៨. គាមណិសំយុត្តំ

១. ចណ្ឌសុត្តំ

៣៥៣. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ ចណ្ឌោ គាមណិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ចណ្ឌោ គាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កោ នុ ខោ, ភន្តេ, ហេតុ, កោ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចោ ចណ្ឌោ ចណ្ឌោត្វេវ [យេន មិធេកច្ចោ ចណ្ឌោតេវ (សី. បី.)] សង្ខំ គច្ឆតិ. កោ បន, ភន្តេ, ហេតុ, កោ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចោ សោរតោ សោរតោត្វេវ [យេន មិធេកច្ចោ សុរតោតេវ (សី. បី.)] សង្ខំ គច្ឆតី’’តិ? ‘‘ឥធ, គាមណិ, ឯកច្ចស្ស រាគោ អប្បហីនោ ហោតិ. រាគស្ស អប្បហីនត្តា បរេ កោបេន្តិ, បរេហិ កោបិយមានោ កោបំ បាតុករោតិ. សោ ចណ្ឌោត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. ទោសោ អប្បហីនោ ហោតិ. ទោសស្ស អប្បហីនត្តា បរេ កោបេន្តិ, បរេហិ កោបិយមានោ កោបំ បាតុករោតិ. សោ ចណ្ឌោត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. មោហោ អប្បហីនោ ហោតិ. មោហស្ស អប្បហីនត្តា បរេ កោបេន្តិ, បរេហិ កោបិយមានោ កោបំ បាតុករោតិ. សោ ចណ្ឌោត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. អយំ ខោ, គាមណិ, ហេតុ, អយំ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចោ ចណ្ឌោ ចណ្ឌោត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ’’.

‘‘ឥធ បន, គាមណិ, ឯកច្ចស្ស រាគោ បហីនោ ហោតិ. រាគស្ស បហីនត្តា បរេ ន កោបេន្តិ, បរេហិ កោបិយមានោ កោបំ ន បាតុករោតិ. សោ សោរតោត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. ទោសោ បហីនោ ហោតិ. ទោសស្ស បហីនត្តា បរេ ន កោបេន្តិ, បរេហិ កោបិយមានោ កោបំ ន បាតុករោតិ. សោ សោរតោត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. មោហោ បហីនោ ហោតិ. មោហស្ស បហីនត្តា បរេ ន កោបេន្តិ, បរេហិ កោបិយមានោ កោបំ ន បាតុករោតិ. សោ សោរតោត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. អយំ ខោ, គាមណិ, ហេតុ អយំ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចោ សោរតោ សោរតោត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតី’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, ចណ្ឌោ គាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភន្តេ, អភិក្កន្តំ, ភន្តេ! សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ – ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីតិ; ឯវមេវំ ភគវតា អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ. ឯសាហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សរណំ គច្ឆាមិ ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. ឧបាសកំ មំ ភគវា ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. បឋមំ.

២. តាលបុដសុត្តំ

៣៥៤. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. អថ ខោ តាលបុដោ [តាលបុត្តោ (សី. ស្យា. កំ.)] នដគាមណិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ តាលបុដោ នដគាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សុតំ មេតំ, ភន្តេ, បុព្ពកានំ អាចរិយបាចរិយានំ នដានំ ភាសមានានំ – ‘យោ សោ នដោ រង្គមជ្ឈេ សមជ្ជមជ្ឈេ សច្ចាលិកេន ជនំ ហាសេតិ រមេតិ, សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បហាសានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតី’តិ. ឥធ ភគវា កិមាហា’’តិ? ‘‘អលំ, គាមណិ, តិដ្ឋតេតំ. មា មំ ឯតំ បុច្ឆី’’តិ. ទុតិយម្បិ ខោ តាលបុដោ នដគាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សុតំ មេតំ, ភន្តេ, បុព្ពកានំ អាចរិយបាចរិយានំ នដានំ ភាសមានានំ – ‘យោ សោ នដោ រង្គមជ្ឈេ សមជ្ជមជ្ឈេ សច្ចាលិកេន ជនំ ហាសេតិ រមេតិ, សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បហាសានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតី’តិ. ឥធ ភគវា កិមាហា’’តិ? ‘‘អលំ, គាមណិ, តិដ្ឋតេតំ. មា មំ ឯតំ បុច្ឆី’’តិ. តតិយម្បិ ខោ តាលបុដោ នដគាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សុតំ មេតំ, ភន្តេ, បុព្ពកានំ អាចរិយបាចរិយានំ នដានំ ភាសមានានំ – ‘យោ សោ នដោ រង្គមជ្ឈេ សមជ្ជមជ្ឈេ សច្ចាលិកេន ជនំ ហាសេតិ រមេតិ, សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បហាសានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតី’តិ. ឥធ ភគវា កិមាហា’’តិ?

‘‘អទ្ធា ខោ ត្យាហំ, គាមណិ, ន លភាមិ [នាលត្ថំ (ស្យា. កំ. បី. ក.)] – ‘អលំ, គាមណិ, តិដ្ឋតេតំ, មា មំ ឯតំ បុច្ឆី’តិ. អបិ ច ត្យាហំ ព្យាករិស្សាមិ. បុព្ពេ ខោ, គាមណិ, សត្តា អវីតរាគា រាគពន្ធនពទ្ធា. តេសំ នដោ រង្គមជ្ឈេ សមជ្ជមជ្ឈេ យេ ធម្មា រជនីយា តេ ឧបសំហរតិ ភិយ្យោសោមត្តាយ. បុព្ពេ ខោ, គាមណិ, សត្តា អវីតទោសា ទោសពន្ធនពទ្ធា. តេសំ នដោ រង្គមជ្ឈេ សមជ្ជមជ្ឈេ យេ ធម្មា ទោសនីយា តេ ឧបសំហរតិ ភិយ្យោសោមត្តាយ. បុព្ពេ ខោ, គាមណិ, សត្តា អវីតមោហា មោហពន្ធនពទ្ធា. តេសំ នដោ រង្គមជ្ឈេ សមជ្ជមជ្ឈេ យេ ធម្មា មោហនីយា តេ ឧបសំហរតិ ភិយ្យោសោមត្តាយ. សោ អត្តនា មត្តោ បមត្តោ បរេ មទេត្វា បមាទេត្វា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បហាសោ នាម និរយោ តត្ថ ឧបបជ្ជតិ. សចេ ខោ បនស្ស ឯវំទិដ្ឋិ ហោតិ – ‘យោ សោ នដោ រង្គមជ្ឈេ សមជ្ជមជ្ឈេ សច្ចាលិកេន ជនំ ហាសេតិ រមេតិ, សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បហាសានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតី’តិ, សាស្ស ហោតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ. មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស ខោ បនាហំ, គាមណិ, បុរិសបុគ្គលស្ស ទ្វិន្នំ គតីនំ អញ្ញតរំ គតិំ វទាមិ – និរយំ វា តិរច្ឆានយោនិំ វា’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, តាលបុដោ នដគាមណិ, បរោទិ, អស្សូនិ បវត្តេសិ. ‘‘ឯតំ ខោ ត្យាហំ, គាមណិ, នាលត្ថំ – ‘អលំ, គាមណិ, តិដ្ឋតេតំ; មា មំ ឯតំ បុច្ឆី’’’តិ. ‘‘នាហំ, ភន្តេ, ឯតំ រោទាមិ យំ មំ ភគវា ឯវមាហ; អបិ ចាហំ, ភន្តេ, បុព្ពកេហិ អាចរិយបាចរិយេហិ នដេហិ ទីឃរត្តំ និកតោ វញ្ចិតោ បលុទ្ធោ – ‘យោ សោ នដោ រង្គមជ្ឈេ សមជ្ជមជ្ឈេ សច្ចាលិកេន ជនំ ហាសេតិ រមេតិ សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បហាសានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតី’’’តិ. ‘‘អភិក្កន្តំ, ភន្តេ, អភិក្កន្តំ, ភន្តេ! សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ – ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីតិ; ឯវមេវំ ភគវតា អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ. ឯសាហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សរណំ គច្ឆាមិ ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. លភេយ្យាហំ, ភន្តេ, ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, លភេយ្យំ ឧបសម្បទ’’ន្តិ. អលត្ថ ខោ តាលបុដោ នដគាមណិ ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, អលត្ថ ឧបសម្បទំ. អចិរូបសម្បន្នោ ច បនាយស្មា តាលបុដោ…បេ… អរហតំ អហោសីតិ. ទុតិយំ.

៣. យោធាជីវសុត្តំ

៣៥៥. អថ ខោ យោធាជីវោ គាមណិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ យោធាជីវោ គាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សុតំ មេតំ, ភន្តេ, បុព្ពកានំ អាចរិយបាចរិយានំ យោធាជីវានំ ភាសមានានំ – ‘យោ សោ យោធាជីវោ សង្គាមេ ឧស្សហតិ វាយមតិ, តមេនំ ឧស្សហន្តំ វាយមន្តំ បរេ ហនន្តិ បរិយាបាទេន្តិ, សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បរជិតានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតី’តិ. ឥធ ភគវា កិមាហា’’តិ? ‘‘អលំ, គាមណិ, តិដ្ឋតេតំ; មា មំ ឯតំ បុច្ឆី’’តិ. ទុតិយម្បិ ខោ…បេ… តតិយម្បិ ខោ យោធាជីវោ គាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សុតំ មេតំ, ភន្តេ, បុព្ពកានំ អាចរិយបាចរិយានំ យោធាជីវានំ ភាសមានានំ – ‘យោ សោ យោធាជីវោ សង្គាមេ ឧស្សហតិ វាយមតិ, តមេនំ ឧស្សហន្តំ វាយមន្តំ បរេ ហនន្តិ បរិយាបាទេន្តិ, សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បរជិតានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតី’តិ. ឥធ ភគវា កិមាហា’’តិ?

‘‘អទ្ធា ខោ ត្យាហំ, គាមណិ, ន លភាមិ – ‘អលំ, គាមណិ, តិដ្ឋតេតំ; មា មំ ឯតំ បុច្ឆី’តិ. អបិ ច ត្យាហំ ព្យាករិស្សាមិ. យោ សោ, គាមណិ, យោធាជីវោ សង្គាមេ ឧស្សហតិ វាយមតិ, តស្ស តំ ចិត្តំ បុព្ពេ គហិតំ [ហីនំ (សី. បី.)] ទុក្កដំ ទុប្បណិហិតំ – ‘ឥមេ សត្តា ហញ្ញន្តុ វា ពជ្ឈន្តុ វា ឧច្ឆិជ្ជន្តុ វា វិនស្សន្តុ វា មា វា អហេសុំ ឥតិ វា’តិ. តមេនំ ឧស្សហន្តំ វាយមន្តំ បរេ ហនន្តិ បរិយាបាទេន្តិ; សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បរជិតោ នាម និរយោ តត្ថ ឧបបជ្ជតីតិ. សចេ ខោ បនស្ស ឯវំ ទិដ្ឋិ ហោតិ – ‘យោ សោ យោធាជីវោ សង្គាមេ ឧស្សហតិ វាយមតិ តមេនំ ឧស្សហន្តំ វាយមន្តំ បរេ ហនន្តិ បរិយាបាទេន្តិ, សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បរជិតានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតី’តិ, សាស្ស ហោតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ. មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស ខោ បនាហំ, គាមណិ, បុរិសបុគ្គលស្ស ទ្វិន្នំ គតីនំ អញ្ញតរំ គតិំ វទាមិ – និរយំ វា តិរច្ឆានយោនិំ វា’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, យោធាជីវោ គាមណិ បរោទិ, អស្សូនិ បវត្តេសិ. ‘‘ឯតំ ខោ ត្យាហំ, គាមណិ, នាលត្ថំ – ‘អលំ, គាមណិ, តិដ្ឋតេតំ; មា មំ ឯតំ បុច្ឆី’’’តិ. ‘‘នាហំ, ភន្តេ, ឯតំ រោទាមិ យំ មំ ភគវា ឯវមាហ; អបិចាហំ, ភន្តេ, បុព្ពកេហិ អាចរិយបាចរិយេហិ យោធាជីវេហិ ទីឃរត្តំ និកតោ វញ្ចិតោ បលុទ្ធោ – ‘យោ សោ យោធាជីវោ សង្គាមេ ឧស្សហតិ វាយមតិ, តមេនំ ឧស្សហន្តំ វាយមន្តំ បរេ ហនន្តិ បរិយាបាទេន្តិ, សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បរជិតានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតី’’’តិ. ‘‘អភិក្កន្តំ, ភន្តេ…បេ… អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. តតិយំ.

៤. ហត្ថារោហសុត្តំ

៣៥៦. អថ ខោ ហត្ថារោហោ គាមណិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា…បេ… អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គតន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. អស្សារោហសុត្តំ

៣៥៧. អថ ខោ អស្សារោហោ គាមណិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អស្សារោហោ គាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សុតំ មេតំ, ភន្តេ, បុព្ពកានំ អាចរិយបាចរិយានំ អស្សារោហានំ ភាសមានានំ – ‘យោ សោ អស្សារោហោ សង្គាមេ ឧស្សហតិ វាយមតិ, តមេនំ ឧស្សហន្តំ វាយមន្តំ បរេ ហនន្តិ បរិយាបាទេន្តិ, សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បរជិតានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតី’តិ. ឥធ ភគវា កិមាហា’’តិ? ‘‘អលំ, គាមណិ, តិដ្ឋតេតំ; មា មំ ឯតំ បុច្ឆី’’តិ. ទុតិយម្បិ ខោ…បេ… តតិយម្បិ ខោ អស្សារោហោ គាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សុតំ មេតំ, ភន្តេ, បុព្ពកានំ អាចរិយបាចរិយានំ អស្សារោហានំ ភាសមានានំ – ‘យោ សោ អស្សារោហោ សង្គាមេ ឧស្សហតិ វាយមតិ, តមេនំ ឧស្សហន្តំ វាយមន្តំ បរេ ហនន្តិ បរិយាបាទេន្តិ, សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បរជិតានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតី’តិ. ឥធ ភគវា កិមាហា’’តិ?

‘‘អទ្ធា ខោ ត្យាហំ, គាមណិ, ន លភាមិ – ‘អលំ, គាមណិ, តិដ្ឋតេតំ; មា មំ ឯតំ បុច្ឆី’តិ. អបិ ច ខោ ត្យាហំ ព្យាករិស្សាមិ. យោ សោ, គាមណិ, អស្សារោហោ សង្គាមេ ឧស្សហតិ វាយមតិ តស្ស តំ ចិត្តំ បុព្ពេ គហិតំ ទុក្កដំ ទុប្បណិហិតំ – ‘ឥមេ សត្តា ហញ្ញន្តុ វា ពជ្ឈន្តុ វា ឧច្ឆិជ្ជន្តុ វា វិនស្សន្តុ វា មា អហេសុំ ឥតិ វា’តិ. តមេនំ ឧស្សហន្តំ វាយមន្តំ បរេ ហនន្តិ បរិយាបាទេន្តិ, សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បរជិតោ នាម និរយោ តត្ថ ឧបបជ្ជតិ. សចេ ខោ បនស្ស ឯវំ ទិដ្ឋិ ហោតិ – ‘យោ សោ អស្សារោហោ សង្គាមេ ឧស្សហតិ វាយមតិ, តមេនំ ឧស្សហន្តំ វាយមន្តំ បរេ ហនន្តិ បរិយាបាទេន្តិ, សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បរជិតានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតី’តិ, សាស្ស ហោតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ. មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស ខោ បនាហំ គាមណិ, បុរិសបុគ្គលស្ស ទ្វិន្នំ គតីនំ អញ្ញតរំ គតិំ វទាមិ – និរយំ វា តិរច្ឆានយោនិំ វា’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, អស្សារោហោ គាមណិ បរោទិ, អស្សូនិ បវត្តេសិ. ‘‘ឯតំ ខោ ត្យាហំ, គាមណិ, នាលត្ថំ – ‘អលំ, គាមណិ, តិដ្ឋតេតំ; មា មំ ឯតំ បុច្ឆី’’’តិ. ‘‘នាហំ, ភន្តេ, ឯតំ រោទាមិ យំ មំ ភគវា ឯវមាហ. អបិចាហំ, ភន្តេ, បុព្ពកេហិ អាចរិយបាចរិយេហិ អស្សារោហេហិ ទីឃរត្តំ និកតោ វញ្ចិតោ បលុទ្ធោ – ‘យោ សោ អស្សារោហោ សង្គាមេ ឧស្សហតិ វាយមតិ, តមេនំ ឧស្សហន្តំ វាយមន្តំ បរេ ហនន្តិ បរិយាបាទេន្តិ, សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បរជិតានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតី’’’តិ. ‘‘អភិក្កន្តំ, ភន្តេ…បេ… អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. បញ្ចមំ.

៦. អសិពន្ធកបុត្តសុត្តំ

៣៥៨. ឯកំ សមយំ ភគវា នាឡន្ទាយំ វិហរតិ បាវារិកម្ពវនេ. អថ ខោ អសិពន្ធកបុត្តោ គាមណិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អសិពន្ធកបុត្តោ គាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ព្រាហ្មណា, ភន្តេ, បច្ឆា ភូមកា កាមណ្ឌលុកា សេវាលមាលិកា ឧទកោរោហកា អគ្គិបរិចារកា. តេ មតំ កាលង្កតំ ឧយ្យាបេន្តិ នាម សញ្ញាបេន្តិ នាម សគ្គំ នាម ឱក្កាមេន្តិ. ភគវា បន, ភន្តេ, អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ បហោតិ តថា កាតុំ យថា សព្ពោ លោកោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជេយ្យា’’តិ? ‘‘តេន ហិ, គាមណិ, តញ្ញេវេត្ថ បដិបុច្ឆិស្សាមិ. យថា តេ ខមេយ្យ តថា នំ ព្យាករេយ្យាសី’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, ឥធស្ស បុរិសោ បាណាតិបាតី អទិន្នាទាយី កាមេសុមិច្ឆាចារី មុសាវាទី បិសុណវាចោ ផរុសវាចោ សម្ផប្បលាបី អភិជ្ឈាលុ ព្យាបន្នចិត្តោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ. តមេនំ មហា ជនកាយោ សង្គម្ម សមាគម្ម អាយាចេយ្យ ថោមេយ្យ បញ្ជលិកោ អនុបរិសក្កេយ្យ – ‘អយំ បុរិសោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតូ’តិ. តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, អបិ នុ សោ បុរិសោ មហតោ ជនកាយស្ស អាយាចនហេតុ វា ថោមនហេតុ វា បញ្ជលិកា អនុបរិសក្កនហេតុ វា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘សេយ្យថាបិ, គាមណិ, បុរិសោ មហតិំ បុថុសិលំ គម្ភីរេ ឧទករហទេ បក្ខិបេយ្យ. តមេនំ មហា ជនកាយោ សង្គម្ម សមាគម្ម អាយាចេយ្យ ថោមេយ្យ បញ្ជលិកោ អនុបរិសក្កេយ្យ – ‘ឧម្មុជ្ជ, ភោ បុថុសិលេ, ឧប្លវ, ភោ បុថុសិលេ, ថលមុប្លវ, ភោ បុថុសិលេ’តិ. តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, អបិ នុ សា បុថុសិលា មហតោ ជនកាយស្ស អាយាចនហេតុ វា ថោមនហេតុ វា បញ្ជលិកា អនុបរិសក្កនហេតុ វា ឧម្មុជ្ជេយ្យ វា ឧប្លវេយ្យ វា ថលំ វា ឧប្លវេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘ឯវមេវ ខោ, គាមណិ, យោ សោ បុរិសោ បាណាតិបាតី អទិន្នាទាយី កាមេសុមិច្ឆាចារី មុសាវាទី បិសុណវាចោ ផរុសវាចោ សម្ផប្បលាបី អភិជ្ឈាលុ ព្យាបន្នចិត្តោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ. កិញ្ចាបិ តំ មហា ជនកាយោ សង្គម្ម សមាគម្ម អាយាចេយ្យ ថោមេយ្យ បញ្ជលិកោ អនុបរិសក្កេយ្យ – ‘អយំ បុរិសោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតូ’’’តិ, អថ ខោ សោ បុរិសោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជេយ្យ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, ឥធស្ស [ឥធ (ក.), ឥធ ចស្ស (?)] បុរិសោ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ អទិន្នាទានា បដិវិរតោ កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ មុសាវាទា បដិវិរតោ បិសុណាយ វាចាយ បដិវិរតោ ផរុសាយ វាចាយ បដិវិរតោ សម្ផប្បលាបា បដិវិរតោ អនភិជ្ឈាលុ អព្យាបន្នចិត្តោ សម្មាទិដ្ឋិកោ. តមេនំ មហា ជនកាយោ សង្គម្ម សមាគម្ម អាយាចេយ្យ ថោមេយ្យ បញ្ជលិកោ អនុបរិសក្កេយ្យ – ‘អយំ បុរិសោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតូ’តិ. តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, អបិ នុ សោ បុរិសោ មហតោ ជនកាយស្ស អាយាចនហេតុ វា ថោមនហេតុ វា បញ្ជលិកា អនុបរិសក្កនហេតុ វា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘សេយ្យថាបិ, គាមណិ, បុរិសោ សប្បិកុម្ភំ វា តេលកុម្ភំ វា គម្ភីរេ ឧទករហទេ ឱគាហេត្វា ភិន្ទេយ្យ. តត្រ យាស្ស សក្ខរា វា កឋលា វា សា អធោគាមី [អធោគាមិនី (?)] អស្ស; យញ្ច ខ្វស្ស តត្រ សប្បិ វា តេលំ វា តំ ឧទ្ធំ គាមិ អស្ស. តមេនំ មហា ជនកាយោ សង្គម្ម សមាគម្ម អាយាចេយ្យ ថោមេយ្យ បញ្ជលិកោ អនុបរិសក្កេយ្យ – ‘ឱសីទ, ភោ សប្បិតេល, សំសីទ, ភោ សប្បិតេល, អធោ គច្ឆ, ភោ សប្បិតេលា’តិ. តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, អបិ នុ តំ សប្បិតេលំ មហតោ ជនកាយស្ស អាយាចនហេតុ វា ថោមនហេតុ វា បញ្ជលិកា អនុបរិសក្កនហេតុ វា ឱសីទេយ្យ វា សំសីទេយ្យ វា អធោ វា គច្ឆេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘ឯវមេវ ខោ, គាមណិ, យោ សោ បុរិសោ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ, អទិន្នាទានា បដិវិរតោ, កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ, មុសាវាទា បដិវិរតោ, បិសុណាយ វាចាយ បដិវិរតោ, ផរុសាយ វាចាយ បដិវិរតោ, សម្ផប្បលាបា បដិវិរតោ, អនភិជ្ឈាលុ, អព្យាបន្នចិត្តោ, សម្មាទិដ្ឋិកោ, កិញ្ចាបិ តំ មហា ជនកាយោ សង្គម្ម សមាគម្ម អាយាចេយ្យ ថោមេយ្យ បញ្ជលិកោ អនុបរិសក្កេយ្យ – ‘អយំ បុរិសោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតូ’តិ, អថ ខោ សោ បុរិសោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជេយ្យា’’តិ. ឯវំ វុត្តេ, អសិពន្ធកបុត្តោ គាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភន្តេ…បេ… អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ខេត្តូបមសុត្តំ

៣៥៩. ឯកំ សមយំ ភគវា នាឡន្ទាយំ វិហរតិ បាវារិកម្ពវនេ. អថ ខោ អសិពន្ធកបុត្តោ គាមណិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អសិពន្ធកបុត្តោ គាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ននុ, ភន្តេ, ភគវា សព្ពបាណភូតហិតានុកម្បី វិហរតី’’តិ? ‘‘ឯវំ, គាមណិ, តថាគតោ សព្ពបាណភូតហិតានុកម្បី វិហរតី’’តិ. ‘‘អថ កិញ្ចរហិ, ភន្តេ, ភគវា ឯកច្ចានំ សក្កច្ចំ ធម្មំ ទេសេតិ, ឯកច្ចានំ នោ តថា សក្កច្ចំ ធម្មំ ទេសេតី’’តិ? ‘‘តេន ហិ, គាមណិ, តញ្ញេវេត្ថ បដិបុច្ឆិស្សាមិ. យថា តេ ខមេយ្យ តថា នំ ព្យាករេយ្យាសិ. តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, ឥធស្សុ [ឥធ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] កស្សកស្ស គហបតិនោ តីណិ ខេត្តានិ – ឯកំ ខេត្តំ អគ្គំ, ឯកំ ខេត្តំ មជ្ឈិមំ, ឯកំ ខេត្តំ ហីនំ ជង្គលំ ឩសរំ បាបភូមិ. តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, អសុ កស្សកោ គហបតិ ពីជានិ បតិដ្ឋាបេតុកាមោ កត្ថ បឋមំ បតិដ្ឋាបេយ្យ, យំ វា អទុំ ខេត្តំ អគ្គំ, យំ វា អទុំ ខេត្តំ មជ្ឈិមំ, យំ វា អទុំ ខេត្តំ ហីនំ ជង្គលំ ឩសរំ បាបភូមី’’តិ? ‘‘អសុ, ភន្តេ, កស្សកោ គហបតិ ពីជានិ បតិដ្ឋាបេតុកាមោ យំ អទុំ ខេត្តំ អគ្គំ តត្ថ បតិដ្ឋាបេយ្យ. តត្ថ បតិដ្ឋាបេត្វា យំ អទុំ ខេត្តំ មជ្ឈិមំ តត្ថ បតិដ្ឋាបេយ្យ. តត្ថ បតិដ្ឋាបេត្វា យំ អទុំ ខេត្តំ ហីនំ ជង្គលំ ឩសរំ បាបភូមិ តត្ថ បតិដ្ឋាបេយ្យបិ, នោបិ បតិដ្ឋាបេយ្យ. តំ កិស្ស ហេតុ? អន្តមសោ គោភត្តម្បិ ភវិស្សតី’’តិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, គាមណិ, យំ អទុំ ខេត្តំ អគ្គំ; ឯវមេវ មយ្ហំ ភិក្ខុភិក្ខុនិយោ. តេសាហំ ធម្មំ ទេសេមិ – អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ, សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេមិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ឯតេ ហិ, គាមណិ, មំទីបា មំលេណា មំតាណា មំសរណា វិហរន្តិ. សេយ្យថាបិ, គាមណិ, យំ អទុំ ខេត្តំ មជ្ឈិមំ; ឯវមេវ មយ្ហំ ឧបាសកឧបាសិកាយោ. តេសំ បាហំ ធម្មំ ទេសេមិ – អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ, សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេមិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ឯតេ ហិ, គាមណិ, មំទីបា មំលេណា មំតាណា មំសរណា វិហរន្តិ. សេយ្យថាបិ, គាមណិ, យំ អទុំ ខេត្តំ ហីនំ ជង្គលំ ឩសរំ បាបភូមិ; ឯវមេវ មយ្ហំ អញ្ញតិត្ថិយា សមណព្រាហ្មណបរិព្ពាជកា. តេសំ បាហំ ធម្មំ ទេសេមិ – អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ, កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេមិ. តំ កិស្ស ហេតុ? អប្បេវ នាម ឯកំ បទម្បិ អាជានេយ្យុំ តំ នេសំ អស្ស ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយា’’តិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, គាមណិ, បុរិសស្ស តយោ ឧទកមណិកា – ឯកោ ឧទកមណិកោ អច្ឆិទ្ទោ អហារី អបរិហារី, ឯកោ ឧទកមណិកោ អច្ឆិទ្ទោ ហារី បរិហារី, ឯកោ ឧទកមណិកោ ឆិទ្ទោ ហារី បរិហារី. តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, អសុ បុរិសោ ឧទកំ និក្ខិបិតុកាមោ កត្ថ បឋមំ និក្ខិបេយ្យ, យោ វា សោ ឧទកមណិកោ អច្ឆិទ្ទោ អហារី អបរិហារី, យោ វា សោ ឧទកមណិកោ អច្ឆិទ្ទោ ហារី បរិហារី, យោ វា សោ ឧទកមណិកោ ឆិទ្ទោ ហារី បរិហារី’’តិ? ‘‘អសុ, ភន្តេ, បុរិសោ ឧទកំ និក្ខិបិតុកាមោ, យោ សោ ឧទកមណិកោ អច្ឆិទ្ទោ អហារី អបរិហារី តត្ថ និក្ខិបេយ្យ, តត្ថ និក្ខិបិត្វា, យោ សោ ឧទកមណិកោ អច្ឆិទ្ទោ ហារី បរិហារី តត្ថ និក្ខិបេយ្យ, តត្ថ និក្ខិបិត្វា, យោ សោ ឧទកមណិកោ ឆិទ្ទោ ហារី បរិហារី តត្ថ និក្ខិបេយ្យបិ, នោបិ និក្ខិបេយ្យ. តំ កិស្ស ហេតុ? អន្តមសោ ភណ្ឌធោវនម្បិ ភវិស្សតី’’តិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, គាមណិ, យោ សោ ឧទកមណិកោ អច្ឆិទ្ទោ អហារី អបរិហារី; ឯវមេវ មយ្ហំ ភិក្ខុភិក្ខុនិយោ. តេសាហំ ធម្មំ ទេសេមិ – អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ, កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេមិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ឯតេ ហិ, គាមណិ, មំទីបា មំលេណា មំតាណា មំសរណា វិហរន្តិ. សេយ្យថាបិ, គាមណិ, យោ សោ ឧទកមណិកោ អច្ឆិទ្ទោ ហារី បរិហារី; ឯវមេវ មយ្ហំ ឧបាសកឧបាសិកាយោ. តេសាហំ ធម្មំ ទេសេមិ – អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ, កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេមិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ឯតេ ហិ, គាមណិ, មំទីបា មំលេណា មំតាណា មំសរណា វិហរន្តិ. សេយ្យថាបិ, គាមណិ, យោ សោ ឧទកមណិកោ ឆិទ្ទោ ហារី បរិហារី; ឯវមេវ មយ្ហំ អញ្ញតិត្ថិយា សមណព្រាហ្មណបរិព្ពាជកា. តេសាហំ ធម្មំ ទេសេមិ – អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេមិ. តំ កិស្ស ហេតុ? អប្បេវ នាម ឯកំ បទម្បិ អាជានេយ្យុំ, តំ នេសំ អស្ស ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយា’’តិ. ឯវំ វុត្តេ, អសិពន្ធកបុត្តោ គាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភន្តេ…បេ… អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. សត្តមំ.

៨. សង្ខធមសុត្តំ

៣៦០. ឯកំ សមយំ ភគវា នាឡន្ទាយំ វិហរតិ បាវារិកម្ពវនេ. អថ ខោ អសិពន្ធកបុត្តោ គាមណិ និគណ្ឋសាវកោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អសិពន្ធកបុត្តំ គាមណិំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘កថំ នុ ខោ, គាមណិ, និគណ្ឋោ នាដបុត្តោ សាវកានំ ធម្មំ ទេសេតី’’តិ? ‘‘ឯវំ ខោ, ភន្តេ, និគណ្ឋោ នាដបុត្តោ សាវកានំ ធម្មំ ទេសេតិ – ‘យោ កោចិ បាណំ អតិបាតេតិ, សព្ពោ សោ អាបាយិកោ នេរយិកោ, យោ កោចិ អទិន្នំ អាទិយតិ, សព្ពោ សោ អាបាយិកោ នេរយិកោ, យោ កោចិ កាមេសុ មិច្ឆា ចរតិ, សព្ពោ សោ អាបាយិកោ នេរយិកោ, យោ កោចិ មុសា ភណតិ សព្ពោ, សោ អាបាយិកោ នេរយិកោ. យំពហុលំ យំពហុលំ វិហរតិ, តេន តេន នីយតី’តិ. ឯវំ ខោ, ភន្តេ, និគណ្ឋោ នាដបុត្តោ សាវកានំ ធម្មំ ទេសេតី’’តិ. ‘‘‘យំពហុលំ យំពហុលញ្ច, គាមណិ, វិហរតិ, តេន តេន នីយតិ’, ឯវំ សន្តេ ន កោចិ អាបាយិកោ នេរយិកោ ភវិស្សតិ, យថា និគណ្ឋស្ស នាដបុត្តស្ស វចនំ’’.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, យោ សោ បុរិសោ បាណាតិបាតី រត្តិយា វា ទិវសស្ស វា សមយាសមយំ ឧបាទាយ, កតមោ ពហុតរោ សមយោ, យំ វា សោ បាណមតិបាតេតិ, យំ វា សោ បាណំ នាតិបាតេតី’’តិ? ‘‘យោ សោ, ភន្តេ, បុរិសោ បាណាតិបាតី រត្តិយា វា ទិវសស្ស វា សមយាសមយំ ឧបាទាយ, អប្បតរោ សោ សមយោ យំ សោ បាណមតិបាតេតិ, អថ ខោ ស្វេវ ពហុតរោ សមយោ យំ សោ បាណំ នាតិបាតេតី’’តិ. ‘‘‘យំពហុលំ យំពហុលញ្ច, គាមណិ, វិហរតិ តេន តេន នីយតី’តិ, ឯវំ សន្តេ ន កោចិ អាបាយិកោ នេរយិកោ ភវិស្សតិ, យថា និគណ្ឋស្ស នាដបុត្តស្ស វចនំ’’.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, យោ សោ បុរិសោ អទិន្នាទាយី រត្តិយា វា ទិវសស្ស វា សមយាសមយំ ឧបាទាយ, កតមោ ពហុតរោ សមយោ, យំ វា សោ អទិន្នំ អាទិយតិ, យំ វា សោ អទិន្នំ នាទិយតី’’តិ. ‘‘យោ សោ, ភន្តេ, បុរិសោ អទិន្នាទាយី រត្តិយា វា ទិវសស្ស វា សមយាសមយំ ឧបាទាយ អប្បតរោ សោ សមយោ, យំ សោ អទិន្នំ អាទិយតិ, អថ ខោ ស្វេវ ពហុតរោ សមយោ, យំ សោ អទិន្នំ នាទិយតី’’តិ. ‘‘‘យំពហុលំ យំពហុលញ្ច, គាមណិ, វិហរតិ តេន តេន នីយតី’តិ, ឯវំ សន្តេ ន កោចិ អាបាយិកោ នេរយិកោ ភវិស្សតិ, យថា និគណ្ឋស្ស នាដបុត្តស្ស វចនំ’’.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, យោ សោ បុរិសោ កាមេសុមិច្ឆាចារី រត្តិយា វា ទិវសស្ស វា សមយាសមយំ ឧបាទាយ, កតមោ ពហុតរោ សមយោ, យំ វា សោ កាមេសុ មិច្ឆា ចរតិ, យំ វា សោ កាមេសុ មិច្ឆា ន ចរតី’’តិ? ‘‘យោ សោ, ភន្តេ, បុរិសោ កាមេសុមិច្ឆាចារី រត្តិយា វា ទិវសស្ស វា សមយាសមយំ ឧបាទាយ, អប្បតរោ សោ សមយោ យំ សោ កាមេសុ មិច្ឆា ចរតិ, អថ ខោ ស្វេវ ពហុតរោ សមយោ, យំ សោ កាមេសុ មិច្ឆា ន ចរតី’’តិ. ‘‘‘យំពហុលំ យំពហុលញ្ច, គាមណិ, វិហរតិ តេន តេន នីយតី’តិ, ឯវំ សន្តេ ន កោចិ អាបាយិកោ នេរយិកោ ភវិស្សតិ, យថា និគណ្ឋស្ស នាដបុត្តស្ស វចនំ’’.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, យោ សោ បុរិសោ មុសាវាទី រត្តិយា វា ទិវសស្ស វា សមយាសមយំ ឧបាទាយ, កតមោ ពហុតរោ សមយោ, យំ វា សោ មុសា ភណតិ, យំ វា សោ មុសា ន ភណតី’’តិ? ‘‘យោ សោ, ភន្តេ, បុរិសោ មុសាវាទី រត្តិយា វា ទិវសស្ស វា សមយាសមយំ ឧបាទាយ, អប្បតរោ សោ សមយោ, យំ សោ មុសា ភណតិ, អថ ខោ ស្វេវ ពហុតរោ សមយោ, យំ សោ មុសា ន ភណតី’’តិ. ‘‘‘យំពហុលំ យំពហុលញ្ច, គាមណិ, វិហរតិ តេន តេន នីយតី’តិ, ឯវំ សន្តេ ន កោចិ អាបាយិកោ នេរយិកោ ភវិស្សតិ, យថា និគណ្ឋស្ស នាដបុត្តស្ស វចនំ’’.

‘‘ឥធ, គាមណិ, ឯកច្ចោ សត្ថា ឯវំវាទី ហោតិ ឯវំទិដ្ឋិ [ឯវំទិដ្ឋី (ក.)] – ‘យោ កោចិ បាណមតិបាតេតិ, សព្ពោ សោ អាបាយិកោ នេរយិកោ, យោ កោចិ អទិន្នំ អាទិយតិ, សព្ពោ សោ អាបាយិកោ នេរយិកោ, យោ កោចិ កាមេសុ មិច្ឆា ចរតិ, សព្ពោ សោ អាបាយិកោ នេរយិកោ, យោ កោចិ មុសា ភណតិ, សព្ពោ សោ អាបាយិកោ នេរយិកោ’តិ. តស្មិំ ខោ បន, គាមណិ, សត្ថរិ សាវកោ អភិប្បសន្នោ ហោតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘មយ្ហំ ខោ សត្ថា ឯវំវាទី ឯវំទិដ្ឋិ – យោ កោចិ បាណមតិបាតេតិ, សព្ពោ សោ អាបាយិកោ នេរយិកោតិ. អត្ថិ ខោ បន មយា បាណោ អតិបាតិតោ, អហម្បម្ហិ អាបាយិកោ នេរយិកោតិ ទិដ្ឋិំ បដិលភតិ. តំ, គាមណិ, វាចំ អប្បហាយ តំ ចិត្តំ អប្បហាយ តំ ទិដ្ឋិំ អប្បដិនិស្សជ្ជិត្វា យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ. មយ្ហំ ខោ សត្ថា ឯវំវាទី ឯវំទិដ្ឋិ – យោ កោចិ អទិន្នំ អាទិយតិ, សព្ពោ សោ អាបាយិកោ នេរយិកោតិ. អត្ថិ ខោ បន មយា អទិន្នំ អាទិន្នំ អហម្បម្ហិ អាបាយិកោ នេរយិកោតិ ទិដ្ឋិំ បដិលភតិ. តំ, គាមណិ, វាចំ អប្បហាយ តំ ចិត្តំ អប្បហាយ តំ ទិដ្ឋិំ អប្បដិនិស្សជ្ជិត្វា យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ. មយ្ហំ ខោ សត្ថា ឯវំវាទី ឯវំទិដ្ឋិ – យោ កោចិ កាមេសុ មិច្ឆា ចរតិ, សព្ពោ សោ អាបាយិកោ នេរយិកោ’តិ. អត្ថិ ខោ បន មយា កាមេសុ មិច្ឆា ចិណ្ណំ. ‘អហម្បម្ហិ អាបាយិកោ នេរយិកោ’តិ ទិដ្ឋិំ បដិលភតិ. តំ, គាមណិ, វាចំ អប្បហាយ តំ ចិត្តំ អប្បហាយ តំ ទិដ្ឋិំ អប្បដិនិស្សជ្ជិត្វា យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ. មយ្ហំ ខោ សត្ថា ឯវំវាទី ឯវំទិដ្ឋិ – យោ កោចិ មុសា ភណតិ, សព្ពោ សោ អាបាយិកោ នេរយិកោតិ. អត្ថិ ខោ បន មយា មុសា ភណិតំ. ‘អហម្បម្ហិ អាបាយិកោ នេរយិកោ’តិ ទិដ្ឋិំ បដិលភតិ. តំ, គាមណិ, វាចំ អប្បហាយ តំ ចិត្តំ អប្បហាយ តំ ទិដ្ឋិំ អប្បដិនិស្សជ្ជិត្វា យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ.

‘‘ឥធ បន, គាមណិ, តថាគតោ លោកេ ឧប្បជ្ជតិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា. សោ អនេកបរិយាយេន បាណាតិបាតំ គរហតិ វិគរហតិ, ‘បាណាតិបាតា វិរមថា’តិ ចាហ. អទិន្នាទានំ គរហតិ វិគរហតិ, ‘អទិន្នាទានា វិរមថា’តិ ចាហ. កាមេសុមិច្ឆាចារំ គរហតិ, វិគរហតិ ‘កាមេសុមិច្ឆាចារា វិរមថា’តិ ចាហ. មុសាវាទំ គរហតិ វិគរហតិ ‘មុសាវាទា វិរមថា’តិ ចាហ. តស្មិំ ខោ បន, គាមណិ, សត្ថរិ សាវកោ អភិប្បសន្នោ ហោតិ. សោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘ភគវា ខោ អនេកបរិយាយេន បាណាតិបាតំ គរហតិ វិគរហតិ, បាណាតិបាតា វិរមថាតិ ចាហ. អត្ថិ ខោ បន មយា បាណោ អតិបាតិតោ យាវតកោ វា តាវតកោ វា. យោ ខោ បន មយា បាណោ អតិបាតិតោ យាវតកោ វា តាវតកោ វា, តំ ន សុដ្ឋុ, តំ ន សាធុ. អហញ្ចេវ [អហញ្ចេ (?)] ខោ បន តប្បច្ចយា វិប្បដិសារី អស្សំ. ន មេតំ បាបំ កម្មំ [បាបកម្មំ (ស្យា. កំ. បី. ក.)] អកតំ ភវិស្សតី’តិ. សោ ឥតិ បដិសង្ខាយ តញ្ចេវ បាណាតិបាតំ បជហតិ. អាយតិញ្ច បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ. ឯវមេតស្ស បាបស្ស កម្មស្ស បហានំ ហោតិ. ឯវមេតស្ស បាបស្ស កម្មស្ស សមតិក្កមោ ហោតិ.

‘‘‘ភគវា ខោ អនេកបរិយាយេន អទិន្នាទានំ គរហតិ វិគរហតិ, អទិន្នាទានា វិរមថាតិ ចាហ. អត្ថិ ខោ បន មយា អទិន្នំ អាទិន្នំ យាវតកំ វា តាវតកំ វា. យំ ខោ បន មយា អទិន្នំ អាទិន្នំ យាវតកំ វា តាវតកំ វា តំ ន សុដ្ឋុ, តំ ន សាធុ. អហញ្ចេវ ខោ បន តប្បច្ចយា វិប្បដិសារី អស្សំ, ន មេតំ បាបំ កម្មំ អកតំ ភវិស្សតី’តិ. សោ ឥតិ បដិសង្ខាយ តញ្ចេវ អទិន្នាទានំ បជហតិ. អាយតិញ្ច អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ. ឯវមេតស្ស បាបស្ស កម្មស្ស បហានំ ហោតិ. ឯវមេតស្ស បាបស្ស កម្មស្ស សមតិក្កមោ ហោតិ.

‘‘‘ភគវា ខោ បន អនេកបរិយាយេន កាមេសុមិច្ឆាចារំ គរហតិ វិគរហតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារា វិរមថាតិ ចាហ. អត្ថិ ខោ បន មយា កាមេសុ មិច្ឆា ចិណ្ណំ យាវតកំ វា តាវតកំ វា. យំ ខោ បន មយា កាមេសុ មិច្ឆា ចិណ្ណំ យាវតកំ វា តាវតកំ វា តំ ន សុដ្ឋុ, តំ ន សាធុ. អហញ្ចេវ ខោ បន តប្បច្ចយា វិប្បដិសារី អស្សំ, ន មេតំ បាបំ កម្មំ អកតំ ភវិស្សតី’តិ. សោ ឥតិ បដិសង្ខាយ តញ្ចេវ កាមេសុមិច្ឆាចារំ បជហតិ, អាយតិញ្ច កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ ហោតិ. ឯវមេតស្ស បាបស្ស កម្មស្ស បហានំ ហោតិ. ឯវមេតស្ស បាបស្ស កម្មស្ស សមតិក្កមោ ហោតិ.

‘‘‘ភគវា ខោ បន អនេកបរិយាយេន មុសាវាទំ គរហតិ វិគរហតិ, មុសាវាទា វិរមថាតិ ចាហ. អត្ថិ ខោ បន មយា មុសា ភណិតំ យាវតកំ វា តាវតកំ វា. យំ ខោ បន មយា មុសា ភណិតំ យាវតកំ វា តាវតកំ វា តំ ន សុដ្ឋុ, តំ ន សាធុ. អហញ្ចេវ ខោ បន តប្បច្ចយា វិប្បដិសារី អស្សំ, ន មេតំ បាបំ កម្មំ អកតំ ភវិស្សតី’តិ. សោ ឥតិ បដិសង្ខាយ តញ្ចេវ មុសាវាទំ បជហតិ, អាយតិញ្ច មុសាវាទា បដិវិរតោ ហោតិ. ឯវមេតស្ស បាបស្ស កម្មស្ស បហានំ ហោតិ. ឯវមេតស្ស បាបស្ស កម្មស្ស សមតិក្កមោ ហោតិ.

‘‘សោ បាណាតិបាតំ បហាយ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ. អទិន្នាទានំ បហាយ អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ. កាមេសុមិច្ឆាចារំ បហាយ កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ ហោតិ. មុសាវាទំ បហាយ មុសាវាទា បដិវិរតោ ហោតិ. បិសុណំ វាចំ បហាយ បិសុណាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ. ផរុសំ វាចំ បហាយ ផរុសាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ. សម្ផប្បលាបំ បហាយ សម្ផប្បលាបា បដិវិរតោ ហោតិ. អភិជ្ឈំ បហាយ អនភិជ្ឈាលុ ហោតិ. ព្យាបាទប្បទោសំ បហាយ អព្យាបន្នចិត្តោ ហោតិ. មិច្ឆាទិដ្ឋិំ បហាយ សម្មាទិដ្ឋិកោ ហោតិ.

‘‘ស ខោ សោ, គាមណិ, អរិយសាវកោ ឯវំ វិគតាភិជ្ឈោ វិគតព្យាបាទោ អសម្មូឡ្ហោ សម្បជានោ បដិស្សតោ មេត្តាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ, តថា តតិយំ, តថា ចតុត្ថំ. ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ មេត្តាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន ផរិត្វា វិហរតិ. សេយ្យថាបិ, គាមណិ, ពលវា សង្ខធមោ អប្បកសិរេនេវ ចតុទ្ទិសា វិញ្ញាបេយ្យ; ឯវមេវ ខោ, គាមណិ, ឯវំ ភាវិតាយ មេត្តាយ ចេតោវិមុត្តិយា ឯវំ ពហុលីកតាយ យំ បមាណកតំ កម្មំ, ន តំ តត្រាវសិស្សតិ, ន តំ តត្រាវតិដ្ឋតិ.

‘‘ស ខោ សោ, គាមណិ, អរិយសាវកោ ឯវំ វិគតាភិជ្ឈោ វិគតព្យាបាទោ អសម្មូឡ្ហោ សម្បជានោ បដិស្សតោ ករុណាសហគតេន ចេតសា…បេ… មុទិតាសហគតេន ចេតសា…បេ…. ឧបេក្ខាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ, តថា តតិយំ, តថា ចតុត្ថំ. ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ ឧបេក្ខាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន ផរិត្វា វិហរតិ. សេយ្យថាបិ, គាមណិ, ពលវា សង្ខធមោ អប្បកសិរេនេវ ចតុទ្ទិសា វិញ្ញាបេយ្យ; ឯវមេវ ខោ, គាមណិ, ឯវំ ភាវិតាយ ឧបេក្ខាយ ចេតោវិមុត្តិយា ឯវំ ពហុលីកតាយ យំ បមាណកតំ កម្មំ ន តំ តត្រាវសិស្សតិ, ន តំ តត្រាវតិដ្ឋតី’’តិ. ឯវំ វុត្តេ, អសិពន្ធកបុត្តោ គាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភន្តេ, អភិក្កន្តំ, ភន្តេ…បេ… ឧបាសកំ មំ ភគវា ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. អដ្ឋមំ.

៩. កុលសុត្តំ

៣៦១. ឯកំ សមយំ ភគវា កោសលេសុ ចារិកំ ចរមានោ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ យេន នាឡន្ទា តទវសរិ. តត្រ សុទំ ភគវា នាឡន្ទាយំ វិហរតិ បាវារិកម្ពវនេ.

តេន ខោ បន សមយេន នាឡន្ទា ទុព្ភិក្ខា ហោតិ ទ្វីហិតិកា សេតដ្ឋិកា សលាកាវុត្តា. តេន ខោ បន សមយេន និគណ្ឋោ នាដបុត្តោ នាឡន្ទាយំ បដិវសតិ មហតិយា និគណ្ឋបរិសាយ សទ្ធិំ. អថ ខោ អសិពន្ធកបុត្តោ គាមណិ និគណ្ឋសាវកោ យេន និគណ្ឋោ នាដបុត្តោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា និគណ្ឋំ នាដបុត្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អសិពន្ធកបុត្តំ គាមណិំ និគណ្ឋោ នាដបុត្តោ ឯតទវោច – ‘‘ឯហិ ត្វំ, គាមណិ, សមណស្ស គោតមស្ស វាទំ អារោបេហិ. ឯវំ តេ កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គច្ឆិស្សតិ – ‘អសិពន្ធកបុត្តេន គាមណិនា សមណស្ស គោតមស្ស ឯវំមហិទ្ធិកស្ស ឯវំមហានុភាវស្ស វាទោ អារោបិតោ’’’តិ.

‘‘កថំ បនាហំ, ភន្តេ, សមណស្ស គោតមស្ស ឯវំមហិទ្ធិកស្ស ឯវំមហានុភាវស្ស វាទំ អារោបេស្សាមី’’តិ? ‘‘ឯហិ ត្វំ, គាមណិ, យេន សមណោ គោតមោ តេនុបសង្កម; ឧបសង្កមិត្វា សមណំ គោតមំ ឯវំ វទេហិ – ‘ននុ, ភន្តេ, ភគវា អនេកបរិយាយេន កុលានំ អនុទ្ទយំ [អនុទយំ (ស្យា. កំ. បី. ក.)] វណ្ណេតិ, អនុរក្ខំ វណ្ណេតិ, អនុកម្បំ វណ្ណេតី’តិ? សចេ ខោ, គាមណិ, សមណោ គោតមោ ឯវំ បុដ្ឋោ ឯវំ ព្យាករោតិ – ‘ឯវំ, គាមណិ, តថាគតោ អនេកបរិយាយេន កុលានំ អនុទ្ទយំ វណ្ណេតិ, អនុរក្ខំ វណ្ណេតិ, អនុកម្បំ វណ្ណេតី’តិ, តមេនំ ត្វំ ឯវំ វទេយ្យាសិ – ‘អថ កិញ្ចរហិ, ភន្តេ, ភគវា ទុព្ភិក្ខេ ទ្វីហិតិកេ សេតដ្ឋិកេ សលាកាវុត្តេ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ ចារិកំ ចរតិ? ឧច្ឆេទាយ ភគវា កុលានំ បដិបន្នោ, អនយាយ ភគវា កុលានំ បដិបន្នោ, ឧបឃាតាយ ភគវា កុលានំ បដិបន្នោ’តិ! ឥមំ ខោ តេ, គាមណិ, សមណោ គោតមោ ឧភតោកោដិកំ បញ្ហំ បុដ្ឋោ នេវ សក្ខតិ [សក្ខិតិ (សី.) ម. និ. ២.៨៣] ឧគ្គិលិតុំ, នេវ សក្ខតិ ឱគិលិតុ’’ន្តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អសិពន្ធកបុត្តោ គាមណិ និគណ្ឋស្ស នាដបុត្តស្ស បដិស្សុត្វា ឧដ្ឋាយាសនា និគណ្ឋំ នាដបុត្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អសិពន្ធកបុត្តោ គាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘ននុ, ភន្តេ, ភគវា អនេកបរិយាយេន កុលានំ អនុទ្ទយំ វណ្ណេតិ, អនុរក្ខំ វណ្ណេតិ, អនុកម្បំ វណ្ណេតី’’តិ? ‘‘ឯវំ, គាមណិ, តថាគតោ អនេកបរិយាយេន កុលានំ អនុទ្ទយំ វណ្ណេតិ, អនុរក្ខំ វណ្ណេតិ, អនុកម្បំ វណ្ណេតី’’តិ. ‘‘អថ កិញ្ចរហិ, ភន្តេ, ភគវា ទុព្ភិក្ខេ ទ្វីហិតិកេ សេតដ្ឋិកេ សលាកាវុត្តេ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ ចារិកំ ចរតិ? ឧច្ឆេទាយ ភគវា កុលានំ បដិបន្នោ, អនយាយ ភគវា កុលានំ បដិបន្នោ, ឧបឃាតាយ ភគវា កុលានំ បដិបន្នោ’’តិ. ‘‘ឥតោ សោ, គាមណិ, ឯកនវុតិកប្បេ [ឯកនវុតោ កប្បោ (ស្យា. កំ.), ឯកនវុតិកប្បោ (បី.)] យមហំ អនុស្សរាមិ, នាភិជានាមិ កិញ្ចិ កុលំ បក្កភិក្ខានុប្បទានមត្តេន ឧបហតបុព្ពំ. អថ ខោ យានិ តានិ កុលានិ អឌ្ឍានិ មហទ្ធនានិ មហាភោគានិ បហូតជាតរូបរជតានិ បហូតវិត្តូបករណានិ បហូតធនធញ្ញានិ, សព្ពានិ តានិ ទានសម្ភូតានិ ចេវ សច្ចសម្ភូតានិ ច សាមញ្ញសម្ភូតានិ ច. អដ្ឋ ខោ, គាមណិ, ហេតូ, អដ្ឋ បច្ចយា កុលានំ ឧបឃាតាយ. រាជតោ វា កុលានិ ឧបឃាតំ គច្ឆន្តិ, ចោរតោ វា កុលានិ ឧបឃាតំ គច្ឆន្តិ, អគ្គិតោ វា កុលានិ ឧបឃាតំ គច្ឆន្តិ, ឧទកតោ វា កុលានិ ឧបឃាតំ គច្ឆន្តិ, និហិតំ វា ឋានា វិគច្ឆតិ [និហិតំ វា នាធិគច្ឆន្តិ (សី. បី.)], ទុប្បយុត្តា វា កម្មន្តា វិបជ្ជន្តិ, កុលេ វា កុលង្គារោតិ [កុលានំ វា កុលង្គារោ (សី.)] ឧប្បជ្ជតិ, យោ តេ ភោគេ វិកិរតិ វិធមតិ វិទ្ធំសេតិ, អនិច្ចតាយេ អដ្ឋមីតិ. ឥមេ ខោ, គាមណិ, អដ្ឋ ហេតូ, អដ្ឋ បច្ចយា កុលានំ ឧបឃាតាយ. ឥមេសុ ខោ, គាមណិ, អដ្ឋសុ ហេតូសុ, អដ្ឋសុ បច្ចយេសុ សំវិជ្ជមានេសុ យោ មំ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ឧច្ឆេទាយ ភគវា កុលានំ បដិបន្នោ, អនយាយ ភគវា កុលានំ បដិបន្នោ, ឧបឃាតាយ ភគវា កុលានំ បដិបន្នោ’តិ, តំ, គាមណិ, វាចំ អប្បហាយ តំ ចិត្តំ អប្បហាយ តំ ទិដ្ឋិំ អប្បដិនិស្សជ្ជិត្វា យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ’’តិ. ឯវំ វុត្តេ, អសិពន្ធកបុត្តោ គាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភន្តេ, អភិក្កន្តំ, ភន្តេ…បេ… ឧបាសកំ មំ ភគវា ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. នវមំ.

១០. មណិចូឡកសុត្តំ

៣៦២. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន រាជន្តេបុរេ រាជបរិសាយ សន្និសិន្នានំ សន្និបតិតានំ អយមន្តរាកថា ឧទបាទិ – ‘‘កប្បតិ សមណានំ សក្យបុត្តិយានំ ជាតរូបរជតំ, សាទិយន្តិ សមណា សក្យបុត្តិយា ជាតរូបរជតំ, បដិគ្គណ្ហន្តិ សមណា សក្យបុត្តិយា ជាតរូបរជត’’ន្តិ!

តេន ខោ បន សមយេន មណិចូឡកោ គាមណិ តស្សំ បរិសាយំ និសិន្នោ ហោតិ. អថ ខោ មណិចូឡកោ គាមណិ តំ បរិសំ ឯតទវោច – ‘‘មា អយ្យោ [អយ្យា (សី. បី.)] ឯវំ អវចុត្ថ. ន កប្បតិ សមណានំ សក្យបុត្តិយានំ ជាតរូបរជតំ, ន សាទិយន្តិ សមណា សក្យបុត្តិយា ជាតរូបរជតំ, នប្បដិគ្គណ្ហន្តិ សមណា សក្យបុត្តិយា ជាតរូបរជតំ, និក្ខិត្តមណិសុវណ្ណា សមណា សក្យបុត្តិយា អបេតជាតរូបរជតា’’តិ. អសក្ខិ ខោ មណិចូឡកោ គាមណិ តំ បរិសំ សញ្ញាបេតុំ. អថ ខោ មណិចូឡកោ គាមណិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ មណិចូឡកោ គាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឥធ, ភន្តេ, រាជន្តេបុរេ រាជបរិសាយ សន្និសិន្នានំ សន្និបតិតានំ អយមន្តរាកថា ឧទបាទិ – ‘កប្បតិ សមណានំ សក្យបុត្តិយានំ ជាតរូបរជតំ, សាទិយន្តិ សមណា សក្យបុត្តិយា ជាតរូបរជតំ, បដិគ្គណ្ហន្តិ សមណា សក្យបុត្តិយា ជាតរូបរជត’ន្តិ. ឯវំ វុត្តេ, អហំ, ភន្តេ, តំ បរិសំ ឯតទវោចំ – ‘មា អយ្យោ ឯវំ អវចុត្ថ. ន កប្បតិ សមណានំ សក្យបុត្តិយានំ ជាតរូបរជតំ, ន សាទិយន្តិ សមណា សក្យបុត្តិយា ជាតរូបរជតំ, នប្បដិគ្គណ្ហន្តិ សមណា សក្យបុត្តិយា ជាតរូបរជតំ, និក្ខិត្តមណិសុវណ្ណា សមណា សក្យបុត្តិយា អបេតជាតរូបរជតា’តិ. អសក្ខិំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, តំ បរិសំ សញ្ញាបេតុំ. កច្ចាហំ, ភន្តេ, ឯវំ ព្យាករមានោ វុត្តវាទី ចេវ ភគវតោ ហោមិ, ន ច ភគវន្តំ អភូតេន អព្ភាចិក្ខាមិ, ធម្មស្ស ចានុធម្មំ ព្យាករោមិ, ន ច កោចិ សហធម្មិកោ វាទានុវាទោ គារយ្ហំ ឋានំ អាគច្ឆតី’’តិ?

‘‘តគ្ឃ ត្វំ, គាមណិ, ឯវំ ព្យាករមានោ វុត្តវាទី ចេវ មេ ហោសិ, ន ច មំ អភូតេន អព្ភាចិក្ខសិ, ធម្មស្ស ចានុធម្មំ ព្យាករោសិ, ន ច កោចិ សហធម្មិកោ វាទានុវាទោ គារយ្ហំ ឋានំ អាគច្ឆតិ. ន ហិ, គាមណិ, កប្បតិ សមណានំ សក្យបុត្តិយានំ ជាតរូបរជតំ, ន សាទិយន្តិ សមណា សក្យបុត្តិយា ជាតរូបរជតំ, នប្បដិគ្គណ្ហន្តិ សមណា សក្យបុត្តិយា ជាតរូបរជតំ, និក្ខិត្តមណិសុវណ្ណា សមណា សក្យបុត្តិយា អបេតជាតរូបរជតា. យស្ស ខោ, គាមណិ, ជាតរូបរជតំ កប្បតិ, បញ្ចបិ តស្ស កាមគុណា កប្បន្តិ. យស្ស បញ្ច កាមគុណា កប្បន្តិ ( ) [(តស្សបិ ជាតរូបរជតំ កប្បតិ,) (ស្យា. កំ.)], ឯកំសេនេតំ, គាមណិ, ធារេយ្យាសិ អស្សមណធម្មោ អសក្យបុត្តិយធម្មោតិ. អបិ ចាហំ, គាមណិ, ឯវំ វទាមិ – តិណំ តិណត្ថិកេន បរិយេសិតព្ពំ, ទារុ ទារុត្ថិកេន បរិយេសិតព្ពំ, សកដំ សកដត្ថិកេន បរិយេសិតព្ពំ, បុរិសោ បុរិសត្ថិកេន បរិយេសិតព្ពោ [បរិយេសិតព្ពោ’’តិ (?)]. នត្វេវាហំ, គាមណិ, កេនចិ បរិយាយេន ‘ជាតរូបរជតំ សាទិតព្ពំ បរិយេសិតព្ព’ន្តិ វទាមី’’តិ. ទសមំ.

១១. ភទ្រកសុត្តំ

៣៦៣. ឯកំ សមយំ ភគវា មល្លេសុ វិហរតិ ឧរុវេលកប្បំ នាម មល្លានំ និគមោ. អថ ខោ ភទ្រកោ គាមណិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ភទ្រកោ គាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សាធុ មេ, ភន្តេ, ភគវា ទុក្ខស្ស សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច ទេសេតូ’’តិ. ‘‘អហញ្ចេ [អហញ្ច (ស្យា. កំ. ក.)] តេ, គាមណិ, អតីតមទ្ធានំ អារព្ភ ទុក្ខស្ស សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច ទេសេយ្យំ – ‘ឯវំ អហោសិ អតីតមទ្ធាន’ន្តិ, តត្រ តេ សិយា កង្ខា, សិយា វិមតិ. អហំ ចេ [អហញ្ច (ស្យា. កំ. ក.)] តេ, គាមណិ, អនាគតមទ្ធានំ អារព្ភ ទុក្ខស្ស សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច ទេសេយ្យំ – ‘ឯវំ ភវិស្សតិ អនាគតមទ្ធាន’ន្តិ, តត្រាបិ តេ សិយា កង្ខា, សិយា វិមតិ. អបិ ចាហំ, គាមណិ, ឥធេវ និសិន្នោ ឯត្ថេវ តេ និសិន្នស្ស ទុក្ខស្ស សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាហិ, សាធុកំ មនសិ ករោហិ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ ភទ្រកោ គាមណិ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, អត្ថិ តេ ឧរុវេលកប្បេ មនុស្សា យេសំ តេ វធេន វា ពន្ធេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា ឧប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ? ‘‘អត្ថិ មេ, ភន្តេ, ឧរុវេលកប្បេ មនុស្សា យេសំ មេ វធេន វា ពន្ធេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា ឧប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ. ‘‘អត្ថិ បន តេ, គាមណិ, ឧរុវេលកប្បេ មនុស្សា យេសំ តេ វធេន វា ពន្ធេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា នុប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ? ‘‘អត្ថិ មេ, ភន្តេ, ឧរុវេលកប្បេ មនុស្សា យេសំ មេ វធេន វា ពន្ធេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា នុប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ. ‘‘កោ នុ ខោ, គាមណិ, ហេតុ, កោ បច្ចយោ យេន តេ ឯកច្ចានំ ឧរុវេលកប្បិយានំ មនុស្សានំ វធេន វា ពន្ធេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា ឧប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ? ‘‘យេសំ មេ, ភន្តេ, ឧរុវេលកប្បិយានំ មនុស្សានំ វធេន វា ពន្ធេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា ឧប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា, អត្ថិ មេ តេសុ ឆន្ទរាគោ. យេសំ បន, ភន្តេ, ឧរុវេលកប្បិយានំ មនុស្សានំ វធេន វា ពន្ធេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា នុប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា, នត្ថិ មេ តេសុ ឆន្ទរាគោ’’តិ. ‘‘ឥមិនា ត្វំ, គាមណិ, ធម្មេន ទិដ្ឋេន វិទិតេន អកាលិកេន បត្តេន បរិយោគាឡ្ហេន អតីតានាគតេ នយំ នេហិ – ‘យំ ខោ កិញ្ចិ អតីតមទ្ធានំ ទុក្ខំ ឧប្បជ្ជមានំ ឧប្បជ្ជិ [ឧប្បជ្ជតិ (សព្ពត្ថ)] សព្ពំ តំ ឆន្ទមូលកំ ឆន្ទនិទានំ. ឆន្ទោ ហិ មូលំ ទុក្ខស្ស. យម្បិ ហិ កិញ្ចិ អនាគតមទ្ធានំ ទុក្ខំ ឧប្បជ្ជមានំ ឧប្បជ្ជិស្សតិ, សព្ពំ តំ ឆន្ទមូលកំ ឆន្ទនិទានំ. ឆន្ទោ ហិ មូលំ ទុក្ខស្សា’’’តិ. ‘‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ, អព្ភុតំ, ភន្តេ! យាវ សុភាសិតំ ចិទំ [សុភាសិតមិទំ (សី. បី.)], ភន្តេ, ភគវតា [យង្កិញ្ចិ អតីតមទ្ធានំ ទុក្ខំ ឧប្បជ្ជមានំ ឧប្បជ្ជតិ, សព្ពន្តំ ឆន្ទមូលកំ ឆន្ទនិទានំ, ឆន្ទោ ហិ មូលំ ទុក្ខស្សាតិ, យង្កិញ្ចិ អនាគតមទ្ធានំ ទុក្ខំ ឧប្បជ្ជមានំ ឧប្បជ្ជិស្សតិ សព្ពន្តំ ឆន្ទមូលកំ ឆន្ទនិទានំ, ឆន្ទោ ហិ មូលំ ទុក្ខស្សា’’តិ (ស្យា. កំ.)] – ‘យំ កិញ្ចិ ទុក្ខំ ឧប្បជ្ជមានំ ឧប្បជ្ជតិ, សព្ពំ តំ ឆន្ទមូលកំ ឆន្ទនិទានំ. ឆន្ទោ ហិ មូលំ ទុក្ខស្សា’តិ. [‘‘យង្កិញ្ចិ អតីតមទ្ធានំ ទុក្ខំ ឧប្បជ្ជមានំ ឧប្បជ្ជតិ, សព្ពន្តំ ឆន្ទមូលកំ ឆន្ទនិទានំ, ឆន្ទោ ហិ មូលំ ទូក្ខស្សាតិ, យង្កិញ្ចិ អនាគតមទ្ធានំ ទុក្ខំ ឧប្បជ្ជមានំ ឧប្បជ្ជិស្សតិ, សព្ពន្តំ ឆន្ទមូលកំ ឆន្ទនិទានំ, ឆន្ទោ ហិ មូលំ ទុក្ខស្សា’’តិ (ស្យា. កំ)] អត្ថិ មេ, ភន្តេ, ចិរវាសី នាម កុមារោ ពហិ អាវសថេ [អាវេសនេ (?)] បដិវសតិ. សោ ខ្វាហំ, ភន្តេ, កាលស្សេវ វុដ្ឋាយ បុរិសំ ឧយ្យោជេមិ [ឧយ្យោជេសិំ (ក.)] – ‘គច្ឆ, ភណេ, ចិរវាសិំ កុមារំ ជានាហី’តិ. យាវកីវញ្ច, ភន្តេ, សោ បុរិសោ នាគច្ឆតិ, តស្ស មេ ហោតេវ អញ្ញថត្តំ – ‘មា ហេវ ចិរវាសិស្ស កុមារស្ស កិញ្ចិ អាពាធយិត្ថា’’’តិ [អាពាធយេថាតិ (ស្យា. កំ. បី. ក.)].

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, ចិរវាសិស្ស កុមារស្ស វធេន វា ពន្ធេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា ឧប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ? ‘‘ចិរវាសិស្ស មេ, ភន្តេ, កុមារស្ស វធេន វា ពន្ធេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា ជីវិតស្សបិ សិយា អញ្ញថត្តំ, កិំ បន មេ នុប្បជ្ជិស្សន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ. ‘‘ឥមិនាបិ ខោ ឯតំ, គាមណិ, បរិយាយេន វេទិតព្ពំ – ‘យំ កិញ្ចិ ទុក្ខំ ឧប្បជ្ជមានំ ឧប្បជ្ជតិ, សព្ពំ តំ ឆន្ទមូលកំ ឆន្ទនិទានំ. ឆន្ទោ ហិ មូលំ ទុក្ខស្សា’’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, យទា តេ ចិរវាសិមាតា [ចិរវាសិស្ស មាតា (សី. បី.)] អទិដ្ឋា អហោសិ, អស្សុតា អហោសិ, តេ ចិរវាសិមាតុយា ឆន្ទោ វា រាគោ វា បេមំ វា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘ទស្សនំ វា តេ, គាមណិ, អាគម្ម សវនំ វា ឯវំ តេ អហោសិ – ‘ចិរវាសិមាតុយា ឆន្ទោ វា រាគោ វា បេមំ វា’’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, ចិរវាសិមាតុយា តេ វធេន វា ពន្ធេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា ឧប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ? ‘‘ចិរវាសិមាតុយា មេ, ភន្តេ, វធេន វា ពន្ធេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា ជីវិតស្សបិ សិយា អញ្ញថត្តំ, កិំ បន មេ នុប្បជ្ជិស្សន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ! ‘‘ឥមិនាបិ ខោ ឯតំ, គាមណិ, បរិយាយេន វេទិតព្ពំ – ‘យំ កិញ្ចិ ទុក្ខំ ឧប្បជ្ជមានំ ឧប្បជ្ជតិ, សព្ពំ តំ ឆន្ទមូលកំ ឆន្ទនិទានំ. ឆន្ទោ ហិ មូលំ ទុក្ខស្សា’’’តិ. ឯកាទសមំ.

១២. រាសិយសុត្តំ

៣៦៤. អថ ខោ រាសិយោ គាមណិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ រាសិយោ គាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សុតំ មេតំ, ភន្តេ, ‘សមណោ គោតមោ សព្ពំ តបំ គរហតិ, សព្ពំ តបស្សិំ លូខជីវិំ ឯកំសេន ឧបវទតិ ឧបក្កោសតី’តិ [ឧបក្កោសតិ ឧបវទតីតិ (ទី. និ. ១.៣៨១)]. យេ តេ, ភន្តេ, ឯវមាហំសុ – ‘សមណោ គោតមោ សព្ពំ តបំ គរហតិ, សព្ពំ តបស្សិំ លូខជីវិំ ឯកំសេន ឧបវទតិ ឧបក្កោសតី’តិ, កច្ចិ តេ, ភន្តេ, ភគវតោ វុត្តវាទិនោ, ន ច ភគវន្តំ អភូតេន អព្ភាចិក្ខន្តិ, ធម្មស្ស ចានុធម្មំ ព្យាករោន្តិ, ន ច កោចិ សហធម្មិកោ វាទានុវាទោ គារយ្ហំ ឋានំ អាគច្ឆតី’’តិ? ‘‘យេ តេ, គាមណិ, ឯវមាហំសុ – ‘សមណោ គោតមោ សព្ពំ តបំ គរហតិ, សព្ពំ តបស្សិំ លូខជីវិំ ឯកំសេន ឧបវទតិ ឧបក្កោសតី’តិ, ន មេ តេ វុត្តវាទិនោ, អព្ភាចិក្ខន្តិ ច បន មំ តេ អសតា តុច្ឆា អភូតេន’’.

‘‘ទ្វេមេ, គាមណិ, អន្តា បព្ពជិតេន ន សេវិតព្ពា – យោ ចាយំ កាមេសុ កាមសុខល្លិកានុយោគោ ហីនោ គម្មោ បោថុជ្ជនិកោ អនរិយោ អនត្ថសំហិតោ, យោ ចាយំ អត្តកិលមថានុយោគោ ទុក្ខោ អនរិយោ អនត្ថសំហិតោ. ឯតេ តេ, គាមណិ, ឧភោ អន្តេ អនុបគម្ម មជ្ឈិមា បដិបទា តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធា – ចក្ខុករណី ញាណករណី ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តតិ. កតមា ច សា, គាមណិ, មជ្ឈិមា បដិបទា តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធា – ចក្ខុករណី ញាណករណី ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តតិ? អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ. អយំ ខោ សា, គាមណិ, មជ្ឈិមា បដិបទា តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធា – ចក្ខុករណី ញាណករណី ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តតិ.

‘‘តយោ ខោ មេ, គាមណិ, កាមភោគិនោ សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ តយោ? ឥធ, គាមណិ, ឯកច្ចោ កាមភោគី អធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ, សាហសេន អធម្មេន ភោគេ បរិយេសិត្វា សាហសេន ន អត្តានំ សុខេតិ ន បីណេតិ ន សំវិភជតិ ន បុញ្ញានិ ករោតិ. ឥធ បន, គាមណិ, ឯកច្ចោ កាមភោគី អធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ សាហសេន. អធម្មេន ភោគេ បរិយេសិត្វា សាហសេន អត្តានំ សុខេតិ បីណេតិ, ន សំវិភជតិ ន បុញ្ញានិ ករោតិ. ឥធ បន, គាមណិ, ឯកច្ចោ កាមភោគី អធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ សាហសេន. អធម្មេន ភោគេ បរិយេសិត្វា សាហសេន អត្តានំ សុខេតិ បីណេតិ សំវិភជតិ បុញ្ញានិ ករោតិ.

‘‘ឥធ បន, គាមណិ, ឯកច្ចោ កាមភោគី ធម្មាធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ សាហសេនបិ អសាហសេនបិ. ធម្មាធម្មេន ភោគេ បរិយេសិត្វា សាហសេនបិ អសាហសេនបិ ន អត្តានំ សុខេតិ, ន បីណេតិ, ន សំវិភជតិ, ន បុញ្ញានិ ករោតិ. ឥធ បន, គាមណិ, ឯកច្ចោ កាមភោគី ធម្មាធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ សាហសេនបិ អសាហសេនបិ. ធម្មាធម្មេន ភោគេ បរិយេសិត្វា សាហសេនបិ អសាហសេនបិ អត្តានំ សុខេតិ បីណេតិ, ន សំវិភជតិ, ន បុញ្ញានិ ករោតិ. ឥធ បន, គាមណិ, ឯកច្ចោ កាមភោគី ធម្មាធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ, សាហសេនបិ អសាហសេនបិ. ធម្មាធម្មេន ភោគេ បរិយេសិត្វា សាហសេនបិ អសាហសេនបិ អត្តានំ សុខេតិ បីណេតិ សំវិភជតិ បុញ្ញានិ ករោតិ.

‘‘ឥធ បន, គាមណិ, ឯកច្ចោ កាមភោគី ធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ អសាហសេន. ធម្មេន ភោគេ បរិយេសិត្វា អសាហសេន ន អត្តានំ សុខេតិ, ន បីណេតិ, ន សំវិភជតិ, ន បុញ្ញានិ ករោតិ. ឥធ បន, គាមណិ, ឯកច្ចោ កាមភោគី ធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ អសាហសេន. ធម្មេន ភោគេ បរិយេសិត្វា អសាហសេន អត្តានំ សុខេតិ បីណេតិ, ន សំវិភជតិ, ន បុញ្ញានិ ករោតិ. ឥធ បន, គាមណិ, ឯកច្ចោ កាមភោគី ធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ អសាហសេន. ធម្មេន ភោគេ បរិយេសិត្វា អសាហសេន អត្តានំ សុខេតិ បីណេតិ សំវិភជតិ បុញ្ញានិ ករោតិ. តេ ច ភោគេ គធិតោ [គថិតោ (សី.)] មុច្ឆិតោ អជ្ឈោបន្នោ អនាទីនវទស្សាវី អនិស្សរណបញ្ញោ បរិភុញ្ជតិ. ឥធ បន, គាមណិ, ឯកច្ចោ កាមភោគី ធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ អសាហសេន. ធម្មេន ភោគេ បរិយេសិត្វា អសាហសេន អត្តានំ សុខេតិ បីណេតិ សំវិភជតិ បុញ្ញានិ ករោតិ. តេ ច ភោគេ អគធិតោ អមុច្ឆិតោ អនជ្ឈោបន្នោ អាទីនវទស្សាវី និស្សរណបញ្ញោ បរិភុញ្ជតិ.

‘‘តត្រ, គាមណិ, យ្វាយំ កាមភោគី អធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ សាហសេន, អធម្មេន ភោគេ បរិយេសិត្វា សាហសេន ន អត្តានំ សុខេតិ, ន បីណេតិ, ន សំវិភជតិ, ន បុញ្ញានិ ករោតិ. អយំ, គាមណិ, កាមភោគី តីហិ ឋានេហិ គារយ្ហោ. កតមេហិ តីហិ ឋានេហិ គារយ្ហោ? អធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ សាហសេនាតិ, ឥមិនា បឋមេន ឋានេន គារយ្ហោ. ន អត្តានំ សុខេតិ ន បីណេតីតិ, ឥមិនា ទុតិយេន ឋានេន គារយ្ហោ. ន សំវិភជតិ, ន បុញ្ញានិ ករោតីតិ, ឥមិនា តតិយេន ឋានេន គារយ្ហោ. អយំ, គាមណិ, កាមភោគី ឥមេហិ តីហិ ឋានេហិ គារយ្ហោ.

‘‘តត្រ, គាមណិ, យ្វាយំ កាមភោគី អធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ សាហសេន, អធម្មេន ភោគេ បរិយេសិត្វា សាហសេន អត្តានំ សុខេតិ បីណេតិ, ន សំវិភជតិ, ន បុញ្ញានិ ករោតិ. អយំ, គាមណិ, កាមភោគី ទ្វីហិ ឋានេហិ គារយ្ហោ, ឯកេន ឋានេន បាសំសោ. កតមេហិ ទ្វីហិ ឋានេហិ គារយ្ហោ? អធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ សាហសេនាតិ, ឥមិនា បឋមេន ឋានេន គារយ្ហោ. ន សំវិភជតិ, ន បុញ្ញានិ ករោតីតិ, ឥមិនា ទុតិយេន ឋានេន គារយ្ហោ. កតមេន ឯកេន ឋានេន បាសំសោ? អត្តានំ សុខេតិ បីណេតីតិ, ឥមិនា ឯកេន ឋានេន បាសំសោ. អយំ, គាមណិ, កាមភោគី ឥមេហិ ទ្វីហិ ឋានេហិ គារយ្ហោ, ឥមិនា ឯកេន ឋានេន បាសំសោ.

‘‘តត្រ, គាមណិ, យ្វាយំ កាមភោគី អធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ សាហសេន, អធម្មេន ភោគេ បរិយេសិត្វា សាហសេន អត្តានំ សុខេតិ បីណេតិ សំវិភជតិ បុញ្ញានិ ករោតិ. អយំ, គាមណិ, កាមភោគី ឯកេន ឋានេន គារយ្ហោ, ទ្វីហិ ឋានេហិ បាសំសោ. កតមេន ឯកេន ឋានេន គារយ្ហោ? អធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ សាហសេនាតិ, ឥមិនា ឯកេន ឋានេន គារយ្ហោ. កតមេហិ ទ្វីហិ ឋានេហិ បាសំសោ? អត្តានំ សុខេតិ បីណេតីតិ, ឥមិនា បឋមេន ឋានេន បាសំសោ. សំវិភជតិ បុញ្ញានិ ករោតីតិ, ឥមិនា ទុតិយេន ឋានេន បាសំសោ. អយំ, គាមណិ, កាមភោគី, ឥមិនា ឯកេន ឋានេន គារយ្ហោ, ឥមេហិ ទ្វីហិ ឋានេហិ បាសំសោ.

‘‘តត្រ, គាមណិ, យ្វាយំ កាមភោគី ធម្មាធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ សាហសេនបិ អសាហសេនបិ, ធម្មាធម្មេន ភោគេ បរិយេសិត្វា សាហសេនបិ អសាហសេនបិ ន អត្តានំ សុខេតិ, ន បីណេតិ, ន សំវិភជតិ, ន បុញ្ញានិ ករោតិ. អយំ, គាមណិ, កាមភោគី ឯកេន ឋានេន បាសំសោ, តីហិ ឋានេហិ គារយ្ហោ. កតមេន ឯកេន ឋានេន បាសំសោ? ធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ អសាហសេនាតិ, ឥមិនា ឯកេន ឋានេន បាសំសោ. កតមេហិ តីហិ ឋានេហិ គារយ្ហោ? អធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ សាហសេនាតិ, ឥមិនា បឋមេន ឋានេន គារយ្ហោ. ន អត្តានំ សុខេតិ, ន បីណេតីតិ, ឥមិនា ទុតិយេន ឋានេន គារយ្ហោ. ន សំវិភជតិ, ន បុញ្ញានិ ករោតីតិ, ឥមិនា តតិយេន ឋានេន គារយ្ហោ. អយំ, គាមណិ, កាមភោគី ឥមិនា ឯកេន ឋានេន បាសំសោ, ឥមេហិ តីហិ ឋានេហិ គារយ្ហោ.

‘‘តត្រ, គាមណិ, យ្វាយំ កាមភោគី ធម្មាធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ សាហសេនបិ អសាហសេនបិ, ធម្មាធម្មេន ភោគេ បរិយេសិត្វា សាហសេនបិ អសាហសេនបិ អត្តានំ សុខេតិ បីណេតិ, ន សំវិភជតិ, ន បុញ្ញានិ ករោតិ. អយំ, គាមណិ, កាមភោគី ទ្វីហិ ឋានេហិ បាសំសោ, ទ្វីហិ ឋានេហិ គារយ្ហោ. កតមេហិ ទ្វីហិ ឋានេហិ បាសំសោ? ធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ អសាហសេនាតិ, ឥមិនា បឋមេន ឋានេន បាសំសោ. អត្តានំ សុខេតិ បីណេតីតិ, ឥមិនា ទុតិយេន ឋានេន បាសំសោ. កតមេហិ ទ្វីហិ ឋានេហិ គារយ្ហោ? អធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ សាហសេនាតិ, ឥមិនា បឋមេន ឋានេន គារយ្ហោ. ន សំវិភជតិ, ន បុញ្ញានិ ករោតីតិ, ឥមិនា ទុតិយេន ឋានេន គារយ្ហោ. អយំ, គាមណិ, កាមភោគី ឥមេហិ ទ្វីហិ ឋានេហិ បាសំសោ, ឥមេហិ ទ្វីហិ ឋានេហិ គារយ្ហោ.

‘‘តត្រ, គាមណិ, យ្វាយំ កាមភោគី ធម្មាធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ សាហសេនបិ អសាហសេនបិ, ធម្មាធម្មេន ភោគេ បរិយេសិត្វា សាហសេនបិ អសាហសេនបិ អត្តានំ សុខេតិ បីណេតិ សំវិភជតិ បុញ្ញានិ ករោតិ. អយំ, គាមណិ, កាមភោគី តីហិ ឋានេហិ បាសំសោ, ឯកេន ឋានេន គារយ្ហោ. កតមេហិ តីហិ ឋានេហិ បាសំសោ? ធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ អសាហសេនាតិ, ឥមិនា បឋមេន ឋានេន បាសំសោ. អត្តានំ សុខេតិ បីណេតីតិ, ឥមិនា ទុតិយេន ឋានេន បាសំសោ. សំវិភជតិ បុញ្ញានិ ករោតីតិ, ឥមិនា តតិយេន ឋានេន បាសំសោ. កតមេន ឯកេន ឋានេន គារយ្ហោ? អធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ សាហសេនាតិ, ឥមិនា ឯកេន ឋានេន គារយ្ហោ. អយំ, គាមណិ, កាមភោគី ឥមេហិ តីហិ ឋានេហិ បាសំសោ, ឥមិនា ឯកេន ឋានេន គារយ្ហោ.

‘‘តត្រ, គាមណិ, យ្វាយំ កាមភោគី ធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ អសាហសេន, ធម្មេន ភោគេ បរិយេសិត្វា អសាហសេន, ន អត្តានំ សុខេតិ, ន បីណេតិ, ន សំវិភជតិ, ន បុញ្ញានិ ករោតិ. អយំ, គាមណិ, កាមភោគី ឯកេន ឋានេន បាសំសោ, ទ្វីហិ ឋានេហិ គារយ្ហោ. កតមេន ឯកេន ឋានេន បាសំសោ? ធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ អសាហសេនាតិ, ឥមិនា ឯកេន ឋានេន បាសំសោ. កតមេហិ ទ្វីហិ ឋានេហិ គារយ្ហោ? ន អត្តានំ សុខេតិ, ន បីណេតីតិ, ឥមិនា បឋមេន ឋានេន គារយ្ហោ. ន សំវិភជតិ, ន បុញ្ញានិ ករោតីតិ, ឥមិនា ទុតិយេន ឋានេន គារយ្ហោ. អយំ, គាមណិ, កាមភោគី ឥមិនា ឯកេន ឋានេន បាសំសោ, ឥមេហិ ទ្វីហិ ឋានេហិ គារយ្ហោ.

‘‘តត្រ, គាមណិ, យ្វាយំ កាមភោគី ធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ អសាហសេន, ធម្មេន ភោគេ បរិយេសិត្វា អសាហសេន អត្តានំ សុខេតិ បីណេតិ, ន សំវិភជតិ, ន បុញ្ញានិ ករោតិ. អយំ, គាមណិ, កាមភោគី ទ្វីហិ ឋានេហិ បាសំសោ, ឯកេន ឋានេន គារយ្ហោ. កតមេហិ ទ្វីហិ ឋានេហិ បាសំសោ? ធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ អសាហសេនាតិ, ឥមិនា បឋមេន ឋានេន បាសំសោ. អត្តានំ សុខេតិ បីណេតីតិ, ឥមិនា ទុតិយេន ឋានេន បាសំសោ. កតមេន ឯកេន ឋានេន គារយ្ហោ? ន សំវិភជតិ, ន បុញ្ញានិ ករោតីតិ, ឥមិនា ឯកេន ឋានេន គារយ្ហោ. អយំ, គាមណិ, កាមភោគី ឥមេហិ ទ្វីហិ ឋានេហិ បាសំសោ, ឥមិនា ឯកេន ឋានេន គារយ្ហោ.

‘‘តត្រ, គាមណិ, យ្វាយំ កាមភោគី ធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ អសាហសេន, ធម្មេន ភោគេ បរិយេសិត្វា អសាហសេន អត្តានំ សុខេតិ បីណេតិ សំវិភជតិ បុញ្ញានិ ករោតិ, តេ ច ភោគេ គធិតោ មុច្ឆិតោ អជ្ឈោបន្នោ អនាទីនវទស្សាវី អនិស្សរណបញ្ញោ បរិភុញ្ជតិ. អយំ, គាមណិ, កាមភោគី តីហិ ឋានេហិ បាសំសោ, ឯកេន ឋានេន គារយ្ហោ. កតមេហិ តីហិ ឋានេហិ បាសំសោ? ធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ អសាហសេនាតិ, ឥមិនា បឋមេន ឋានេន បាសំសោ. អត្តានំ សុខេតិ បីណេតីតិ, ឥមិនា ទុតិយេន ឋានេន បាសំសោ. សំវិភជតិ បុញ្ញានិ ករោតីតិ, ឥមិនា តតិយេន ឋានេន បាសំសោ. កតមេន ឯកេន ឋានេន គារយ្ហោ? តេ ច ភោគេ គធិតោ មុច្ឆិតោ អជ្ឈោបន្នោ អនាទីនវទស្សាវី អនិស្សរណបញ្ញោ បរិភុញ្ជតីតិ, ឥមិនា ឯកេន ឋានេន គារយ្ហោ. អយំ, គាមណិ, កាមភោគី ឥមេហិ តីហិ ឋានេហិ បាសំសោ, ឥមិនា ឯកេន ឋានេន គារយ្ហោ.

‘‘តត្រ, គាមណិ, យ្វាយំ កាមភោគី ធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ អសាហសេន, ធម្មេន ភោគេ បរិយេសិត្វា អសាហសេន អត្តានំ សុខេតិ បីណេតិ សំវិភជតិ បុញ្ញានិ ករោតិ. តេ ច ភោគេ អគធិតោ អមុច្ឆិតោ អនជ្ឈោបន្នោ អាទីនវទស្សាវី និស្សរណបញ្ញោ បរិភុញ្ជតិ. អយំ, គាមណិ, កាមភោគី ចតូហិ ឋានេហិ បាសំសោ. កតមេហិ ចតូហិ ឋានេហិ បាសំសោ? ធម្មេន ភោគេ បរិយេសតិ អសាហសេនាតិ, ឥមិនា បឋមេន ឋានេន បាសំសោ. អត្តានំ សុខេតិ បីណេតីតិ, ឥមិនា ទុតិយេន ឋានេន បាសំសោ. សំវិភជតិ បុញ្ញានិ ករោតីតិ, ឥមិនា តតិយេន ឋានេន បាសំសោ. តេ ច ភោគេ អគធិតោ អមុច្ឆិតោ អនជ្ឈោបន្នោ អាទីនវទស្សាវី និស្សរណបញ្ញោ បរិភុញ្ជតីតិ, ឥមិនា ចតុត្ថេន ឋានេន បាសំសោ. អយំ, គាមណិ, កាមភោគី ឥមេហិ ចតូហិ ឋានេហិ បាសំសោ.

‘‘តយោមេ, គាមណិ, តបស្សិនោ លូខជីវិនោ សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ តយោ? ឥធ, គាមណិ, ឯកច្ចោ តបស្សី លូខជីវី សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ ហោតិ – ‘អប្បេវ នាម កុសលំ ធម្មំ អធិគច្ឆេយ្យំ, អប្បេវ នាម ឧត្តរិមនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសំ សច្ឆិករេយ្យ’ន្តិ. សោ អត្តានំ អាតាបេតិ បរិតាបេតិ, កុសលញ្ច ធម្មំ នាធិគច្ឆតិ, ឧត្តរិ ច មនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសំ ន សច្ឆិករោតិ.

‘‘ឥធ បន, គាមណិ, ឯកច្ចោ តបស្សី លូខជីវី សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ ហោតិ – ‘អប្បេវ នាម កុសលំ ធម្មំ អធិគច្ឆេយ្យំ, អប្បេវ នាម ឧត្តរិមនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសំ សច្ឆិករេយ្យ’ន្តិ. សោ អត្តានំ អាតាបេតិ បរិតាបេតិ, កុសលញ្ហិ ខោ ធម្មំ អធិគច្ឆតិ, ឧត្តរិមនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសំ ន សច្ឆិករោតិ.

‘‘ឥធ បន, គាមណិ, ឯកច្ចោ តបស្សី លូខជីវី សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ ហោតិ – ‘អប្បេវ នាម កុសលំ ធម្មំ អធិគច្ឆេយ្យំ, អប្បេវ នាម ឧត្តរិមនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសំ សច្ឆិករេយ្យ’ន្តិ. សោ អត្តានំ អាតាបេតិ បរិតាបេតិ, កុសលញ្ច ធម្មំ អធិគច្ឆតិ, ឧត្តរិ ច មនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសំ សច្ឆិករោតិ.

‘‘តត្រ, គាមណិ, យ្វាយំ តបស្សី លូខជីវី អត្តានំ អាតាបេតិ បរិតាបេតិ, កុសលញ្ច ធម្មំ នាធិគច្ឆតិ, ឧត្តរិ ច មនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសំ ន សច្ឆិករោតិ. អយំ, គាមណិ, តបស្សី លូខជីវី តីហិ ឋានេហិ គារយ្ហោ. កតមេហិ តីហិ ឋានេហិ គារយ្ហោ? អត្តានំ អាតាបេតិ បរិតាបេតីតិ, ឥមិនា បឋមេន ឋានេន គារយ្ហោ. កុសលញ្ច ធម្មំ នាធិគច្ឆតីតិ, ឥមិនា ទុតិយេន ឋានេន គារយ្ហោ. ឧត្តរិ ច មនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសំ ន សច្ឆិករោតីតិ, ឥមិនា តតិយេន ឋានេន គារយ្ហោ. អយំ, គាមណិ, តបស្សី លូខជីវី, ឥមេហិ តីហិ ឋានេហិ គារយ្ហោ.

‘‘តត្រ, គាមណិ, យ្វាយំ តបស្សី លូខជីវី អត្តានំ អាតាបេតិ បរិតាបេតិ, កុសលញ្ហិ ខោ ធម្មំ អធិគច្ឆតិ, ឧត្តរិ ច មនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសំ ន សច្ឆិករោតិ. អយំ, គាមណិ, តបស្សី លូខជីវី ទ្វីហិ ឋានេហិ គារយ្ហោ, ឯកេន ឋានេន បាសំសោ. កតមេហិ ទ្វីហិ ឋានេហិ គារយ្ហោ? អត្តានំ អាតាបេតិ បរិតាបេតីតិ, ឥមិនា បឋមេន ឋានេន គារយ្ហោ. ឧត្តរិ ច មនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសំ ន សច្ឆិករោតីតិ, ឥមិនា ទុតិយេន ឋានេន គារយ្ហោ. កតមេន ឯកេន ឋានេន បាសំសោ? កុសលញ្ហិ ខោ ធម្មំ អធិគច្ឆតីតិ, ឥមិនា ឯកេន ឋានេន បាសំសោ. អយំ, គាមណិ, តបស្សី លូខជីវី ឥមេហិ ទ្វីហិ ឋានេហិ គារយ្ហោ, ឥមិនា ឯកេន ឋានេន បាសំសោ.

‘‘តត្រ, គាមណិ, យ្វាយំ តបស្សី លូខជីវី អត្តានំ អាតាបេតិ បរិតាបេតិ, កុសលញ្ច ធម្មំ អធិគច្ឆតិ, ឧត្តរិ ច មនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសំ សច្ឆិករោតិ. អយំ, គាមណិ, តបស្សី លូខជីវី ឯកេន ឋានេន គារយ្ហោ, ទ្វីហិ ឋានេហិ បាសំសោ. កតមេន ឯកេន ឋានេន គារយ្ហោ? អត្តានំ អាតាបេតិ បរិតាបេតីតិ, ឥមិនា ឯកេន ឋានេន គារយ្ហោ. កតមេហិ ទ្វីហិ ឋានេហិ បាសំសោ? កុសលញ្ច ធម្មំ អធិគច្ឆតីតិ, ឥមិនា បឋមេន ឋានេន បាសំសោ. ឧត្តរិ ច មនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសំ សច្ឆិករោតីតិ, ឥមិនា ទុតិយេន ឋានេន បាសំសោ. អយំ, គាមណិ, តបស្សី លូខជីវី ឥមិនា ឯកេន ឋានេន គារយ្ហោ, ឥមេហិ ទ្វីហិ ឋានេហិ បាសំសោ.

‘‘តិស្សោ ឥមា, គាមណិ, សន្ទិដ្ឋិកា និជ្ជរា អកាលិកា ឯហិបស្សិកា ឱបនេយ្យិកា បច្ចត្តំ វេទិតព្ពា វិញ្ញូហិ. កតមា តិស្សោ? យំ រត្តោ រាគាធិករណំ អត្តព្យាពាធាយបិ ចេតេតិ, បរព្យាពាធាយបិ ចេតេតិ, ឧភយព្យាពាធាយបិ ចេតេតិ. រាគេ បហីនេ នេវត្តព្យាពាធាយ ចេតេតិ, ន បរព្យាពាធាយ ចេតេតិ, ន ឧភយព្យាពាធាយ ចេតេតិ. សន្ទិដ្ឋិកា និជ្ជរា អកាលិកា ឯហិបស្សិកា ឱបនេយ្យិកា បច្ចត្តំ វេទិតព្ពា វិញ្ញូហិ. យំ ទុដ្ឋោ ទោសាធិករណំ អត្តព្យាពាធាយបិ ចេតេតិ, បរព្យាពាធាយបិ ចេតេតិ, ឧភយព្យាពាធាយបិ ចេតេតិ. ទោសេ បហីនេ នេវត្តព្យាពាធាយ ចេតេតិ, ន បរព្យាពាធាយ ចេតេតិ, ន ឧភយព្យាពាធាយ ចេតេតិ. សន្ទិដ្ឋិកា និជ្ជរា អកាលិកា ឯហិបស្សិកា ឱបនេយ្យិកា បច្ចត្តំ វេទិតព្ពា វិញ្ញូហិ. យំ មូឡ្ហោ មោហាធិករណំ អត្តព្យាពាធាយបិ ចេតេតិ, បរព្យាពាធាយបិ ចេតេតិ, ឧភយព្យាពាធាយបិ ចេតេតិ. មោហេ បហីនេ នេវត្តព្យាពាធាយ ចេតេតិ, ន បរព្យាពាធាយ ចេតេតិ, ន ឧភយព្យាពាធាយ ចេតេតិ. សន្ទិដ្ឋិកា និជ្ជរា អកាលិកា ឯហិបស្សិកា ឱបនេយ្យិកា បច្ចត្តំ វេទិតព្ពា វិញ្ញូហិ. ឥមា ខោ, គាមណិ, តិស្សោ សន្ទិដ្ឋិកា និជ្ជរា អកាលិកា ឯហិបស្សិកា ឱបនេយ្យិកា បច្ចត្តំ វេទិតព្ពា វិញ្ញូហី’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, រាសិយោ គាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភន្តេ…បេ… ឧបាសកំ មំ ភគវា ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. ទ្វាទសមំ.

១៣. បាដលិយសុត្តំ

៣៦៥. ឯកំ សមយំ ភគវា កោលិយេសុ វិហរតិ ឧត្តរំ នាម [ឧត្តរកំ នាម (សី.)] កោលិយានំ និគមោ. អថ ខោ បាដលិយោ គាមណិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ បាដលិយោ គាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សុតំ មេតំ, ភន្តេ – ‘សមណោ គោតមោ មាយំ ជានាតី’តិ. យេ តេ, ភន្តេ, ឯវមាហំសុ – ‘សមណោ គោតមោ មាយំ ជានាតី’តិ, កច្ចិ តេ, ភន្តេ, ភគវតោ វុត្តវាទិនោ, ន ច ភគវន្តំ អភូតេន អព្ភាចិក្ខន្តិ, ធម្មស្ស ចានុធម្មំ ព្យាករោន្តិ, ន ច កោចិ សហធម្មិកោ វាទានុវាទោ គារយ្ហំ ឋានំ អាគច្ឆតិ? អនព្ភាចិក្ខិតុកាមា ហិ មយំ, ភន្តេ, ភគវន្ត’’ន្តិ. ‘‘យេ តេ, គាមណិ, ឯវមាហំសុ – ‘សមណោ គោតមោ មាយំ ជានាតី’តិ, វុត្តវាទិនោ ចេវ មេ, តេ ន ច មំ អភូតេន អព្ភាចិក្ខន្តិ, ធម្មស្ស ចានុធម្មំ ព្យាករោន្តិ, ន ច កោចិ សហធម្មិកោ វាទានុវាទោ គារយ្ហំ ឋានំ អាគច្ឆតីតិ, សច្ចំយេវ កិរ, ភោ, មយំ តេសំ សមណព្រាហ្មណានំ ន សទ្ទហាម – ‘សមណោ គោតមោ មាយំ ជានាតីតិ, សមណោ ខលុ ភោ គោតមោ មាយាវី’តិ. យោ នុ ខោ, គាមណិ, ឯវំ វទេតិ – ‘អហំ មាយំ ជានាមី’តិ, សោ ឯវំ វទេតិ – ‘អហំ មាយាវី’តិ. តថេវ តំ ភគវា ហោតិ, តថេវ តំ សុគត ហោតី’’តិ. តេន ហិ, គាមណិ, តញ្ញេវេត្ថ បដិបុច្ឆិស្សាមិ; យថា តេ ខមេយ្យ, តថា តំ ព្យាករេយ្យាសិ –

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, ជានាសិ ត្វំ កោលិយានំ លម្ពចូឡកេ ភដេ’’តិ? ‘‘ជានាមហំ, ភន្តេ, កោលិយានំ លម្ពចូឡកេ ភដេ’’តិ. ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, កិមត្ថិយា កោលិយានំ លម្ពចូឡកា ភដា’’តិ? ‘‘យេ ច, ភន្តេ, កោលិយានំ ចោរា តេ ច បដិសេធេតុំ, យានិ ច កោលិយានំ ទូតេយ្យានិ តានិ ច វហាតុំ [តានិ ច បហាតុំ (ស្យា. កំ.), តានិ ច យាតុំ (កត្ថចិ), តានិ ចាវហាតុំ (?)], ឯតទត្ថិយា, ភន្តេ, កោលិយានំ លម្ពចូឡកា ភដា’’តិ. ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, ជានាសិ ត្វំ កោលិយានំ លម្ពចូឡកេ ភដេ សីលវន្តេ វា តេ ទុស្សីលេ វា’’តិ? ‘‘ជានាមហំ, ភន្តេ, កោលិយានំ លម្ពចូឡកេ ភដេ ទុស្សីលេ បាបធម្មេ; យេ ច លោកេ ទុស្សីលា បាបធម្មា កោលិយានំ លម្ពចូឡកា ភដា តេសំ អញ្ញតរា’’តិ. ‘‘យោ នុ ខោ, គាមណិ, ឯវំ វទេយ្យ – ‘បាដលិយោ គាមណិ ជានាតិ កោលិយានំ លម្ពចូឡកេ ភដេ ទុស្សីលេ បាបធម្មេ, បាដលិយោបិ គាមណិ ទុស្សីលោ បាបធម្មោ’តិ, សម្មា នុ ខោ សោ វទមានោ វទេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ! អញ្ញេ, ភន្តេ, កោលិយានំ លម្ពចូឡកា ភដា, អញ្ញោហមស្មិ. អញ្ញថាធម្មា កោលិយានំ លម្ពចូឡកា ភដា, អញ្ញថាធម្មោហមស្មី’’តិ. ‘‘ត្វញ្ហិ នាម, គាមណិ, លច្ឆសិ – ‘បាដលិយោ គាមណិ ជានាតិ កោលិយានំ លម្ពចូឡកេ ភដេ ទុស្សីលេ បាបធម្មេ, ន ច បាដលិយោ គាមណិ ទុស្សីលោ បាបធម្មោ’តិ, កស្មា តថាគតោ ន លច្ឆតិ – ‘តថាគតោ មាយំ ជានាតិ, ន ច តថាគតោ មាយាវី’តិ? មាយំ ចាហំ, គាមណិ, បជានាមិ, មាយាយ ច វិបាកំ, យថាបដិបន្នោ ច មាយាវី កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ តញ្ច បជានាមិ’’.

‘‘បាណាតិបាតំ ចាហំ, គាមណិ, បជានាមិ, បាណាតិបាតស្ស ច វិបាកំ, យថាបដិបន្នោ ច បាណាតិបាតី កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ តញ្ច បជានាមិ. អទិន្នាទានំ ចាហំ, គាមណិ, បជានាមិ, អទិន្នាទានស្ស ច វិបាកំ, យថាបដិបន្នោ ច អទិន្នាទាយី កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ តញ្ច បជានាមិ. កាមេសុមិច្ឆាចារំ ចាហំ, គាមណិ, បជានាមិ, កាមេសុមិច្ឆាចារស្ស ច វិបាកំ, យថាបដិបន្នោ ច កាមេសុមិច្ឆាចារី កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ តញ្ច បជានាមិ. មុសាវាទំ ចាហំ, គាមណិ, បជានាមិ, មុសាវាទស្ស ច វិបាកំ, យថាបដិបន្នោ ច មុសាវាទី កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ តញ្ច បជានាមិ. បិសុណវាចំ ចាហំ, គាមណិ, បជានាមិ, បិសុណវាចាយ ច វិបាកំ, យថាបដិបន្នោ ច បិសុណវាចោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ តញ្ច បជានាមិ. ផរុសវាចំ ចាហំ, គាមណិ, បជានាមិ, ផរុសវាចាយ ច វិបាកំ, យថាបដិបន្នោ ច ផរុសវាចោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ តញ្ច បជានាមិ. សម្ផប្បលាបំ ចាហំ, គាមណិ, បជានាមិ, សម្ផប្បលាបស្ស ច វិបាកំ, យថាបដិបន្នោ ច សម្ផប្បលាបី កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ តញ្ច បជានាមិ. អភិជ្ឈំ ចាហំ, គាមណិ, បជានាមិ, អភិជ្ឈាយ ច វិបាកំ, យថាបដិបន្នោ ច អភិជ្ឈាលុ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ តញ្ច បជានាមិ. ព្យាបាទបទោសំ ចាហំ, គាមណិ, បជានាមិ, ព្យាបាទបទោសស្ស ច វិបាកំ, យថាបដិបន្នោ ច ព្យាបន្នចិត្តោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ តញ្ច បជានាមិ. មិច្ឆាទិដ្ឋិំ ចាហំ, គាមណិ, បជានាមិ, មិច្ឆាទិដ្ឋិយា ច វិបាកំ, យថាបដិបន្នោ ច មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ តញ្ច បជានាមិ.

‘‘សន្តិ ហិ, គាមណិ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘យោ កោចិ បាណមតិបាតេតិ, សព្ពោ សោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ បដិសំវេទយតិ. យោ កោចិ អទិន្នំ អាទិយតិ, សព្ពោ សោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ បដិសំវេទយតិ. យោ កោចិ កាមេសុ មិច្ឆា ចរតិ, សព្ពោ សោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ បដិសំវេទយតិ. យោ កោចិ មុសា ភណតិ, សព្ពោ សោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ បដិសំវេទយតី’’’តិ.

‘‘ទិស្សតិ ខោ បន, គាមណិ, ឥធេកច្ចោ មាលី កុណ្ឌលី សុន្ហាតោ [សុនហាតោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] សុវិលិត្តោ កប្បិតកេសមស្សុ ឥត្ថិកាមេហិ រាជា មញ្ញេ បរិចារេន្តោ. តមេនំ ឯវមាហំសុ – ‘អម្ភោ! អយំ បុរិសោ កិំ អកាសិ មាលី កុណ្ឌលី សុន្ហាតោ សុវិលិត្តោ កប្បិតកេសមស្សុ ឥត្ថិកាមេហិ រាជា មញ្ញេ បរិចារេតី’តិ? តមេនំ ឯវមាហំសុ – ‘អម្ភោ! អយំ បុរិសោ រញ្ញោ បច្ចត្ថិកំ បសយ្ហ ជីវិតា វោរោបេសិ. តស្ស រាជា អត្តមនោ អភិហារមទាសិ. តេនាយំ បុរិសោ មាលី កុណ្ឌលី សុន្ហាតោ សុវិលិត្តោ កប្បិតកេសមស្សុ, ឥត្ថិកាមេហិ រាជា មញ្ញេ បរិចារេតី’’’តិ.

‘‘ទិស្សតិ ខោ, គាមណិ, ឥធេកច្ចោ ទឡ្ហាយ រជ្ជុយា បច្ឆាពាហំ គាឡ្ហពន្ធនំ ពន្ធិត្វា ខុរមុណ្ឌំ ករិត្វា ខរស្សរេន បណវេន រថិយាយ រថិយំ [រថិកាយ រថិកំ (សី.)] សិង្ឃាដកេន សិង្ឃាដកំ បរិនេត្វា, ទក្ខិណេន ទ្វារេន និក្ខាមេត្វា, ទក្ខិណតោ នគរស្ស សីសំ ឆិជ្ជមានោ. តមេនំ ឯវមាហំសុ – ‘អម្ភោ! អយំ បុរិសោ កិំ អកាសិ, ទឡ្ហាយ រជ្ជុយា បច្ឆាពាហំ គាឡ្ហពន្ធនំ ពន្ធិត្វា ខុរមុណ្ឌំ ករិត្វា ខរស្សរេន បណវេន រថិយាយ រថិយំ សិង្ឃាដកេន សិង្ឃាដកំ បរិនេត្វា ទក្ខិណេន ទ្វារេន និក្ខាមេត្វា ទក្ខិណតោ នគរស្ស សីសំ ឆិន្ទតី’តិ [ឆិជ្ជតីតិ (កត្ថចិ)]? តមេនំ ឯវមាហំសុ – ‘អម្ភោ! អយំ បុរិសោ រាជវេរី ឥត្ថិំ វា បុរិសំ វា ជីវិតា វោរោបេសិ, តេន នំ រាជានោ គហេត្វា ឯវរូបំ កម្មការណំ ការេន្តី’’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, អបិ នុ តេ ឯវរូបំ ទិដ្ឋំ វា សុតំ វា’’តិ? ‘‘ទិដ្ឋញ្ច នោ, ភន្តេ, សុតញ្ច សុយ្យិស្សតិ ចា’’តិ. ‘‘តត្រ, គាមណិ, យេ តេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘យោ កោចិ បាណមតិបាតេតិ, សព្ពោ សោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ បដិសំវេទយតី’តិ, សច្ចំ វា តេ អាហំសុ មុសា វា’’តិ? ‘‘មុសា, ភន្តេ’’. ‘‘យេ បន តេ តុច្ឆំ មុសា វិលបន្តិ, សីលវន្តោ វា តេ ទុស្សីលា វា’’តិ? ‘‘ទុស្សីលា, ភន្តេ’’. ‘‘យេ បន តេ ទុស្សីលា បាបធម្មា មិច្ឆាបដិបន្នា វា តេ សម្មាបដិបន្នា វា’’តិ? ‘‘មិច្ឆាបដិបន្នា, ភន្តេ’’. ‘‘យេ បន តេ មិច្ឆាបដិបន្នា មិច្ឆាទិដ្ឋិកា វា តេ សម្មាទិដ្ឋិកា វា’’តិ? ‘‘មិច្ឆាទិដ្ឋិកា, ភន្តេ’’. ‘‘យេ បន តេ មិច្ឆាទិដ្ឋិកា កល្លំ នុ តេសុ បសីទិតុ’’ន្តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘ទិស្សតិ ខោ បន, គាមណិ, ឥធេកច្ចោ មាលី កុណ្ឌលី…បេ… ឥត្ថិកាមេហិ រាជា មញ្ញេ បរិចារេន្តោ. តមេនំ ឯវមាហំសុ – ‘អម្ភោ! អយំ បុរិសោ កិំ អកាសិ មាលី កុណ្ឌលី…បេ… ឥត្ថិកាមេហិ រាជា មញ្ញេ បរិចារេតី’តិ? តមេនំ ឯវមាហំសុ – ‘អម្ភោ! អយំ បុរិសោ រញ្ញោ បច្ចត្ថិកស្ស បសយ្ហ រតនំ អហាសិ [បសយ្ហ អទិន្នំ រតនំ អាទិយិ (ក.)]. តស្ស រាជា អត្តមនោ អភិហារមទាសិ. តេនាយំ បុរិសោ មាលី កុណ្ឌលី…បេ… ឥត្ថិកាមេហិ រាជា មញ្ញេ បរិចារេតី’’’តិ.

‘‘ទិស្សតិ ខោ, គាមណិ, ឥធេកច្ចោ ទឡ្ហាយ រជ្ជុយា…បេ… ទក្ខិណតោ នគរស្ស សីសំ ឆិជ្ជមានោ តមេនំ ឯវមាហំសុ – ‘អម្ភោ! អយំ បុរិសោ កិំ អកាសិ ទឡ្ហាយ រជ្ជុយា…បេ… ទក្ខិណតោ នគរស្ស សីសំ ឆិន្ទតី’តិ? តមេនំ ឯវមាហំសុ – ‘អម្ភោ! អយំ បុរិសោ គាមា វា អរញ្ញា វា អទិន្នំ ថេយ្យសង្ខាតំ អាទិយិ. តេន នំ រាជានោ គហេត្វា ឯវរូបំ កម្មការណំ ការេន្តី’តិ. តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, អបិ នុ តេ ឯវរូបំ ទិដ្ឋំ វា សុតំ វា’’តិ? ‘‘ទិដ្ឋញ្ច នោ, ភន្តេ, សុតញ្ច សុយ្យិស្សតិ ចា’’តិ. ‘‘តត្រ, គាមណិ, យេ តេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘យោ កោចិ អទិន្នំ អាទិយតិ, សព្ពោ សោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ បដិសំវេទយតី’តិ, សច្ចំ វា តេ អាហំសុ មុសា វាតិ…បេ… កល្លំ នុ តេសុ បសីទិតុ’’ន្តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘ទិស្សតិ ខោ បន, គាមណិ, ឥធេកច្ចោ មាលី កុណ្ឌលី…បេ… ឥត្ថិកាមេហិ រាជា មញ្ញេ បរិចារេន្តោ. តមេនំ ឯវមាហំសុ – ‘អម្ភោ! អយំ បុរិសោ កិំ អកាសិ មាលី កុណ្ឌលី…បេ… ឥត្ថិកាមេហិ រាជា មញ្ញេ បរិចារេតី’តិ? តមេនំ ឯវមាហំសុ – ‘អម្ភោ! អយំ បុរិសោ រញ្ញោ បច្ចត្ថិកស្ស ទារេសុ ចារិត្តំ អាបជ្ជិ. តស្ស រាជា អត្តមនោ អភិហារមទាសិ. តេនាយំ បុរិសោ មាលី កុណ្ឌលី…បេ… ឥត្ថិកាមេហិ រាជា មញ្ញេ បរិចារេតី’’’តិ.

‘‘ទិស្សតិ ខោ, គាមណិ, ឥធេកច្ចោ ទឡ្ហាយ រជ្ជុយា…បេ… ទក្ខិណតោ នគរស្ស សីសំ ឆិជ្ជមានោ. តមេនំ ឯវមាហំសុ – ‘អម្ភោ! អយំ បុរិសោ កិំ អកាសិ ទឡ្ហាយ រជ្ជុយា…បេ… ទក្ខិណតោ នគរស្ស សីសំ ឆិន្ទតី’តិ? តមេនំ ឯវមាហំសុ – ‘អម្ភោ! អយំ បុរិសោ កុលិត្ថីសុ កុលកុមារីសុ ចារិត្តំ អាបជ្ជិ, តេន នំ រាជានោ គហេត្វា ឯវរូបំ កម្មការណំ ការេន្តី’តិ. តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, អបិ នុ តេ ឯវរូបំ ទិដ្ឋំ វា សុតំ វា’’តិ? ‘‘ទិដ្ឋញ្ច នោ, ភន្តេ, សុតញ្ច សុយ្យិស្សតិ ចា’’តិ. ‘‘តត្រ, គាមណិ, យេ តេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘យោ កោចិ កាមេសុ មិច្ឆា ចរតិ, សព្ពោ សោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ បដិសំវេទយតី’តិ, សច្ចំ វា តេ អាហំសុ មុសា វាតិ…បេ… កល្លំ នុ តេសុ បសីទិតុ’’ន្តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘ទិស្សតិ ខោ បន, គាមណិ, ឥធេកច្ចោ មាលី កុណ្ឌលី សុន្ហាតោ សុវិលិត្តោ កប្បិតកេសមស្សុ ឥត្ថិកាមេហិ រាជា មញ្ញេ បរិចារេន្តោ. តមេនំ ឯវមាហំសុ – ‘អម្ភោ! អយំ បុរិសោ កិំ អកាសិ មាលី កុណ្ឌលី សុន្ហាតោ សុវិលិត្តោ កប្បិតកេសមស្សុ ឥត្ថិកាមេហិ រាជា មញ្ញេ បរិចារេតី’តិ? តមេនំ ឯវមាហំសុ – ‘អម្ភោ! អយំ បុរិសោ រាជានំ មុសាវាទេន ហាសេសិ. តស្ស រាជា អត្តមនោ អភិហារមទាសិ. តេនាយំ បុរិសោ មាលី កុណ្ឌលី សុន្ហាតោ សុវិលិត្តោ កប្បិតកេសមស្សុ ឥត្ថិកាមេហិ រាជា មញ្ញេ បរិចារេតី’’’តិ.

‘‘ទិស្សតិ ខោ, គាមណិ, ឥធេកច្ចោ ទឡ្ហាយ រជ្ជុយា បច្ឆាពាហំ គាឡ្ហពន្ធនំ ពន្ធិត្វា ខុរមុណ្ឌំ ករិត្វា ខរស្សរេន បណវេន រថិយាយ រថិយំ សិង្ឃាដកេន សិង្ឃាដកំ បរិនេត្វា ទក្ខិណេន ទ្វារេន និក្ខាមេត្វា ទក្ខិណតោ នគរស្ស សីសំ ឆិជ្ជមានោ. តមេនំ ឯវមាហំសុ – ‘អម្ភោ! អយំ បុរិសោ កិំ អកាសិ ទឡ្ហាយ រជ្ជុយា បច្ឆាពាហំ គាឡ្ហពន្ធនំ ពន្ធិត្វា ខុរមុណ្ឌំ ករិត្វា ខរស្សរេន បណវេន រថិយាយ រថិយំ សិង្ឃាដកេន សិង្ឃាដកំ បរិនេត្វា, ទក្ខិណេន ទ្វារេន និក្ខាមេត្វា, ទក្ខិណតោ នគរស្ស សីសំ ឆិន្ទតី’តិ? តមេនំ ឯវមាហំសុ – ‘អម្ភោ! អយំ បុរិសោ គហបតិស្ស វា គហបតិបុត្តស្ស វា មុសាវាទេន អត្ថំ ភញ្ជិ, តេន នំ រាជានោ គហេត្វា ឯវរូបំ កម្មការណំ ការេន្តី’តិ. តំ កិំ មញ្ញសិ, គាមណិ, អបិ នុ តេ ឯវរូបំ ទិដ្ឋំ វា សុតំ វា’’តិ? ‘‘ទិដ្ឋញ្ច នោ, ភន្តេ, សុតញ្ច សុយ្យិស្សតិ ចា’’តិ. ‘‘តត្រ, គាមណិ, យេ តេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘យោ កោចិ មុសា ភណតិ, សព្ពោ សោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ បដិសំវេទយតី’តិ, សច្ចំ វា តេ អាហំសុ មុសា វា’’តិ? ‘‘មុសា, ភន្តេ’’. ‘‘យេ បន តេ តុច្ឆំ មុសា វិលបន្តិ សីលវន្តោ វា តេ ទុស្សីលា វា’’តិ? ‘‘ទុស្សីលា, ភន្តេ’’. ‘‘យេ បន តេ ទុស្សីលា បាបធម្មា មិច្ឆាបដិបន្នា វា តេ សម្មាបដិបន្នា វា’’តិ? ‘‘មិច្ឆាបដិបន្នា, ភន្តេ’’. ‘‘យេ បន តេ មិច្ឆាបដិបន្នា មិច្ឆាទិដ្ឋិកា វា តេ សម្មាទិដ្ឋិកា វា’’តិ? ‘‘មិច្ឆាទិដ្ឋិកា, ភន្តេ’’. ‘‘យេ បន តេ មិច្ឆាទិដ្ឋិកា កល្លំ នុ តេសុ បសីទិតុ’’ន្តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ, អព្ភុតំ, ភន្តេ! អត្ថិ មេ, ភន្តេ, អាវសថាគារំ. តត្ថ អត្ថិ មញ្ចកានិ, អត្ថិ អាសនានិ, អត្ថិ ឧទកមណិកោ, អត្ថិ តេលប្បទីបោ. តត្ថ យោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា វាសំ ឧបេតិ, តេនាហំ យថាសត្តិ យថាពលំ សំវិភជាមិ. ភូតបុព្ពំ, ភន្តេ, ចត្តារោ សត្ថារោ នានាទិដ្ឋិកា នានាខន្តិកា នានារុចិកា, តស្មិំ អាវសថាគារេ វាសំ ឧបគច្ឆុំ’’.

‘‘ឯកោ សត្ថា ឯវំវាទី ឯវំទិដ្ឋិ – ‘នត្ថិ ទិន្នំ, នត្ថិ យិដ្ឋំ, នត្ថិ ហុតំ, នត្ថិ សុកតទុក្កដានំ កម្មានំ ផលំ វិបាកោ. នត្ថិ អយំ លោកោ, នត្ថិ បរោ លោកោ, នត្ថិ មាតា, នត្ថិ បិតា, នត្ថិ សត្តា ឱបបាតិកា, នត្ថិ លោកេ សមណព្រាហ្មណា សម្មគ្គតា សម្មាបដិបន្នា យេ ឥមញ្ច លោកំ បរញ្ច លោកំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេន្តី’’’តិ.

‘‘ឯកោ សត្ថា ឯវំវាទី ឯវំទិដ្ឋិ – ‘អត្ថិ ទិន្នំ, អត្ថិ យិដ្ឋំ, អត្ថិ ហុតំ, អត្ថិ សុកតទុក្កដានំ កម្មានំ ផលំ វិបាកោ, អត្ថិ អយំ លោកោ, អត្ថិ បរោ លោកោ, អត្ថិ មាតា, អត្ថិ បិតា, អត្ថិ សត្តា ឱបបាតិកា, អត្ថិ លោកេ សមណព្រាហ្មណា សម្មគ្គតា សម្មាបដិបន្នា, យេ ឥមញ្ច លោកំ បរញ្ច លោកំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេន្តី’’’តិ.

‘‘ឯកោ សត្ថា ឯវំវាទី ឯវំទិដ្ឋិ – ‘ករោតោ ការយតោ, ឆិន្ទតោ ឆេទាបយតោ, បចតោ បាចាបយតោ, សោចយតោ សោចាបយតោ, កិលមតោ កិលមាបយតោ, ផន្ទតោ ផន្ទាបយតោ, បាណមតិបាតយតោ, អទិន្នំ អាទិយតោ, សន្ធិំ ឆិន្ទតោ, និល្លោបំ ហរតោ, ឯកាគារិកំ ករោតោ, បរិបន្ថេ តិដ្ឋតោ, បរទារំ គច្ឆតោ, មុសា ភណតោ, ករោតោ ន ករីយតិ បាបំ. ខុរបរិយន្តេន ចេបិ ចក្កេន យោ ឥមិស្សា បថវិយា បាណេ ឯកំ មំសខលំ ឯកំ មំសបុញ្ជំ ករេយ្យ, នត្ថិ តតោនិទានំ បាបំ, នត្ថិ បាបស្ស អាគមោ. ទក្ខិណំ ចេបិ គង្គាយ តីរំ គច្ឆេយ្យ ហនន្តោ ឃាតេន្តោ ឆិន្ទន្តោ ឆេទាបេន្តោ បចន្តោ បាចាបេន្តោ, នត្ថិ តតោនិទានំ បាបំ, នត្ថិ បាបស្ស អាគមោ. ឧត្តរំ ចេបិ គង្គាយ តីរំ គច្ឆេយ្យ ទទន្តោ ទាបេន្តោ យជន្តោ យជាបេន្តោ, នត្ថិ តតោនិទានំ បុញ្ញំ, នត្ថិ បុញ្ញស្ស អាគមោ. ទានេន ទមេន សំយមេន សច្ចវជ្ជេន នត្ថិ បុញ្ញំ, នត្ថិ បុញ្ញស្ស អាគមោ’’’តិ.

‘‘ឯកោ សត្ថា ឯវំវាទី ឯវំទិដ្ឋិ – ‘ករោតោ ការយតោ, ឆិន្ទតោ ឆេទាបយតោ, បចតោ បាចាបយតោ, សោចយតោ សោចាបយតោ, កិលមតោ កិលមាបយតោ, ផន្ទតោ ផន្ទាបយតោ, បាណមតិបាតយតោ, អទិន្នំ អាទិយតោ, សន្ធិំ ឆិន្ទតោ, និល្លោបំ ហរតោ, ឯកាគារិកំ ករោតោ, បរិបន្ថេ តិដ្ឋតោ, បរទារំ គច្ឆតោ, មុសា ភណតោ, ករោតោ ករីយតិ បាបំ. ខុរបរិយន្តេន ចេបិ ចក្កេន យោ ឥមិស្សា បថវិយា បាណេ ឯកំ មំសខលំ ឯកំ មំសបុញ្ជំ ករេយ្យ, អត្ថិ តតោនិទានំ បាបំ, អត្ថិ បាបស្ស អាគមោ. ទក្ខិណំ ចេបិ គង្គាយ តីរំ គច្ឆេយ្យ ហនន្តោ ឃាតេន្តោ ឆិន្ទន្តោ ឆេទាបេន្តោ បចន្តោ បាចាបេន្តោ, អត្ថិ តតោនិទានំ បាបំ, អត្ថិ បាបស្ស អាគមោ. ឧត្តរំ ចេបិ គង្គាយ តីរំ គច្ឆេយ្យ ទទន្តោ ទាបេន្តោ, យជន្តោ យជាបេន្តោ, អត្ថិ តតោនិទានំ បុញ្ញំ, អត្ថិ បុញ្ញស្ស អាគមោ. ទានេន ទមេន សំយមេន សច្ចវជ្ជេន អត្ថិ បុញ្ញំ, អត្ថិ បុញ្ញស្ស អាគមោ’’’តិ.

‘‘តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, អហុទេវ កង្ខា, អហុ វិចិកិច្ឆា – ‘កោសុ នាម ឥមេសំ ភវតំ សមណព្រាហ្មណានំ សច្ចំ អាហ, កោ មុសា’’’តិ?

‘‘អលញ្ហិ តេ, គាមណិ, កង្ខិតុំ, អលំ វិចិកិច្ឆិតុំ. កង្ខនីយេ ច បន តេ ឋានេ វិចិកិច្ឆា ឧប្បន្នា’’តិ. ‘‘ឯវំ បសន្នោហំ, ភន្តេ, ភគវតិ. បហោតិ មេ ភគវា តថា ធម្មំ ទេសេតុំ យថាហំ ឥមំ កង្ខាធម្មំ បជហេយ្យ’’ន្តិ.

‘‘អត្ថិ, គាមណិ, ធម្មសមាធិ. តត្រ ចេ ត្វំ ចិត្តសមាធិំ បដិលភេយ្យាសិ. ឯវំ ត្វំ ឥមំ កង្ខាធម្មំ បជហេយ្យាសិ. កតមោ ច, គាមណិ, ធម្មសមាធិ? ឥធ, គាមណិ, អរិយសាវកោ បាណាតិបាតំ បហាយ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ, អទិន្នាទានំ បហាយ អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារំ បហាយ កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ ហោតិ, មុសាវាទំ បហាយ មុសាវាទា បដិវិរតោ ហោតិ, បិសុណំ វាចំ បហាយ បិសុណាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ, ផរុសំ វាចំ បហាយ ផរុសាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ, សម្ផប្បលាបំ បហាយ សម្ផប្បលាបា បដិវិរតោ ហោតិ, អភិជ្ឈំ បហាយ អនភិជ្ឈាលុ ហោតិ, ព្យាបាទបទោសំ បហាយ អព្យាបន្នចិត្តោ ហោតិ, មិច្ឆាទិដ្ឋិំ បហាយ សម្មាទិដ្ឋិកោ ហោតិ.

‘‘ស ខោ សោ, គាមណិ, អរិយសាវកោ ឯវំ វិគតាភិជ្ឈោ វិគតព្យាបាទោ អសម្មូឡ្ហោ សម្បជានោ បដិស្សតោ មេត្តាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ, តថា តតិយំ, តថា ចតុត្ថំ, ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ មេត្តាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន ផរិត្វា វិហរតិ. សោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘យ្វាយំ សត្ថា ឯវំវាទី ឯវំទិដ្ឋិ – នត្ថិ ទិន្នំ, នត្ថិ យិដ្ឋំ, នត្ថិ ហុតំ, នត្ថិ សុកតទុក្កដានំ កម្មានំ ផលំ វិបាកោ, នត្ថិ អយំ លោកោ, នត្ថិ បរោ លោកោ, នត្ថិ មាតា, នត្ថិ បិតា, នត្ថិ សត្តា ឱបបាតិកា, នត្ថិ លោកេ សមណព្រាហ្មណា, សម្មគ្គតា សម្មាបដិបន្នា យេ ឥមញ្ច លោកំ បរញ្ច លោកំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេន្តី’តិ. ‘សចេ តស្ស ភោតោ សត្ថុនោ សច្ចំ វចនំ, អបណ្ណកតាយ មយ្ហំ, យ្វាហំ [យោហំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ន កិញ្ចិ [កញ្ចិ (?)] ព្យាពាធេមិ តសំ វា ថាវរំ វា? ឧភយមេត្ថ [ឧភយត្ថ មេ (?) ម. និ. ២.៩៥ បាឡិយា សំសន្ទេតព្ពំ] កដគ្គាហោ, យំ ចម្ហិ កាយេន សំវុតោ វាចាយ សំវុតោ មនសា សំវុតោ, យញ្ច កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជិស្សាមី’តិ [បរំ មរណា ន ឧបបជ្ជិស្សាមីតិ (?)]. តស្ស បាមោជ្ជំ ជាយតិ. បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ. បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ. បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទយតិ. សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. អយំ ខោ, គាមណិ, ធម្មសមាធិ. តត្រ ចេ ត្វំ ចិត្តសមាធិំ បដិលភេយ្យាសិ, ឯវំ ត្វំ ឥមំ កង្ខាធម្មំ បជហេយ្យាសិ.

‘‘ស ខោ សោ, គាមណិ, អរិយសាវកោ ឯវំ វិគតាភិជ្ឈោ វិគតព្យាបាទោ អសម្មូឡ្ហោ សម្បជានោ បដិស្សតោ មេត្តាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ, តថា តតិយំ, តថា ចតុត្ថំ, ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ មេត្តាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន ផរិត្វា វិហរតិ. សោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘យ្វាយំ សត្ថា ឯវំវាទី ឯវំទិដ្ឋិ – អត្ថិ ទិន្នំ, អត្ថិ យិដ្ឋំ, អត្ថិ ហុតំ, អត្ថិ សុកតទុក្កដានំ កម្មានំ ផលំ វិបាកោ, អត្ថិ អយំ លោកោ, អត្ថិ បរោ លោកោ, អត្ថិ មាតា, អត្ថិ បិតា, អត្ថិ សត្តា ឱបបាតិកា, អត្ថិ លោកេ សមណព្រាហ្មណា, សម្មគ្គតា សម្មាបដិបន្នា យេ ឥមញ្ច លោកំ បរញ្ច លោកំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេន្តី’តិ. ‘សចេ តស្ស ភោតោ សត្ថុនោ សច្ចំ វចនំ, អបណ្ណកតាយ មយ្ហំ, យ្វាហំ ន កិញ្ចិ ព្យាពាធេមិ តសំ វា ថាវរំ វា? ឧភយមេត្ថ កដគ្គាហោ, យំ ចម្ហិ កាយេន សំវុតោ វាចាយ សំវុតោ មនសា សំវុតោ, យញ្ច កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជិស្សាមី’តិ. តស្ស បាមោជ្ជំ ជាយតិ. បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ. បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ. បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទយតិ. សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. អយំ ខោ, គាមណិ, ធម្មសមាធិ. តត្រ ចេ ត្វំ ចិត្តសមាធិំ បដិលភេយ្យាសិ, ឯវំ ត្វំ ឥមំ កង្ខាធម្មំ បជហេយ្យាសិ.

‘‘ស ខោ សោ, គាមណិ, អរិយសាវកោ ឯវំ វិគតាភិជ្ឈោ វិគតព្យាបាទោ អសម្មូឡ្ហោ សម្បជានោ បដិស្សតោ មេត្តាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ, តថា តតិយំ, តថា ចតុត្ថំ, ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ មេត្តាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន ផរិត្វា វិហរតិ. សោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘យ្វាយំ សត្ថា ឯវំវាទី ឯវំទិដ្ឋិ – ករោតោ ការយតោ, ឆិន្ទតោ ឆេទាបយតោ, បចតោ បាចាបយតោ, សោចយតោ សោចាបយតោ, កិលមតោ កិលមាបយតោ, ផន្ទតោ ផន្ទាបយតោ, បាណមតិបាតយតោ, អទិន្នំ អាទិយតោ, សន្ធិំ ឆិន្ទតោ, និល្លោបំ ហរតោ, ឯកាគារិកំ ករោតោ, បរិបន្ថេ តិដ្ឋតោ, បរទារំ គច្ឆតោ, មុសា ភណតោ, ករោតោ ន ករីយតិ បាបំ. ខុរបរិយន្តេន ចេបិ ចក្កេន យោ ឥមិស្សា បថវិយា បាណេ ឯកំ មំសខលំ ឯកំ មំសបុញ្ជំ ករេយ្យ, នត្ថិ តតោនិទានំ បាបំ, នត្ថិ បាបស្ស អាគមោ. ទក្ខិណញ្ចេបិ គង្គាយ តីរំ គច្ឆេយ្យ ហនន្តោ ឃាតេន្តោ ឆិន្ទន្តោ ឆេទាបេន្តោ បចន្តោ បាចាបេន្តោ, នត្ថិ តតោនិទានំ បាបំ, នត្ថិ បាបស្ស អាគមោ. ឧត្តរញ្ចេបិ គង្គាយ តីរំ គច្ឆេយ្យ ទទន្តោ ទាបេន្តោ, យជន្តោ យជាបេន្តោ, នត្ថិ តតោនិទានំ បុញ្ញំ, នត្ថិ បុញ្ញស្ស អាគមោ. ទានេន ទមេន សំយមេន សច្ចវជ្ជេន នត្ថិ បុញ្ញំ, នត្ថិ បុញ្ញស្ស អាគមោ’តិ. ‘សចេ តស្ស ភោតោ សត្ថុនោ សច្ចំ វចនំ, អបណ្ណកតាយ មយ្ហំ, យ្វាហំ ន កិញ្ចិ ព្យាពាធេមិ តសំ វា ថាវរំ វា? ឧភយមេត្ថ កដគ្គាហោ, យំ ចម្ហិ កាយេន សំវុតោ វាចាយ សំវុតោ មនសា សំវុតោ, យញ្ច កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជិស្សាមី’តិ [បរំ មរណា ន ឧបបជ្ជិស្សាមីតិ (?)]. តស្ស បាមោជ្ជំ ជាយតិ. បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ. បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ. បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទយតិ. សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. អយំ ខោ, គាមណិ, ធម្មសមាធិ តត្រ ចេ ត្វំ ចិត្តសមាធិំ បដិលភេយ្យាសិ, ឯវំ ត្វំ ឥមំ កង្ខាធម្មំ បជហេយ្យាសិ.

‘‘ស ខោ សោ, គាមណិ, អរិយសាវកោ ឯវំ វិគតាភិជ្ឈោ វិគតព្យាបាទោ អសម្មូឡ្ហោ សម្បជានោ បដិស្សតោ មេត្តាសហគតេ ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ, តថា តតិយំ, តថា ចតុត្ថំ, ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ មេត្តាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន ផរិត្វា វិហរតិ. សោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘យ្វាយំ សត្ថា ឯវំវាទី ឯវំទិដ្ឋិ – ករោតោ ការយតោ, ឆិន្ទតោ ឆេទាបយតោ, បចតោ បាចាបយតោ, សោចយតោ សោចាបយតោ, កិលមតោ កិលមាបយតោ, ផន្ទតោ ផន្ទាបយតោ, បាណមតិបាតយតោ, អទិន្នំ អាទិយតោ, សន្ធិំ ឆិន្ទតោ, និល្លោបំ ហរតោ, ឯកាគារិកំ ករោតោ, បរិបន្ថេ តិដ្ឋតោ, បរទារំ គច្ឆតោ, មុសា ភណតោ, ករោតោ ករីយតិ បាបំ. ខុរបរិយន្តេន ចេបិ ចក្កេន យោ ឥមិស្សា បថវិយា បាណេ ឯកំ មំសខលំ ឯកំ មំសបុញ្ជំ ករេយ្យ, អត្ថិ តតោនិទានំ បាបំ, អត្ថិ បាបស្ស អាគមោ. ទក្ខិណញ្ចេបិ គង្គាយ តីរំ គច្ឆេយ្យ ហនន្តោ ឃាតេន្តោ ឆិន្ទន្តោ ឆេទាបេន្តោ បចន្តោ បាចាបេន្តោ, អត្ថិ តតោនិទានំ បាបំ, អត្ថិ បាបស្ស អាគមោ. ឧត្តរញ្ចេបិ គង្គាយ តីរំ គច្ឆេយ្យ ទទន្តោ ទាបេន្តោ, យជន្តោ យជាបេន្តោ, អត្ថិ តតោនិទានំ បុញ្ញំ, អត្ថិ បុញ្ញស្ស អាគមោ. ទានេន ទមេន សំយមេន សច្ចវជ្ជេន អត្ថិ បុញ្ញំ អត្ថិ បុញ្ញស្ស អាគមោតិ. សចេ តស្ស ភោតោ សត្ថុនោ សច្ចំ វចនំ, អបណ្ណកតាយ មយ្ហំ, យ្វាហំ ន កិញ្ចិ ព្យាពាធេមិ តសំ វា ថាវរំ វា? ឧភយមេត្ថ កដគ្គាហោ, យំ ចម្ហិ កាយេន សំវុតោ វាចាយ សំវុតោ មនសា សំវុតោ, យញ្ច កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជិស្សាមី’តិ. តស្ស បាមោជ្ជំ ជាយតិ. បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ. បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ. បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទយតិ. សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. អយំ ខោ, គាមណិ, ធម្មសមាធិ. តត្រ ចេ ត្វំ ចិត្តសមាធិំ បដិលភេយ្យាសិ, ឯវំ ត្វំ ឥមំ កង្ខាធម្មំ បជហេយ្យាសិ.

‘‘ស ខោ សោ, គាមណិ, អរិយសាវកោ ឯវំ វិគតាភិជ្ឈោ វិគតព្យាបាទោ អសម្មូឡ្ហោ សម្បជានោ បដិស្សតោ ករុណាសហគតេ ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ…បេ… មុទិតាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ…បេ….

‘‘ស ខោ សោ, គាមណិ, អរិយសាវកោ ឯវំ វិគតាភិជ្ឈោ វិគតព្យាបាទោ អសម្មូឡ្ហោ សម្បជានោ បដិស្សតោ ឧបេក្ខាសហគតេ ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ, តថា តតិយំ, តថា ចតុត្ថំ, ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ ឧបេក្ខាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន ផរិត្វា វិហរតិ. សោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘យ្វាយំ សត្ថា ឯវំវាទី ឯវំទិដ្ឋិ – នត្ថិ ទិន្នំ, នត្ថិ យិដ្ឋំ, នត្ថិ ហុតំ នត្ថិ សុកតទុក្កដានំ កម្មានំ ផលំ វិបាកោ, នត្ថិ អយំ លោកោ នត្ថិ បរោ លោកោ, នត្ថិ មាតា នត្ថិ បិតា នត្ថិ សត្តា ឱបបាតិកា, នត្ថិ លោកេ សមណព្រាហ្មណា សម្មគ្គតា សម្មាបដិបន្នា យេ ឥមញ្ច លោកំ បរញ្ច លោកំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេន្តីតិ. សចេ តស្ស ភោតោ សត្ថុនោ សច្ចំ វចនំ, អបណ្ណកតាយ មយ្ហំ, យ្វាហំ ន កិញ្ចិ ព្យាពាធេមិ តសំ វា ថាវរំ វា? ឧភយមេត្ថ កដគ្គាហោ, យំ ចម្ហិ កាយេន សំវុតោ វាចាយ សំវុតោ មនសា សំវុតោ, យញ្ច កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជិស្សាមី’តិ. តស្ស បាមោជ្ជំ ជាយតិ. បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ. បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ. បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទយតិ. សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. អយំ ខោ, គាមណិ, ធម្មសមាធិ. តត្រ ចេ ត្វំ ចិត្តសមាធិំ បដិលភេយ្យាសិ, ឯវំ ត្វំ ឥមំ កង្ខាធម្មំ បជហេយ្យាសិ.

‘‘ស ខោ សោ, គាមណិ, អរិយសាវកោ ឯវំ វិគតាភិជ្ឈោ វិគតព្យាបាទោ អសម្មូឡ្ហោ សម្បជានោ បដិស្សតោ ឧបេក្ខាសហគតេ ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ, តថា តតិយំ, តថា ចតុត្ថំ, ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ ឧបេក្ខាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន ផរិត្វា វិហរតិ. សោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘យ្វាយំ សត្ថា ឯវំវាទី ឯវំទិដ្ឋិ – អត្ថិ ទិន្នំ, អត្ថិ យិដ្ឋំ, អត្ថិ ហុតំ, អត្ថិ សុកតទុក្កដានំ កម្មានំ ផលំ វិបាកោ, អត្ថិ អយំ លោកោ អត្ថិ បរោ លោកោ, អត្ថិ មាតា អត្ថិ បិតា អត្ថិ សត្តា ឱបបាតិកា, អត្ថិ លោកេ សមណព្រាហ្មណា សម្មគ្គតា សម្មាបដិបន្នា យេ ឥមញ្ច លោកំ បរញ្ច លោកំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេន្តីតិ. សចេ តស្ស ភោតោ សត្ថុនោ សច្ចំ វចនំ, អបណ្ណកតាយ មយ្ហំ, យ្វាហំ ន កិញ្ចិ ព្យាពាធេមិ តសំ វា ថាវរំ វា? ឧភយមេត្ថ កដគ្គាហោ, យំ ចម្ហិ កាយេន សំវុតោ វាចាយ សំវុតោ មនសា សំវុតោ, យញ្ច កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជិស្សាមី’តិ. តស្ស បាមោជ្ជំ ជាយតិ. បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ. បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ. បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទយតិ. សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. អយំ ខោ, គាមណិ, ធម្មសមាធិ. តត្រ ចេ ត្វំ ចិត្តសមាធិំ បដិលភេយ្យាសិ, ឯវំ ត្វំ ឥមំ កង្ខាធម្មំ បជហេយ្យាសិ.

‘‘ស ខោ សោ, គាមណិ, អរិយសាវកោ ឯវំ វិគតាភិជ្ឈោ វិគតព្យាបាទោ អសម្មូឡ្ហោ សម្បជានោ បដិស្សតោ ឧបេក្ខាសហគតេ ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ, តថា តតិយំ, តថា ចតុត្ថំ, ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ ឧបេក្ខាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន ផរិត្វា វិហរតិ. សោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘យ្វាយំ សត្ថា ឯវំវាទី ឯវំទិដ្ឋិ – ករោតោ ការយតោ, ឆេទតោ ឆេទាបយតោ, បចតោ បាចាបយតោ, សោចយតោ សោចាបយតោ, កិលមតោ កិលមាបយតោ, ផន្ទតោ ផន្ទាបយតោ, បាណមតិបាតយតោ, អទិន្នំ អាទិយតោ, សន្ធិំ ឆិន្ទតោ, និល្លោបំ ហរតោ, ឯកាគារិកំ ករោតោ, បរិបន្ថេ តិដ្ឋតោ, បរទារំ គច្ឆតោ, មុសា ភណតោ, ករោតោ ន ករីយតិ បាបំ. ខុរបរិយន្តេន ចេបិ ចក្កេន យោ ឥមិស្សា បថវិយា បាណេ ឯកំ មំសខលំ ឯកំ មំសបុញ្ជំ ករេយ្យ, នត្ថិ តតោនិទានំ បាបំ, នត្ថិ បាបស្ស អាគមោ. ទក្ខិណញ្ចេបិ គង្គាយ តីរំ គច្ឆេយ្យ ហនន្តោ ឃាតេន្តោ ឆិន្ទន្តោ ឆេទាបេន្តោ បចន្តោ បាចាបេន្តោ, នត្ថិ តតោនិទានំ បាបំ, នត្ថិ បាបស្ស អាគមោ. ឧត្តរញ្ចេបិ គង្គាយ តីរំ គច្ឆេយ្យ ទទន្តោ ទាបេន្តោ, យជន្តោ យជាបេន្តោ, នត្ថិ តតោនិទានំ បុញ្ញំ, នត្ថិ បុញ្ញស្ស អាគមោ. ទានេន ទមេន សំយមេន សច្ចវជ្ជេន នត្ថិ បុញ្ញំ, នត្ថិ បុញ្ញស្ស អាគមោ’តិ. ‘សចេ តស្ស ភោតោ សត្ថុនោ សច្ចំ វចនំ, អបណ្ណកតាយ មយ្ហំ, យ្វាហំ ន កិញ្ចិ ព្យាពាធេមិ តសំ វា ថាវរំ វា? ឧភយមេត្ថ កដគ្គាហោ, យំ ចម្ហិ កាយេន សំវុតោ វាចាយ សំវុតោ មនសា សំវុតោ, យញ្ច កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជិស្សាមី’តិ. តស្ស បាមោជ្ជំ ជាយតិ. បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ. បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ. បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទយតិ. សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. អយំ ខោ, គាមណិ, ធម្មសមាធិ. តត្រ ចេ ត្វំ ចិត្តសមាធិំ បដិលភេយ្យាសិ, ឯវំ ត្វំ ឥមំ កង្ខាធម្មំ បជហេយ្យាសិ.

‘‘ស ខោ សោ, គាមណិ, អរិយសាវកោ ឯវំ វិគតាភិជ្ឈោ វិគតព្យាបាទោ អសម្មូឡ្ហោ សម្បជានោ បដិស្សតោ ឧបេក្ខាសហគតេ ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ, តថា តតិយំ, តថា ចតុត្ថំ, ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ ឧបេក្ខាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន ផរិត្វា វិហរតិ. សោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘យ្វាយំ សត្ថា ឯវំវាទី ឯវំទិដ្ឋិ – ករោតោ ការយតោ, ឆិន្ទតោ ឆេទាបយតោ, បចតោ បាចាបយតោ, សោចយតោ សោចាបយតោ, កិលមតោ កិលមាបយតោ, ផន្ទតោ ផន្ទាបយតោ, បាណមតិបាតយតោ, អទិន្នំ អាទិយតោ, សន្ធិំ ឆិន្ទតោ, និល្លោបំ ហរតោ, ឯកាគារិកំ ករោតោ, បរិបន្ថេ តិដ្ឋតោ, បរទារំ គច្ឆតោ, មុសា ភណតោ, ករោតោ ករីយតិ បាបំ. ខុរបរិយន្តេន ចេបិ ចក្កេន យោ ឥមិស្សា បថវិយា បាណេ ឯកំ មំសខលំ ឯកំ មំសបុញ្ជំ ករេយ្យ, អត្ថិ តតោនិទានំ បាបំ, អត្ថិ បាបស្ស អាគមោ. ទក្ខិណញ្ចេបិ គង្គាយ តីរំ គច្ឆេយ្យ ហនន្តោ ឃាតេន្តោ ឆិន្ទន្តោ ឆេទាបេន្តោ បចន្តោ បាចាបេន្តោ, អត្ថិ តតោនិទានំ បាបំ, អត្ថិ បាបស្ស អាគមោ. ឧត្តរញ្ចេបិ គង្គាយ តីរំ គច្ឆេយ្យ ទទន្តោ ទាបេន្តោ, យជន្តោ យជាបេន្តោ, អត្ថិ តតោនិទានំ បុញ្ញំ, អត្ថិ បុញ្ញស្ស អាគមោ. ទានេន ទមេន សំយមេន សច្ចវជ្ជេន អត្ថិ បុញ្ញំ, អត្ថិ បុញ្ញស្ស អាគមោ’តិ. ‘សចេ តស្ស ភោតោ សត្ថុនោ សច្ចំ វចនំ, អបណ្ណកតាយ មយ្ហំ, យ្វាហំ ន កិញ្ចិ ព្យាពាធេមិ តសំ វា ថាវរំ វា? ឧភយមេត្ថ កដគ្គាហោ, យំ ចម្ហិ កាយេន សំវុតោ វាចាយ សំវុតោ មនសា សំវុតោ, យញ្ច កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជិស្សាមី’តិ. តស្ស បាមោជ្ជំ ជាយតិ. បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ. បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ. បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទយតិ. សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. អយំ ខោ, គាមណិ, ធម្មសមាធិ. តត្រ ចេ ត្វំ ចិត្តសមាធិំ បដិលភេយ្យាសិ, ឯវំ ត្វំ ឥមំ កង្ខាធម្មំ បជហេយ្យាសី’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, បាដលិយោ គាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភន្តេ, អភិក្កន្តំ, ភន្តេ…បេ… អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. តេរសមំ.

គាមណិសំយុត្តំ សមត្តំ.