វិបស្សនាកម្មដ្ឋានំ

វិសុទ្ធិភេទោ

៤៣. វិបស្សនាកម្មដ្ឋានេ បន សីលវិសុទ្ធិ ចិត្តវិសុទ្ធិ ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ កង្ខាវិតរណវិសុទ្ធិ មគ្គាមគ្គញាណទស្សនវិសុទ្ធិ បដិបទាញាណទស្សនវិសុទ្ធិ ញាណទស្សនវិសុទ្ធិ ចេតិ សត្តវិធេន វិសុទ្ធិសង្គហោ.

៤៤. អនិច្ចលក្ខណំ ទុក្ខលក្ខណំ អនត្តលក្ខណញ្ចេតិ តីណិ លក្ខណានិ.

៤៥. អនិច្ចានុបស្សនា ទុក្ខានុបស្សនា អនត្តានុបស្សនា ចេតិ តិស្សោ អនុបស្សនា.

៤៦. សម្មសនញាណំ ឧទយព្ពយញាណំ ភង្គញាណំ ភយញាណំ អាទីនវញាណំ និព្ពិទាញាណំ មុច្ចិតុកម្យតាញាណំ បដិសង្ខាញាណំ សង្ខារុបេក្ខាញាណំ អនុលោមញាណញ្ចេតិ ទស វិបស្សនាញាណានិ.

៤៧. សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ, អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ, អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ ចេតិ តយោ វិមោក្ខា.

៤៨. សុញ្ញតានុបស្សនា អនិមិត្តានុបស្សនា អប្បណិហិតានុបស្សានា ចេតិ តីណិ វិមោក្ខមុខានិ ច វេទិតព្ពានិ.

៤៩. កថំ? បាតិមោក្ខសំវរសីលំ ឥន្ទ្រិយសំវរសីលំ អាជីវបារិសុទ្ធិសីលំ បច្ចយសន្និស្សិតសីលញ្ចេតិ ចតុបារិសុទ្ធិសីលំ សីលវិសុទ្ធិ នាម.

៥០. ឧបចារសមាធិ អប្បនាសមាធិ ចេតិ ទុវិធោបិ សមាធិ ចិត្តវិសុទ្ធិ នាម.

៥១. លក្ខណរសបច្ចុបដ្ឋានបទដ្ឋានវសេន នាមរូប បរិគ្គហោ ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ នាម.

៥២. តេសមេវ ច នាមរូបានំ បច្ចយបរិគ្គហោ កង្ខាវិតរណវិសុទ្ធិ នាម.

៥៣. តតោ បរំ បន តថាបរិគ្គហិតេសុ សប្បច្ចយេសុ តេភូមកសង្ខារេសុ អតីតាទិភេទភិន្នេសុ ខន្ធាទិនយមារព្ភ កលាបវសេន សង្ខិបិត្វា ‘‘អនិច្ចំ ខយដ្ឋេន, ទុក្ខំ ភយដ្ឋេន, អនត្តា អសារកដ្ឋេនា’’តិ អទ្ធានវសេន សន្តតិវសេន ខណវសេន វា សម្មសនញាណេន លក្ខណត្តយំ សម្មសន្តស្ស តេស្វេវ បច្ចយវសេន ខណវសេន ច ឧទយព្ពយញាណេន ឧទយព្ពយំ សមនុបស្សន្តស្ស ច –

‘‘ឱភាសោ បីតិ បស្សទ្ធិ, អធិមោក្ខោ ច បគ្គហោ;

សុខំ ញាណមុបដ្ឋានមុបេក្ខា ច និកន្តិ ចេ’’តិ. –

ឱភាសាទិវិបស្សនុបក្កិលេសបរិបន្ថបរិគ្គហវសេន មគ្គាមគ្គលក្ខណវវត្ថានំ មគ្គាមគ្គញាណទស្សនវិសុទ្ធិ នាម.

៥៤. តថា បរិបន្ថវិមុត្តស្ស បន តស្ស ឧទយព្ពយញាណតោ បដ្ឋាយ យា វានុលោមា តិលក្ខណំ វិបស្សនាបរម្បរាយ បដិបជ្ជន្តស្ស នវ វិបស្សនាញាណានិ បដិបទាញាណទស្សនវិសុទ្ធិ នាម.

៥៥. តស្សេវំ បដិបជ្ជន្តស្ស បន វិបស្សនាបរិបាកមាគម្ម ‘‘ឥទានិ អប្បនា ឧប្បជ្ជិស្សតី’’តិ ភវង្គំ វោច្ឆិជ្ជិត្វា ឧប្បន្នមនោទ្វារាវជ្ជនានន្តរំ ទ្វេ តីណិ វិបស្សនាចិត្តានិ យំ កិញ្ចិ អនិច្ចាទិលក្ខណមារព្ភ បរិកម្មោបចារានុលោមនាមេន បវត្តន្តិ.

៥៦. យា សិខាប្បត្តា, សា សានុលោមា សង្ខារុបេក្ខា វុដ្ឋានគាមិនិវិបស្សនាតិ ច បវុច្ចតិ.

៥៧. តតោ បរំ គោត្រភុចិត្តំ និព្ពានមាលម្ពិត្វា បុថុជ្ជនគោត្តមភិភវន្តំ, អរិយគោត្តមភិសម្ភោន្តញ្ច បវត្តតិ.

៥៨. តស្សានន្តរមេវ មគ្គោ ទុក្ខសច្ចំ បរិជានន្តោ សមុទយសច្ចំ បជហន្តោ, និរោធសច្ចំ សច្ឆិករោន្តោ, មគ្គសច្ចំ ភាវនាវសេន អប្បនាវីថិមោតរតិ.

៥៩. តតោ បរំ ទ្វេ តីណិ ផលចិត្តានិ បវត្តិត្វា ភវង្គបាតោវ ហោតិ, បុន ភវង្គំ វោច្ឆិន្ទិត្វា បច្ចវេក្ខណញាណានិ បវត្តន្តិ.

៦០. មគ្គំ ផលញ្ច និព្ពានំ, បច្ចវេក្ខតិ បណ្ឌិតោ.

ហីនេ កិលេសេ សេសេ ច, បច្ចវេក្ខតិ វាន វា.

ឆព្ពិសុទ្ធិកមេនេវំ, ភាវេតព្ពោ ចតុព្ពិធោ;

ញាណទស្សនវិសុទ្ធិ, នាម មគ្គោ បវុច្ចតិ.

អយមេត្ថ វិសុទ្ធិភេទោ.

វិមោក្ខភេទោ

៦១. តត្ថ អនត្តានុបស្សនា អត្តាភិនិវេសំ មុញ្ចន្តី សុញ្ញតានុបស្សនា នាម វិមោក្ខមុខំ ហោតិ.

៦២. អនិច្ចានុបស្សនា វិបល្លាសនិមិត្តំ មុញ្ចន្តី អនិមិត្តានុបស្សនា នាម.

៦៣. ទុក្ខានុបស្សនា តណ្ហាបណិធិំ មុញ្ចន្តី អប្បណិហិតានុបស្សនា នាម.

៦៤. តស្មា យទិ វុដ្ឋានគាមិនិវិបស្សនា អនត្តតោ វិបស្សតិ, សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ នាម ហោតិ មគ្គោ.

៦៥. យទិ អនិច្ចតោ វិបស្សតិ, អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ នាម.

៦៦. យទិ ទុក្ខតោ វិបស្សតិ, អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ នាមាតិ ច មគ្គោ វិបស្សនាគមនវសេន តីណិ នាមានិ លភតិ, តថា ផលញ្ច មគ្គាគមនវសេន មគ្គវីថិយំ.

៦៧. ផលសមាបត្តិវីថិយំ បន យថាវុត្តនយេន វិបស្សន្តានំ យថាសកផលមុប្បជ្ជមានម្បិ វិបស្សនាគមនវសេនេវ សុញ្ញតាទិវិមោក្ខោតិ ច បវុច្ចតិ, អារម្មណវសេន បន សរសវសេន ច នាមត្តយំ សព្ពត្ថ សព្ពេសម្បិ សមមេវ ច.

អយមេត្ថ វិមោក្ខភេទោ.

បុគ្គលភេទោ

៦៨. ឯត្ថ បន សោតាបត្តិមគ្គំ ភាវេត្វា ទិដ្ឋិវិចិកិច្ឆាបហានេន បហីនាបាយគមនោ សត្តក្ខត្តុបរមោ សោតាបន្នោ នាម ហោតិ.

៦៩. សកទាគាមិមគ្គំ ភាវេត្វា រាគទោសមោហានំ តនុករត្តា សកទាគាមី នាម ហោតិ សកិទេវ ឥមំ លោកំ អាគន្ត្វា.

៧០. អនាគាមិមគ្គំ ភាវេត្វា កាមរាគព្យាបាទានមនវសេសប្បហានេន អនាគាមី នាម ហោតិ អនាគន្ត្វា ឥត្ថត្តំ.

៧១. អរហត្តមគ្គំ ភាវេត្វា អនវសេសកិលេសប្បហានេន អរហា នាម ហោតិ ខីណាសវោ លោកេ អគ្គទក្ខិណេយ្យោតិ.

អយមេត្ថ បុគ្គលភេទោ.

សមាបត្តិភេទោ

៧២. ផលសមាបត្តិវីថិយំ បនេត្ថ សព្ពេសម្បិ យថាសកផលវសេន សាធារណាវ.

៧៣. និរោធសមាបត្តិសមាបជ្ជនំ បន អនាគាមីនញ្ចេវ អរហន្តានញ្ច លព្ភតិ, តត្ថ យថាក្កមំ បឋមជ្ឈានាទិមហគ្គតសមាបត្តិំ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋាយ តត្ថ គតេ សង្ខារធម្មេ តត្ថ តត្ថេវ វិបស្សន្តោ យាវ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ គន្ត្វា តតោ បរំ អធិដ្ឋេយ្យាទិកំ បុព្ពកិច្ចំ កត្វា នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ សមាបជ្ជតិ, តស្ស ទ្វិន្នំ អប្បនាជវនានំ បរតោ វោច្ឆិជ្ជតិ ចិត្តសន្តតិ, តតោ និរោធសមាបន្នោ នាម ហោតិ.

៧៤. វុដ្ឋានកាលេ បន អនាគាមិនោ អនាគាមិផលចិត្តំ, អរហតោ អរហត្តផលចិត្តំ ឯកវារមេវ បវត្តិត្វា ភវង្គបាតោ ហោតិ, តតោ បរំ បច្ចវេក្ខណញាណំ បវត្តតិ.

អយមេត្ថ សមាបត្តិភេទោ.

និដ្ឋិតោ ច វិបស្សនាកម្មដ្ឋាននយោ.

ឧយ្យោជនំ

៧៥. ភាវេតព្ពំ បនិច្ចេវំ, ភាវនាទ្វយមុត្តមំ.

បដិបត្តិរសស្សាទំ, បត្ថយន្តេន សាសនេតិ.

ឥតិ អភិធម្មត្ថសង្គហេ កម្មដ្ឋានសង្គហវិភាគោ នាម

នវមោ បរិច្ឆេទោ.

និគមនំ

(ក) ចារិត្តសោភិតវិសាលកុលោទយេន,

សទ្ធាភិវុឌ្ឍបរិសុទ្ធគុណោទយេន;

នម្បវ្ហយេន បណិធាយ បរានុកម្បំ,

យំ បត្ថិតំ បករណំ បរិនិដ្ឋិតំ តំ.

(ខ) បុញ្ញេន តេន វិបុលេន តុ មូលសោមំ;

ធញ្ញាធិវាសមុទិតោទិតមាយុកន្តំ;

បញ្ញាវទាតគុណសោភិតលជ្ជិភិក្ខូ,

មញ្ញន្តុ បុញ្ញវិភវោទយមង្គលាយ.

ឥតិ អនុរុទ្ធាចរិយេន រចិតំ

អភិធម្មត្ថសង្គហំ នាម បករណំ.

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស.