៥. ជរាវគ្គោ

១. ជរាធម្មសុត្តំ

៥១១. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ បុព្ពារាមេ មិគារមាតុបាសាទេ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវា សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ បច្ឆាតបេ និសិន្នោ ហោតិ បិដ្ឋិំ ឱតាបយមានោ.

អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ភគវតោ គត្តានិ បាណិនា អនោមជ្ជន្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ, អព្ភុតំ, ភន្តេ! ន ចេវំ ទានិ, ភន្តេ, ភគវតោ តាវ បរិសុទ្ធោ ឆវិវណ្ណោ បរិយោទាតោ, សិថិលានិ ច គត្តានិ សព្ពានិ វលិយជាតានិ, បុរតោ បព្ភារោ ច កាយោ, ទិស្សតិ ច ឥន្ទ្រិយានំ អញ្ញថត្តំ – ចក្ខុន្ទ្រិយស្ស សោតិន្ទ្រិយស្ស ឃានិន្ទ្រិយស្ស ជិវ្ហិន្ទ្រិយស្ស កាយិន្ទ្រិយស្សា’’តិ.

‘‘ឯវញ្ហេតំ, អានន្ទ, ហោតិ – ជរាធម្មោ យោព្ពញ្ញេ, ព្យាធិធម្មោ អារោគ្យេ, មរណធម្មោ ជីវិតេ. ន ចេវ តាវ បរិសុទ្ធោ ហោតិ ឆវិវណ្ណោ បរិយោទាតោ, សិថិលានិ ច ហោន្តិ គត្តានិ សព្ពានិ វលិយជាតានិ, បុរតោ បព្ភារោ ច កាយោ, ទិស្សតិ ច ឥន្ទ្រិយានំ អញ្ញថត្តំ – ចក្ខុន្ទ្រិយស្ស សោតិន្ទ្រិយស្ស ឃានិន្ទ្រិយស្ស ជិវ្ហិន្ទ្រិយស្ស កាយិន្ទ្រិយស្សា’’តិ.

‘‘ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វា ច សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –

‘‘ធី តំ ជម្មិ ជរេ អត្ថុ, ទុព្ពណ្ណករណី ជរេ;

តាវ មនោរមំ ពិម្ពំ, ជរាយ អភិមទ្ទិតំ.

‘‘យោបិ វស្សសតំ ជីវេ, សោបិ មច្ចុបរាយណោ [សព្ពេ មច្ចុបរាយនា (ស្យា. កំ. ក.)];

ន កិញ្ចិ បរិវជ្ជេតិ, សព្ពមេវាភិមទ្ទតី’’តិ. បឋមំ;

២. ឧណ្ណាភព្រាហ្មណសុត្តំ

៥១២. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ ឧណ្ណាភោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ឧណ្ណាភោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘បញ្ចិមានិ, ភោ គោតម, ឥន្ទ្រិយានិ នានាវិសយានិ នានាគោចរានិ, ន អញ្ញមញ្ញស្ស គោចរវិសយំ បច្ចនុភោន្តិ. កតមានិ បញ្ច? ចក្ខុន្ទ្រិយំ, សោតិន្ទ្រិយំ, ឃានិន្ទ្រិយំ, ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ, កាយិន្ទ្រិយំ. ឥមេសំ នុ ខោ, ភោ គោតម, បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ នានាវិសយានំ នានាគោចរានំ ន អញ្ញមញ្ញស្ស គោចរវិសយំ បច្ចនុភោន្តានំ កិំ បដិសរណំ, កោ ច នេសំ គោចរវិសយំ បច្ចនុភោតី’’តិ?

‘‘បញ្ចិមានិ, ព្រាហ្មណ, ឥន្ទ្រិយានិ នានាវិសយានិ នានាគោចរានិ ន អញ្ញមញ្ញស្ស គោចរវិសយំ បច្ចនុភោន្តិ. កតមានិ បញ្ច? ចក្ខុន្ទ្រិយំ, សោតិន្ទ្រិយំ, ឃានិន្ទ្រិយំ, ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ, កាយិន្ទ្រិយំ. ឥមេសំ ខោ, ព្រាហ្មណ, បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ នានាវិសយានំ នានាគោចរានំ ន អញ្ញមញ្ញស្ស គោចរវិសយំ បច្ចនុភោន្តានំ មនោ បដិសរណំ, មនោវ នេសំ គោចរវិសយំ បច្ចនុភោតី’’តិ.

‘‘មនស្ស បន, ភោ គោតម, កិំ បដិសរណ’’ន្តិ? ‘‘មនស្ស ខោ, ព្រាហ្មណ, សតិ បដិសរណ’’ន្តិ. ‘‘សតិយា បន, ភោ គោតម, កិំ បដិសរណ’’ន្តិ? ‘‘សតិយា ខោ, ព្រាហ្មណ, វិមុត្តិ បដិសរណ’’ន្តិ. ‘‘វិមុត្តិយា បន, ភោ គោតម, កិំ បដិសរណ’’ន្តិ? ‘‘វិមុត្តិយា ខោ, ព្រាហ្មណ, និព្ពានំ បដិសរណ’’ន្តិ. ‘‘និព្ពានស្ស បន, ភោ គោតម, កិំ បដិសរណ’’ន្តិ? ‘‘អច្ចយាសិ [អច្ចសរា (សី. ស្យា. កំ.), អជ្ឈបរំ (បី. ក.)], ព្រាហ្មណ, បញ្ហំ, នាសក្ខិ បញ្ហស្ស បរិយន្តំ គហេតុំ. និព្ពានោគធញ្ហិ, ព្រាហ្មណ, ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ និព្ពានបរាយណំ និព្ពានបរិយោសាន’’ន្តិ.

អថ ខោ ឧណ្ណាភោ ព្រាហ្មណោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ.

អថ ខោ ភគវា អចិរបក្កន្តេ ឧណ្ណាភេ ព្រាហ្មណេ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, កូដាគារេ វា កូដាគារសាលាយំ វា [រស្មិយោ (ស្យា. ក.)] បាចីនវាតបានា សូរិយេ ឧគ្គច្ឆន្តេ វាតបានេន រស្មិ [កូដាគារំ វា កូដាគារសាលំ វា ឧត្តរាយ (ក. សី.)] បវិសិត្វា ក្វាស្ស [កាយ (ស្យា. ក.)] បតិដ្ឋិតា’’តិ? ‘‘បច្ឆិមាយំ, ភន្តេ, ភិត្តិយ’’ន្តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ឧណ្ណាភស្ស ព្រាហ្មណស្ស តថាគតេ សទ្ធា និវិដ្ឋា មូលជាតា បតិដ្ឋិតា ទឡ្ហា អសំហារិយា សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិំ. ឥមម្ហិ ចេ, ភិក្ខវេ, សមយេ ឧណ្ណាភោ ព្រាហ្មណោ កាលង្ករេយ្យ, នត្ថិ សំយោជនំ យេន សំយោជនេន សំយុត្តោ ឧណ្ណាភោ ព្រាហ្មណោ បុន ឥមំ លោកំ អាគច្ឆេយ្យា’’តិ. ទុតិយំ.

៣. សាកេតសុត្តំ

៥១៣. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាកេតេ វិហរតិ អញ្ជនវនេ មិគទាយេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អត្ថិ នុ ខោ, ភិក្ខវេ, បរិយាយោ យំ បរិយាយំ អាគម្ម យានិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ តានិ បញ្ច ពលានិ ហោន្តិ, យានិ បញ្ច ពលានិ តានិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ហោន្តី’’តិ?

‘‘ភគវំមូលកា នោ, ភន្តេ, ធម្មា ភគវំនេត្តិកា ភគវំបដិសរណា. សាធុ វត, ភន្តេ, ភគវន្តំយេវ បដិភាតុ ឯតស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ. ភគវតោ សុត្វា ភិក្ខូ ធារេស្សន្តី’’តិ. ‘‘អត្ថិ, ភិក្ខវេ, បរិយាយោ យំ បរិយាយំ អាគម្ម យានិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ តានិ បញ្ច ពលានិ ហោន្តិ, យានិ បញ្ច ពលានិ តានិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ហោន្តិ’’.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, បរិយាយោ យំ បរិយាយំ អាគម្ម យានិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ តានិ បញ្ច ពលានិ ហោន្តិ, យានិ បញ្ច ពលានិ តានិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ហោន្តិ? យំ, ភិក្ខវេ, សទ្ធិន្ទ្រិយំ តំ សទ្ធាពលំ, យំ សទ្ធាពលំ តំ សទ្ធិន្ទ្រិយំ; យំ វីរិយិន្ទ្រិយំ តំ វីរិយពលំ, យំ វីរិយពលំ តំ វីរិយិន្ទ្រិយំ; យំ សតិន្ទ្រិយំ តំ សតិពលំ, យំ សតិពលំ តំ សតិន្ទ្រិយំ; យំ សមាធិន្ទ្រិយំ តំ សមាធិពលំ, យំ សមាធិពលំ តំ សមាធិន្ទ្រិយំ; យំ បញ្ញិន្ទ្រិយំ តំ បញ្ញាពលំ, យំ បញ្ញាពលំ តំ បញ្ញិន្ទ្រិយំ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, នទី បាចីននិន្នា បាចីនបោណា បាចីនបព្ភារា, តស្ស មជ្ឈេ ទីបោ. អត្ថិ, ភិក្ខវេ, បរិយាយោ យំ បរិយាយំ អាគម្ម តស្សា នទិយា ឯកោ សោតោ ត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ [សង្ខំ (សី. ស្យា. កំ.)]. អត្ថិ បន, ភិក្ខវេ, បរិយាយោ យំ បរិយាយំ អាគម្ម តស្សា នទិយា ទ្វេ សោតានិ ត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆន្តិ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, បរិយាយោ យំ បរិយាយំ អាគម្ម តស្សា នទិយា ឯកោ សោតោ ត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ? យញ្ច, ភិក្ខវេ, តស្ស ទីបស្ស បុរិមន្តេ [បុរត្ថិមន្តេ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ឧទកំ, យញ្ច បច្ឆិមន្តេ ឧទកំ – អយំ ខោ, ភិក្ខវេ, បរិយាយោ យំ បរិយាយំ អាគម្ម តស្សា នទិយា ឯកោ សោតោ ត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, បរិយាយោ យំ បរិយាយំ អាគម្ម តស្សា នទិយា ទ្វេ សោតានិ ត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆន្តិ? យញ្ច, ភិក្ខវេ, តស្ស ទីបស្ស ឧត្តរន្តេ ឧទកំ, យញ្ច ទក្ខិណន្តេ ឧទកំ – អយំ ខោ, ភិក្ខវេ, បរិយាយោ យំ បរិយាយំ អាគម្ម តស្សា នទិយា ទ្វេ សោតានិ ត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆន្តិ. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, យំ សទ្ធិន្ទ្រិយំ តំ សទ្ធាពលំ, យំ សទ្ធាពលំ តំ សទ្ធិន្ទ្រិយំ; យំ វីរិយិន្ទ្រិយំ តំ វីរិយពលំ, យំ វីរិយពលំ តំ វីរិយិន្ទ្រិយំ; យំ សតិន្ទ្រិយំ តំ សតិពលំ, យំ សតិពលំ តំ សតិន្ទ្រិយំ; យំ សមាធិន្ទ្រិយំ តំ សមាធិពលំ, យំ សមាធិពលំ តំ សមាធិន្ទ្រិយំ; យំ បញ្ញិន្ទ្រិយំ តំ បញ្ញាពលំ, យំ បញ្ញាពលំ តំ បញ្ញិន្ទ្រិយំ. បញ្ចន្នំ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា ភិក្ខុ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតី’’តិ. តតិយំ.

៤. បុព្ពកោដ្ឋកសុត្តំ

៥១៤. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ បុព្ពកោដ្ឋកេ. តត្រ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ អាមន្តេសិ – ‘‘សទ្ទហសិ [សទ្ទហាសិ (សី. បី.)] ត្វំ, សារិបុត្ត – សទ្ធិន្ទ្រិយំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ អមតោគធំ ហោតិ អមតបរាយណំ អមតបរិយោសានំ…បេ… បញ្ញិន្ទ្រិយំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ អមតោគធំ ហោតិ អមតបរាយណំ អមតបរិយោសាន’’ន្តិ?

‘‘ន ខ្វាហំ ឯត្ថ, ភន្តេ, ភគវតោ សទ្ធាយ គច្ឆាមិ – សទ្ធិន្ទ្រិយំ…បេ… បញ្ញិន្ទ្រិយំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ អមតោគធំ ហោតិ អមតបរាយណំ អមតបរិយោសានំ. យេសញ្ហេតំ, ភន្តេ, អញ្ញាតំ អស្ស អទិដ្ឋំ អវិទិតំ អសច្ឆិកតំ អផស្សិតំ [អបស្សិតំ (សី. ស្យា. កំ. ក.), អផុសិតំ (បី.)] បញ្ញាយ, តេ តត្ថ បរេសំ សទ្ធាយ គច្ឆេយ្យុំ – សទ្ធិន្ទ្រិយំ…បេ… បញ្ញិន្ទ្រិយំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ អមតោគធំ ហោតិ អមតបរាយណំ អមតបរិយោសានំ. យេសញ្ច ខោ ឯតំ, ភន្តេ, ញាតំ ទិដ្ឋំ វិទិតំ សច្ឆិកតំ ផស្សិតំ បញ្ញាយ, និក្កង្ខា តេ តត្ថ និព្ពិចិកិច្ឆា – សទ្ធិន្ទ្រិយំ…បេ… បញ្ញិន្ទ្រិយំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ អមតោគធំ ហោតិ អមតបរាយណំ អមតបរិយោសានំ. មយ្ហញ្ច ខោ ឯតំ, ភន្តេ, ញាតំ ទិដ្ឋំ វិទិតំ សច្ឆិកតំ ផស្សិតំ បញ្ញាយ. និក្កង្ខវាហំ តត្ថ និព្ពិចិកិច្ឆោ សទ្ធិន្ទ្រិយំ…បេ… បញ្ញិន្ទ្រិយំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ អមតោគធំ ហោតិ អមតបរាយណំ អមតបរិយោសាន’’ន្តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, សារិបុត្ត! យេសញ្ហេតំ, សារិបុត្ត, អញ្ញាតំ អស្ស អទិដ្ឋំ អវិទិតំ អសច្ឆិកតំ អផស្សិតំ បញ្ញាយ, តេ តត្ថ បរេសំ សទ្ធាយ គច្ឆេយ្យុំ – សទ្ធិន្ទ្រិយំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ អមតោគធំ ហោតិ អមតបរាយណំ អមតបរិយោសានំ…បេ… បញ្ញិន្ទ្រិយំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ អមតោគធំ ហោតិ អមតបរាយណំ អមតបរិយោសានំ. យេសញ្ច ខោ ឯតំ, សារិបុត្ត, ញាតំ ទិដ្ឋំ វិទិតំ សច្ឆិកតំ ផស្សិតំ បញ្ញាយ, និក្កង្ខា តេ តត្ថ និព្ពិចិកិច្ឆា – សទ្ធិន្ទ្រិយំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ អមតោគធំ ហោតិ អមតបរាយណំ អមតបរិយោសានំ…បេ… បញ្ញិន្ទ្រិយំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ អមតោគធំ ហោតិ អមតបរាយណំ អមតបរិយោសាន’’ន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បឋមបុព្ពារាមសុត្តំ

៥១៥. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ បុព្ពារាមេ មិគារមាតុបាសាទេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘កតិនំ នុ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា ខីណាសវោ ភិក្ខុ អញ្ញំ ព្យាករោតិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមី’’តិ?

ភគវំមូលកា នោ, ភន្តេ, ធម្មា…បេ… ‘‘ឯកស្ស ខោ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយស្ស ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា ខីណាសវោ ភិក្ខុ អញ្ញំ ព្យាករោតិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមីតិ. កតមស្ស ឯកស្ស បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស បញ្ញវតោ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកស្ស តទន្វយា សទ្ធា សណ្ឋាតិ, តទន្វយំ វីរិយំ សណ្ឋាតិ, តទន្វយា សតិ សណ្ឋាតិ, តទន្វយោ សមាធិ សណ្ឋាតិ. ឥមស្ស ខោ, ភិក្ខវេ, ឯកស្ស ឥន្ទ្រិយស្ស ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា ខីណាសវោ ភិក្ខុ អញ្ញំ ព្យាករោតិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. ទុតិយបុព្ពារាមសុត្តំ

៥១៦. តំយេវ និទានំ. ‘‘កតិនំ នុ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា ខីណាសវោ ភិក្ខុ អញ្ញំ ព្យាករោតិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមី’’តិ? ភគវំមូលកា នោ, ភន្តេ, ធម្មា…បេ… ‘‘ទ្វិន្នំ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា ខីណាសវោ ភិក្ខុ អញ្ញំ ព្យាករោតិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមីតិ. កតមេសំ ទ្វិន្នំ? អរិយាយ ច បញ្ញាយ, អរិយាយ ច វិមុត្តិយា. យា ហិស្ស, ភិក្ខវេ, អរិយា បញ្ញា តទស្ស បញ្ញិន្ទ្រិយំ. យា ហិស្ស, ភិក្ខវេ, អរិយា វិមុត្តិ តទស្ស សមាធិន្ទ្រិយំ. ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វិន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា ខីណាសវោ ភិក្ខុ អញ្ញំ ព្យាករោតិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. តតិយបុព្ពារាមសុត្តំ

៥១៧. តំយេវ និទានំ. ‘‘កតិនំ នុ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា ខីណាសវោ ភិក្ខុ អញ្ញំ ព្យាករោតិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមី’’តិ? ភគវំមូលកា នោ, ភន្តេ, ធម្មា…បេ… ‘‘ចតុន្នំ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា ខីណាសវោ ភិក្ខុ អញ្ញំ ព្យាករោតិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមីតិ. កតមេសំ ចតុន្នំ? វីរិយិន្ទ្រិយស្ស, សតិន្ទ្រិយស្ស, សមាធិន្ទ្រិយស្ស, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស – ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតុន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា ខីណាសវោ ភិក្ខុ អញ្ញំ ព្យាករោតិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមី’’តិ. សត្តមំ.

៨. ចតុត្ថបុព្ពារាមសុត្តំ

៥១៨. តំយេវ និទានំ. ‘‘កតិនំ នុ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា ខីណាសវោ ភិក្ខុ អញ្ញំ ព្យាករោតិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមី’’តិ? ភគវំមូលកា នោ, ភន្តេ, ធម្មា…បេ… ‘‘បញ្ចន្នំ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា ខីណាសវោ ភិក្ខុ អញ្ញំ ព្យាករោតិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមីតិ. កតមេសំ បញ្ចន្នំ? សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស, វីរិយិន្ទ្រិយស្ស, សតិន្ទ្រិយស្ស, សមាធិន្ទ្រិយស្ស, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស – ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា ខីណាសវោ ភិក្ខុ អញ្ញំ ព្យាករោតិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. បិណ្ឌោលភារទ្វាជសុត្តំ

៥១៩. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា កោសម្ពិយំ វិហរតិ ឃោសិតារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មតា បិណ្ឌោលភារទ្វាជេន អញ្ញា ព្យាកតា ហោតិ – ‘‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាមី’’តិ. អថ ខោ សម្ពហុលា ភិក្ខូ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ –

‘‘អាយស្មតា, ភន្តេ, បិណ្ឌោលភារទ្វាជេន អញ្ញា ព្យាកតា – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមីតិ. កិំ នុ ខោ, ភន្តេ, អត្ថវសំ សម្បស្សមានេន អាយស្មតា បិណ្ឌោលភារទ្វាជេន អញ្ញា ព្យាកតា – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមី’’តិ?

‘‘តិណ្ណន្នំ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា បិណ្ឌោលភារទ្វាជេន ភិក្ខុនា អញ្ញា ព្យាកតា – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមីតិ. កតមេសំ តិណ្ណន្នំ? សតិន្ទ្រិយស្ស, សមាធិន្ទ្រិយស្ស, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស – ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, តិណ្ណន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា បិណ្ឌោលភារទ្វាជេន ភិក្ខុនា អញ្ញា ព្យាកតា – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមីតិ. ឥមានិ ច, ភិក្ខវេ, តីណិន្ទ្រិយានិ កិមន្តានិ? ខយន្តានិ. កិស្ស ខយន្តានិ? ជាតិជរាមរណស្ស. ‘ជាតិជរាមរណំ ខយ’ន្តិ ខោ, ភិក្ខវេ, សម្បស្សមានេន បិណ្ឌោលភារទ្វាជេន ភិក្ខុនា អញ្ញា ព្យាកតា – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមី’’តិ. នវមំ.

១០. អាបណសុត្តំ

៥២០. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា អង្គេសុ វិហរតិ អាបណំ នាម អង្គានំ និគមោ. តត្រ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ អាមន្តេសិ – ‘‘យោ សោ, សារិបុត្ត, អរិយសាវកោ តថាគតេ ឯកន្តគតោ [ឯកន្តិគតោ (សី.)] អភិប្បសន្នោ, ន សោ តថាគតេ វា តថាគតសាសនេ វា កង្ខេយ្យ វា វិចិកិច្ឆេយ្យ វា’’តិ?

‘‘យោ សោ, ភន្តេ, អរិយសាវកោ តថាគតេ ឯកន្តគតោ អភិប្បសន្នោ, ន សោ តថាគតេ វា តថាគតសាសនេ វា កង្ខេយ្យ វា វិចិកិច្ឆេយ្យ វា. សទ្ធស្ស ហិ, ភន្តេ, អរិយសាវកស្ស ឯវំ បាដិកង្ខំ យំ អារទ្ធវីរិយោ វិហរិស្សតិ – អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ, កុសលានំ ធម្មានំ ឧបសម្បទាយ, ថាមវា ទឡ្ហបរក្កមោ អនិក្ខិត្តធុរោ កុសលេសុ ធម្មេសុ. យំ ហិស្ស, ភន្តេ, វីរិយំ តទស្ស វីរិយិន្ទ្រិយំ.

‘‘សទ្ធស្ស ហិ, ភន្តេ, អរិយសាវកស្ស អារទ្ធវីរិយស្ស ឯតំ បាដិកង្ខំ យំ សតិមា ភវិស្សតិ, បរមេន សតិនេបក្កេន សមន្នាគតោ, ចិរកតម្បិ ចិរភាសិតម្បិ សរិតា អនុស្សរិតា. យា ហិស្ស, ភន្តេ, សតិ តទស្ស សតិន្ទ្រិយំ.

‘‘សទ្ធស្ស ហិ, ភន្តេ, អរិយសាវកស្ស អារទ្ធវីរិយស្ស ឧបដ្ឋិតស្សតិនោ ឯតំ បាដិកង្ខំ យំ វោស្សគ្គារម្មណំ ករិត្វា លភិស្សតិ សមាធិំ, លភិស្សតិ ចិត្តស្ស ឯកគ្គតំ. យោ ហិស្ស, ភន្តេ, សមាធិ តទស្ស សមាធិន្ទ្រិយំ.

‘‘សទ្ធស្ស ហិ, ភន្តេ, អរិយសាវកស្ស អារទ្ធវីរិយស្ស ឧបដ្ឋិតស្សតិនោ សមាហិតចិត្តស្ស ឯតំ បាដិកង្ខំ យំ ឯវំ បជានិស្សតិ – អនមតគ្គោ ខោ សំសារោ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជានីវរណានំ សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សន្ធាវតំ សំសរតំ. អវិជ្ជាយ ត្វេវ តមោកាយស្ស អសេសវិរាគនិរោធោ សន្តមេតំ បទំ បណីតមេតំ បទំ, យទិទំ – សព្ពសង្ខារសមថោ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ តណ្ហាក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពានំ [និព្ពានន្តិ (?)]. យា ហិស្ស, ភន្តេ, បញ្ញា តទស្ស បញ្ញិន្ទ្រិយំ.

‘‘សទ្ធោ សោ [ស ខោ សោ (សី. ស្យា. កំ.)], ភន្តេ, អរិយសាវកោ ឯវំ បទហិត្វា បទហិត្វា ឯវំ សរិត្វា សរិត្វា ឯវំ សមាទហិត្វា សមាទហិត្វា ឯវំ បជានិត្វា បជានិត្វា ឯវំ អភិសទ្ទហតិ – ‘ឥមេ ខោ តេ ធម្មា យេ មេ បុព្ពេ សុតវា អហេសុំ. តេនាហំ ឯតរហិ កាយេន ច ផុសិត្វា វិហរាមិ, បញ្ញាយ ច អតិវិជ្ឈ [បដិវិជ្ឈ (សី. ក.) តទដ្ឋកថាសុ បន អតិវិជ្ឈិត្វាតិ វណ្ណិតំ] បស្សាមី’តិ. យា ហិស្ស, ភន្តេ, សទ្ធា តទស្ស សទ្ធិន្ទ្រិយ’’ន្តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, សារិបុត្ត! យោ សោ, សារិបុត្ត, អរិយសាវកោ តថាគតេ ឯកន្តគតោ អភិប្បសន្នោ, ន សោ តថាគតេ វា តថាគតសាសនេ វា កង្ខេយ្យ វា វិចិកិច្ឆេយ្យ វា. សទ្ធស្ស ហិ, សារិបុត្ត, អរិយសាវកស្ស ឯតំ បាដិកង្ខំ យំ អារទ្ធវីរិយោ វិហរិស្សតិ – អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ, កុសលានំ ធម្មានំ ឧបសម្បទាយ, ថាមវា ទឡ្ហបរក្កមោ អនិក្ខិត្តធុរោ កុសលេសុ ធម្មេសុ. យំ ហិស្ស, សារិបុត្ត, វីរិយំ តទស្ស វីរិយិន្ទ្រិយំ.

‘‘សទ្ធស្ស ហិ, សារិបុត្ត, អរិយសាវកស្ស អារទ្ធវីរិយស្ស ឯតំ បាដិកង្ខំ យំ សតិមា ភវិស្សតិ, បរមេន សតិនេបក្កេន សមន្នាគតោ, ចិរកតម្បិ ចិរភាសិតម្បិ សរិតា អនុស្សរិតា. យា ហិស្ស, សារិបុត្ត, សតិ តទស្ស សតិន្ទ្រិយំ.

‘‘សទ្ធស្ស ហិ, សារិបុត្ត, អរិយសាវកស្ស អារទ្ធវីរិយស្ស ឧបដ្ឋិតស្សតិនោ ឯតំ បាដិកង្ខំ យំ វោស្សគ្គារម្មណំ ករិត្វា លភិស្សតិ សមាធិំ, លភិស្សតិ ចិត្តស្ស ឯកគ្គតំ. យោ ហិស្ស, សារិបុត្ត, សមាធិ តទស្ស សមាធិន្ទ្រិយំ.

‘‘សទ្ធស្ស ហិ, សារិបុត្ត, អរិយសាវកស្ស អារទ្ធវីរិយស្ស ឧបដ្ឋិតស្សតិនោ សមាហិតចិត្តស្ស ឯតំ បាដិកង្ខំ យំ ឯវំ បជានិស្សតិ – អនមតគ្គោ ខោ សំសារោ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជានីវរណានំ សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សន្ធាវតំ សំសរតំ. អវិជ្ជាយ ត្វេវ តមោកាយស្ស អសេសវិរាគនិរោធោ សន្តមេតំ បទំ បណីតមេតំ បទំ, យទិទំ – សព្ពសង្ខារសមថោ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ តណ្ហាក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពានំ. យា ហិស្ស, សារិបុត្ត, បញ្ញា តទស្ស បញ្ញិន្ទ្រិយំ.

‘‘សទ្ធោ សោ [ស ខោ សោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)], សារិបុត្ត, អរិយសាវកោ ឯវំ បទហិត្វា បទហិត្វា ឯវំ សរិត្វា សរិត្វា ឯវំ សមាទហិត្វា សមាទហិត្វា ឯវំ បជានិត្វា បជានិត្វា ឯវំ អភិសទ្ទហតិ – ‘ឥមេ ខោ តេ ធម្មា យេ មេ បុព្ពេ សុតវា អហេសុំ. តេនាហំ ឯតរហិ កាយេន ច ផុសិត្វា វិហរាមិ, បញ្ញាយ ច អតិវិជ្ឈ [បដិវិជ្ឈ (ក. សី. ក.)] បស្សាមី’តិ. យា ហិស្ស, សារិបុត្ត, សទ្ធា តទស្ស សទ្ធិន្ទ្រិយ’’ន្តិ. ទសមំ.

ជរាវគ្គោ បញ្ចមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

ជរា ឧណ្ណាភោ ព្រាហ្មណោ, សាកេតោ បុព្ពកោដ្ឋកោ;

បុព្ពារាមេ ច ចត្តារិ, បិណ្ឌោលោ អាបណេន ចាតិ [សទ្ធេន តេ ទសាតិ (ស្យា. កំ. ក.)].