៨. បច្ចយបរិច្ឆេទោ

១. យេសំ សង្ខតធម្មានំ, យេ ធម្មា បច្ចយា យថា.

តំ វិភាគមិហេទានិ, បវក្ខាមិ យថារហំ.

២. បដិច្ចសមុប្បាទនយោ បដ្ឋាននយោ ចេតិ បច្ចយសង្គហោ ទុវិធោ វេទិតព្ពោ.

៣. តត្ថ តព្ភាវភាវីភាវាការមត្តោបលក្ខិតោ បដិច្ចសមុប្បាទនយោ, បដ្ឋាននយោ បន អាហច្ចបច្ចយដ្ឋិតិមារព្ភ បវុច្ចតិ, ឧភយំ បន វោមិស្សេត្វា បបញ្ចេន្តិ អាចរិយា.

បដិច្ចសមុប្បាទនយោ

៤. តត្ថ អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា, សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណំ, វិញ្ញាណបច្ចយា នាមរូបំ, នាមរូបបច្ចយា សឡាយតនំ, សឡាយតនបច្ចយា ផស្សោ, ផស្សបច្ចយា វេទនា, វេទនាបច្ចយា តណ្ហា, តណ្ហាបច្ចយា ឧបាទានំ, ឧបាទានបច្ចយា ភវោ, ភវបច្ចយា ជាតិ, ជាតិបច្ចយា ជរាមរណំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា សម្ភវន្តិ. ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតីតិ អយមេត្ថ បដិច្ចសមុប្បាទនយោ.

៥. តត្ថ តយោ អទ្ធា ទ្វាទសង្គានិ វីសតាការា តិសន្ធិ ចតុសង្ខេបា តីណិ វដ្ដានិ ទ្វេ មូលានិ ច វេទិតព្ពានិ.

៦. កថំ? អវិជ្ជាសង្ខារា អតីតោ អទ្ធា, ជាតិជរាមរណំ អនាគតោ អទ្ធា, មជ្ឈេ អដ្ឋ បច្ចុប្បន្នោ អទ្ធាតិ តយោ អទ្ធា.

៧. អវិជ្ជា សង្ខារា វិញ្ញាណំ នាមរូបំ សឡាយតនំ ផស្សោ វេទនា តណ្ហា ឧបាទានំ ភវោ ជាតិ ជរាមរណន្តិ ទ្វាទសង្គានិ.

៨. សោកាទិវចនំ បនេត្ថ និស្សន្ទផលនិទស្សនំ.

៩. អវិជ្ជាសង្ខារគ្គហណេន បនេត្ថ តណ្ហុបាទានភវាបិ គហិតា ភវន្តិ, តថា តណ្ហុបាទានភវគ្គហណេន ច អវិជ្ជាសង្ខារា, ជាតិជរាមរណគ្គហណេន ច វិញ្ញាណាទិផលបញ្ចកមេវ គហិតន្តិ កត្វា –

១០. អតីតេ ហេតវោ បញ្ច, ឥទានិ ផលបញ្ចកំ.

ឥទានិ ហេតវោ បញ្ច, អាយតិំ ផលបញ្ចកន្តិ;

វីសតាការា តិសន្ធិ, ចតុសង្ខេបា ច ភវន្តិ.

១១. អវិជ្ជាតណ្ហុបាទានា ច កិលេសវដ្ដំ, កម្មភវសង្ខាតោ ភវេកទេសោ សង្ខារា ច កម្មវដ្ដំ, ឧបបត្តិភវសង្ខាតោ ភវេកទេសោ អវសេសា ច វិបាកវដ្ដន្តិ តីណិ វដ្ដានិ.

១២. អវិជ្ជាតណ្ហាវសេន ទ្វេ មូលានិ ច វេទិតព្ពានិ.

១៣. តេសមេវ ច មូលានំ, និរោធេន និរុជ្ឈតិ.

ជរាមរណមុច្ឆាយ, បីឡិតានមភិណ្ហសោ;

អាសវានំ សមុប្បាទា, អវិជ្ជា ច បវត្តតិ.

វដ្ដមាពន្ធមិច្ចេវំ, តេភូមកមនាទិកំ;

បដិច្ចសមុប្បាទោតិ, បដ្ឋបេសិ មហាមុនិ.

បដ្ឋាននយោ

១៤. ហេតុបច្ចយោ អារម្មណបច្ចយោ អធិបតិបច្ចយោ អនន្តរបច្ចយោ សមនន្តរបច្ចយោ សហជាតបច្ចយោ អញ្ញមញ្ញបច្ចយោ និស្សយបច្ចយោ ឧបនិស្សយបច្ចយោ បុរេជាតបច្ចយោ បច្ឆាជាតបច្ចយោ អាសេវនបច្ចយោ កម្មបច្ចយោ វិបាកបច្ចយោ អាហារបច្ចយោ ឥន្ទ្រិយបច្ចយោ ឈានបច្ចយោ មគ្គបច្ចយោ សម្បយុត្តបច្ចយោ វិប្បយុត្តបច្ចយោ អត្ថិបច្ចយោ នត្ថិបច្ចយោ វិគតបច្ចយោ អវិគតបច្ចយោតិ អយមេត្ថ បដ្ឋាននយោ.

១៥. ឆធា នាមំ តុ នាមស្ស, បញ្ចធា នាមរូបិនំ.

ឯកធា បុន រូបស្ស, រូបំ នាមស្ស ចេកធា.

បញ្ញត្តិនាមរូបានិ, នាមស្ស ទុវិធា ទ្វយំ;

ទ្វយស្ស នវធា ចេតិ, ឆព្ពិធា បច្ចយា កថំ.

១៦. អនន្តរនិរុទ្ធា ចិត្តចេតសិកា ធម្មា បដុប្បន្នានំ ចិត្តចេតសិកានំ ធម្មានំ អនន្តរសមនន្តរនត្ថិវិគតវសេន, បុរិមានិ ជវនានិ បច្ឆិមានំ ជវនានំ អាសេវនវសេន, សហជាតា ចិត្តចេតសិកា ធម្មា អញ្ញមញ្ញំ សម្បយុត្តវសេនេតិ ច ឆធា នាមំ នាមស្ស បច្ចយោ ហោតិ.

១៧. ហេតុឈានង្គមគ្គង្គានិ សហជាតានំ នាមរូបានំ ហេតាទិវសេន, សហជាតា ចេតនា សហជាតានំ នាមរូបានំ, នានាក្ខណិកា ចេតនា កម្មាភិនិព្ពត្តានំ នាមរូបានំ កម្មវសេន, វិបាកក្ខន្ធា អញ្ញមញ្ញំ សហជាតានំ រូបានំ វិបាកវសេនេតិ ច បញ្ចធា នាមំ នាមរូបានំ បច្ចយោ ហោតិ.

១៨. បច្ឆាជាតា ចិត្តចេតសិកា ធម្មា បុរេជាតស្ស ឥមស្ស កាយស្ស បច្ឆាជាតវសេនេតិ ឯកធាវ នាមំ រូបស្ស បច្ចយោ ហោតិ.

១៩. ឆ វត្ថូនិ បវត្តិយំ សត្តន្នំ វិញ្ញាណធាតូនំ បញ្ចារម្មណានិ ច បញ្ចវិញ្ញាណវីថិយា បុរេជាតវសេនេតិ ឯកធាវ រូបំ នាមស្ស បច្ចយោ ហោតិ.

២០. អារម្មណវសេន ឧបនិស្សយវសេនេតិ ច ទុវិធា បញ្ញត្តិនាមរូបានិ នាមស្សេវ បច្ចយា ហោន្តិ.

២១. តត្ថ រូបាទិវសេន ឆព្ពិធំ ហោតិ អារម្មណំ.

២២. ឧបនិស្សយោ បន តិវិធោ ហោតិ – អារម្មណូបនិស្សយោ អនន្តរូបនិស្សយោ បកតូបនិស្សយោ ចេតិ.

២៣. តត្ថ អារម្មណមេវ គរុកតំ អារម្មណូបនិស្សយោ.

២៤. អនន្តរនិរុទ្ធា ចិត្តចេតសិកា ធម្មា អនន្តរូបនិស្សយោ.

២៥. រាគាទយោ បន ធម្មា សទ្ធាទយោ ច សុខំ ទុក្ខំ បុគ្គលោ ភោជនំ ឧតុសេនាសនញ្ច យថារហំ អជ្ឈត្តញ្ច ពហិទ្ធា ច កុសលាទិធម្មានំ, កម្មំ វិបាកានន្តិ ច ពហុធា ហោតិ បកតូបនិស្សយោ.

២៦. អធិបតិសហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយអាហារឥន្ទ្រិយវិប្បយុត្តអត្ថិអវិគតវសេនេតិ យថារហំ នវធា នាមរូបានិ នាមរូបានំ បច្ចយា ភវន្តិ.

២៧. តត្ថ គរុកតមារម្មណំ អារម្មណាធិបតិវសេន នាមានំ, សហជាតាធិបតិ ចតុព្ពិធោបិ សហជាតវសេន សហជាតានំ នាមរូបានន្តិ ច ទុវិធោ ហោតិ អធិបតិបច្ចយោ.

២៨. ចិត្តចេតសិកា ធម្មា អញ្ញមញ្ញំ សហជាតរូបានញ្ច, មហាភូតា អញ្ញមញ្ញំ ឧបាទារូបានញ្ច, បដិសន្ធិក្ខណេ វត្ថុវិបាកា អញ្ញមញ្ញន្តិ ច តិវិធោ ហោតិ សហជាតបច្ចយោ.

២៩. ចិត្តចេតសិកា ធម្មា អញ្ញមញ្ញំ, មហាភូតា អញ្ញមញ្ញំ, បដិសន្ធិក្ខណេ វត្ថុវិបាកា អញ្ញមញ្ញន្តិ ច តិវិធោ ហោតិ អញ្ញមញ្ញបច្ចយោ.

៣០. ចិត្តចេតសិកា ធម្មា អញ្ញមញ្ញំ សហជាតរូបានញ្ច, មហាភូតា អញ្ញមញ្ញំ ឧបាទារូបានញ្ច, ឆ វត្ថូនិ សត្តន្នំ វិញ្ញាណធាតូនន្តិ ច តិវិធោ ហោតិ និស្សយបច្ចយោ.

៣១. កពឡីការោ អាហារោ ឥមស្ស កាយស្ស, អរូបិនោ អាហារា សហជាតានំ នាមរូបានន្តិ ច ទុវិធោ ហោតិ អាហារបច្ចយោ.

៣២. បញ្ច បសាទា បញ្ចន្នំ វិញ្ញាណានំ, រូបជីវិតិន្ទ្រិយំ ឧបាទិន្នរូបានំ, អរូបិនោ ឥន្ទ្រិយា សហជាតានំ នាមរូបានន្តិ ច តិវិធោ ហោតិ ឥន្ទ្រិយបច្ចយោ.

៣៣. ឱក្កន្តិក្ខណេ វត្ថុ វិបាកានំ, ចិត្តចេតសិកា ធម្មា សហជាតរូបានំ សហជាតវសេន, បច្ឆាជាតា ចិត្តចេតសិកា ធម្មា បុរេជាតស្ស ឥមស្ស កាយស្ស បច្ឆាជាតវសេន ឆ វត្ថូនិ បវត្តិយំ សត្តន្នំ វិញ្ញាណធាតូនំ បុរេជាតវសេនេតិ ច តិវិធោ ហោតិ វិប្បយុត្តបច្ចយោ.

៣៤. សហជាតំ បុរេជាតំ, បច្ឆាជាតញ្ច សព្ពថា.

កពឡីការោ អាហារោ, រូបជីវិតមិច្ចយន្តិ. –

បញ្ចវិធោ ហោតិ អត្ថិបច្ចយោ អវិគតបច្ចយោ ច.

៣៥. អារម្មណូបនិស្សយកម្មត្ថិបច្ចយេសុ ច សព្ពេបិ បច្ចយា សមោធានំ គច្ឆន្តិ.

៣៦. សហជាតរូបន្តិ បនេត្ថ សព្ពត្ថាបិ បវត្តេ ចិត្តសមុដ្ឋានានំ, បដិសន្ធិយំ កដត្តារូបានញ្ច វសេន ទុវិធំ ហោតីតិ វេទិតព្ពំ.

៣៧. ឥតិ តេកាលិកា ធម្មា, កាលមុត្តា ច សម្ភវា.

អជ្ឈត្តញ្ច ពហិទ្ធា ច, សង្ខតាសង្ខតា តថា;

បញ្ញត្តិនាមរូបានំ, វសេន តិវិធា ឋិតា;

បច្ចយា នាម បដ្ឋានេ, ចតុវីសតិ សព្ពថា.

៣៨. តត្ថ រូបធម្មា រូបក្ខន្ធោវ, ចិត្តចេតសិកសង្ខាតា ចត្តារោ អរូបិនោ ខន្ធា, និព្ពានញ្ចេតិ បញ្ចវិធម្បិ អរូបន្តិ ច នាមន្តិ ច បវុច្ចតិ.

បញ្ញត្តិភេទោ

៣៩. តតោ អវសេសា បញ្ញត្តិ បន បញ្ញាបិយត្តា បញ្ញត្តិ, បញ្ញាបនតោ បញ្ញត្តីតិ ច ទុវិធា ហោតិ.

៤០. កថំ? តំតំភូតវិបរិណាមាការមុបាទាយ តថា តថា បញ្ញត្តា ភូមិបព្ពតាទិកា, សម្ភារសន្និវេសាការមុបាទាយ គេហរថសកដាទិកា, ខន្ធបញ្ចកមុបាទាយ បុរិសបុគ្គលាទិកា, ចន្ទាវដ្ដនាទិកមុបាទាយ ទិសាកាលាទិកា, អសម្ផុដ្ឋាការមុបាទាយ កូបគុហាទិកា, តំតំភូតនិមិត្តំ ភាវនាវិសេសញ្ច ឧបាទាយ កសិណនិមិត្តាទិកា ចេតិ ឯវមាទិប្បភេទា បន បរមត្ថតោ អវិជ្ជមានាបិ អត្ថច្ឆាយាការេន ចិត្តុប្បាទានមារម្មណភូតា តំ តំ ឧបាទាយ ឧបនិធាយ ការណំ កត្វា តថា តថា បរិកប្បិយមានា សង្ខាយតិ សមញ្ញាយតិ វោហរីយតិ បញ្ញាបីយតីតិ បញ្ញត្តីតិ បវុច្ចតិ. អយំ បញ្ញត្តិ បញ្ញាបិយត្តា បញ្ញត្តិ នាម.

៤១. បញ្ញាបនតោ បញ្ញត្តិ បន នាមនាមកម្មាទិនាមេន បរិទីបិតា, សា វិជ្ជមានបញ្ញត្តិ អវិជ្ជមានបញ្ញត្តិ, វិជ្ជមានេន អវិជ្ជមានបញ្ញត្តិ, អវិជ្ជមានេន វិជ្ជមានបញ្ញត្តិ, វិជ្ជមានេន វិជ្ជមានបញ្ញត្តិ, អវិជ្ជមានេន អវិជ្ជមានបញ្ញត្តិ ចេតិ ឆព្ពិធា ហោតិ.

៤២. តត្ថ យទា បន បរមត្ថតោ វិជ្ជមានំ រូបវេទនាទិំ ឯតាយ បញ្ញាបេន្តិ, តទាយំ វិជ្ជមានបញ្ញត្តិ. យទា បន បរមត្ថតោ អវិជ្ជមានំ ភូមិបព្ពតាទិំ ឯតាយ បញ្ញាបេន្តិ, តទាយំ អវិជ្ជមានបញ្ញត្តីតិ បវុច្ចតិ. ឧភិន្នំ បន វោមិស្សកវសេន សេសា យថាក្កមំ ឆឡភិញ្ញោ, ឥត្ថិសទ្ទោ, ចក្ខុវិញ្ញាណំ, រាជបុត្តោតិ ច វេទិតព្ពា.

៤៣. វចីឃោសានុសារេន, សោតវិញ្ញាណវីថិយា.

បវត្ថានន្តរុប្បន្ន-មនោទ្វារស្ស គោចរា.

អត្ថា យស្សានុសារេន, វិញ្ញាយន្តិ តតោ បរំ;

សាយំ បញ្ញត្តិ វិញ្ញេយ្យា, លោកសង្កេតនិម្មិតា.

ឥតិ អភិធម្មត្ថសង្គហេ បច្ចយសង្គហវិភាគោ នាម

អដ្ឋមោ បរិច្ឆេទោ.