៥. អមតវគ្គោ

១. អមតសុត្តំ

៤០៧. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘ចតូសុ, ភិក្ខវេ, សតិបដ្ឋានេសុ សុប្បតិដ្ឋិតចិត្តា វិហរថ. មា វោ អមតំ បនស្ស. កតមេសុ ចតូសុ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ; វេទនាសុ…បេ… ចិត្តេ…បេ… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ. ឥមេសុ, ភិក្ខវេ, ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សុប្បតិដ្ឋិតចិត្តា វិហរថ. មា វោ អមតំ បនស្សា’’តិ. បឋមំ.

២. សមុទយសុត្តំ

៤០៨. ‘‘ចតុន្នំ, ភិក្ខវេ, សតិបដ្ឋានានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ. កោ ច, ភិក្ខវេ, កាយស្ស សមុទយោ? អាហារសមុទយា កាយស្ស សមុទយោ; អាហារនិរោធា កាយស្ស អត្ថង្គមោ. ផស្សសមុទយា វេទនានំ សមុទយោ; ផស្សនិរោធា វេទនានំ អត្ថង្គមោ. នាមរូបសមុទយា ចិត្តស្ស សមុទយោ; នាមរូបនិរោធា ចិត្តស្ស អត្ថង្គមោ. មនសិការសមុទយា ធម្មានំ សមុទយោ; មនសិការនិរោធា ធម្មានំ អត្ថង្គមោ’’តិ. ទុតិយំ.

៣. មគ្គសុត្តំ

៤០៩. សាវត្ថិនិទានំ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ឯកមិទាហំ, ភិក្ខវេ, សមយំ ឧរុវេលាយំ វិហរាមិ នជ្ជា នេរញ្ជរាយ តីរេ អជបាលនិគ្រោធេ បឋមាភិសម្ពុទ្ធោ. តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេ, រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘ឯកាយនោ អយំ មគ្គោ សត្តានំ វិសុទ្ធិយា សោកបរិទេវានំ សមតិក្កមាយ ទុក្ខទោមនស្សានំ អត្ថង្គមាយ ញាយស្ស អធិគមាយ និព្ពានស្ស សច្ឆិកិរិយាយ, យទិទំ – ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា’’’.

‘‘កតមេ ចត្តារោ? កាយេ វា ភិក្ខុ កាយានុបស្សី វិហរេយ្យ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ; វេទនាសុ វា ភិក្ខុ វេទនានុបស្សី វិហរេយ្យ…បេ… ចិត្តេ វា ភិក្ខុ ចិត្តានុបស្សី វិហរេយ្យ…បេ… ធម្មេសុ វា ភិក្ខុ ធម្មានុបស្សី វិហរេយ្យ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ. ឯកាយនោ អយំ មគ្គោ សត្តានំ វិសុទ្ធិយា សោកបរិទេវានំ សមតិក្កមាយ ទុក្ខទោមនស្សានំ អត្ថង្គមាយ ញាយស្ស អធិគមាយ និព្ពានស្ស សច្ឆិកិរិយាយ, យទិទំ – ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា’’តិ.

‘‘អថ ខោ, ភិក្ខវេ, ព្រហ្មា សហម្បតិ មម ចេតសា ចេតោបរិវិតក្កមញ្ញាយ – សេយ្យថាបិ នាម ពលវា បុរិសោ សមិញ្ជិតំ វា ពាហំ បសារេយ្យ, បសារិតំ វា ពាហំ សមិញ្ជេយ្យ, ឯវមេវ – ព្រហ្មលោកេ អន្តរហិតោ មម បុរតោ បាតុរហោសិ. អថ ខោ, ភិក្ខវេ, ព្រហ្មា សហម្បតិ ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា យេនាហំ តេនញ្ជលិំ បណាមេត្វា មំ ឯតទវោច – ‘ឯវមេតំ, ភគវា, ឯវមេតំ, សុគត! ឯកាយនោ អយំ, ភន្តេ, មគ្គោ សត្តានំ វិសុទ្ធិយា សោកបរិទេវានំ សមតិក្កមាយ ទុក្ខទោមនស្សានំ អត្ថង្គមាយ ញាយស្ស អធិគមាយ និព្ពានស្ស សច្ឆិកិរិយាយ, យទិទំ – ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា’’’.

‘‘កតមេ ចត្តារោ? កាយេ វា, ភន្តេ, ភិក្ខុ កាយានុបស្សី វិហរេយ្យ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ; វេទនាសុ វា…បេ… ចិត្តេ វា …បេ… ធម្មេសុ វា, ភន្តេ, ភិក្ខុ ធម្មានុបស្សី វិហរេយ្យ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ. ឯកាយនោ អយំ, ភន្តេ, មគ្គោ សត្តានំ វិសុទ្ធិយា សោកបរិទេវានំ សមតិក្កមាយ ទុក្ខទោមនស្សានំ អត្ថង្គមាយ ញាយស្ស អធិគមាយ និព្ពានស្ស សច្ឆិកិរិយាយ, យទិទំ – ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា’’តិ.

‘‘ឥទមវោច, ភិក្ខវេ, ព្រហ្មា សហម្បតិ. ឥទំ វត្វា អថាបរំ ឯតទវោច –

‘ឯកាយនំ ជាតិខយន្តទស្សី, មគ្គំ បជានាតិ ហិតានុកម្បី;

ឯតេន មគ្គេន តរិំសុ បុព្ពេ, តរិស្សន្តិ យេ ច តរន្តិ ឱឃ’’’ន្តិ. តតិយំ;

៤. សតិសុត្តំ

៤១០. ‘‘សតោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វិហរេយ្យ. អយំ វោ អម្ហាកំ អនុសាសនី. កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សតោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ; វេទនាសុ…បេ… ចិត្តេ…បេ… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សតោ ហោតិ. សតោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វិហរេយ្យ. អយំ វោ អម្ហាកំ អនុសាសនី’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. កុសលរាសិសុត្តំ

៤១១. ‘‘‘កុសលរាសី’តិ, ភិក្ខវេ, វទមានោ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានេ សម្មា វទមានោ វទេយ្យ. កេវលោ ហាយំ, ភិក្ខវេ, កុសលរាសិ, យទិទំ – ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា.

‘‘កតមេ ចត្តារោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ; វេទនាសុ…បេ… ចិត្តេ…បេ… ចិត្តានុបស្សី…បេ… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ. ‘កុសលរាសី’តិ, ភិក្ខវេ, វទមានោ ឥមេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានេ សម្មា វទមានោ វទេយ្យ. កេវលោ ហាយំ, ភិក្ខវេ, កុសលរាសិ, យទិទំ – ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. បាតិមោក្ខសំវរសុត្តំ

៤១២. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘សាធុ មេ, ភន្តេ, ភគវា សំខិត្តេន ធម្មំ ទេសេតុ, យមហំ ភគវតោ ធម្មំ សុត្វា ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរេយ្យ’’ន្តិ. ‘‘តស្មាតិហ ត្វំ, ភិក្ខុ, អាទិមេវ វិសោធេហិ កុសលេសុ ធម្មេសុ. កោ ចាទិ កុសលានំ ធម្មានំ? ឥធ ត្វំ, ភិក្ខុ, បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ វិហរាហិ អាចារគោចរសម្បន្នោ អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវី, សមាទាយ សិក្ខស្សុ សិក្ខាបទេសុ. យតោ ខោ ត្វំ, ភិក្ខុ, បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ វិហរិស្សសិ អាចារគោចរសម្បន្នោ អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវី សមាទាយ សិក្ខិស្សុ សិក្ខាបទេសុ; តតោ ត្វំ, ភិក្ខុ, សីលំ និស្សាយ សីលេ បតិដ្ឋាយ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានេ ភាវេយ្យាសិ’’.

‘‘កតមេ ចត្តារោ? ឥធ ត្វំ, ភិក្ខុ, កាយេ កាយានុបស្សី វិហរាហិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ; វេទនាសុ…បេ… ចិត្តេ…បេ… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរាហិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ. យតោ ខោ ត្វំ, ភិក្ខុ, សីលំ និស្សាយ សីលេ បតិដ្ឋាយ ឥមេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានេ ឯវំ ភាវេស្សសិ, តតោ តុយ្ហំ, ភិក្ខុ, យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគមិស្សតិ វុទ្ធិយេវ បាដិកង្ខា កុសលេសុ ធម្មេសុ, នោ បរិហានី’’តិ.

អថ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ នចិរស្សេវ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ, តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ‘‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’’តិ អព្ភញ្ញាសិ. អញ្ញតរោ ច បន សោ ភិក្ខុ អរហតំ អហោសីតិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ទុច្ចរិតសុត្តំ

៤១៣. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ…បេ… ‘‘សាធុ មេ, ភន្តេ, ភគវា សំខិត្តេន ធម្មំ ទេសេតុ, យមហំ ភគវតោ ធម្មំ សុត្វា ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរេយ្យ’’ន្តិ. ‘‘តស្មាតិហ ត្វំ, ភិក្ខុ, អាទិមេវ វិសោធេហិ កុសលេសុ ធម្មេសុ. កោ ចាទិ កុសលានំ ធម្មានំ? ឥធ ត្វំ, ភិក្ខុ, កាយទុច្ចរិតំ បហាយ កាយសុចរិតំ ភាវេស្សសិ. វចីទុច្ចរិតំ បហាយ វចីសុចរិតំ ភាវេស្សសិ. មនោទុច្ចរិតំ បហាយ មនោសុចរិតំ ភាវេស្សសិ. យតោ ខោ ត្វំ, ភិក្ខុ, កាយទុច្ចរិតំ បហាយ កាយសុចរិតំ ភាវេស្សសិ, វចីទុច្ចរិតំ បហាយ វចីសុចរិតំ ភាវេស្សសិ, មនោទុច្ចរិតំ បហាយ មនោសុចរិតំ ភាវេស្សសិ, តតោ ត្វំ, ភិក្ខុ, សីលំ និស្សាយ សីលេ បតិដ្ឋាយ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានេ ភាវេយ្យាសិ’’.

‘‘កតមេ ចត្តារោ? ឥធ ត្វំ, ភិក្ខុ, កាយេ កាយានុបស្សី វិហរាហិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ; វេទនាសុ…បេ… ចិត្តេ…បេ… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរាហិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ. យតោ ខោ ត្វំ, ភិក្ខុ, សីលំ និស្សាយ សីលេ បតិដ្ឋាយ ឥមេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានេ ឯវំ ភាវេស្សសិ, តតោ តុយ្ហំ, ភិក្ខុ, យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគមិស្សតិ វុទ្ធិយេវ បាដិកង្ខា កុសលេសុ ធម្មេសុ, នោ បរិហានី’’តិ…បេ… អញ្ញតរោ ច បន សោ ភិក្ខុ អរហតំ អហោសីតិ. សត្តមំ.

៨. មិត្តសុត្តំ

៤១៤. ‘‘យេ, ភិក្ខវេ, អនុកម្បេយ្យាថ, យេ ច ខោ សោតព្ពំ មញ្ញេយ្យុំ មិត្តា វា អមច្ចា វា ញាតី វា សាលោហិតា វា, តេ វោ, ភិក្ខវេ, ចតុន្នំ សតិបដ្ឋានានំ ភាវនាយ សមាទបេតព្ពា និវេសេតព្ពា បតិដ្ឋាបេតព្ពា.

‘‘កតមេសំ, ចតុន្នំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ; វេទនាសុ…បេ… ចិត្តេ…បេ… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ. យេ, ភិក្ខវេ, អនុកម្បេយ្យាថ, យេ ច សោតព្ពំ មញ្ញេយ្យុំ មិត្តា វា អមច្ចា វា ញាតី វា សាលោហិតា វា, តេ វោ, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ ចតុន្នំ សតិបដ្ឋានានំ ភាវនាយ សមាទបេតព្ពា និវេសេតព្ពា បតិដ្ឋាបេតព្ពា’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. វេទនាសុត្តំ

៤១៥. ‘‘តិស្សោ ឥមា, ភិក្ខវេ, វេទនា. កតមា តិស្សោ? សុខា វេទនា, ទុក្ខា វេទនា, អទុក្ខមសុខា វេទនា – ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, តិស្សោ វេទនា. ឥមាសំ ខោ, ភិក្ខវេ, តិស្សន្នំ វេទនានំ បរិញ្ញាយ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ភាវេតព្ពា.

‘‘កតមេ ចត្តារោ? ឥធ ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ; វេទនាសុ…បេ… ចិត្តេ…បេ… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ. ឥមាសំ ខោ, ភិក្ខវេ, តិស្សន្នំ វេទនានំ បរិញ្ញាយ ឥមេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ភាវេតព្ពា’’តិ. នវមំ.

១០. អាសវសុត្តំ

៤១៦. ‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ អាសវា. កតមេ តយោ? កាមាសវោ, ភវាសវោ, អវិជ្ជាសវោ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ អាសវា. ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, តិណ្ណន្នំ អាសវានំ បហានាយ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ភាវេតព្ពា.

‘‘កតមេ ចត្តារោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ; វេទនាសុ…បេ… ចិត្តេ…បេ… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ. ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, តិណ្ណន្នំ អាសវានំ បហានាយ ឥមេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ភាវេតព្ពា’’តិ. ទសមំ.

អមតវគ្គោ បញ្ចមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

អមតំ សមុទយោ មគ្គោ, សតិ កុសលរាសិ ច;

បាតិមោក្ខំ ទុច្ចរិតំ, មិត្តវេទនា អាសវេន ចាតិ.