១១. ភទ្រកសុត្តំ

៣៦៣. ឯកំ សមយំ ភគវា មល្លេសុ វិហរតិ ឧរុវេលកប្បំ នាម មល្លានំ និគមោ. អថ ខោ ភទ្រកោ គាមណិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ភទ្រកោ គាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សាធុ មេ, ភន្តេ, ភគវា ទុក្ខស្ស សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច ទេសេតូ’’តិ. ‘‘អហញ្ចេ [អហញ្ច (ស្យា. កំ. ក.)] តេ, គាមណិ, អតីតមទ្ធានំ អារព្ភ ទុក្ខស្ស សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច ទេសេយ្យំ – ‘ឯវំ អហោសិ អតីតមទ្ធាន’ន្តិ, តត្រ តេ សិយា កង្ខា, សិយា វិមតិ. អហំ ចេ [អហញ្ច (ស្យា. កំ. ក.)] តេ, គាមណិ, អនាគតមទ្ធានំ អារព្ភ ទុក្ខស្ស សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច ទេសេយ្យំ – ‘ឯវំ ភវិស្សតិ អនាគតមទ្ធាន’ន្តិ, តត្រាបិ តេ សិយា កង្ខា, សិយា វិមតិ. អបិ ចាហំ, គាមណិ, ឥធេវ និសិន្នោ ឯត្ថេវ តេ និសិន្នស្ស ទុក្ខស្ស សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាហិ, សាធុកំ មនសិ ករោហិ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ ភទ្រកោ គាមណិ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, អត្ថិ តេ ឧរុវេលកប្បេ មនុស្សា យេសំ តេ វធេន វា ពន្ធេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា ឧប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ? ‘‘អត្ថិ មេ, ភន្តេ, ឧរុវេលកប្បេ មនុស្សា យេសំ មេ វធេន វា ពន្ធេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា ឧប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ. ‘‘អត្ថិ បន តេ, គាមណិ, ឧរុវេលកប្បេ មនុស្សា យេសំ តេ វធេន វា ពន្ធេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា នុប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ? ‘‘អត្ថិ មេ, ភន្តេ, ឧរុវេលកប្បេ មនុស្សា យេសំ មេ វធេន វា ពន្ធេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា នុប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ. ‘‘កោ នុ ខោ, គាមណិ, ហេតុ, កោ បច្ចយោ យេន តេ ឯកច្ចានំ ឧរុវេលកប្បិយានំ មនុស្សានំ វធេន វា ពន្ធេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា ឧប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ? ‘‘យេសំ មេ, ភន្តេ, ឧរុវេលកប្បិយានំ មនុស្សានំ វធេន វា ពន្ធេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា ឧប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា, អត្ថិ មេ តេសុ ឆន្ទរាគោ. យេសំ បន, ភន្តេ, ឧរុវេលកប្បិយានំ មនុស្សានំ វធេន វា ពន្ធេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា នុប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា, នត្ថិ មេ តេសុ ឆន្ទរាគោ’’តិ. ‘‘ឥមិនា ត្វំ, គាមណិ, ធម្មេន ទិដ្ឋេន វិទិតេន អកាលិកេន បត្តេន បរិយោគាឡ្ហេន អតីតានាគតេ នយំ នេហិ – ‘យំ ខោ កិញ្ចិ អតីតមទ្ធានំ ទុក្ខំ ឧប្បជ្ជមានំ ឧប្បជ្ជិ [ឧប្បជ្ជតិ (សព្ពត្ថ)] សព្ពំ តំ ឆន្ទមូលកំ ឆន្ទនិទានំ. ឆន្ទោ ហិ មូលំ ទុក្ខស្ស. យម្បិ ហិ កិញ្ចិ អនាគតមទ្ធានំ ទុក្ខំ ឧប្បជ្ជមានំ ឧប្បជ្ជិស្សតិ, សព្ពំ តំ ឆន្ទមូលកំ ឆន្ទនិទានំ. ឆន្ទោ ហិ មូលំ ទុក្ខស្សា’’’តិ. ‘‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ, អព្ភុតំ, ភន្តេ! យាវ សុភាសិតំ ចិទំ [សុភាសិតមិទំ (សី. បី.)], ភន្តេ, ភគវតា [យង្កិញ្ចិ អតីតមទ្ធានំ ទុក្ខំ ឧប្បជ្ជមានំ ឧប្បជ្ជតិ, សព្ពន្តំ ឆន្ទមូលកំ ឆន្ទនិទានំ, ឆន្ទោ ហិ មូលំ ទុក្ខស្សាតិ, យង្កិញ្ចិ អនាគតមទ្ធានំ ទុក្ខំ ឧប្បជ្ជមានំ ឧប្បជ្ជិស្សតិ សព្ពន្តំ ឆន្ទមូលកំ ឆន្ទនិទានំ, ឆន្ទោ ហិ មូលំ ទុក្ខស្សា’’តិ (ស្យា. កំ.)] – ‘យំ កិញ្ចិ ទុក្ខំ ឧប្បជ្ជមានំ ឧប្បជ្ជតិ, សព្ពំ តំ ឆន្ទមូលកំ ឆន្ទនិទានំ. ឆន្ទោ ហិ មូលំ ទុក្ខស្សា’តិ. [‘‘យង្កិញ្ចិ អតីតមទ្ធានំ ទុក្ខំ ឧប្បជ្ជមានំ ឧប្បជ្ជតិ, សព្ពន្តំ ឆន្ទមូលកំ ឆន្ទនិទានំ, ឆន្ទោ ហិ មូលំ ទូក្ខស្សាតិ, យង្កិញ្ចិ អនាគតមទ្ធានំ ទុក្ខំ ឧប្បជ្ជមានំ ឧប្បជ្ជិស្សតិ, សព្ពន្តំ ឆន្ទមូលកំ ឆន្ទនិទានំ, ឆន្ទោ ហិ មូលំ ទុក្ខស្សា’’តិ (ស្យា. កំ)] អត្ថិ មេ, ភន្តេ, ចិរវាសី នាម កុមារោ ពហិ អាវសថេ [អាវេសនេ (?)] បដិវសតិ. សោ ខ្វាហំ, ភន្តេ, កាលស្សេវ វុដ្ឋាយ បុរិសំ ឧយ្យោជេមិ [ឧយ្យោជេសិំ (ក.)] – ‘គច្ឆ, ភណេ, ចិរវាសិំ កុមារំ ជានាហី’តិ. យាវកីវញ្ច, ភន្តេ, សោ បុរិសោ នាគច្ឆតិ, តស្ស មេ ហោតេវ អញ្ញថត្តំ – ‘មា ហេវ ចិរវាសិស្ស កុមារស្ស កិញ្ចិ អាពាធយិត្ថា’’’តិ [អាពាធយេថាតិ (ស្យា. កំ. បី. ក.)].

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, ចិរវាសិស្ស កុមារស្ស វធេន វា ពន្ធេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា ឧប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ? ‘‘ចិរវាសិស្ស មេ, ភន្តេ, កុមារស្ស វធេន វា ពន្ធេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា ជីវិតស្សបិ សិយា អញ្ញថត្តំ, កិំ បន មេ នុប្បជ្ជិស្សន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ. ‘‘ឥមិនាបិ ខោ ឯតំ, គាមណិ, បរិយាយេន វេទិតព្ពំ – ‘យំ កិញ្ចិ ទុក្ខំ ឧប្បជ្ជមានំ ឧប្បជ្ជតិ, សព្ពំ តំ ឆន្ទមូលកំ ឆន្ទនិទានំ. ឆន្ទោ ហិ មូលំ ទុក្ខស្សា’’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, យទា តេ ចិរវាសិមាតា [ចិរវាសិស្ស មាតា (សី. បី.)] អទិដ្ឋា អហោសិ, អស្សុតា អហោសិ, តេ ចិរវាសិមាតុយា ឆន្ទោ វា រាគោ វា បេមំ វា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘ទស្សនំ វា តេ, គាមណិ, អាគម្ម សវនំ វា ឯវំ តេ អហោសិ – ‘ចិរវាសិមាតុយា ឆន្ទោ វា រាគោ វា បេមំ វា’’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, ចិរវាសិមាតុយា តេ វធេន វា ពន្ធេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា ឧប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ? ‘‘ចិរវាសិមាតុយា មេ, ភន្តេ, វធេន វា ពន្ធេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា ជីវិតស្សបិ សិយា អញ្ញថត្តំ, កិំ បន មេ នុប្បជ្ជិស្សន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ! ‘‘ឥមិនាបិ ខោ ឯតំ, គាមណិ, បរិយាយេន វេទិតព្ពំ – ‘យំ កិញ្ចិ ទុក្ខំ ឧប្បជ្ជមានំ ឧប្បជ្ជតិ, សព្ពំ តំ ឆន្ទមូលកំ ឆន្ទនិទានំ. ឆន្ទោ ហិ មូលំ ទុក្ខស្សា’’’តិ. ឯកាទសមំ.