៣. មិច្ឆត្តវគ្គោ

១. មិច្ឆត្តសុត្តំ

២១. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘មិច្ឆត្តញ្ច វោ, ភិក្ខវេ, ទេសេស្សាមិ, សម្មត្តញ្ច. តំ សុណាថ. កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, មិច្ឆត្តំ? សេយ្យថិទំ – មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… មិច្ឆាសមាធិ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, មិច្ឆត្តំ. កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, សម្មត្តំ? សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សម្មត្ត’’ន្តិ. បឋមំ.

២. អកុសលធម្មសុត្តំ

២២. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘អកុសលេ ច ខោ, ភិក្ខវេ, ធម្មេ ទេសេស្សាមិ, កុសលេ ច ធម្មេ. តំ សុណាថ. កតមេ ច, ភិក្ខវេ, អកុសលា ធម្មា? សេយ្យថិទំ – មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… មិច្ឆាសមាធិ. ឥមេ វុច្ចន្តិ, ភិក្ខវេ, អកុសលា ធម្មា. កតមេ ច, ភិក្ខវេ, កុសលា ធម្មា? សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ. ឥមេ វុច្ចន្តិ, ភិក្ខវេ, កុសលា ធម្មា’’តិ. ទុតិយំ.

៣. បឋមបដិបទាសុត្តំ

២៣. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘មិច្ឆាបដិបទញ្ច វោ, ភិក្ខវេ, ទេសេស្សាមិ, សម្មាបដិបទញ្ច. តំ សុណាថ. កតមា ច, ភិក្ខវេ, មិច្ឆាបដិបទា? សេយ្យថិទំ – មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… មិច្ឆាសមាធិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, មិច្ឆាបដិបទា. កតមា ច, ភិក្ខវេ, សម្មាបដិបទា? សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សម្មាបដិបទា’’តិ. តតិយំ.

៤. ទុតិយបដិបទាសុត្តំ

២៤. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘គិហិនោ វាហំ, ភិក្ខវេ, បព្ពជិតស្ស វា មិច្ឆាបដិបទំ ន វណ្ណេមិ. គិហិ វា, ភិក្ខវេ, បព្ពជិតោ វា មិច្ឆាបដិបន្នោ មិច្ឆាបដិបត្តាធិករណហេតុ នារាធកោ ហោតិ ញាយំ ធម្មំ កុសលំ’’.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, មិច្ឆាបដិបទា? សេយ្យថិទំ – មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… មិច្ឆាសមាធិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, មិច្ឆាបដិបទា. គិហិនោ វាហំ, ភិក្ខវេ, បព្ពជិតស្ស វា មិច្ឆាបដិបទំ ន វណ្ណេមិ. គិហិ វា, ភិក្ខវេ, បព្ពជិតោ វា មិច្ឆាបដិបន្នោ មិច្ឆាបដិបត្តាធិករណហេតុ នារាធកោ ហោតិ ញាយំ ធម្មំ កុសលំ.

‘‘គិហិនោ វាហំ, ភិក្ខវេ, បព្ពជិតស្ស វា សម្មាបដិបទំ វណ្ណេមិ. គិហិ វា, ភិក្ខវេ, បព្ពជិតោ វា សម្មាបដិបន្នោ សម្មាបដិបត្តាធិករណហេតុ អារាធកោ ហោតិ ញាយំ ធម្មំ កុសលំ. កតមា ច, ភិក្ខវេ, សម្មាបដិបទា? សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សម្មាបដិបទា. គិហិនោ វាហំ, ភិក្ខវេ, បព្ពជិតស្ស វា សម្មាបដិបទំ វណ្ណេមិ. គិហិ វា, ភិក្ខវេ, បព្ពជិតោ វា សម្មាបដិបន្នោ សម្មាបដិបត្តាធិករណហេតុ អារាធកោ ហោតិ ញាយំ ធម្មំ កុសល’’ន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បឋមអសប្បុរិសសុត្តំ

២៥. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘អសប្បុរិសញ្ច វោ, ភិក្ខវេ, ទេសេស្សាមិ, សប្បុរិសញ្ច. តំ សុណាថ. កតមោ ច, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ហោតិ, មិច្ឆាសង្កប្បោ, មិច្ឆាវាចោ, មិច្ឆាកម្មន្តោ, មិច្ឆាអាជីវោ, មិច្ឆាវាយាមោ, មិច្ឆាសតិ, មិច្ឆាសមាធិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ’’.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ សម្មាទិដ្ឋិកោ ហោតិ, សម្មាសង្កប្បោ, សម្មាវាចោ, សម្មាកម្មន្តោ, សម្មាអាជីវោ, សម្មាវាយាមោ, សម្មាសតិ, សម្មាសមាធិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. ទុតិយអសប្បុរិសសុត្តំ

២៦. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘អសប្បុរិសញ្ច វោ, ភិក្ខវេ, ទេសេស្សាមិ, អសប្បុរិសេន អសប្បុរិសតរញ្ច. សប្បុរិសញ្ច វោ, ភិក្ខវេ, ទេសេស្សាមិ សប្បុរិសេន សប្បុរិសតរញ្ច. តំ សុណាថ. កតមោ ច, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ហោតិ…បេ… មិច្ឆាសមាធិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ’’.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសេន អសប្បុរិសតរោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ហោតិ…បេ… មិច្ឆាសមាធិ, មិច្ឆាញាណី, មិច្ឆាវិមុត្តិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសេន អសប្បុរិសតរោ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ សម្មាទិដ្ឋិកោ ហោតិ…បេ… សម្មាសមាធិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសេន សប្បុរិសតរោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ សម្មាទិដ្ឋិកោ ហោតិ…បេ… សម្មាសមាធិ, សម្មាញាណី, សម្មាវិមុត្តិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសេន សប្បុរិសតរោ’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. កុម្ភសុត្តំ

២៧. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, កុម្ភោ អនាធារោ សុប្បវត្តិយោ ហោតិ, សាធារោ ទុប្បវត្តិយោ ហោតិ; ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ចិត្តំ អនាធារំ សុប្បវត្តិយំ ហោតិ, សាធារំ ទុប្បវត្តិយំ ហោតិ. កោ ច, ភិក្ខវេ, ចិត្តស្ស អាធារោ? អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ. អយំ ចិត្តស្ស អាធារោ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, កុម្ភោ អនាធារោ សុប្បវត្តិយោ ហោតិ, សាធារោ ទុប្បវត្តិយោ ហោតិ; ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ចិត្តំ អនាធារំ សុប្បវត្តិយំ ហោតិ, សាធារំ ទុប្បវត្តិយំ ហោតី’’តិ. សត្តមំ.

៨. សមាធិសុត្តំ

២៨. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘អរិយំ វោ, ភិក្ខវេ, សម្មាសមាធិំ ទេសេស្សាមិ សឧបនិសំ សបរិក្ខារំ. តំ សុណាថ. កតមោ ច, ភិក្ខវេ, អរិយោ សម្មាសមាធិ សឧបនិសោ សបរិក្ខារោ? សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសតិ [សម្មាសមាធិ (សី. ស្យា. កំ. ក.)]. យា ខោ, ភិក្ខវេ, ឥមេហិ សត្តហង្គេហិ ចិត្តស្ស ឯកគ្គតា សបរិក្ខារតា [សបរិក្ខតា (សី. បី.)] – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អរិយោ សម្មាសមាធិ សឧបនិសោ ឥតិបិ សបរិក្ខារោ ឥតិបី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. វេទនាសុត្តំ

២៩. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘តិស្សោ ឥមា, ភិក្ខវេ, វេទនា. កតមា តិស្សោ? សុខា វេទនា, ទុក្ខា វេទនា, អទុក្ខមសុខា វេទនា – ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, តិស្សោ វេទនា. ឥមាសំ ខោ, ភិក្ខវេ, តិស្សន្នំ វេទនានំ បរិញ្ញាយ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ ភាវេតព្ពោ. កតមោ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ? សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ. ឥមាសំ ខោ, ភិក្ខវេ, តិស្សន្នំ វេទនានំ បរិញ្ញាយ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ ភាវេតព្ពោ’’តិ. នវមំ.

១០. ឧត្តិយសុត្តំ

៣០. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ អាយស្មា ឧត្តិយោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា ឧត្តិយោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឥធ មយ្ហំ, ភន្តេ, រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘បញ្ច កាមគុណា វុត្តា ភគវតា. កតមេ នុ ខោ បញ្ច កាមគុណា វុត្តា ភគវតា’’’តិ? ‘‘សាធុ សាធុ, ឧត្តិយ! បញ្ចិមេ ខោ, ឧត្តិយ, កាមគុណា វុត្តា មយា. កតមេ បញ្ច? ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា, សោតវិញ្ញេយ្យា សទ្ទា…បេ… ឃានវិញ្ញេយ្យា គន្ធា… ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យា រសា… កាយវិញ្ញេយ្យា ផោដ្ឋព្ពា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា – ឥមេ ខោ, ឧត្តិយ, បញ្ច កាមគុណា វុត្តា មយា. ឥមេសំ ខោ, ឧត្តិយ, បញ្ចន្នំ កាមគុណានំ បហានាយ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ ភាវេតព្ពោ. កតមោ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ? សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ. ឥមេសំ ខោ, ឧត្តិយ, បញ្ចន្នំ កាមគុណានំ បហានាយ អយំ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ ភាវេតព្ពោ’’តិ. ទសមំ.

មិច្ឆត្តវគ្គោ តតិយោ.

តស្សុទ្ទានំ –

មិច្ឆត្តំ អកុសលំ ធម្មំ, ទុវេ បដិបទាបិ ច;

អសប្បុរិសេន ទ្វេ កុម្ភោ, សមាធិ វេទនុត្តិយេនាតិ.