៦. សប្បញ្ញវគ្គោ

១. សគាថកសុត្តំ

១០៤៧. ‘‘ចតូហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អរិយសាវកោ សោតាបន្នោ ហោតិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ.

‘‘កតមេហិ ចតូហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ – ឥតិបិ សោ ភគវា…បេ… សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវាតិ. ធម្មេ…បេ… សង្ឃេ…បេ… អរិយកន្តេហិ សីលេហិ សមន្នាគតោ ហោតិ អខណ្ឌេហិ…បេ… សមាធិសំវត្តនិកេហិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អរិយសាវកោ សោតាបន្នោ ហោតិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ’’តិ. ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –

‘‘យស្ស សទ្ធា តថាគតេ, អចលា សុប្បតិដ្ឋិតា;

សីលញ្ច យស្ស កល្យាណំ, អរិយកន្តំ បសំសិតំ.

‘‘សង្ឃេ បសាទោ យស្សត្ថិ, ឧជុភូតញ្ច ទស្សនំ;

អទលិទ្ទោតិ តំ អាហុ, អមោឃំ តស្ស ជីវិតំ.

‘‘តស្មា សទ្ធញ្ច សីលញ្ច, បសាទំ ធម្មទស្សនំ;

អនុយុញ្ជេថ មេធាវី, សរំ ពុទ្ធានសាសន’’ន្តិ. បឋមំ;

២. វស្សំវុត្ថសុត្តំ

១០៤៨. ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ សាវត្ថិយំ វស្សំវុត្ថោ កបិលវត្ថុំ អនុប្បត្តោ ហោតិ កេនចិទេវ ករណីយេន. អស្សោសុំ ខោ កាបិលវត្ថវា សក្យា – ‘‘អញ្ញតរោ កិរ ភិក្ខុ សាវត្ថិយំ វស្សំវុត្ថោ កបិលវត្ថុំ អនុប្បត្តោ’’តិ.

អថ ខោ កាបិលវត្ថវា សក្យា យេន សោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា តំ ភិក្ខុំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ កាបិលវត្ថវា សក្យា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោចុំ – ‘‘កច្ចិ, ភន្តេ, ភគវា អរោគោ ចេវ ពលវា ចា’’តិ? ‘‘អរោគោ ចាវុសោ, ភគវា ពលវា ចា’’តិ. ‘‘កច្ចិ បន, ភន្តេ, សារិបុត្តមោគ្គល្លានា អរោគា ចេវ ពលវន្តោ ចា’’តិ? ‘‘សារិបុត្តមោគ្គល្លានាបិ ខោ, អាវុសោ, អរោគា ចេវ ពលវន្តោ ចា’’តិ. ‘‘កច្ចិ បន, ភន្តេ, ភិក្ខុសង្ឃោ អរោគោ ច ពលវា ចា’’តិ. ‘‘ភិក្ខុសង្ឃោបិ ខោ, អាវុសោ, អរោគោ ច ពលវា ចា’’តិ. ‘‘អត្ថិ បន តេ, ភន្តេ, កិញ្ចិ ឥមិនា អន្តរវស្សេន ភគវតោ សម្មុខា សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិត’’ន្តិ? ‘‘សម្មុខា មេតំ, អាវុសោ, ភគវតោ សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិតំ – ‘អប្បកា តេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ យេ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តិ. អថ ខោ ឯតេវ ពហុតរា ភិក្ខូ យេ បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា ឱបបាតិកា តត្ថ បរិនិព្ពាយិនោ អនាវត្តិធម្មា តស្មា លោកា’’’តិ.

‘‘អបរម្បិ ខោ មេ, អាវុសោ, ភគវតោ សម្មុខា សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិតំ – ‘អប្បកា តេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ យេ បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា ឱបបាតិកា តត្ថ បរិនិព្ពាយិនោ អនាវត្តិធម្មា តស្មា លោកា. អថ ខោ ឯតេវ ពហុតរា ភិក្ខូ យេ តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា រាគទោសមោហានំ តនុត្តា សកទាគាមិនោ, សកិទេវ ឥមំ លោកំ អាគន្ត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សន្តី’’’តិ.

‘‘អបរម្បិ ខោ មេ, អាវុសោ, ភគវតោ សម្មុខា សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិតំ – ‘អប្បកា តេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ យេ តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា រាគទោសមោហានំ តនុត្តា សកទាគាមិនោ, សកិទេវ ឥមំ លោកំ អាគន្ត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សន្តិ. អថ ខោ ឯតេវ ពហុតរា ភិក្ខូ យេ តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា សោតាបន្នា អវិនិបាតធម្មា និយតា សម្ពោធិបរាយណា’’’តិ. ទុតិយំ.

៣. ធម្មទិន្នសុត្តំ

១០៤៩. ឯកំ សមយំ ភគវា ពារាណសិយំ វិហរតិ ឥសិបតនេ មិគទាយេ. អថ ខោ ធម្មទិន្នោ ឧបាសកោ បញ្ចហិ ឧបាសកសតេហិ សទ្ធិំ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ធម្មទិន្នោ ឧបាសកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឱវទតុ នោ, ភន្តេ, ភគវា; អនុសាសតុ នោ, ភន្តេ, ភគវា យំ អម្ហាកំ អស្ស ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយា’’តិ.

‘‘តស្មាតិហ វោ, ធម្មទិន្នំ, ឯវំ សិក្ខិតព្ពំ – ‘យេ តេ សុត្តន្តា តថាគតភាសិតា គម្ភីរា គម្ភីរត្ថា លោកុត្តរា សុញ្ញតបដិសំយុត្តា តេ កាលេន កាលំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សាមា’តិ. ឯវញ្ហិ វោ, ធម្មទិន្ន, សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ. ‘‘ន ខោ នេតំ, ភន្តេ, សុករំ អម្ហេហិ បុត្តសម្ពាធសយនំ អជ្ឈាវសន្តេហិ កាសិកចន្ទនំ បច្ចនុភោន្តេហិ មាលាគន្ធវិលេបនំ ធារយន្តេហិ ជាតរូបរជតំ សាទិយន្តេហិ – យេ តេ សុត្តន្តា តថាគតភាសិតា គម្ភីរា គម្ភីរត្ថា លោកុត្តរា សុញ្ញតបដិសំយុត្តា តេ កាលេន កាលំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរិតុំ. តេសំ នោ, ភន្តេ, ភគវា អម្ហាកំ បញ្ចសុ សិក្ខាបទេសុ ឋិតានំ ឧត្តរិធម្មំ ទេសេតូ’’តិ.

‘‘តស្មាតិហ វោ, ធម្មទិន្ន, ឯវំ សិក្ខិតព្ពំ – ‘ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតា ភវិស្សាម – ឥតិបិ សោ ភគវា…បេ… សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវាតិ. ធម្មេ…បេ… សង្ឃេ…បេ… អរិយកន្តេហិ សីលេហិ សមន្នាគតា ភវិស្សាម អខណ្ឌេហិ…បេ… សមាធិសំវត្តនិកេហី’តិ. ឯវញ្ហិ វោ, ធម្មទិន្ន, សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ.

‘‘យានិមានិ, ភន្តេ, ភគវតា ចត្តារិ សោតាបត្តិយង្គានិ ទេសិតានិ, សំវិជ្ជន្តេ តេ ធម្មា អម្ហេសុ, មយញ្ច តេសុ ធម្មេសុ សន្ទិស្សាម. មយញ្ហិ ភន្តេ, ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតា – ឥតិបិ សោ ភគវា…បេ… សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវាតិ. ធម្មេ…បេ… សង្ឃេ…បេ… អរិយកន្តេហិ សីលេហិ សមន្នាគតា អខណ្ឌេហិ…បេ… សមាធិសំវត្តនិកេហី’’តិ. ‘‘លាភា វោ, ធម្មទិន្ន, សុលទ្ធំ វោ, ធម្មទិន្ន! សោតាបត្តិផលំ តុម្ហេហិ ព្យាកត’’ន្តិ. តតិយំ.

៤. គិលានសុត្តំ

១០៥០. ឯកំ សមយំ ភគវា សក្កេសុ វិហរតិ កបិលវត្ថុស្មិំ និគ្រោធារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ ភគវតោ ចីវរកម្មំ ករោន្តិ – ‘‘និដ្ឋិតចីវរោ ភគវា តេមាសច្ចយេន ចារិកំ បក្កមិស្សតី’’តិ. អស្សោសិ ខោ មហានាមោ សក្កោ – ‘‘សម្ពហុលា កិរ ភិក្ខូ ភគវតោ ចីវរកម្មំ ករោន្តិ – ‘និដ្ឋិតចីវរោ ភគវា តេមាសច្ចយេន ចារិកំ បក្កមិស្សតី’’’តិ. អថ ខោ មហានាមោ សក្កោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ មហានាមោ សក្កោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សុតមេតំ, ភន្តេ – ‘សម្ពហុលា កិរ ភិក្ខូ ភគវតោ ចីវរកម្មំ ករោន្តិ – និដ្ឋិតចីវរោ ភគវា តេមាសច្ចយេន ចារិកំ បក្កមិស្សតី’តិ. ន ខោ នេតំ [ន ខោ តេ ឯតំ (សី. បី.)], ភន្តេ, ភគវតោ សម្មុខា សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិតំ សប្បញ្ញេន ឧបាសកេន សប្បញ្ញោ ឧបាសកោ អាពាធិកោ ទុក្ខិតោ ពាឡ្ហគិលានោ ឱវទិតព្ពោ’’តិ.

‘‘សប្បញ្ញេន មហានាម, ឧបាសកេន សប្បញ្ញោ ឧបាសកោ អាពាធិកោ ទុក្ខិតោ ពាឡ្ហគិលានោ ចតូហិ អស្សាសនីយេហិ ធម្មេហិ អស្សាសេតព្ពោ – ‘អស្សាសតាយស្មា – អត្ថាយស្មតោ ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទោ ឥតិបិ សោ ភគវា…បេ… សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវាតិ. អស្សាសតាយស្មា – អត្ថាយស្មតោ ធម្មេ…បេ… សង្ឃេ…បេ… អរិយកន្តានិ សីលានិ អខណ្ឌានិ…បេ… សមាធិសំវត្តនិកានី’’’តិ.

‘‘សប្បញ្ញេន, មហានាម, ឧបាសកេន សប្បញ្ញោ ឧបាសកោ អាពាធិកោ ទុក្ខិតោ ពាឡ្ហគិលានោ ឥមេហិ ចតូហិ អស្សាសនីយេហិ ធម្មេហិ អស្សាសេត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘អត្ថាយស្មតោ មាតាបិតូសុ អបេក្ខា’តិ? សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘អត្ថិ មេ មាតាបិតូសុ អបេក្ខា’តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘អាយស្មា ខោ មារិសោ មរណធម្មោ. សចេ បាយស្មា មាតាបិតូសុ អបេក្ខំ ករិស្សតិ, មរិស្សតេវ; នោ ចេ បាយស្មា មាតាបិតូសុ អបេក្ខំ ករិស្សតិ, មរិស្សតេវ. សាធាយស្មា, យា តេ មាតាបិតូសុ អបេក្ខា តំ បជហា’’’តិ.

‘‘សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘យា មេ មាតាបិតូសុ អបេក្ខា សា បហីនា’តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘អត្ថិ បនាយស្មតោ បុត្តទារេសុ អបេក្ខា’តិ? សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘អត្ថិ មេ បុត្តទារេសុ អបេក្ខា’តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘អាយស្មា ខោ មារិសោ មរណធម្មោ. សចេ បាយស្មា បុត្តទារេសុ អបេក្ខំ ករិស្សតិ, មរិស្សតេវ; នោ ចេ បាយស្មា បុត្តទារេសុ អបេក្ខំ ករិស្សតិ, មរិស្សតេវ. សាធាយស្មា, យា តេ បុត្តទារេសុ អបេក្ខា តំ បជហា’’’តិ.

‘‘សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘យា មេ បុត្តទារេសុ អបេក្ខា សា បហីនា’តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘អត្ថិ បនាយស្មតោ មានុសកេសុ បញ្ចសុ កាមគុណេសុ អបេក្ខា’តិ? សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘អត្ថិ មេ មានុសកេសុ បញ្ចសុ កាមគុណេសុ អបេក្ខា’តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘មានុសកេហិ ខោ, អាវុសោ, កាមេហិ ទិព្ពា កាមា អភិក្កន្តតរា ច បណីតតរា ច. សាធាយស្មា, មានុសកេហិ កាមេហិ ចិត្តំ វុដ្ឋាបេត្វា ចាតុមហារាជិកេសុ [ចាតុម្មហារាជិកេសុ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ទេវេសុ ចិត្តំ អធិមោចេហី’’’តិ.

‘‘សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘មានុសកេហិ មេ កាមេហិ ចិត្តំ វុដ្ឋិតំ, ចាតុមហារាជិកេសុ ទេវេសុ ចិត្តំ អធិមោចិត’ន្តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘ចាតុមហារាជិកេហិ ខោ, អាវុសោ, ទេវេហិ តាវតិំសា ទេវា អភិក្កន្តតរា ច បណីតតរា ច. សាធាយស្មា, ចាតុមហារាជិកេហិ ទេវេហិ ចិត្តំ វុដ្ឋាបេត្វា តាវតិំសេសុ ទេវេសុ ចិត្តំ អធិមោចេហី’’’តិ.

‘‘សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ចាតុមហារាជិកេហិ មេ ទេវេហិ ចិត្តំ វុដ្ឋិតំ, តាវតិំសេសុ ទេវេសុ ចិត្តំ អធិមោចិត’ន្តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘តាវតិំសេហិ ខោ, អាវុសោ, ទេវេហិ យាមា ទេវា…បេ… តុសិតា ទេវា…បេ… និម្មានរតី ទេវា…បេ… បរនិម្មិតវសវត្តី ទេវា…បេ… បរនិម្មិតវសវត្តីហិ ខោ, អាវុសោ, ទេវេហិ ព្រហ្មលោកោ អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ច. សាធាយស្មា, បរនិម្មិតវសវត្តីហិ ទេវេហិ ចិត្តំ វុដ្ឋាបេត្វា ព្រហ្មលោកេ ចិត្តំ អធិមោចេហី’តិ. សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘បរនិម្មិតវសវត្តីហិ មេ ទេវេហិ ចិត្តំ វុដ្ឋិតំ, ព្រហ្មលោកេ ចិត្តំ អធិមោចិត’ន្តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘ព្រហ្មលោកោបិ ខោ, អាវុសោ, អនិច្ចោ អទ្ធុវោ សក្កាយបរិយាបន្នោ. សាធាយស្មា, ព្រហ្មលោកា ចិត្តំ វុដ្ឋាបេត្វា សក្កាយនិរោធេ ចិត្តំ ឧបសំហរាហី’’’តិ.

‘‘សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ព្រហ្មលោកា មេ ចិត្តំ វុដ្ឋិតំ, សក្កាយនិរោធេ ចិត្តំ ឧបសំហរាមី’តិ; ឯវំ វិមុត្តចិត្តស្ស ខោ, មហានាម, ឧបាសកស្ស អាសវា [វស្សសត (សី. ស្យា.)] វិមុត្តចិត្តេន ភិក្ខុនា ន កិញ្ចិ នានាករណំ វទាមិ, យទិទំ – វិមុត្តិយា វិមុត្ត’’ន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. សោតាបត្តិផលសុត្តំ

១០៥១. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា ភាវិតា ពហុលីកតា សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយ សំវត្តន្តិ. កតមេ ចត្តារោ? សប្បុរិសសំសេវោ, សទ្ធម្មស្សវនំ, យោនិសោមនសិការោ, ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ ធម្មា ភាវិតា ពហុលីកតា សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយ សំវត្តន្តី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. សកទាគាមិផលសុត្តំ

១០៥២. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា ភាវិតា ពហុលីកតា សកទាគាមិផលសច្ឆិកិរិយាយ សំវត្តន្តិ. កតមេ ចត្តារោ? …បេ… សំវត្តន្តី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. អនាគាមិផលសុត្តំ

១០៥៣. …បេ… អនាគាមិផលសច្ឆិកិរិយាយ…បេ… សំវត្តន្តី’’តិ. សត្តមំ.

៨. អរហត្តផលសុត្តំ

១០៥៤. …បេ… អរហត្តផលសច្ឆិកិរិយាយ…បេ… សំវត្តន្តី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. បញ្ញាបដិលាភសុត្តំ

១០៥៥. …បេ… បញ្ញាបដិលាភាយ…បេ… សំវត្តន្តី’’តិ. នវមំ.

១០. បញ្ញាវុទ្ធិសុត្តំ

១០៥៦. …បេ… បញ្ញាវុទ្ធិយា …បេ… សំវត្តន្តី’’តិ. ទសមំ.

១១. បញ្ញាវេបុល្លសុត្តំ

១០៥៧. …បេ…. បញ្ញាវេបុល្លាយ…បេ… សំវត្តន្តី’’តិ. ឯកាទសមំ.

សប្បញ្ញវគ្គោ ឆដ្ឋោ.

តស្សុទ្ទានំ –

សគាថកំ វស្សំវុត្ថំ, ធម្មទិន្នញ្ច គិលានំ;

ចតុរោ ផលា បដិលាភោ, វុទ្ធិ វេបុល្លតាយ ចាតិ.