៦. រូបបរិច្ឆេទោ

១. ឯត្តាវតា វិភត្តា ហិ, សប្បភេទប្បវត្តិកា.

ចិត្តចេតសិកា ធម្មា, រូបំ ទានិ បវុច្ចតិ.

២. សមុទ្ទេសា វិភាគា ច, សមុដ្ឋានា កលាបតោ.

បវត្តិក្កមតោ ចេតិ, បញ្ចធា តត្ថ សង្គហោ.

រូបសមុទ្ទេសោ

៣. ចត្តារិ មហាភូតានិ, ចតុន្នញ្ច មហាភូតានំ ឧបាទាយរូបន្តិ ទុវិធម្បេតំ រូបំ ឯកាទសវិធេន សង្គហំ គច្ឆតិ.

៤. កថំ? បថវីធាតុ អាបោធាតុ តេជោធាតុ វាយោធាតុ ភូតរូបំ នាម.

៥. ចក្ខុ សោតំ ឃានំ ជិវ្ហា កាយោ បសាទរូបំ នាម.

៦. រូបំ សទ្ទោ គន្ធោ រសោ អាបោធាតុវិវជ្ជិតំ ភូតត្តយសង្ខាតំ ផោដ្ឋព្ពំ គោចររូបំ នាម.

៧. ឥត្ថត្តំ បុរិសត្តំ ភាវរូបំ នាម.

៨. ហទយវត្ថុ ហទយរូបំ នាម.

៩. ជីវិតិន្ទ្រិយំ ជីវិតរូបំ នាម.

១០. កពឡីការោ អាហារោ អាហាររូបំ នាម.

១១. ឥតិ ច អដ្ឋារសវិធម្បេតំ រូបំ សភាវរូបំ សលក្ខណរូបំ និប្ផន្នរូបំ រូបរូបំ សម្មសនរូបន្តិ ច សង្គហំ គច្ឆតិ.

១២. អាកាសធាតុ បរិច្ឆេទរូបំ នាម.

១៣. កាយវិញ្ញត្តិ វចីវិញ្ញត្តិ វិញ្ញត្តិរូបំ នាម.

១៤. រូបស្ស លហុតា មុទុតា កម្មញ្ញតា វិញ្ញត្តិទ្វយំ វិការរូបំ នាម.

១៥. រូបស្ស ឧបចយោ សន្តតិ ជរតា អនិច្ចតា លក្ខណរូបំ នាម.

១៦. ជាតិរូបមេវ បនេត្ថ ឧបចយសន្តតិនាមេន បវុច្ចតីតិ ឯកាទសវិធម្បេតំ រូបំ អដ្ឋវីសតិវិធំ ហោតិ សរូបវសេន.

១៧. កថំ –

ភូតប្បសាទវិសយា, ភាវោ ហទយមិច្ចបិ;

ជីវិតាហាររូបេហិ, អដ្ឋារសវិធំ តថា.

បរិច្ឆេទោ ច វិញ្ញត្តិ, វិការោ លក្ខណន្តិ ច;

អនិប្ផន្នា ទស ចេតិ, អដ្ឋវីសវិធំ ភវេ.

អយមេត្ថ រូបសមុទ្ទេសោ.

រូបវិភាគោ

១៨. សព្ពញ្ច បនេតំ រូបំ អហេតុកំ សប្បច្ចយំ សាសវំ សង្ខតំ លោកិយំ កាមាវចរំ អនារម្មណំ អប្បហាតព្ពមេវាតិ ឯកវិធម្បិ អជ្ឈត្តិកពាហិរាទិវសេន ពហុធា ភេទំ គច្ឆតិ.

១៩. កថំ? បសាទសង្ខាតំ បញ្ចវិធម្បិ អជ្ឈត្តិករូបំ នាម, ឥតរំ ពាហិររូបំ.

២០. បសាទហទយសង្ខាតំ ឆព្ពិធម្បិ វត្ថុរូបំ នាម, ឥតរំ អវត្ថុរូបំ.

២១. បសាទវិញ្ញត្តិសង្ខាតំ សត្តវិធម្បិ ទ្វាររូបំ នាម, ឥតរំ អទ្វាររូបំ.

២២. បសាទភាវជីវិតសង្ខាតំ អដ្ឋវិធម្បិ ឥន្ទ្រិយរូបំ នាម, ឥតរំ អនិន្ទ្រិយរូបំ.

២៣. បសាទវិសយសង្ខាតំ ទ្វាទសវិធម្បិ ឱឡារិករូបំ សន្តិកេរូបំ, សប្បដិឃរូបញ្ច, ឥតរំ សុខុមរូបំ ទូរេរូបំ អប្បដិឃរូបញ្ច.

២៤. កម្មជំ ឧបាទិន្នរូបំ, ឥតរំ អនុបាទិន្នរូបំ.

២៥. រូបាយតនំ សនិទស្សនរូបំ, ឥតរំ អនិទស្សនរូបំ.

២៦. ចក្ខាទិទ្វយំ អសម្បត្តវសេន, ឃានាទិត្តយំ សម្បត្តវសេនាតិ បញ្ចវិធម្បិ គោចរគ្គាហិករូបំ, ឥតរំ អគោចរគ្គាហិករូបំ.

២៧. វណ្ណោ គន្ធោ រសោ ឱជា ភូតចតុក្កញ្ចេតិ អដ្ឋវិធម្បិ អវិនិព្ភោគរូបំ, ឥតរំ វិនិព្ភោគរូបំ.

២៨. ឥច្ចេវមដ្ឋវីសតិ-វិធម្បិ ច វិចក្ខណា.

អជ្ឈត្តិកាទិភេទេន, វិភជន្តិ យថារហំ.

អយមេត្ថ រូបវិភាគោ.

រូបសមុដ្ឋាននយោ

២៩. កម្មំ ចិត្តំ ឧតុ អាហារោ ចេតិ ចត្តារិ រូបសមុដ្ឋានានិ នាម.

៣០. តត្ថ កាមាវចរំ រូបាវចរញ្ចេតិ បញ្ចវីសតិវិធម្បិ កុសលាកុសលកម្មមភិសង្ខតំ អជ្ឈត្តិកសន្តានេ កម្មសមុដ្ឋានរូបំ បដិសន្ធិមុបាទាយ ខណេ ខណេ សមុដ្ឋាបេតិ.

៣១. អរូបវិបាកទ្វិបញ្ចវិញ្ញាណវជ្ជិតំ បញ្ចសត្តតិវិធម្បិ ចិត្តំ ចិត្តសមុដ្ឋានរូបំ បឋមភវង្គមុបាទាយ ជាយន្តមេវ សមុដ្ឋាបេតិ.

៣២. តត្ថ អប្បនាជវនំ ឥរិយាបថម្បិ សន្នាមេតិ.

៣៣. វោដ្ឋព្ពនកាមាវចរជវនាភិញ្ញា បន វិញ្ញត្តិម្បិ សមុដ្ឋាបេន្តិ.

៣៤. សោមនស្សជវនានិ បនេត្ថ តេរស ហសនម្បិ ជនេន្តិ.

៣៥. សីតុណ្ហោតុសមញ្ញាតា តេជោធាតុ ឋិតិប្បត្តាវ ឧតុសមុដ្ឋានរូបំ អជ្ឈត្តញ្ច ពហិទ្ធា ច យថារហំ សមុដ្ឋាបេតិ.

៣៦. ឱជាសង្ខាតោ អាហារោ អាហារសមុដ្ឋានរូបំ អជ្ឈោហរណកាលេ ឋានប្បត្តោវ សមុដ្ឋាបេតិ.

៣៧. តត្ថ ហទយឥន្ទ្រិយរូបានិ កម្មជានេវ.

៣៨. វិញ្ញត្តិទ្វយំ ចិត្តជមេវ.

៣៩. សទ្ទោ ចិត្តោតុជោ.

៤០. លហុតាទិត្តយំ ឧតុចិត្តាហារេហិ សម្ភោតិ.

៤១. អវិនិព្ភោគរូបានិ ចេវ អាកាសធាតុ ច. ចតូហិ សម្ភូតានិ.

៤២. លក្ខណរូបានិ ន កុតោចិ ជាយន្តិ.

៤៣. អដ្ឋារស បន្នរស, តេរស ទ្វាទសាតិ ច.

កម្មចិត្តោតុកាហារ-ជានិ ហោន្តិ យថាក្កមំ.

៤៤. ជាយមានាទិរូបានំ, សភាវត្តា ហិ កេវលំ.

លក្ខណានិ ន ជាយន្តិ, កេហិចីតិ បកាសិតំ.

អយមេត្ថ រូបសមុដ្ឋាននយោ.

កលាបយោជនា

៤៥. ឯកុប្បាទា ឯកនិរោធា ឯកនិស្សយា សហវុត្តិនោ ឯកវីសតិ រូបកលាបា នាម.

៤៦. តត្ថ ជីវិតំ អវិនិព្ភោគរូបញ្ច ចក្ខុនា សហ ចក្ខុទសកន្តិ បវុច្ចតិ. តថា សោតាទីហិ សទ្ធិំ សោតទសកំ ឃានទសកំ ជិវ្ហាទសកំ កាយទសកំ ឥត្ថិភាវទសកំ បុម្ភាវទសកំ វត្ថុទសកញ្ចេតិ យថាក្កមំ យោជេតព្ពំ. អវិនិព្ភោគរូបមេវ ជីវិតេន សហ ជីវិតនវកន្តិ បវុច្ចតិ. ឥមេ នវ កម្មសមុដ្ឋានកលាបា.

៤៧. អវិនិព្ភោគរូបំ បន សុទ្ធដ្ឋកំ, តទេវ កាយវិញ្ញត្តិយា សហ កាយវិញ្ញត្តិនវកំ, វចីវិញ្ញត្តិសទ្ទេហិ សហ វចីវិញ្ញត្តិទសកំ, លហុតាទីហិ សទ្ធិំ លហុតាទេកាទសកំ, កាយវិញ្ញត្តិលហុតាទិទ្វាទសកំ, វចីវិញ្ញត្តិសទ្ទលហុតាទិតេរសកញ្ចេតិ ឆ ចិត្តសមុដ្ឋានកលាបា.

៤៨. សុទ្ធដ្ឋកំ សទ្ទនវកំ លហុតាទេកាទសកំ សទ្ទលហុតាទិទ្វាទសកញ្ចេតិ ចត្តារោ ឧតុសមុដ្ឋានកលាបា.

៤៩. សុទ្ធដ្ឋកំ លហុតាទេកាទសកញ្ចេតិ ទ្វេអាហារសមុដ្ឋានកលាបា.

៥០. តត្ថ សុទ្ធដ្ឋកំ សទ្ទនវកញ្ចេតិ ទ្វេ ឧតុសមុដ្ឋានកលាបា ពហិទ្ធាបិ លព្ភន្តិ, អវសេសា បន សព្ពេបិ អជ្ឈត្តិកមេវាតិ.

៥១. កម្មចិត្តោតុកាហារ-សមុដ្ឋានា យថាក្កមំ.

នវ ឆ ចតុរោ ទ្វេតិ, កលាបា ឯកវីសតិ.

កលាបានំ បរិច្ឆេទ-លក្ខណត្តា វិចក្ខណា;

ន កលាបង្គមិច្ចាហុ, អាកាសំ លក្ខណានិ ច.

អយមេត្ថ កលាបយោជនា.

រូបបវត្តិក្កមោ

៥២. សព្ពានិបិ បនេតានិ រូបានិ កាមលោកេ យថារហំ អនូនានិ បវត្តិយំ ឧបលព្ភន្តិ.

៥៣. បដិសន្ធិយំ បន សំសេទជានញ្ចេវ ឱបបាតិកានញ្ច ចក្ខុសោតឃានជិវ្ហាកាយភាវវត្ថុទសកសង្ខាតានិ សត្ត ទសកានិ បាតុភវន្តិ ឧក្កដ្ឋវសេន, ឱមកវសេន បន ចក្ខុសោតឃានភាវទសកានិ កទាចិបិ ន លព្ភន្តិ, តស្មា តេសំ វសេន កលាបហានិ វេទិតព្ពា.

៥៤. គព្ភសេយ្យកសត្តានំ បន កាយភាវវត្ថុទសកសង្ខាតានិ តីណិ ទសកានិ បាតុភវន្តិ, តត្ថាបិ ភាវទសកំ កទាចិ ន លព្ភតិ, តតោ បរំ បវត្តិកាលេ កមេន ចក្ខុទសកាទីនិ ច បាតុភវន្តិ.

៥៥. ឥច្ចេវំ បដិសន្ធិមុបាទាយ កម្មសមុដ្ឋានា, ទុតិយចិត្តមុបាទាយ ចិត្តសមុដ្ឋានា, ឋិតិកាលមុបាទាយ ឧតុសមុដ្ឋានា, ឱជាផរណមុបាទាយ អាហារសមុដ្ឋានា ចេតិ ចតុសមុដ្ឋានរូបកលាបសន្តតិ កាមលោកេ ទីបជាលា វិយ, នទីសោតោ វិយ ច យាវតាយុកមព្ពោច្ឆិន្នា បវត្តតិ.

៥៦. មរណកាលេ បន ចុតិចិត្តោបរិសត្តរសមចិត្តស្ស ឋិតិកាលមុបាទាយ កម្មជរូបានិ ន ឧប្បជ្ជន្តិ, បុរេតរមុប្បន្នានិ ច កម្មជរូបានិ ចុតិចិត្តសមកាលមេវ បវត្តិត្វា និរុជ្ឈន្តិ, តតោ បរំ ចិត្តជាហារជរូបញ្ច វោច្ឆិជ្ជតិ, តតោ បរំ ឧតុសមុដ្ឋានរូបបរម្បរា យាវ មតកឡេវរសង្ខាតា បវត្តន្តិ.

៥៧. ឥច្ចេវំ មតសត្តានំ, បុនទេវ ភវន្តរេ.

បដិសន្ធិមុបាទាយ, តថា រូបំ បវត្តតិ.

៥៨. រូបលោកេ បន ឃានជិវ្ហាកាយភាវទសកានិ ច អាហារជកលាបានិ ច ន លព្ភន្តិ, តស្មា តេសំ បដិសន្ធិកាលេ ចក្ខុសោតវត្ថុវសេន តីណិ ទសកានិ ជីវិតនវកញ្ចេតិ ចត្តារោ កម្មសមុដ្ឋានកលាបា, បវត្តិយំ ចិត្តោតុសមុដ្ឋានា ច លព្ភន្តិ.

៥៩. អសញ្ញសត្តានំ បន ចក្ខុសោតវត្ថុសទ្ទាបិ ន លព្ភន្តិ, តថា សព្ពានិបិ ចិត្តជរូបានិ, តស្មា តេសំ បដិសន្ធិកាលេ ជីវិតនវកមេវ, បវត្តិយញ្ច សទ្ទវជ្ជិតំ ឧតុសមុដ្ឋានរូបំ អតិរិច្ឆតិ.

៦០. ឥច្ចេវំ កាមរូបាសញ្ញីសង្ខាតេសុ តីសុ ឋានេសុ បដិសន្ធិបវត្តិវសេន ទុវិធា រូបប្បវត្តិ វេទិតព្ពា.

៦១. អដ្ឋវីសតិ កាមេសុ, ហោន្តិ តេវីស រូបិសុ.

សត្តរសេវ សញ្ញីនំ, អរូបេ នត្ថិ កិញ្ចិបិ.

សទ្ទោ វិការោ ជរតា, មរណញ្ចោបបត្តិយំ;

ន លព្ភន្តិ បវត្តេ តុ, ន កិញ្ចិបិ ន លព្ភតិ.

អយមេត្ថ រូបបវត្តិក្កមោ.

និព្ពានភេទោ

៦២. និព្ពានំ បន លោកុត្តរសង្ខាតំ ចតុមគ្គញាណេន សច្ឆិកាតព្ពំ មគ្គផលានមារម្មណភូតំ វានសង្ខាតាយ តណ្ហាយ និក្ខន្តត្តា និព្ពានន្តិ បវុច្ចតិ.

៦៣. តទេតំ សភាវតោ ឯកវិធម្បិ សឧបាទិសេសនិព្ពានធាតុ អនុបាទិសេសនិព្ពានធាតុ ចេតិ ទុវិធំ ហោតិ ការណបរិយាយេន.

៦៤. តថា សុញ្ញតំ អនិមិត្តំ អប្បណិហិតញ្ចេតិ តិវិធំ ហោតិ អាការភេទេន.

៦៥. បទមច្ចុតមច្ចន្តំ, អសង្ខតមនុត្តរំ.

និព្ពានមិតិ ភាសន្តិ, វានមុត្តា មហេសយោ.

ឥតិ ចិត្តំ ចេតសិកំ, រូបំ និព្ពានមិច្ចបិ;

បរមត្ថំ បកាសេន្តិ, ចតុធាវ តថាគតា.

ឥតិ អភិធម្មត្ថសង្គហេ រូបសង្គហវិភាគោ នាម

ឆដ្ឋោ បរិច្ឆេទោ.