ បវត្តិបដិសន្ធិវសេន បដិច្ចនយោ ឧទ្ធដោ, បីតិសហគតសុខសហគតបទវិភង្គេ បន ‘‘អហេតុកំ បីតិសហគតំ ឯកំ ខន្ធំ បដិច្ចតយោ ខន្ធា…បេ… ទ្វេ ខន្ធា. អហេតុកំ សុខសហគតំ ឯកំ ខន្ធំ បដិច្ច ទ្វេ ខន្ធា …បេ… ឯកោ ខន្ធោ’’តិ (បដ្ឋា. ៤.១៣.១៤៤, ១៦៧) បវត្តិវសេនេវ ឧទ្ធដោ, ន បន ‘‘អហេតុកបដិសន្ធិក្ខណេ’’ត្យាទិនា បដិសន្ធិវសេន, តស្មា យថាធម្មសាសនេ អវចនម្បិ អភាវមេវ ទីបេតីតិ ន តស្ស បដិសន្ធិវសេន បវត្តិ អត្ថិ. យត្ថ បន លព្ភមានស្សបិ កស្សចិ អវចនំ, តត្ថ ការណំ ឧបរិ អាវិ ភវិស្សតិ.

២៥. មនោទ្វារាវជ្ជនស្ស បរិត្តារម្មណេ ទ្វត្តិក្ខត្តុំ បវត្តមានស្សបិ នត្ថិ ជវនកិច្ចំ តស្ស អារម្មណរសានុភវនាភាវតោតិ វុត្តំ ‘‘អាវជ្ជនទ្វយវជ្ជិតានី’’តិ. ឯវញ្ច កត្វា វុត្តំ អដ្ឋកថាយំ ‘‘ជវនដ្ឋានេ ឋត្វា’’តិ (ធ. ស. អដ្ឋ. ៤៩៨ វិបាកុទ្ធារកថា). ឥតរថា ‘‘ជវនំ ហុត្វា’’តិ វត្តព្ពំ សិយាតិ. កុសលាកុសលផលកិរិយចិត្តានីតិ ឯកវីសតិ លោកិយលោកុត្តរកុសលានិ, ទ្វាទស អកុសលានិ, ចត្តារិ លោកុត្តរផលចិត្តានិ, អដ្ឋារស តេភូមកកិរិយចិត្តានិ. ឯកចិត្តក្ខណិកម្បិ ហិ លោកុត្តរមគ្គាទិកំ តំសភាវវន្តតាយ ជវនកិច្ចំ នាម, យថា ឯកេកគោចរវិសយម្បិ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ សកលវិសយាវពោធនសាមត្ថិយយោគតោ ន កទាចិ តំនាមំ វិជហតីតិ.

២៧. ឯវំ កិច្ចភេទេន វុត្តានេវ យថាសកំ លព្ភមានកិច្ចគណនវសេន សម្បិណ្ឌេត្វា ទស្សេតុំ ‘‘តេសុ បនា’’ត្យាទិ វុត្តំ.

៣៣. បដិសន្ធាទយោ ចិត្តុប្បាទា នាមកិច្ចភេទេន បដិសន្ធាទីនំ នាមានំ, កិច្ចានញ្ច ភេទេន, អថ វា បដិសន្ធាទយោ នាម តន្នាមកា ចិត្តុប្បាទា បដិសន្ធាទីនំ កិច្ចានំ ភេទេន ចុទ្ទស, ឋានភេទេន បដិសន្ធាទីនំយេវ ឋានានំ ភេទេន ទសធា បកាសិតាតិ យោជនា. ឯកកិច្ចឋានទ្វិកិច្ចឋានតិកិច្ចឋានចតុកិច្ចឋានបញ្ចកិច្ចឋានានិ ចិត្តានិ យថាក្កមំ អដ្ឋសដ្ឋិ, តថា ទ្វេ ច នវ ច អដ្ឋ ច ទ្វេ ចាតិ និទ្ទិសេតិ សម្ពន្ធោ.

កិច្ចសង្គហវណ្ណនា និដ្ឋិតា.