២. ចេតសិកបរិច្ឆេទោ

សម្បយោគលក្ខណំ

១. ឯកុប្បាទនិរោធា ច, ឯកាលម្ពណវត្ថុកា.

ចេតោយុត្តា ទ្វិបញ្ញាស, ធម្មា ចេតសិកា មតា.

អញ្ញសមានចេតសិកំ

២. កថំ? ផស្សោ វេទនា សញ្ញា ចេតនា ឯកគ្គតា ជីវិតិន្ទ្រិយំ មនសិការោ ចេតិ សត្តិមេ ចេតសិកា សព្ពចិត្តសាធារណា នាម.

៣. វិតក្កោ វិចារោ អធិមោក្ខោ វីរិយំ បីតិ ឆន្ទោ ចាតិ ឆ ឥមេ ចេតសិកា បកិណ្ណកា នាម.

៤. ឯវមេតេ តេរស ចេតសិកា អញ្ញសមានាតិ វេទិតព្ពា.

អកុសលចេតសិកំ

៥. មោហោ អហិរិកំ អនោត្តប្បំ ឧទ្ធច្ចំ លោភោ ទិដ្ឋិ មានោ ទោសោ ឥស្សា មច្ឆរិយំ កុក្កុច្ចំ ថិនំ មិទ្ធំ វិចិកិច្ឆា ចេតិ ចុទ្ទសិមេ ចេតសិកា អកុសលា នាម.

សោភនចេតសិកំ

៦. សទ្ធា សតិ ហិរី ឱត្តប្បំ អលោភោ អទោសោ តត្រមជ្ឈត្តតា កាយបស្សទ្ធិ ចិត្តបស្សទ្ធិ កាយលហុតា ចិត្តលហុតា កាយមុទុតា ចិត្តមុទុតា កាយកម្មញ្ញតា ចិត្តកម្មញ្ញតា កាយបាគុញ្ញតា ចិត្តបាគុញ្ញតា កាយុជុកតា ចិត្តុជុកតា ចេតិ ឯកូនវីសតិមេ ចេតសិកា សោភនសាធារណា នាម.

៧. សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តោ សម្មាអាជីវោ ចេតិ តិស្សោ វិរតិយោ នាម.

៨. ករុណា មុទិតា អប្បមញ្ញាយោ នាមាតិ សព្ពថាបិ បញ្ញិន្ទ្រិយេន សទ្ធិំ បញ្ចវីសតិមេ ចេតសិកា សោភនាតិ វេទិតព្ពា.

៩. ឯត្តាវតា ច –

តេរសញ្ញសមានា ច, ចុទ្ទសាកុសលា តថា;

សោភនា បញ្ចវីសាតិ, ទ្វិបញ្ញាស បវុច្ចរេ.

សម្បយោគនយោ

១០. តេសំ ចិត្តាវិយុត្តានំ, យថាយោគមិតោ បរំ.

ចិត្តុប្បាទេសុ បច្ចេកំ, សម្បយោគោ បវុច្ចតិ.

១១. សត្ត សព្ពត្ថ យុជ្ជន្តិ, យថាយោគំ បកិណ្ណកា.

ចុទ្ទសាកុសលេស្វេវ, សោភនេស្វេវ សោភនា.

អញ្ញសមានចេតសិកសម្បយោគនយោ

១២. កថំ? សព្ពចិត្តសាធារណា តាវ សត្តិមេ ចេតសិកា សព្ពេសុបិ ឯកូននវុតិចិត្តុប្បាទេសុ លព្ភន្តិ.

១៣. បកិណ្ណកេសុ បន វិតក្កោ តាវ ទ្វិបញ្ចវិញ្ញាណវជ្ជិតកាមាវចរចិត្តេសុ ចេវ ឯកាទសសុ បឋមជ្ឈានចិត្តេសុ ចេតិ បញ្ចបញ្ញាសចិត្តេសុ ឧប្បជ្ជតិ.

១៤. វិចារោ បន តេសុ ចេវ ឯកាទសសុ ទុតិយជ្ឈានចិត្តេសុ ចាតិ ឆសដ្ឋិចិត្តេសុ.

១៥. អធិមោក្ខោ ទ្វិបញ្ចវិញ្ញាណវិចិកិច្ឆាសហគតវជ្ជិតចិត្តេសុ.

១៦. វីរិយំ បញ្ចទ្វារាវជ្ជនទ្វិបញ្ចវិញ្ញាណសម្បដិច្ឆនសន្តីរណវជ្ជិតចិត្តេសុ.

១៧. បីតិ ទោមនស្សុបេក្ខាសហគតកាយវិញ្ញាណចតុត្ថជ្ឈានវជ្ជិតចិត្តេសុ.

១៨. ឆន្ទោ អហេតុកមោមូហវជ្ជិតចិត្តេសូតិ.

១៩. តេ បន ចិត្តុប្បាទា យថាក្កមំ –

ឆសដ្ឋិ បញ្ចបញ្ញាស, ឯកាទស ច សោឡស;

សត្តតិ វីសតិ ចេវ, បកិណ្ណកវិវជ្ជិតា.

បញ្ចបញ្ញាស ឆសដ្ឋិដ្ឋសត្តតិ តិសត្តតិ;

ឯកបញ្ញាស ចេកូនសត្តតិ សបកិណ្ណកា.

អកុសលចេតសិកសម្បយោគនយោ

២០. អកុសលេសុ បន មោហោ អហិរិកំ អនោត្តប្បំ ឧទ្ធច្ចញ្ចាតិ ចត្តារោមេ ចេតសិកា សព្ពាកុសលសាធារណា នាម, សព្ពេសុបិ ទ្វាទសា កុសលេសុ លព្ភន្តិ.

២១. លោភោ អដ្ឋសុ លោភសហគតចិត្តេស្វេវ លព្ភតិ.

២២. ទិដ្ឋិ ចតូសុ ទិដ្ឋិគតសម្បយុត្តេសុ.

២៣. មានោ ចតូសុ ទិដ្ឋិគតវិប្បយុត្តេសុ.

២៤. ទោសោ ឥស្សា មច្ឆរិយំ កុក្កុច្ចញ្ចាតិ ទ្វីសុ បដិឃសម្បយុត្តចិត្តេសុ.

២៥. ថិនមិទ្ធំ បញ្ចសុ សសង្ខារិកចិត្តេសុ.

២៦. វិចិកិច្ឆា វិចិកិច្ឆាសហគតចិត្តេយេវាតិ.

២៧. សព្ពាបុញ្ញេសុ ចត្តារោ,

លោភមូលេ តយោ គតា;

ទោសមូលេសុ ចត្តារោ,

សសង្ខារេ ទ្វយំ តថា.

វិចិកិច្ឆា វិចិកិច្ឆា-ចិត្តេ ចាតិ ចតុទ្ទស;

ទ្វាទសាកុលេស្វេវ, សម្បយុជ្ជន្តិ បញ្ចធា.

សោភនចេតសិកសម្បយោគនយោ

២៨. សោភនេសុ បន សោភនសាធារណា តាវ ឯកូនវីសតិមេ ចេតសិកា សព្ពេសុបិ ឯកូនសដ្ឋិសោភនចិត្តេសុ សំវិជ្ជន្តិ.

២៩. វិរតិយោ បន តិស្សោបិ លោកុត្តរចិត្តេសុ សព្ពថាបិ និយតា ឯកតោវ លព្ភន្តិ, លោកិយេសុ បន កាមាវចរកុសលេស្វេវ កទាចិ សន្ទិស្សន្តិ វិសុំ វិសុំ.

៣០. អប្បមញ្ញាយោ បន ទ្វាទសសុ បញ្ចមជ្ឈានវជ្ជិតមហគ្គតចិត្តេសុ ចេវ កាមាវចរកុសលេសុ ច សហេតុកកាមាវចរកិរិយចិត្តេសុ ចាតិ អដ្ឋវីសតិចិត្តេស្វេវ កទាចិ នានា ហុត្វា ជាយន្តិ, ឧបេក្ខាសហគតេសុ បនេត្ថ ករុណាមុទិតា ន សន្តីតិ កេចិ វទន្តិ.

៣១. បញ្ញា បន ទ្វាទសសុ ញាណសម្បយុត្តកាមាវចរចិត្តេសុ ចេវ សព្ពេសុបិ បញ្ចតិំសមហគ្គតលោកុត្តរចិត្តេសុ ចាតិ សត្តចត្តាលីសចិត្តេសុ សម្បយោគំ គច្ឆតីតិ.

៣២. ឯកូនវីសតិ ធម្មា, ជាយន្តេកូនសដ្ឋិសុ.

តយោ សោឡសចិត្តេសុ, អដ្ឋវីសតិយំ ទ្វយំ.

បញ្ញា បកាសិតា, សត្តចត្តាលីសវិធេសុបិ;

សម្បយុត្តា ចតុធេវំ, សោភនេស្វេវ សោភនា.

៣៣. ឥស្សាមច្ឆេរកុក្កុច្ច-វិរតិករុណាទយោ.

នានា កទាចិ មានោ ច, ថិន មិទ្ធំ តថា សហ.

៣៤. យថាវុត្តានុសារេន, សេសា និយតយោគិនោ.

សង្គហញ្ច បវក្ខាមិ, តេសំ ទានិ យថារហំ.

សង្គហនយោ

៣៥. ឆត្តិំសានុត្តរេ ធម្មា, បញ្ចតិំស មហគ្គតេ.

អដ្ឋតិំសាបិ លព្ភន្តិ, កាមាវចរសោភនេ.

សត្តវីសតិបុញ្ញម្ហិ, ទ្វាទសាហេតុកេតិ ច;

យថាសម្ភវយោគេន, បញ្ចធា តត្ថ សង្គហោ.

លោកុត្តរចិត្តសង្គហនយោ

៣៦. កថំ? លោកុត្តរេសុ តាវ អដ្ឋសុ បឋមជ្ឈានិកចិត្តេសុ អញ្ញសមានា តេរស ចេតសិកា, អប្បមញ្ញាវជ្ជិតា តេវីសតិ សោភនចេតសិកា ចេតិ ឆត្តិំស ធម្មា សង្គហំ គច្ឆន្តិ, តថា ទុតិយជ្ឈានិកចិត្តេសុ វិតក្កវជ្ជា, តតិយជ្ឈានិកចិត្តេសុ វិតក្កវិចារវជ្ជា, ចតុត្ថជ្ឈានិកចិត្តេសុ វិតក្កវិចារបីតិវជ្ជា, បញ្ចមជ្ឈានិកចិត្តេសុបិ ឧបេក្ខាសហគតា តេ ឯវ សង្គយ្ហន្តីតិ សព្ពថាបិ អដ្ឋសុ លោកុត្តរចិត្តេសុ បញ្ចកជ្ឈានវសេន បញ្ចធាវ សង្គហោ ហោតីតិ.

៣៧. ឆត្តិំស បញ្ចតិំស ច, ចតុត្តិំស យថាក្កមំ.

តេត្តិំសទ្វយមិច្ចេវំ, បញ្ចធានុត្តរេ ឋិតា.

មហគ្គតចិត្តសង្គហនយោ

៣៨. មហគ្គតេសុ បន តីសុ បឋមជ្ឈានិកចិត្តេសុ តាវ អញ្ញសមានា តេរស ចេតសិកា, វិរតិត្តយវជ្ជិតា ទ្វាវីសតិ សោភនចេតសិកា ចេតិ បញ្ចតិំស ធម្មា សង្គហំ គច្ឆន្តិ, ករុណាមុទិតា បនេត្ថ បច្ចេកមេវ យោជេតព្ពា, តថា ទុតិយជ្ឈានិកចិត្តេសុ វិតក្កវជ្ជា, តតិយជ្ឈានិកចិត្តេសុ វិតក្កវិចារវជ្ជា, ចតុត្ថជ្ឈានិកចិត្តេសុ វិតក្កវិចារបីតិវជ្ជា, បញ្ចមជ្ឈានិកចិត្តេសុ បន បន្នរសសុ អប្បមញ្ញាយោ ន លព្ភន្តីតិ សព្ពថាបិ សត្តវីសតិមហគ្គតចិត្តេសុ បញ្ចកជ្ឈានវសេន បញ្ចធាវ សង្គហោ ហោតីតិ.

៣៩. បញ្ចតិំស ចតុត្តិំស, តេត្តិំស ច យថាក្កមំ.

ពាត្តិំស ចេវ តិំសេតិ, បញ្ចធាវ មហគ្គតេ.

កាមាវចរសោភនចិត្តសង្គហនយោ

៤០. កាមាវចរសោភនេសុ បន កុសលេសុ តាវ បឋមទ្វយេ អញ្ញសមានា តេរស ចេតសិកា, បញ្ចវីសតិ សោភនចេតសិកា ចេតិ អដ្ឋតិំស ធម្មា សង្គហំ គច្ឆន្តិ, អប្បមញ្ញាវិរតិយោ បនេត្ថ បញ្ចបិ បច្ចេកមេវ យោជេតព្ពា, តថា ទុតិយទ្វយេ ញាណវជ្ជិតា, តតិយទ្វយេ ញាណសម្បយុត្តា បីតិវជ្ជិតា, ចតុត្ថទ្វយេ ញាណបីតិវជ្ជិតា តេ ឯវ សង្គយ្ហន្តិ. កិរិយចិត្តេសុបិ វិរតិវជ្ជិតា តថេវ ចតូសុបិ ទុកេសុ ចតុធាវ សង្គយ្ហន្តិ. តថា វិបាកេសុ ច អប្បមញ្ញាវិរតិវជ្ជិតា តេ ឯវ សង្គយ្ហន្តីតិ សព្ពថាបិ ចតុវីសតិកាមាវចរសោភនចិត្តេសុ ទុកវសេន ទ្វាទសធាវ សង្គហោ ហោតីតិ.

៤១. អដ្ឋតិំស សត្តតិំស, ទ្វយំ ឆត្តិំសកំ សុភេ.

បញ្ចតិំស ចតុត្តិំស, ទ្វយំ តេត្តិំសកំ ក្រិយេ;

តេត្តិំស បាកេ ពាត្តិំស, ទ្វយេកតិំសកំ ភវេ;

សហេតុកាមាវចរបុញ្ញ-បាកក្រិយាមនេ.

៤២. នវិជ្ជន្តេត្ថ វិរតី, ក្រិយេសុ ច មហគ្គតេ.

អនុត្តរេ អប្បមញ្ញា, កាមបាកេ ទ្វយំ តថា;

អនុត្តរេ ឈានធម្មា, អប្បមញ្ញា ច មជ្ឈិមេ;

វិរតី ញាណបីតី ច, បរិត្តេសុ វិសេសកា.

អកុសលចិត្តសង្គហនយោ

៤៣. អកុសលេសុ បន លោភមូលេសុ តាវ បឋមេ អសង្ខារិកេ អញ្ញសមានា តេរស ចេតសិកា, អកុសលសាធារណា ចត្តារោ ចាតិ សត្តរស លោភទិដ្ឋីហិ សទ្ធិំ ឯកូនវីសតិ ធម្មា សង្គហំ គច្ឆន្តិ.

៤៤. តថេវ ទុតិយេ អសង្ខារិកេ លោភមានេន.

៤៥. តតិយេ តថេវ បីតិវជ្ជិតា លោភទិដ្ឋីហិ សហ អដ្ឋារស.

៤៦. ចតុត្ថេ តថេវ លោភមានេន.

៤៧. បញ្ចមេ បន បដិឃសម្បយុត្តេ អសង្ខារិកេ ទោសោ ឥស្សា មច្ឆរិយំ កុក្កុច្ចញ្ចាតិ ចតូហិ សទ្ធិំ បីតិវជ្ជិតា តេ ឯវ វីសតិ ធម្មា សង្គយ្ហន្តិ, ឥស្សាមច្ឆរិយកុក្កុច្ចានិ បនេត្ថ បច្ចេកមេវ យោជេតព្ពានិ.

៤៨. សសង្ខារិកបញ្ចកេបិ តថេវ ថិនមិទ្ធេន វិសេសេត្វា យោជេតព្ពា.

៤៩. ឆន្ទបីតិវជ្ជិតា បន អញ្ញសមានា ឯកាទស, អកុសលសាធារណា ចត្តារោ ចាតិ បន្នរស ធម្មា ឧទ្ធច្ចសហគតេ សម្បយុជ្ជន្តិ.

៥០. វិចិកិច្ឆាសហគតចិត្តេ ច អធិមោក្ខវិរហិតា វិចិកិច្ឆាសហគតា តថេវ បន្នរស ធម្មា សមុបលព្ភន្តីតិ សព្ពថាបិ ទ្វាទសាកុសលចិត្តុប្បាទេសុ បច្ចេកំ យោជិយមានាបិ គណនវសេន សត្តធាវ សង្គហិតា ភវន្តីតិ.

៥១. ឯកូនវីសាដ្ឋារស, វីសេកវីស វីសតិ.

ទ្វាវីស បន្នរសេតិ, សត្តធា កុសលេឋិតា.

៥២. សាធារណា ច ចត្តារោ, សមានា ច ទសាបរេ.

ចុទ្ទសេតេ បវុច្ចន្តិ, សព្ពាកុសលយោគិនោ.

អហេតុកចិត្តសង្គហនយោ

៥៣. អហេតុកេសុ បន ហសនចិត្តេ តាវ ឆន្ទវជ្ជិតា អញ្ញសមានា ទ្វាទស ធម្មា សង្គហំ គច្ឆន្តិ.

៥៤. តថា វោដ្ឋព្ពនេ ឆន្ទបីតិវជ្ជិតា.

៥៥. សុខសន្តីរណេ ឆន្ទវីរិយវជ្ជិតា.

៥៦. មនោធាតុត្តិកាហេតុកបដិសន្ធិយុគឡេ ឆន្ទបីតិវីរិយវជ្ជិតា.

៥៧. ទ្វិបញ្ចវិញ្ញាណេ បកិណ្ណកវជ្ជិតា តេយេវ សង្គយ្ហន្តីតិ សព្ពថាបិ អដ្ឋារសសុ អហេតុកេសុ គណនវសេន ចតុធាវ សង្គហោ ហោតីតិ.

៥៨. ទ្វាទសេកាទស ទស, សត្ត ចាតិ ចតុព្ពិធោ.

អដ្ឋារសាហេតុកេសុ, ចិត្តុប្បាទេសុ សង្គហោ.

៥៩. អហេតុកេសុ សព្ពត្ថ, សត្ត សេសា យថារហំ.

ឥតិ វិត្ថារតោ វុត្តោ, តេត្តិំសវិធសង្គហោ.

៦០. ឥត្ថំ ចិត្តាវិយុត្តានំ, សម្បយោគញ្ច សង្គហំ.

ញត្វា ភេទំ យថាយោគំ, ចិត្តេន សមមុទ្ទិសេ.

ឥតិ អភិធម្មត្ថសង្គហេ ចេតសិកសង្គហវិភាគោ នាម

ទុតិយោ បរិច្ឆេទោ.