១. សុទ្ធិកវគ្គោ

១. សុទ្ធិកសុត្តំ

៤៧១. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ បញ្ច? សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចិន្ទ្រិយានី’’តិ. បឋមំ.

២. បឋមសោតាបន្នសុត្តំ

៤៧២. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ បញ្ច? សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ. យតោ ខោ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អស្សាទញ្ច [សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច (ស្យា. កំ. បី. ក.) សំ. និ. ២.១៧៥] អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ បជានាតិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ សោតាបន្នោ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ’’តិ. ទុតិយំ.

៣. ទុតិយសោតាបន្នសុត្តំ

៤៧៣. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ បញ្ច? សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ. យតោ ខោ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ បជានាតិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ សោតាបន្នោ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ’’តិ. តតិយំ.

៤. បឋមអរហន្តសុត្តំ

៤៧៤. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ បញ្ច? សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ. យតោ ខោ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អស្សាទញ្ច [សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច (ស្យា. កំ. បី. ក.) សំ. និ. ២.១៧៥] អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ វិទិត្វា អនុបាទាវិមុត្តោ ហោតិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អរហំ ខីណាសវោ វុសិតវា កតករណីយោ ឱហិតភារោ អនុប្បត្តសទត្ថោ បរិក្ខីណភវសំយោជនោ សម្មទញ្ញា វិមុត្តោ’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. ទុតិយអរហន្តសុត្តំ

៤៧៥. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ បញ្ច? សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ. យតោ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ វិទិត្វា អនុបាទាវិមុត្តោ ហោតិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អរហំ ខីណាសវោ វុសិតវា កតករណីយោ ឱហិតភារោ អនុប្បត្តសទត្ថោ បរិក្ខីណភវសំយោជនោ សម្មទញ្ញា វិមុត្តោ’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. បឋមសមណព្រាហ្មណសុត្តំ

៤៧៦. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ បញ្ច? សទ្ធិន្ទ្រិយំ…បេ… បញ្ញិន្ទ្រិយំ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ នប្បជានន្តិ, ន មេ តេ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា សមណេសុ វា សមណសម្មតា ព្រាហ្មណេសុ វា ព្រាហ្មណសម្មតា, ន ច បនេតេ អាយស្មន្តោ សាមញ្ញត្ថំ វា ព្រហ្មញ្ញត្ថំ វា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តិ.

‘‘យេ ច ខោ កេចិ [យេ ច ខោ តេ (ស្យា. កំ. ក.) សំ. និ. ២.១៧៤], ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ បជានន្តិ, តេ ខោ មេ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា សមណេសុ ចេវ សមណសម្មតា ព្រាហ្មណេសុ ច ព្រាហ្មណសម្មតា; តេ ច បនាយស្មន្តោ សាមញ្ញត្ថញ្ច ព្រហ្មញ្ញត្ថញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ទុតិយសមណព្រាហ្មណសុត្តំ

៤៧៧. ‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា សទ្ធិន្ទ្រិយំ នប្បជានន្តិ, សទ្ធិន្ទ្រិយសមុទយំ នប្បជានន្តិ, សទ្ធិន្ទ្រិយនិរោធំ នប្បជានន្តិ, សទ្ធិន្ទ្រិយនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ នប្បជានន្តិ; វីរិយិន្ទ្រិយំ នប្បជានន្តិ…បេ… សតិន្ទ្រិយំ នប្បជានន្តិ …បេ… សមាធិន្ទ្រិយំ នប្បជានន្តិ…បេ… បញ្ញិន្ទ្រិយំ នប្បជានន្តិ, បញ្ញិន្ទ្រិយសមុទយំ នប្បជានន្តិ, បញ្ញិន្ទ្រិយនិរោធំ នប្បជានន្តិ, បញ្ញិន្ទ្រិយនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ នប្បជានន្តិ, ន មេ តេ, ភិក្ខវេ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា សមណេសុ វា សមណសម្មតា ព្រាហ្មណេសុ វា ព្រាហ្មណសម្មតា, ន ច បនេតេ អាយស្មន្តោ សាមញ្ញត្ថំ វា ព្រហ្មញ្ញត្ថំ វា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តិ.

‘‘យេ ច ខោ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា សទ្ធិន្ទ្រិយំ បជានន្តិ, សទ្ធិន្ទ្រិយសមុទយំ បជានន្តិ, សទ្ធិន្ទ្រិយនិរោធំ បជានន្តិ, សទ្ធិន្ទ្រិយនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ បជានន្តិ; វីរិយិន្ទ្រិយំ បជានន្តិ, វីរិយិន្ទ្រិយសមុទយំ បជានន្តិ, វីរិយិន្ទ្រិយនិរោធំ បជានន្តិ, វីរិយិន្ទ្រិយនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ បជានន្តិ; សតិន្ទ្រិយំ បជានន្តិ…បេ… សមាធិន្ទ្រិយំ បជានន្តិ…បេ… បញ្ញិន្ទ្រិយំ បជានន្តិ, បញ្ញិន្ទ្រិយសមុទយំ បជានន្តិ, បញ្ញិន្ទ្រិយនិរោធំ បជានន្តិ, បញ្ញិន្ទ្រិយនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ បជានន្តិ, តេ ខោ មេ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា សមណេសុ ចេវ សមណសម្មតា ព្រាហ្មណេសុ ច ព្រាហ្មណសម្មតា, តេ ច បនាយស្មន្តោ សាមញ្ញត្ថញ្ច ព្រហ្មញ្ញត្ថញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តី’’តិ. សត្តមំ.

៨. ទដ្ឋព្ពសុត្តំ

៤៧៨. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ បញ្ច? សទ្ធិន្ទ្រិយំ…បេ… បញ្ញិន្ទ្រិយំ. កត្ថ ច, ភិក្ខវេ, សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ? ចតូសុ សោតាបត្តិយង្គេសុ – ឯត្ថ សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. កត្ថ ច, ភិក្ខវេ, វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ? ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ – ឯត្ថ វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. កត្ថ ច, ភិក្ខវេ, សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ? ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ – ឯត្ថ សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. កត្ថ ច, ភិក្ខវេ, សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ? ចតូសុ ឈានេសុ – ឯត្ថ សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. កត្ថ ច, ភិក្ខវេ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ? ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ – ឯត្ថ បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចិន្ទ្រិយានី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. បឋមវិភង្គសុត្តំ

៤៧៩. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ បញ្ច? សទ្ធិន្ទ្រិយំ…បេ… បញ្ញិន្ទ្រិយំ. កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, សទ្ធិន្ទ្រិយំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ សទ្ធោ ហោតិ, សទ្ទហតិ តថាគតស្ស ពោធិំ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’តិ – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សទ្ធិន្ទ្រិយំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, សតិន្ទ្រិយំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ សតិមា ហោតិ បរមេន សតិនេបក្កេន សមន្នាគតោ ចិរកតម្បិ ចិរភាសិតម្បិ សរិតា អនុស្សរិតា – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សតិន្ទ្រិយំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, សមាធិន្ទ្រិយំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ វោស្សគ្គារម្មណំ ករិត្វា លភតិ សមាធិំ, លភតិ ចិត្តស្ស ឯកគ្គតំ – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សមាធិន្ទ្រិយំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ បញ្ញវា ហោតិ ឧទយត្ថគាមិនិយា បញ្ញាយ សមន្នាគតោ អរិយាយ និព្ពេធិកាយ, សម្មា ទុក្ខក្ខយគាមិនិយា – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចិន្ទ្រិយានី’’តិ. នវមំ.

១០. ទុតិយវិភង្គសុត្តំ

៤៨០. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ បញ្ច? សទ្ធិន្ទ្រិយំ…បេ… បញ្ញិន្ទ្រិយំ. កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, សទ្ធិន្ទ្រិយំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ សទ្ធោ ហោតិ, សទ្ទហតិ តថាគតស្ស ពោធិំ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’តិ – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សទ្ធិន្ទ្រិយំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, វីរិយិន្ទ្រិយំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ អារទ្ធវីរិយោ វិហរតិ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ, កុសលានំ ធម្មានំ ឧបសម្បទាយ, ថាមវា ទឡ្ហបរក្កមោ អនិក្ខិត្តធុរោ កុសលេសុ ធម្មេសុ. សោ អនុប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ អនុប្បាទាយ ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ; ឧប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ; អនុប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឧប្បាទាយ ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ; ឧប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឋិតិយា [សមាបត្តិយា (ស្យា. កំ. ក.)] អសម្មោសាយ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ ភាវនាយ បារិបូរិយា ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, វីរិយិន្ទ្រិយំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, សតិន្ទ្រិយំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ សតិមា ហោតិ បរមេន សតិនេបក្កេន សមន្នាគតោ, ចិរកតម្បិ ចិរភាសិតម្បិ សរិតា អនុស្សរិតា. សោ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ; វេទនាសុ…បេ… ចិត្តេ…បេ… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សតិន្ទ្រិយំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, សមាធិន្ទ្រិយំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ វោស្សគ្គារម្មណំ ករិត្វា លភតិ សមាធិំ, លភតិ ចិត្តស្ស ឯកគ្គតំ. សោ វិវិច្ចេវ កាមេហិ វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ សវិតក្កំ សវិចារំ វិវេកជំ បីតិសុខំ បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. វិតក្កវិចារានំ វូបសមា អជ្ឈត្តំ សម្បសាទនំ ចេតសោ ឯកោទិភាវំ អវិតក្កំ អវិចារំ សមាធិជំ បីតិសុខំ ទុតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. បីតិយា ច វិរាគា ឧបេក្ខកោ ច វិហរតិ សតោ ច សម្បជានោ សុខញ្ច កាយេន បដិសំវេទេតិ យំ តំ អរិយា អាចិក្ខន្តិ ‘ឧបេក្ខកោ សតិមា សុខវិហារី’តិ តតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. សុខស្ស ច បហានា ទុក្ខស្ស ច បហានា បុព្ពេវ សោមនស្សទោមនស្សានំ អត្ថង្គមា អទុក្ខមសុខំ ឧបេក្ខាសតិបារិសុទ្ធិំ ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សមាធិន្ទ្រិយំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ បញ្ញវា ហោតិ ឧទយត្ថគាមិនិយា បញ្ញាយ សមន្នាគតោ អរិយាយ និព្ពេធិកាយ, សម្មា ទុក្ខក្ខយគាមិនិយា. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចិន្ទ្រិយានី’’តិ. ទសមំ.

សុទ្ធិកវគ្គោ បឋមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

សុទ្ធិកញ្ចេវ ទ្វេ សោតា, អរហន្តា អបរេ ទុវេ;

សមណព្រាហ្មណា ទដ្ឋព្ពំ, វិភង្គា អបរេ ទុវេតិ.