៦. អភយសុត្តំ

២៣៧. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេ. អថ ខោ អភយោ រាជកុមារោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អភយោ រាជកុមារោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘បូរណោ, ភន្តេ, កស្សបោ ឯវមាហ – ‘នត្ថិ ហេតុ, នត្ថិ បច្ចយោ អញ្ញាណាយ អទស្សនាយ. អហេតុ, អប្បច្ចយោ [អប្បច្ចយា (សី.), អប្បច្ចយំ (?)] អញ្ញាណំ អទស្សនំ ហោតិ. នត្ថិ ហេតុ, នត្ថិ បច្ចយោ ញាណាយ ទស្សនាយ. អហេតុ, អប្បច្ចយោ ញាណំ ទស្សនំ ហោតី’តិ. ឥធ ភគវា កិមាហា’’តិ? ‘‘អត្ថិ, រាជកុមារ, ហេតុ, អត្ថិ បច្ចយោ អញ្ញាណាយ អទស្សនាយ. សហេតុ, សប្បច្ចយោ [សប្បច្ចយា (សី.), សប្បច្ចយំ (?)] អញ្ញាណំ អទស្សនំ ហោតិ. អត្ថិ, រាជកុមារ, ហេតុ, អត្ថិ បច្ចយោ ញាណាយ ទស្សនាយ. សហេតុ, សប្បច្ចយោ ញាណំ ទស្សនំ ហោតី’’តិ.

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, ហេតុ, កតមោ បច្ចយោ អញ្ញាណាយ អទស្សនាយ? កថំ សហេតុ, សប្បច្ចយោ អញ្ញាណំ អទស្សនំ ហោតី’’តិ? ‘‘យស្មិំ ខោ, រាជកុមារ, សមយេ កាមរាគបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ កាមរាគបរេតេន, ឧប្បន្នស្ស ច កាមរាគស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ ន ជានាតិ ន បស្សតិ – អយម្បិ ខោ, រាជកុមារ, ហេតុ, អយំ បច្ចយោ អញ្ញាណាយ អទស្សនាយ. ឯវម្បិ សហេតុ សប្បច្ចយោ អញ្ញាណំ អទស្សនំ ហោតិ.

‘‘បុន ចបរំ, រាជកុមារ, យស្មិំ សមយេ ព្យាបាទបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ ព្យាបាទបរេតេន…បេ… ថិនមិទ្ធបរិយុដ្ឋិតេន… ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចបរិយុដ្ឋិតេន… វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ វិចិកិច្ឆាបរេតេន, ឧប្បន្នាយ ច វិចិកិច្ឆាយ និស្សរណំ យថាភូតំ ន ជានាតិ ន បស្សតិ – អយម្បិ ខោ, រាជកុមារ, ហេតុ, អយំ បច្ចយោ អញ្ញាណាយ អទស្សនាយ. ឯវម្បិ សហេតុ សប្បច្ចយោ អញ្ញាណំ អទស្សនំ ហោតី’’តិ.

‘‘កោ នាមាយំ, ភន្តេ, ធម្មបរិយាយោ’’តិ? ‘‘នីវរណា នាមេតេ, រាជកុមារា’’តិ. ‘‘តគ្ឃ, ភគវា, នីវរណា; តគ្ឃ, សុគត, នីវរណា! ឯកមេកេនបិ ខោ, ភន្តេ, នីវរណេន អភិភូតោ យថាភូតំ ន ជានេយ្យ ន បស្សេយ្យ, កោ បន វាទោ បញ្ចហិ នីវរណេហិ?

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, ហេតុ, កតមោ បច្ចយោ ញាណាយ ទស្សនាយ? កថំ សហេតុ, សប្បច្ចយោ ញាណំ ទស្សនំ ហោតី’’តិ? ‘‘ឥធ, រាជកុមារ, ភិក្ខុ សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ. សោ សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវិតេន ចិត្តេន យថាភូតំ ជានាតិ បស្សតិ – អយម្បិ ខោ, រាជកុមារ, ហេតុ, អយំ បច្ចយោ ញាណាយ ទស្សនាយ. ឯវម្បិ សហេតុ, សប្បច្ចយោ ញាណំ ទស្សនំ ហោតិ.

‘‘បុន ចបរំ, រាជកុមារ, ភិក្ខុ…បេ… ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ. សោ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវិតេន ចិត្តេន យថាភូតំ ជានាតិ បស្សតិ – អយម្បិ ខោ, រាជកុមារ, ហេតុ, អយំ បច្ចយោ ញាណាយ ទស្សនាយ. ឯវំ សហេតុ, សប្បច្ចយោ ញាណំ ទស្សនំ ហោតី’’តិ.

‘‘កោ នាមាយំ, ភន្តេ, ធម្មបរិយាយោ’’តិ? ‘‘ពោជ្ឈង្គា នាមេតេ, រាជកុមារា’’តិ. ‘‘តគ្ឃ, ភគវា, ពោជ្ឈង្គា; តគ្ឃ, សុគត, ពោជ្ឈង្គា! ឯកមេកេនបិ ខោ, ភន្តេ, ពោជ្ឈង្គេន សមន្នាគតោ យថាភូតំ ជានេយ្យ បស្សេយ្យ, កោ បន វាទោ សត្តហិ ពោជ្ឈង្គេហិ? យោបិ មេ, ភន្តេ, គិជ្ឈកូដំ បព្ពតំ អារោហន្តស្ស កាយកិលមថោ ចិត្តកិលមថោ, សោបិ មេ បដិប្បស្សទ្ធោ, ធម្មោ ច មេ អភិសមិតោ’’តិ. ឆដ្ឋំ.

សាកច្ឆវគ្គោ ឆដ្ឋោ.

តស្សុទ្ទានំ –

អាហារា បរិយាយមគ្គិ, មេត្តំ សង្គារវេន ច;

អភយោ បុច្ឆិតោ បញ្ហំ, គិជ្ឈកូដម្ហិ បព្ពតេតិ.