២. រហោគតវគ្គោ

១. រហោគតសុត្តំ

២៥៩. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឥធ មយ្ហំ, ភន្តេ, រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘តិស្សោ វេទនា វុត្តា ភគវតា. សុខា វេទនា, ទុក្ខា វេទនា, អទុក្ខមសុខា វេទនា – ឥមា តិស្សោ វេទនា វុត្តា ភគវតា. វុត្តំ ខោ បនេតំ ភគវតា – ‘យំ កិញ្ចិ វេទយិតំ តំ ទុក្ខស្មិ’ន្តិ. កិំ នុ ខោ ឯតំ ភគវតា សន្ធាយ ភាសិតំ – ‘យំ កិញ្ចិ វេទយិតំ តំ ទុក្ខស្មិ’’’ន្តិ?

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខុ! តិស្សោ ឥមា, ភិក្ខុ, វេទនា វុត្តា មយា. សុខា វេទនា, ទុក្ខា វេទនា, អទុក្ខមសុខា វេទនា – ឥមា តិស្សោ វេទនា វុត្តា មយា. វុត្តំ ខោ បនេតំ, ភិក្ខុ, មយា – ‘យំ កិញ្ចិ វេទយិតំ, តំ ទុក្ខស្មិ’ន្តិ. តំ ខោ បនេតំ, ភិក្ខុ, មយា សង្ខារានំយេវ អនិច្ចតំ សន្ធាយ ភាសិតំ – ‘យំ កិញ្ចិ វេទយិតំ តំ ទុក្ខស្មិ’ន្តិ. តំ ខោ បនេតំ, ភិក្ខុ, មយា សង្ខារានំយេវ ខយធម្មតំ…បេ… វយធម្មតំ…បេ… វិរាគធម្មតំ …បេ… និរោធធម្មតំ…បេ… វិបរិណាមធម្មតំ សន្ធាយ ភាសិតំ – ‘យំ កិញ្ចិ វេទយិតំ តំ ទុក្ខស្មិ’ន្តិ. អថ ខោ បន, ភិក្ខុ, មយា អនុបុព្ពសង្ខារានំ និរោធោ អក្ខាតោ. បឋមំ ឈានំ សមាបន្នស្ស វាចា និរុទ្ធា ហោតិ. ទុតិយំ ឈានំ សមាបន្នស្ស វិតក្កវិចារា និរុទ្ធា ហោន្តិ. តតិយំ ឈានំ សមាបន្នស្ស បីតិ និរុទ្ធា ហោតិ. ចតុត្ថំ ឈានំ សមាបន្នស្ស អស្សាសបស្សាសា និរុទ្ធា ហោន្តិ. អាកាសានញ្ចាយតនំ សមាបន្នស្ស រូបសញ្ញា និរុទ្ធា ហោតិ. វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ សមាបន្នស្ស អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា និរុទ្ធា ហោតិ. អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ សមាបន្នស្ស វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា និរុទ្ធា ហោតិ. នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ សមាបន្នស្ស អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា និរុទ្ធា ហោតិ. សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបន្នស្ស សញ្ញា ច វេទនា ច និរុទ្ធា ហោន្តិ. ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ រាគោ និរុទ្ធោ ហោតិ, ទោសោ និរុទ្ធោ ហោតិ, មោហោ និរុទ្ធោ ហោតិ. អថ ខោ, ភិក្ខុ, មយា អនុបុព្ពសង្ខារានំ វូបសមោ អក្ខាតោ. បឋមំ ឈានំ សមាបន្នស្ស វាចា វូបសន្តា ហោតិ. ទុតិយំ ឈានំ សមាបន្នស្ស វិតក្កវិចារា វូបសន្តា ហោន្តិ…បេ… សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបន្នស្ស សញ្ញា ច វេទនា ច វូបសន្តា ហោន្តិ. ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ រាគោ វូបសន្តោ ហោតិ, ទោសោ វូបសន្តោ ហោតិ, មោហោ វូបសន្តោ ហោតិ. ឆយិមា, ភិក្ខុ, បស្សទ្ធិយោ. បឋមំ ឈានំ សមាបន្នស្ស វាចា បដិប្បស្សទ្ធា ហោតិ. ទុតិយំ ឈានំ សមាបន្នស្ស វិតក្កវិចារា បដិប្បស្សទ្ធា ហោន្តិ. តតិយំ ឈានំ សមាបន្នស្ស បីតិ បដិប្បស្សទ្ធា ហោតិ. ចតុត្ថំ ឈានំ សមាបន្នស្ស អស្សាសបស្សាសា បដិប្បស្សទ្ធា ហោន្តិ. សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបន្នស្ស សញ្ញា ច វេទនា ច បដិប្បស្សទ្ធា ហោន្តិ. ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ រាគោ បដិប្បស្សទ្ធោ ហោតិ, ទោសោ បដិប្បស្សទ្ធោ ហោតិ, មោហោ បដិប្បស្សទ្ធោ ហោតី’’តិ. បឋមំ.

២. បឋមអាកាសសុត្តំ

២៦០. ‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, អាកាសេ វិវិធា វាតា វាយន្តិ. បុរត្ថិមាបិ វាតា វាយន្តិ, បច្ឆិមាបិ វាតា វាយន្តិ, ឧត្តរាបិ វាតា វាយន្តិ, ទក្ខិណាបិ វាតា វាយន្តិ, សរជាបិ វាតា វាយន្តិ, អរជាបិ វាតា វាយន្តិ, សីតាបិ វាតា វាយន្តិ, ឧណ្ហាបិ វាតា វាយន្តិ, បរិត្តាបិ វាតា វាយន្តិ, អធិមត្តាបិ វាតា វាយន្តិ. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥមស្មិំ កាយស្មិំ វិវិធា វេទនា ឧប្បជ្ជន្តិ, សុខាបិ វេទនា ឧប្បជ្ជតិ, ទុក្ខាបិ វេទនា ឧប្បជ្ជតិ, អទុក្ខមសុខាបិ វេទនា ឧប្បជ្ជតី’’តិ.

‘‘យថាបិ វាតា អាកាសេ, វាយន្តិ វិវិធា បុថូ;

បុរត្ថិមា បច្ឆិមា ចាបិ, ឧត្តរា អថ ទក្ខិណា.

‘‘សរជា អរជា ចបិ, សីតា ឧណ្ហា ច ឯកទា;

អធិមត្តា បរិត្តា ច, បុថូ វាយន្តិ មាលុតា.

‘‘តថេវិមស្មិំ កាយស្មិំ, សមុប្បជ្ជន្តិ វេទនា;

សុខទុក្ខសមុប្បត្តិ, អទុក្ខមសុខា ច យា.

‘‘យតោ ច ភិក្ខុ អាតាបី, សម្បជញ្ញំ ន រិញ្ចតិ [សម្បជានោ និរូបធិ (ក.)];

តតោ សោ វេទនា សព្ពា, បរិជានាតិ បណ្ឌិតោ.

‘‘សោ វេទនា បរិញ្ញាយ, ទិដ្ឋេ ធម្មេ អនាសវោ;

កាយស្ស ភេទា ធម្មដ្ឋោ, សង្ខ្យំ នោបេតិ វេទគូ’’តិ. ទុតិយំ;

៣. ទុតិយអាកាសសុត្តំ

២៦១. ‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, អាកាសេ វិវិធា វាតា វាយន្តិ. បុរត្ថិមាបិ វាតា វាយន្តិ…បេ… អធិមត្តាបិ វាតា វាយន្តិ. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥមស្មិំ កាយស្មិំ វិវិធា វេទនា ឧប្បជ្ជន្តិ, សុខាបិ វេទនា ឧប្បជ្ជតិ, ទុក្ខាបិ វេទនា ឧប្បជ្ជតិ, អទុក្ខមសុខាបិ វេទនា ឧប្បជ្ជតី’’តិ. តតិយំ.

៤. អគារសុត្តំ

២៦២. ‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, អាគន្តុកាគារំ. តត្ថ បុរត្ថិមាយបិ ទិសាយ អាគន្ត្វា វាសំ កប្បេន្តិ, បច្ឆិមាយបិ ទិសាយ អាគន្ត្វា វាសំ កប្បេន្តិ, ឧត្តរាយបិ ទិសាយ អាគន្ត្វា វាសំ កប្បេន្តិ, ទក្ខិណាយបិ ទិសាយ អាគន្ត្វា វាសំ កប្បេន្តិ. ខត្តិយាបិ អាគន្ត្វា វាសំ កប្បេន្តិ, ព្រាហ្មណាបិ អាគន្ត្វា វាសំ កប្បេន្តិ, វេស្សាបិ អាគន្ត្វា វាសំ កប្បេន្តិ, សុទ្ទាបិ អាគន្ត្វា វាសំ កប្បេន្តិ. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥមស្មិំ កាយស្មិំ វិវិធា វេទនា ឧប្បជ្ជន្តិ. សុខាបិ វេទនា ឧប្បជ្ជតិ, ទុក្ខាបិ វេទនា ឧប្បជ្ជតិ, អទុក្ខមសុខាបិ វេទនា ឧប្បជ្ជតិ. សាមិសាបិ សុខា វេទនា ឧប្បជ្ជតិ, សាមិសាបិ ទុក្ខា វេទនា ឧប្បជ្ជតិ, សាមិសាបិ អទុក្ខមសុខា វេទនា ឧប្បជ្ជតិ. និរាមិសាបិ សុខា វេទនា ឧប្បជ្ជតិ, និរាមិសាបិ ទុក្ខា វេទនា ឧប្បជ្ជតិ, និរាមិសាបិ អទុក្ខមសុខា វេទនា ឧប្បជ្ជតី’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បឋមអានន្ទសុត្តំ

២៦៣. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ, ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កតមា នុ ខោ, ភន្តេ, វេទនា, កតមោ វេទនាសមុទយោ, កតមោ វេទនានិរោធោ, កតមា វេទនានិរោធគាមិនី បដិបទា? កោ វេទនាយ អស្សាទោ, កោ អាទីនវោ, កិំ និស្សរណន្តិ? តិស្សោ ឥមា, អានន្ទ, វេទនា – សុខា វេទនា, ទុក្ខា វេទនា, អទុក្ខមសុខា វេទនា – ឥមា វុច្ចន្តិ, អានន្ទ, វេទនា. ផស្សសមុទយា វេទនាសមុទយោ; ផស្សនិរោធា វេទនានិរោធោ. អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ វេទនានិរោធគាមិនី បដិបទា, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ. យំ វេទនំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ, អយំ វេទនាយ អស្សាទោ. យា វេទនា អនិច្ចា ទុក្ខា វិបរិណាមធម្មា, អយំ វេទនាយ អាទីនវោ. យោ វេទនាយ ឆន្ទរាគវិនយោ ឆន្ទរាគប្បហានំ, ឥទំ វេទនាយ និស្សរណំ. អថ ខោ បនានន្ទ, មយា អនុបុព្ពសង្ខារានំ និរោធោ អក្ខាតោ. បឋមំ ឈានំ សមាបន្នស្ស វាចា និរុទ្ធា ហោតិ…បេ… សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបន្នស្ស សញ្ញា ច វេទនា ច និរុទ្ធា ហោន្តិ. ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ រាគោ និរុទ្ធោ ហោតិ, ទោសោ និរុទ្ធោ ហោតិ, មោហោ និរុទ្ធោ ហោតិ. អថ ខោ បនានន្ទ, មយា អនុបុព្ពសង្ខារានំ វូបសមោ អក្ខាតោ. បឋមំ ឈានំ សមាបន្នស្ស វាចា វូបសន្តា ហោតិ…បេ… សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបន្នស្ស សញ្ញា ច វេទនា ច វូបសន្តា ហោន្តិ. ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ រាគោ វូបសន្តោ ហោតិ, ទោសោ វូបសន្តោ ហោតិ, មោហោ វូបសន្តោ ហោតិ. អថ ខោ បនានន្ទ, មយា អនុបុព្ពសង្ខារានំ បដិប្បស្សទ្ធិ អក្ខាតា. បឋមំ ឈានំ សមាបន្នស្ស វាចា បដិប្បស្សទ្ធា ហោតិ…បេ… អាកាសានញ្ចាយតនំ សមាបន្នស្ស រូបសញ្ញា បដិប្បស្សទ្ធា ហោតិ. វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ សមាបន្នស្ស អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា បដិប្បស្សទ្ធា ហោតិ. អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ សមាបន្នស្ស វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា បដិប្បស្សទ្ធា ហោតិ. នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ សមាបន្នស្ស អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា បដិប្បស្សទ្ធា ហោតិ. សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបន្នស្ស សញ្ញា ច វេទនា ច បដិប្បស្សទ្ធា ហោន្តិ. ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ រាគោ បដិប្បស្សទ្ធោ ហោតិ, ទោសោ បដិប្បស្សទ្ធោ ហោតិ, មោហោ បដិប្បស្សទ្ធោ ហោតី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. ទុតិយអានន្ទសុត្តំ

២៦៤. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘កតមា នុ ខោ, អានន្ទ, វេទនា, កតមោ វេទនាសមុទយោ, កតមោ វេទនានិរោធោ, កតមា វេទនានិរោធគាមិនី បដិបទា? កោ វេទនាយ អស្សាទោ, កោ អាទីនវោ, កិំ និស្សរណ’’ន្តិ? ‘‘ភគវំមូលកា នោ, ភន្តេ, ធម្មា ភគវន្នេត្តិកា ភគវម្បដិសរណា. សាធុ, ភន្តេ, ភគវន្តញ្ញេវ បដិភាតុ ឯតស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ. ភគវតោ សុត្វា ភិក្ខូ ធារេស្សន្តី’’តិ. ‘‘តេន ហិ, អានន្ទ, សុណោហិ, សាធុកំ មនសិ ករោហិ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ. ភគវា ឯតទវោច – ‘‘តិស្សោ ឥមា, អានន្ទ, វេទនា – សុខា វេទនា, ទុក្ខា វេទនា, អទុក្ខមសុខា វេទនា – ឥមា វុច្ចន្តិ, អានន្ទ, វេទនា…បេ… ផស្សសមុទយា…បេ… ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ រាគោ បដិប្បស្សទ្ធោ ហោតិ, ទោសោ បដិប្បស្សទ្ធោ ហោតិ, មោហោ បដិប្បស្សទ្ធោ ហោតី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. បឋមសម្ពហុលសុត្តំ

២៦៥. អថ ខោ សម្ពហុលា ភិក្ខូ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘កតមា នុ ខោ, ភន្តេ, វេទនា, កតមោ វេទនាសមុទយោ, កតមោ វេទនានិរោធោ, កតមា វេទនានិរោធគាមិនី បដិបទា? កោ វេទនាយ អស្សាទោ, កោ អាទីនវោ, កិំ និស្សរណ’’ន្តិ? ‘‘តិស្សោ ឥមា, ភិក្ខវេ, វេទនា – សុខា វេទនា, ទុក្ខា វេទនា, អទុក្ខមសុខា វេទនា – ឥមា វុច្ចន្តិ, ភិក្ខវេ, វេទនា. ផស្សសមុទយា វេទនាសមុទយោ; ផស្សនិរោធា វេទនានិរោធោ. អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ វេទនានិរោធគាមិនី បដិបទា, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ. យំ វេទនំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ, អយំ វេទនាយ អស្សាទោ. យា វេទនា អនិច្ចា ទុក្ខា វិបរិណាមធម្មា, អយំ វេទនាយ អាទីនវោ. យោ វេទនាយ ឆន្ទរាគវិនយោ ឆន្ទរាគប្បហានំ, ឥទំ វេទនាយ និស្សរណំ.

‘‘អថ ខោ បន, ភិក្ខវេ, មយា អនុបុព្ពសង្ខារានំ និរោធោ អក្ខាតោ. បឋមំ ឈានំ សមាបន្នស្ស វាចា និរុទ្ធា ហោតិ…បេ… ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ រាគោ និរុទ្ធោ ហោតិ, ទោសោ និរុទ្ធោ ហោតិ, មោហោ និរុទ្ធោ ហោតិ. អថ ខោ បន, ភិក្ខវេ, មយា អនុបុព្ពសង្ខារានំ វូបសមោ អក្ខាតោ. បឋមំ ឈានំ សមាបន្នស្ស វាចា វូបសន្តា ហោតិ…បេ… ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ រាគោ វូបសន្តោ ហោតិ, ទោសោ វូបសន្តោ ហោតិ, មោហោ វូបសន្តោ ហោតិ. ឆយិមា, ភិក្ខវេ, បស្សទ្ធិយោ. បឋមំ ឈានំ សមាបន្នស្ស វាចា បដិប្បស្សទ្ធា ហោតិ. ទុតិយំ ឈានំ សមាបន្នស្ស វិតក្កវិចារា បដិប្បស្សទ្ធា ហោន្តិ. តតិយំ ឈានំ សមាបន្នស្ស បីតិ បដិប្បស្សទ្ធា ហោតិ. ចតុត្ថំ ឈានំ សមាបន្នស្ស អស្សាសបស្សាសា បដិប្បស្សទ្ធា ហោន្តិ. សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបន្នស្ស សញ្ញា ច វេទនា ច បដិប្បស្សទ្ធា ហោន្តិ. ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ រាគោ បដិប្បស្សទ្ធោ ហោតិ, ទោសោ បដិប្បស្សទ្ធោ ហោតិ, មោហោ បដិប្បស្សទ្ធោ ហោតី’’តិ. សត្តមំ.

៨. ទុតិយសម្ពហុលសុត្តំ

២៦៦. អថ ខោ សម្ពហុលា ភិក្ខូ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘កតមា នុ ខោ, ភិក្ខវេ, វេទនា, កតមោ វេទនាសមុទយោ, កតមោ វេទនានិរោធោ, កតមា វេទនានិរោធគាមិនី បដិបទា? កោ វេទនាយ អស្សាទោ, កោ អាទីនវោ, កិំ និស្សរណ’’ន្តិ? ‘‘ភគវំមូលកា នោ, ភន្តេ, ធម្មា…បេ…’’ ‘‘តិស្សោ ឥមា, ភិក្ខវេ, វេទនា – សុខា វេទនា, ទុក្ខា វេទនា, អទុក្ខមសុខា វេទនា – ឥមា វុច្ចន្តិ, ភិក្ខវេ, វេទនា…បេ… ផស្សសមុទយា…បេ…. (យថា បុរិមសុត្តន្តេ, តថា វិត្ថារេតព្ពោ.) អដ្ឋមំ.

៩. បញ្ចកង្គសុត្តំ

២៦៧. អថ ខោ បញ្ចកង្គោ ថបតិ យេនាយស្មា ឧទាយី តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ បញ្ចកង្គោ ថបតិ អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ ឯតទវោច – ‘‘កតិ នុ ខោ, ភន្តេ ឧទាយិ, វេទនា វុត្តា ភគវតា’’តិ? ‘‘តិស្សោ ខោ, ថបតិ, វេទនា វុត្តា ភគវតា. សុខា វេទនា, ទុក្ខា វេទនា, អទុក្ខមសុខា វេទនា – ឥមា ខោ, ថបតិ, តិស្សោ វេទនា វុត្តា ភគវតា’’តិ. ឯវំ វុត្តេ, បញ្ចកង្គោ ថបតិ អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ ឯតទវោច – ‘‘ន ខោ, ភន្តេ ឧទាយិ, តិស្សោ វេទនា វុត្តា ភគវតា. ទ្វេ វេទនា វុត្តា ភគវតា – សុខា វេទនា, ទុក្ខា វេទនា. យាយំ, ភន្តេ, អទុក្ខមសុខា វេទនា, សន្តស្មិំ ឯសា បណីតេ សុខេ វុត្តា ភគវតា’’តិ. ទុតិយម្បិ ខោ អាយស្មា ឧទាយី បញ្ចកង្គំ ថបតិំ ឯតទវោច – ‘‘ន ខោ, ថបតិ, ទ្វេ វេទនា វុត្តា ភគវតា. តិស្សោ វេទនា វុត្តា ភគវតា. សុខា វេទនា, ទុក្ខា វេទនា, អទុក្ខមសុខា វេទនា – ឥមា តិស្សោ វេទនា វុត្តា ភគវតា’’តិ. ទុតិយម្បិ ខោ បញ្ចកង្គោ ថបតិ អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ ឯតទវោច – ‘‘ន ខោ, ភន្តេ ឧទាយិ, តិស្សោ វេទនា វុត្តា ភគវតា. ទ្វេ វេទនា វុត្តា ភគវតា – សុខា វេទនា, ទុក្ខា វេទនា. យាយំ, ភន្តេ, អទុក្ខមសុខា វេទនា, សន្តស្មិំ ឯសា បណីតេ សុខេ វុត្តា ភគវតា’’តិ. តតិយម្បិ ខោ អាយស្មា ឧទាយី បញ្ចកង្គំ ថបតិំ ឯតទវោច – ‘‘ន ខោ, ថបតិ, ទ្វេ វេទនា វុត្តា ភគវតា. តិស្សោ វេទនា វុត្តា ភគវតា. សុខា វេទនា, ទុក្ខា វេទនា, អទុក្ខមសុខា វេទនា – ឥមា តិស្សោ វេទនា វុត្តា ភគវតា’’តិ. តតិយម្បិ ខោ បញ្ចកង្គោ ថបតិ អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ ឯតទវោច – ‘‘ន ខោ, ភន្តេ ឧទាយិ, តិស្សោ វេទនា វុត្តា ភគវតា. ទ្វេ វេទនា វុត្តា ភគវតា – សុខា វេទនា, ទុក្ខា វេទនា. យាយំ, ភន្តេ, អទុក្ខមសុខា វេទនា, សន្តស្មិំ ឯសា បណីតេ សុខេ វុត្តា ភគវតា’’តិ. នេវ សក្ខិ អាយស្មា ឧទាយី បញ្ចកង្គំ ថបតិំ សញ្ញាបេតុំ, ន បនាសក្ខិ បញ្ចកង្គោ ថបតិ អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ សញ្ញាបេតុំ. អស្សោសិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ អាយស្មតោ ឧទាយិស្ស បញ្ចកង្គេន ថបតិនា សទ្ធិំ ឥមំ កថាសល្លាបំ.

អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យាវតកោ អាយស្មតោ ឧទាយិស្ស បញ្ចកង្គេន ថបតិនា សទ្ធិំ អហោសិ កថាសល្លាបោ តំ សព្ពំ ភគវតោ អារោចេសិ.

‘‘សន្តមេវ, អានន្ទ, បរិយាយំ បញ្ចកង្គោ ថបតិ ឧទាយិស្ស ភិក្ខុនោ នាព្ភនុមោទិ; សន្តញ្ច បនានន្ទ, បរិយាយំ ឧទាយី ភិក្ខុ បញ្ចកង្គស្ស ថបតិនោ នាព្ភនុមោទិ. ទ្វេបិ មយា, អានន្ទ, វេទនា វុត្តា បរិយាយេន. តិស្សោបិ មយា វេទនា វុត្តា បរិយាយេន. បញ្ចបិ មយា វេទនា វុត្តា បរិយាយេន. ឆបិ មយា វេទនា វុត្តា បរិយាយេន. អដ្ឋារសាបិ មយា វេទនា វុត្តា បរិយាយេន. ឆត្តិំសាបិ មយា វេទនា វុត្តា បរិយាយេន. អដ្ឋសតម្បិ មយា វេទនា វុត្តា បរិយាយេន. ឯវំ បរិយាយទេសិតោ ខោ, អានន្ទ, មយា ធម្មោ. ឯវំ បរិយាយទេសិតេ ខោ, អានន្ទ, មយា ធម្មេ យេ អញ្ញមញ្ញស្ស សុភាសិតំ សុលបិតំ, ន សមនុមញ្ញិស្សន្តិ, ន សមនុជានិស្សន្តិ, ន សមនុមោទិស្សន្តិ, តេសំ ឯតំ បាដិកង្ខំ – ភណ្ឌនជាតា កលហជាតា វិវាទាបន្នា អញ្ញមញ្ញំ មុខសត្តីហិ វិតុទន្តា វិហរិស្សន្តីតិ [វិហរិស្សន្តិ (សី. បី. ក.)]. ឯវំ បរិយាយទេសិតោ ខោ, អានន្ទ, មយា ធម្មោ. ឯវំ បរិយាយទេសិតេ ខោ, អានន្ទ, មយា ធម្មេ យេ អញ្ញមញ្ញស្ស សុភាសិតំ សុលបិតំ សមនុមញ្ញិស្សន្តិ សមនុជានិស្សន្តិ សមនុមោទិស្សន្តិ, តេសំ ឯតំ បាដិកង្ខំ – សមគ្គា សម្មោទមានា អវិវទមានា ខីរោទកីភូតា អញ្ញមញ្ញំ បិយចក្ខូហិ សម្បស្សន្តា វិហរិស្សន្តី’’តិ.

‘‘បញ្ចិមេ, អានន្ទ, កាមគុណា. កតមេ បញ្ច? ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា…បេ… កាយវិញ្ញេយ្យា ផោដ្ឋព្ពា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. ឥមេ ខោ, អានន្ទ, បញ្ច កាមគុណា. យំ ខោ, អានន្ទ, ឥមេ បញ្ច កាមគុណេ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ – ឥទំ វុច្ចតិ កាមសុខំ. យេ ខោ, អានន្ទ, ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘ឯតំបរមំ សន្តំ សុខំ សោមនស្សំ បដិសំវេទេន្តី’តិ – ឥទំ នេសាហំ នានុជានាមិ. តំ កិស្ស ហេតុ? អត្ថានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច.

‘‘កតមញ្ចានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច? ឥធានន្ទ, ភិក្ខុ វិវិច្ចេវ កាមេហិ វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ សវិតក្កំ សវិចារំ វិវេកជំ បីតិសុខំ បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឥទំ ខោ, អានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច. យេ ខោ, អានន្ទ, ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘ឯតំបរមំ សន្តំ សុខំ សោមនស្សំ បដិសំវេទេន្តី’តិ – ឥទំ នេសាហំ នានុជានាមិ. តំ កិស្ស ហេតុ? អត្ថានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច.

‘‘កតមញ្ចានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច? ឥធានន្ទ, ភិក្ខុ, វិតក្កវិចារានំ វូបសមា អជ្ឈត្តំ សម្បសាទនំ ចេតសោ ឯកោទិភាវំ អវិតក្កំ អវិចារំ សមាធិជំ បីតិសុខំ ទុតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឥទំ ខោ, អានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច. យេ ខោ, អានន្ទ, ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘ឯតំបរមំ សន្តំ សុខំ សោមនស្សំ បដិសំវេទេន្តី’តិ – ឥទំ នេសាហំ នានុជានាមិ. តំ កិស្ស ហេតុ? អត្ថានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច.

‘‘កតមញ្ចានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច? ឥធានន្ទ, ភិក្ខុ បីតិយា ច វិរាគា ឧបេក្ខកោ ច វិហរតិ សតោ ច សម្បជានោ, សុខញ្ច កាយេន បដិសំវេទេតិ, យំ តំ អរិយា អាចិក្ខន្តិ – ‘ឧបេក្ខកោ សតិមា សុខវិហារី’តិ តតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឥទំ ខោ, អានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច. យេ ខោ, អានន្ទ, ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘ឯតំបរមំ សន្តំ សុខំ សោមនស្សំ បដិសំវេទេន្តី’តិ – ឥទំ នេសាហំ នានុជានាមិ. តំ កិស្ស ហេតុ? អត្ថានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច.

‘‘កតមញ្ចានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច? ឥធានន្ទ, ភិក្ខុ សុខស្ស ច បហានា ទុក្ខស្ស ច បហានា បុព្ពេវ សោមនស្សទោមនស្សានំ អត្ថង្គមា អទុក្ខមសុខំ ឧបេក្ខាសតិបារិសុទ្ធិំ ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឥទំ ខោ, អានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច. យេ ខោ, អានន្ទ, ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘ឯតំបរមំ សន្តំ សុខំ សោមនស្សំ បដិសំវេទេន្តី’តិ – ឥទំ នេសាហំ នានុជានាមិ. តំ កិស្ស ហេតុ? អត្ថានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច.

‘‘កតមញ្ចានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច? ឥធានន្ទ, ភិក្ខុ សព្ពសោ រូបសញ្ញានំ សមតិក្កមា, បដិឃសញ្ញានំ អត្ថង្គមា, នានត្តសញ្ញានំ អមនសិការា, ‘អនន្តោ អាកាសោ’តិ អាកាសានញ្ចាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឥទំ ខោ, អានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច. យេ ខោ, អានន្ទ, ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘ឯតំបរមំ សន្តំ សុខំ សោមនស្សំ បដិសំវេទេន្តី’តិ – ឥទំ នេសាហំ នានុជានាមិ. តំ កិស្ស ហេតុ? អត្ថានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច.

‘‘កតមញ្ចានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច? ឥធានន្ទ, ភិក្ខុ សព្ពសោ អាកាសានញ្ចាយតនំ សមតិក្កម្ម, ‘អនន្តំ វិញ្ញាណ’ន្តិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឥទំ ខោ, អានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច. យេ ខោ, អានន្ទ, ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘ឯតំបរមំ សន្តំ សុខំ សោមនស្សំ បដិសំវេទេន្តី’តិ – ឥទំ នេសាហំ នានុជានាមិ. តំ កិស្ស ហេតុ? អត្ថានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច.

‘‘កតមញ្ចានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច? ឥធានន្ទ, ភិក្ខុ សព្ពសោ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ សមតិក្កម្ម, ‘នត្ថិ កិញ្ចី’តិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឥទំ ខោ, អានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច. យេ ខោ, អានន្ទ, ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘ឯតំបរមំ សន្តំ សុខំ សោមនស្សំ បដិសំវេទេន្តី’តិ – ឥទំ នេសាហំ នានុជានាមិ. តំ កិស្ស ហេតុ? អត្ថានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច.

‘‘កតមញ្ចានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច? ឥធានន្ទ, ភិក្ខុ សព្ពសោ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ សមតិក្កម្ម នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឥទំ ខោ, អានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច. យេ ខោ, អានន្ទ, ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘ឯតំបរមំ សន្តំ សុខំ សោមនស្សំ បដិសំវេទេន្តី’តិ – ឥទំ នេសាហំ នានុជានាមិ. តំ កិស្ស ហេតុ? អត្ថានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច.

‘‘កតមញ្ចានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច? ឥធានន្ទ, ភិក្ខុ សព្ពសោ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ សមតិក្កម្ម សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឥទំ ខោ, អានន្ទ, ឯតម្ហា សុខា អញ្ញំ សុខំ អភិក្កន្តតរញ្ច បណីតតរញ្ច.

‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, អានន្ទ, វិជ្ជតិ យំ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមណោ គោតមោ អាហ, តញ្ច សុខស្មិំ បញ្ញបេតិ. តយិទំ កិំសុ, តយិទំ កថំសូ’តិ? ឯវំវាទិនោ, អានន្ទ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘ន ខោ, អាវុសោ, ភគវា សុខញ្ញេវ វេទនំ សន្ធាយ សុខស្មិំ បញ្ញបេតិ. យត្ថ យត្ថ, អាវុសោ, សុខំ ឧបលព្ភតិ, យហិំ យហិំ [យំ ហិយំ ហិ សុខំ (សី. បី.), យហិំ យហិំ សុខំ (ស្យា. កំ. ក.) ម. និ. ២.៩១], តំ តំ តថាគតោ សុខស្មិំ បញ្ញបេតី’’’តិ. នវមំ.

១០. ភិក្ខុសុត្តំ

២៦៨. ‘‘ទ្វេបិ មយា, ភិក្ខវេ, វេទនា វុត្តា បរិយាយេន, តិស្សោបិ មយា វេទនា វុត្តា បរិយាយេន, បញ្ចបិ មយា វេទនា វុត្តា បរិយាយេន, ឆបិ មយា វេទនា វុត្តា បរិយាយេន, អដ្ឋារសាបិ មយា វេទនា វុត្តា បរិយាយេន, ឆត្តិំសាបិ មយា វេទនា វុត្តា បរិយាយេន, អដ្ឋសតម្បិ មយា វេទនា វុត្តា បរិយាយេន. ឯវំ បរិយាយទេសិតោ, ភិក្ខវេ, មយា ធម្មោ. ឯវំ បរិយាយទេសិតេ ខោ, ភិក្ខវេ, មយា ធម្មេ យេ អញ្ញមញ្ញស្ស សុភាសិតំ សុលបិតំ ន សមនុមញ្ញិស្សន្តិ, ន សមនុជានិស្សន្តិ, ន សមនុមោទិស្សន្តិ, តេសំ ឯតំ បាដិកង្ខំ – ភណ្ឌនជាតា កលហជាតា វិវាទាបន្នា អញ្ញមញ្ញំ មុខសត្តីហិ វិតុទន្តា វិហរិស្សន្តីតិ. ឯវំ បរិយាយទេសិតោ, ភិក្ខវេ, មយា ធម្មោ. ឯវំ បរិយាយទេសិតេ ខោ, ភិក្ខវេ, មយា ធម្មេ យេ អញ្ញមញ្ញស្ស សុភាសិតំ សុលបិតំ សមនុមញ្ញិស្សន្តិ សមនុជានិស្សន្តិ សមនុមោទិស្សន្តិ, តេសំ ឯតំ បាដិកង្ខំ – សមគ្គា សម្មោទមានា អវិវទមានា ខីរោទកីភូតា អញ្ញមញ្ញំ បិយចក្ខូហិ សម្បស្សន្តា វិហរិស្សន្តីតិ.

‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, កាមគុណា…បេ… ឋានំ ខោ បនេតំ, ភិក្ខវេ, វិជ្ជតិ យំ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមណោ គោតមោ អាហ, តញ្ច សុខស្មិំ បញ្ញបេតិ. តយិទំ កិំសុ, តយិទំ កថំសូ’តិ? ឯវំវាទិនោ, ភិក្ខវេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘ន ខោ, អាវុសោ, ភគវា សុខញ្ញេវ វេទនំ សន្ធាយ សុខស្មិំ បញ្ញបេតិ. យត្ថ យត្ថ, អាវុសោ, សុខំ ឧបលព្ភតិ យហិំ យហិំ [យំ ហិ យំ ហិ (សី. បី.)], តំ តំ តថាគតោ សុខស្មិំ បញ្ញបេតី’’តិ. ទសមំ.

រហោគតវគ្គោ ទុតិយោ.

តស្សុទ្ទានំ –

រហោគតំ ទ្វេ អាកាសំ, អគារំ ទ្វេ ច អានន្ទា;

សម្ពហុលា ទុវេ វុត្តា, បញ្ចកង្គោ ច ភិក្ខុនាតិ.