១. ចណ្ឌសុត្តំ

៣៥៣. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ ចណ្ឌោ គាមណិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ចណ្ឌោ គាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កោ នុ ខោ, ភន្តេ, ហេតុ, កោ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចោ ចណ្ឌោ ចណ្ឌោត្វេវ [យេន មិធេកច្ចោ ចណ្ឌោតេវ (សី. បី.)] សង្ខំ គច្ឆតិ. កោ បន, ភន្តេ, ហេតុ, កោ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចោ សោរតោ សោរតោត្វេវ [យេន មិធេកច្ចោ សុរតោតេវ (សី. បី.)] សង្ខំ គច្ឆតី’’តិ? ‘‘ឥធ, គាមណិ, ឯកច្ចស្ស រាគោ អប្បហីនោ ហោតិ. រាគស្ស អប្បហីនត្តា បរេ កោបេន្តិ, បរេហិ កោបិយមានោ កោបំ បាតុករោតិ. សោ ចណ្ឌោត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. ទោសោ អប្បហីនោ ហោតិ. ទោសស្ស អប្បហីនត្តា បរេ កោបេន្តិ, បរេហិ កោបិយមានោ កោបំ បាតុករោតិ. សោ ចណ្ឌោត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. មោហោ អប្បហីនោ ហោតិ. មោហស្ស អប្បហីនត្តា បរេ កោបេន្តិ, បរេហិ កោបិយមានោ កោបំ បាតុករោតិ. សោ ចណ្ឌោត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. អយំ ខោ, គាមណិ, ហេតុ, អយំ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចោ ចណ្ឌោ ចណ្ឌោត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ’’.

‘‘ឥធ បន, គាមណិ, ឯកច្ចស្ស រាគោ បហីនោ ហោតិ. រាគស្ស បហីនត្តា បរេ ន កោបេន្តិ, បរេហិ កោបិយមានោ កោបំ ន បាតុករោតិ. សោ សោរតោត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. ទោសោ បហីនោ ហោតិ. ទោសស្ស បហីនត្តា បរេ ន កោបេន្តិ, បរេហិ កោបិយមានោ កោបំ ន បាតុករោតិ. សោ សោរតោត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. មោហោ បហីនោ ហោតិ. មោហស្ស បហីនត្តា បរេ ន កោបេន្តិ, បរេហិ កោបិយមានោ កោបំ ន បាតុករោតិ. សោ សោរតោត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. អយំ ខោ, គាមណិ, ហេតុ អយំ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចោ សោរតោ សោរតោត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតី’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, ចណ្ឌោ គាមណិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភន្តេ, អភិក្កន្តំ, ភន្តេ! សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ – ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីតិ; ឯវមេវំ ភគវតា អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ. ឯសាហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សរណំ គច្ឆាមិ ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. ឧបាសកំ មំ ភគវា ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. បឋមំ.