១. អវិជ្ជាវគ្គោ

១. អវិជ្ជាសុត្តំ

១. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘អវិជ្ជា, ភិក្ខវេ, បុព្ពង្គមា អកុសលានំ ធម្មានំ សមាបត្តិយា, អន្វទេវ [អនុទេវ (សី. បី. ក.)] អហិរិកំ អនោត្តប្បំ. អវិជ្ជាគតស្ស, ភិក្ខវេ, អវិទ្ទសុនោ មិច្ឆាទិដ្ឋិ បហោតិ; មិច្ឆាទិដ្ឋិស្ស មិច្ឆាសង្កប្បោ បហោតិ; មិច្ឆាសង្កប្បស្ស មិច្ឆាវាចា បហោតិ; មិច្ឆាវាចស្ស មិច្ឆាកម្មន្តោ បហោតិ; មិច្ឆាកម្មន្តស្ស មិច្ឆាអាជីវោ បហោតិ; មិច្ឆាអាជីវស្ស មិច្ឆាវាយាមោ បហោតិ; មិច្ឆាវាយាមស្ស មិច្ឆាសតិ បហោតិ; មិច្ឆាសតិស្ស មិច្ឆាសមាធិ បហោតិ.

‘‘វិជ្ជា ច ខោ, ភិក្ខវេ, បុព្ពង្គមា កុសលានំ ធម្មានំ សមាបត្តិយា, អន្វទេវ ហិរោត្តប្បំ. វិជ្ជាគតស្ស, ភិក្ខវេ, វិទ្ទសុនោ សម្មាទិដ្ឋិ បហោតិ; សម្មាទិដ្ឋិស្ស សម្មាសង្កប្បោ បហោតិ; សម្មាសង្កប្បស្ស សម្មាវាចា បហោតិ; សម្មាវាចស្ស សម្មាកម្មន្តោ បហោតិ; សម្មាកម្មន្តស្ស សម្មាអាជីវោ បហោតិ; សម្មាអាជីវស្ស សម្មាវាយាមោ បហោតិ; សម្មាវាយាមស្ស សម្មាសតិ បហោតិ; សម្មាសតិស្ស សម្មាសមាធិ បហោតី’’តិ. បឋមំ.

២. ឧបឌ្ឍសុត្តំ

២. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សក្យេសុ វិហរតិ នគរកំ នាម [នាគរកំ នាម (សី.), សក្ករំ នាម (ស្យា. ក.)] សក្យានំ និគមោ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឧបឌ្ឍមិទំ, ភន្តេ, ព្រហ្មចរិយំ, យទិទំ – កល្យាណមិត្តតា កល្យាណសហាយតា កល្យាណសម្បវង្កតា’’តិ.

‘‘មា ហេវំ, អានន្ទ, មា ហេវំ, អានន្ទ! សកលមេវិទំ, អានន្ទ, ព្រហ្មចរិយំ, យទិទំ – កល្យាណមិត្តតា កល្យាណសហាយតា កល្យាណសម្បវង្កតា. កល្យាណមិត្តស្សេតំ, អានន្ទ, ភិក្ខុនោ បាដិកង្ខំ កល្យាណសហាយស្ស កល្យាណសម្បវង្កស្ស – អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ភាវេស្សតិ, អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ពហុលីករិស្សតិ.

‘‘កថញ្ចានន្ទ, ភិក្ខុ កល្យាណមិត្តោ កល្យាណសហាយោ កល្យាណសម្បវង្កោ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ភាវេតិ, អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ពហុលីករោតិ? ឥធានន្ទ, ភិក្ខុ សម្មាទិដ្ឋិំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ; សម្មាសង្កប្បំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ …បេ… សម្មាវាចំ ភាវេតិ …បេ… សម្មាកម្មន្តំ ភាវេតិ…បេ… សម្មាអាជីវំ ភាវេតិ…បេ… សម្មាវាយាមំ ភាវេតិ…បេ… សម្មាសតិំ ភាវេតិ…បេ… សម្មាសមាធិំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ. ឯវំ ខោ, អានន្ទ, ភិក្ខុ កល្យាណមិត្តោ កល្យាណសហាយោ កល្យាណសម្បវង្កោ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ភាវេតិ, អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ពហុលីករោតិ.

‘‘តទមិនាបេតំ, អានន្ទ, បរិយាយេន វេទិតព្ពំ យថា សកលមេវិទំ ព្រហ្មចរិយំ, យទិទំ – កល្យាណមិត្តតា កល្យាណសហាយតា កល្យាណសម្បវង្កតា. មមញ្ហិ, អានន្ទ, កល្យាណមិត្តំ អាគម្ម ជាតិធម្មា សត្តា ជាតិយា បរិមុច្ចន្តិ; ជរាធម្មា សត្តា ជរាយ បរិមុច្ចន្តិ; មរណធម្មា សត្តា មរណេន បរិមុច្ចន្តិ; សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសធម្មា សត្តា សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសេហិ បរិមុច្ចន្តិ. ឥមិនា ខោ ឯតំ, អានន្ទ, បរិយាយេន វេទិតព្ពំ យថា សកលមេវិទំ ព្រហ្មចរិយំ, យទិទំ – កល្យាណមិត្តតា កល្យាណសហាយតា កល្យាណសម្បវង្កតា’’តិ. ទុតិយំ.

៣. សារិបុត្តសុត្តំ

៣. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សកលមិទំ, ភន្តេ, ព្រហ្មចរិយំ, យទិទំ – កល្យាណមិត្តតា កល្យាណសហាយតា កល្យាណសម្បវង្កតា’’តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, សារិបុត្ត! សកលមិទំ, សារិបុត្ត, ព្រហ្មចរិយំ, យទិទំ – កល្យាណមិត្តតា កល្យាណសហាយតា កល្យាណសម្បវង្កតា. កល្យាណមិត្តស្សេតំ, សារិបុត្ត, ភិក្ខុនោ បាដិកង្ខំ កល្យាណសហាយស្ស កល្យាណសម្បវង្កស្ស – អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ភាវេស្សតិ, អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ពហុលីករិស្សតិ. កថញ្ច, សារិបុត្ត, ភិក្ខុ កល្យាណមិត្តោ កល្យាណសហាយោ កល្យាណសម្បវង្កោ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ភាវេតិ, អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ពហុលីករោតិ?

‘‘ឥធ, សារិបុត្ត, ភិក្ខុ សម្មាទិដ្ឋិំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ…បេ… សម្មាសមាធិំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ. ឯវំ ខោ, សារិបុត្ត, ភិក្ខុ កល្យាណមិត្តោ កល្យាណសហាយោ កល្យាណសម្បវង្កោ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ភាវេតិ, អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ពហុលីករោតិ.

‘‘តទមិនាបេតំ, សារិបុត្ត, បរិយាយេន វេទិតព្ពំ យថា សកលមិទំ ព្រហ្មចរិយំ, យទិទំ – កល្យាណមិត្តតា កល្យាណសហាយតា កល្យាណសម្បវង្កតា. មមញ្ហិ, សារិបុត្ត, កល្យាណមិត្តំ អាគម្ម ជាតិធម្មា សត្តា ជាតិយា បរិមុច្ចន្តិ; ជរាធម្មា សត្តា ជរាយ បរិមុច្ចន្តិ; មរណធម្មា សត្តា មរណេន បរិមុច្ចន្តិ; សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសធម្មា សត្តា សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសេហិ បរិមុច្ចន្តិ. ឥមិនា ខោ ឯតំ, សារិបុត្ត, បរិយាយេន វេទិតព្ពំ យថា សកលមិទំ ព្រហ្មចរិយំ, យទិទំ – កល្យាណមិត្តតា កល្យាណសហាយតា កល្យាណសម្បវង្កតា’’តិ. តតិយំ.

៤. ជាណុស្សោណិព្រាហ្មណសុត្តំ

៤. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សាវត្ថិំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. អទ្ទសា ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ជាណុស្សោណិំ ព្រាហ្មណំ សព្ពសេតេន វឡវាភិរថេន [វឡភីរថេន (សី.)] សាវត្ថិយា និយ្យាយន្តំ. សេតា សុទំ អស្សា យុត្តា ហោន្តិ សេតាលង្ការា, សេតោ រថោ, សេតបរិវារោ, សេតា រស្មិយោ, សេតា បតោទលដ្ឋិ, សេតំ ឆត្តំ, សេតំ ឧណ្ហីសំ, សេតានិ វត្ថានិ, សេតា ឧបាហនា, សេតាយ សុទំ វាលពីជនិយា ពីជីយតិ. តមេនំ ជនោ ទិស្វា ឯវមាហ – ‘‘ព្រហ្មំ វត, ភោ, យានំ! ព្រហ្មយានរូបំ វត, ភោ’’តិ!!

អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘ឥធាហំ, ភន្តេ, បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សាវត្ថិំ បិណ្ឌាយ បាវិសិំ. អទ្ទសំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ជាណុស្សោណិំ ព្រាហ្មណំ សព្ពសេតេន វឡវាភិរថេន សាវត្ថិយា និយ្យាយន្តំ. សេតា សុទំ អស្សា យុត្តា ហោន្តិ សេតាលង្ការា, សេតោ រថោ, សេតបរិវារោ, សេតា រស្មិយោ, សេតា បតោទលដ្ឋិ, សេតំ ឆត្តំ, សេតំ ឧណ្ហីសំ, សេតានិ វត្ថានិ, សេតា ឧបាហនា, សេតាយ សុទំ វាលពីជនិយា ពីជីយតិ. តមេនំ ជនោ ទិស្វា ឯវមាហ – ‘ព្រហ្មំ វត, ភោ, យានំ! ព្រហ្មយានរូបំ វត, ភោ’តិ!! សក្កា នុ ខោ, ភន្តេ, ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ ព្រហ្មយានំ បញ្ញាបេតុ’’ន្តិ?

‘‘សក្កា, អានន្ទា’’តិ ភគវា អវោច – ‘‘ឥមស្សេវ ខោ ឯតំ, អានន្ទ, អរិយស្ស អដ្ឋង្គិកស្ស មគ្គស្ស អធិវចនំ – ‘ព្រហ្មយានំ’ ឥតិបិ, ‘ធម្មយានំ’ ឥតិបិ, ‘អនុត្តរោ សង្គាមវិជយោ’ ឥតិបី’’តិ.

‘‘សម្មាទិដ្ឋិ, អានន្ទ, ភាវិតា ពហុលីកតា រាគវិនយបរិយោសានា ហោតិ, ទោសវិនយបរិយោសានា ហោតិ, មោហវិនយបរិយោសានា ហោតិ. សម្មាសង្កប្បោ, អានន្ទ, ភាវិតោ ពហុលីកតោ រាគវិនយបរិយោសានោ ហោតិ, ទោសវិនយបរិយោសានោ ហោតិ, មោហវិនយបរិយោសានោ ហោតិ. សម្មាវាចា, អានន្ទ, ភាវិតា ពហុលីកតា រាគវិនយបរិយោសានា ហោតិ, ទោស…បេ… មោហវិនយបរិយោសានា ហោតិ. សម្មាកម្មន្តោ, អានន្ទ, ភាវិតោ ពហុលីកតោ រាគវិនយបរិយោសានោ ហោតិ, ទោស… មោហវិនយបរិយោសានោ ហោតិ. សម្មាអាជីវោ, អានន្ទ, ភាវិតោ ពហុលីកតោ រាគវិនយបរិយោសានោ ហោតិ, ទោស… មោហវិនយបរិយោសានោ ហោតិ. សម្មាវាយាមោ, អានន្ទ, ភាវិតោ ពហុលីកតោ រាគវិនយបរិយោសានោ ហោតិ, ទោស… មោហវិនយបរិយោសានោ ហោតិ. សម្មាសតិ, អានន្ទ, ភាវិតា ពហុលីកតា រាគវិនយបរិយោសានា ហោតិ, ទោស… មោហវិនយបរិយោសានា ហោតិ. សម្មាសមាធិ, អានន្ទ, ភាវិតោ ពហុលីកតោ រាគវិនយបរិយោសានោ ហោតិ, ទោស… មោហវិនយបរិយោសានោ ហោតិ.

‘‘ឥមិនា ខោ ឯតំ, អានន្ទ, បរិយាយេន វេទិតព្ពំ យថា ឥមស្សេវេតំ អរិយស្ស អដ្ឋង្គិកស្ស មគ្គស្ស អធិវចនំ – ‘ព្រហ្មយានំ’ ឥតិបិ, ‘ធម្មយានំ’ ឥតិបិ, ‘អនុត្តរោ សង្គាមវិជយោ’ ឥតិបី’’តិ. ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –

‘‘យស្ស សទ្ធា ច បញ្ញា ច, ធម្មា យុត្តា សទា ធុរំ;

ហិរី ឦសា មនោ យោត្តំ, សតិ អារក្ខសារថិ.

‘‘រថោ សីលបរិក្ខារោ, ឈានក្ខោ ចក្កវីរិយោ;

ឧបេក្ខា ធុរសមាធិ, អនិច្ឆា បរិវារណំ.

‘‘អព្យាបាទោ អវិហិំសា, វិវេកោ យស្ស អាវុធំ;

តិតិក្ខា ចម្មសន្នាហោ [វម្មសន្នាហោ (សី.)], យោគក្ខេមាយ វត្តតិ.

‘‘ឯតទត្តនិ សម្ភូតំ, ព្រហ្មយានំ អនុត្តរំ;

និយ្យន្តិ ធីរា លោកម្ហា, អញ្ញទត្ថុ ជយំ ជយ’’ន្តិ. ចតុត្ថំ;

៥. កិមត្ថិយសុត្តំ

៥. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ សម្ពហុលា ភិក្ខូ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ…បេ… ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ –

‘‘ឥធ នោ, ភន្តេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា អម្ហេ ឯវំ បុច្ឆន្តិ – ‘កិមត្ថិយំ, អាវុសោ, សមណេ គោតមេ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតី’តិ? ឯវំ បុដ្ឋា មយំ, ភន្តេ, តេសំ អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ ឯវំ ព្យាករោម – ‘ទុក្ខស្ស ខោ, អាវុសោ, បរិញ្ញត្ថំ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតី’តិ. កច្ចិ មយំ, ភន្តេ, ឯវំ បុដ្ឋា ឯវំ ព្យាករមានា វុត្តវាទិនោ ចេវ ភគវតោ ហោម, ន ច ភគវន្តំ អភូតេន អព្ភាចិក្ខាម, ធម្មស្ស ចានុធម្មំ ព្យាករោម, ន ច កោចិ សហធម្មិកោ វាទានុវាទោ គារយ្ហំ ឋានំ អាគច្ឆតី’’តិ?

‘‘តគ្ឃ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឯវំ បុដ្ឋា ឯវំ ព្យាករមានា វុត្តវាទិនោ ចេវ មេ ហោថ, ន ច មំ អភូតេន អព្ភាចិក្ខថ, ធម្មស្ស ចានុធម្មំ ព្យាករោថ, ន ច កោចិ សហធម្មិកោ វាទានុវាទោ គារយ្ហំ ឋានំ អាគច្ឆតិ. ទុក្ខស្ស ហិ បរិញ្ញត្ថំ មយិ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ. សចេ វោ, ភិក្ខវេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘អត្ថិ បនាវុសោ, មគ្គោ, អត្ថិ បដិបទា ឯតស្ស ទុក្ខស្ស បរិញ្ញាយា’តិ, ឯវំ បុដ្ឋា តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, តេសំ អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ ឯវំ ព្យាករេយ្យាថ – ‘អត្ថិ ខោ, អាវុសោ, មគ្គោ, អត្ថិ បដិបទា ឯតស្ស ទុក្ខស្ស បរិញ្ញាយា’’’តិ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, មគ្គោ, កតមា បដិបទា ឯតស្ស ទុក្ខស្ស បរិញ្ញាយាតិ? អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ. អយំ, ភិក្ខវេ, មគ្គោ, អយំ បដិបទា ឯតស្ស ទុក្ខស្ស បរិញ្ញាយាតិ. ឯវំ បុដ្ឋា តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, តេសំ អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ ឯវំ ព្យាករេយ្យាថា’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. បឋមអញ្ញតរភិក្ខុសុត្តំ

៦. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘ព្រហ្មចរិយំ, ព្រហ្មចរិយ’ន្តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កតមំ នុ ខោ, ភន្តេ, ព្រហ្មចរិយំ, កតមំ ព្រហ្មចរិយបរិយោសាន’’ន្តិ?

‘‘អយមេវ ខោ, ភិក្ខុ, អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ ព្រហ្មចរិយំ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ. យោ ខោ, ភិក្ខុ, រាគក្ខយោ ទោសក្ខយោ មោហក្ខយោ – ឥទំ ព្រហ្មចរិយបរិយោសាន’’ន្តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ទុតិយអញ្ញតរភិក្ខុសុត្តំ

៧. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘‘រាគវិនយោ ទោសវិនយោ មោហវិនយោ’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិស្ស នុ ខោ ឯតំ, ភន្តេ, អធិវចនំ – ‘រាគវិនយោ ទោសវិនយោ មោហវិនយោ’’’តិ? ‘‘និព្ពានធាតុយា ខោ ឯតំ, ភិក្ខុ, អធិវចនំ – ‘រាគវិនយោ ទោសវិនយោ មោហវិនយោ’តិ. អាសវានំ ខយោ តេន វុច្ចតី’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘អមតំ, អមត’ន្តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កតមំ នុ ខោ, ភន្តេ, អមតំ, កតមោ អមតគាមិមគ្គោ’’តិ? ‘‘យោ ខោ, ភិក្ខុ, រាគក្ខយោ ទោសក្ខយោ មោហក្ខយោ – ឥទំ វុច្ចតិ អមតំ. អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ អមតគាមិមគ្គោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធី’’តិ. សត្តមំ.

៨. វិភង្គសុត្តំ

៨. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘អរិយំ វោ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ទេសេស្សាមិ វិភជិស្សាមិ. តំ សុណាថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ? សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, សម្មាទិដ្ឋិ? យំ ខោ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខេ ញាណំ, ទុក្ខសមុទយេ ញាណំ, ទុក្ខនិរោធេ ញាណំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ ញាណំ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សម្មាទិដ្ឋិ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, សម្មាសង្កប្បោ? យោ ខោ, ភិក្ខវេ, នេក្ខម្មសង្កប្បោ, អព្យាបាទសង្កប្បោ, អវិហិំសាសង្កប្បោ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សម្មាសង្កប្បោ.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, សម្មាវាចា? យា ខោ, ភិក្ខវេ, មុសាវាទា វេរមណី, បិសុណាយ វាចាយ វេរមណី, ផរុសាយ វាចាយ វេរមណី, សម្ផប្បលាបា វេរមណី – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សម្មាវាចា.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, សម្មាកម្មន្តោ? យា ខោ, ភិក្ខវេ, បាណាតិបាតា វេរមណី, អទិន្នាទានា វេរមណី, អព្រហ្មចរិយា វេរមណី – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សម្មាកម្មន្តោ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, សម្មាអាជីវោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ មិច្ឆាអាជីវំ បហាយ សម្មាអាជីវេន ជីវិតំ កប្បេតិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សម្មាអាជីវោ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, សម្មាវាយាមោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អនុប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ អនុប្បាទាយ ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ, ឧប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ ឆន្ទំ ជនេតិ…បេ… អនុប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឧប្បាទាយ ឆន្ទំ ជនេតិ…បេ… ឧប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឋិតិយា អសម្មោសាយ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ ភាវនាយ បារិបូរិយា ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សម្មាវាយាមោ.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, សម្មាសតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ; វេទនាសុ វេទនានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ; ចិត្តេ ចិត្តានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ; ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សម្មាសតិ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, សម្មាសមាធិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វិវិច្ចេវ កាមេហិ វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ សវិតក្កំ សវិចារំ វិវេកជំ បីតិសុខំ បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. វិតក្កវិចារានំ វូបសមា អជ្ឈត្តំ សម្បសាទនំ ចេតសោ ឯកោទិភាវំ អវិតក្កំ អវិចារំ សមាធិជំ បីតិសុខំ ទុតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. បីតិយា ច វិរាគា ឧបេក្ខកោ ច វិហរតិ សតោ ច សម្បជានោ, សុខញ្ច កាយេន បដិសំវេទេតិ, យំ តំ អរិយា អាចិក្ខន្តិ – ‘ឧបេក្ខកោ សតិមា សុខវិហារី’តិ តតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. សុខស្ស ច បហានា ទុក្ខស្ស ច បហានា បុព្ពេវ សោមនស្សទោមនស្សានំ អត្ថង្គមា អទុក្ខមសុខំ ឧបេក្ខាសតិបារិសុទ្ធិំ ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សម្មាសមាធី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. សូកសុត្តំ

៩. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, សាលិសូកំ វា យវសូកំ វា មិច្ឆាបណិហិតំ ហត្ថេន វា បាទេន វា អក្កន្តំ ហត្ថំ វា បាទំ វា ភិន្ទិស្សតិ [ភេច្ឆតិ (ក.)], លោហិតំ វា ឧប្បាទេស្សតីតិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? មិច្ឆាបណិហិតត្តា, ភិក្ខវេ, សូកស្ស. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, សោ វត ភិក្ខុ មិច្ឆាបណិហិតាយ ទិដ្ឋិយា មិច្ឆាបណិហិតាយ មគ្គភាវនាយ អវិជ្ជំ ភិន្ទិស្សតិ, វិជ្ជំ ឧប្បាទេស្សតិ, និព្ពានំ សច្ឆិករិស្សតីតិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? មិច្ឆាបណិហិតត្តា, ភិក្ខវេ, ទិដ្ឋិយា.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, សាលិសូកំ វា យវសូកំ វា សម្មាបណិហិតំ ហត្ថេន វា បាទេន វា អក្កន្តំ ហត្ថំ វា បាទំ វា ភិន្ទិស្សតិ, លោហិតំ វា ឧប្បាទេស្សតីតិ – ឋានមេតំ វិជ្ជតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? សម្មាបណិហិតត្តា, ភិក្ខវេ, សូកស្ស. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, សោ វត ភិក្ខុ សម្មាបណិហិតាយ ទិដ្ឋិយា សម្មាបណិហិតាយ មគ្គភាវនាយ អវិជ្ជំ ភិន្ទិស្សតិ, វិជ្ជំ ឧប្បាទេស្សតិ, និព្ពានំ សច្ឆិករិស្សតីតិ – ឋានមេតំ វិជ្ជតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? សម្មាបណិហិតត្តា, ភិក្ខវេ, ទិដ្ឋិយា.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សម្មាបណិហិតាយ ទិដ្ឋិយា សម្មាបណិហិតាយ មគ្គភាវនាយ អវិជ្ជំ ភិន្ទតិ, វិជ្ជំ ឧប្បាទេតិ, និព្ពានំ សច្ឆិករោតីតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សម្មាទិដ្ឋិំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ…បេ… សម្មាសមាធិំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សម្មាបណិហិតាយ ទិដ្ឋិយា សម្មាបណិហិតាយ មគ្គភាវនាយ អវិជ្ជំ ភិន្ទតិ, វិជ្ជំ ឧប្បាទេតិ, និព្ពានំ សច្ឆិករោតី’’តិ. នវមំ.

១០. នន្ទិយសុត្តំ

១០. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ នន្ទិយោ បរិព្ពាជកោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ នន្ទិយោ បរិព្ពាជកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កតិ នុ ខោ, ភោ គោតម, ធម្មា ភាវិតា ពហុលីកតា និព្ពានង្គមា ហោន្តិ និព្ពានបរាយនា និព្ពានបរិយោសានា’’តិ?

‘‘អដ្ឋិមេ ខោ, នន្ទិយ, ធម្មា ភាវិតា ពហុលីកតា និព្ពានង្គមា ហោន្តិ និព្ពានបរាយនា និព្ពានបរិយោសានា. កតមេ អដ្ឋ? សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ. ឥមេ ខោ, នន្ទិយ, អដ្ឋ ធម្មា ភាវិតា ពហុលីកតា និព្ពានង្គមា ហោន្តិ និព្ពានបរាយនា និព្ពានបរិយោសានា’’តិ. ឯវំ វុត្តេ នន្ទិយោ បរិព្ពាជកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម …បេ… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. ទសមំ.

អវិជ្ជាវគ្គោ បឋមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

អវិជ្ជញ្ច ឧបឌ្ឍញ្ច, សារិបុត្តោ ច ព្រាហ្មណោ;

កិមត្ថិយោ ច ទ្វេ ភិក្ខូ, វិភង្គោ សូកនន្ទិយាតិ.