៨. វច្ឆគោត្តសុត្តំ

៤១៧. អថ ខោ វច្ឆគោត្តោ បរិព្ពាជកោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ វច្ឆគោត្តោ បរិព្ពាជកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កិំ នុ ខោ, ភោ គោតម, សស្សតោ លោកោ’’តិ? អព្យាកតំ ខោ ឯតំ, វច្ឆ, មយា – ‘សស្សតោ លោកោ’តិ…បេ…. ‘‘កិំ បន, ភោ គោតម, ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’’តិ? ‘‘ឯតម្បិ ខោ, វច្ឆ, អព្យាកតំ មយា – ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’’តិ.

‘‘កោ នុ ខោ, ភោ គោតម, ហេតុ, កោ បច្ចយោ, យេន អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ ឯវំ បុដ្ឋានំ ឯវំ វេយ្យាករណំ ហោតិ – ‘សស្សតោ លោកោ’តិ វា…បេ… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា? កោ បន, ភោ គោតម, ហេតុ, កោ បច្ចយោ, យេន ភោតោ គោតមស្ស ឯវំ បុដ្ឋស្ស ន ឯវំ វេយ្យាករណំ ហោតិ – ‘សស្សតោ លោកោ’តិបិ…បេ… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបី’’តិ?

‘‘អញ្ញតិត្ថិយា ខោ, វច្ឆ, បរិព្ពាជកា រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សន្តិ, រូបវន្តំ វា អត្តានំ, អត្តនិ វា រូបំ, រូបស្មិំ វា អត្តានំ. វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សន្តិ…បេ… សញ្ញំ…បេ… សង្ខារេ…បេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សន្តិ, វិញ្ញាណវន្តំ វា អត្តានំ, អត្តនិ វា វិញ្ញាណំ, វិញ្ញាណស្មិំ វា អត្តានំ. តស្មា អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ ឯវំ បុដ្ឋានំ ឯវំ វេយ្យាករណំ ហោតិ – ‘សស្សតោ លោកោ’តិ វា…បេ… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា. តថាគតោ ច ខោ, វច្ឆ, អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ន រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, ន រូបវន្តំ វា អត្តានំ, ន អត្តនិ វា រូបំ, ន រូបស្មិំ វា អត្តានំ. ន វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ…បេ… ន សញ្ញំ…បេ… ន សង្ខារេ…បេ… ន វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, ន វិញ្ញាណវន្តំ វា អត្តានំ, ន អត្តនិ វា វិញ្ញាណំ, ន វិញ្ញាណស្មិំ វា អត្តានំ. តស្មា តថាគតស្ស ឯវំ បុដ្ឋស្ស ន ឯវំ វេយ្យាករណំ ហោតិ – ‘សស្សតោ លោកោ’តិបិ…បេ… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបី’’តិ.

អថ ខោ វច្ឆគោត្តោ បរិព្ពាជកោ ឧដ្ឋាយាសនា យេនាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា មហាមោគ្គល្លានេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ វច្ឆគោត្តោ បរិព្ពាជកោ អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ ឯតទវោច – ‘‘កិំ នុ ខោ, ភោ មោគ្គល្លាន, សស្សតោ លោកោ’’តិ? អព្យាកតំ ខោ ឯតំ, វច្ឆ, ភគវតា – ‘សស្សតោ លោកោ’តិ…បេ…. ‘‘កិំ បន, ភោ មោគ្គល្លាន, ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’’តិ? ‘‘ឯតម្បិ ខោ, វច្ឆ, អព្យាកតំ ភគវតា – ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’’តិ.

‘‘កោ នុ ខោ, ភោ មោគ្គល្លាន, ហេតុ, កោ បច្ចយោ, យេន អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ ឯវំ បុដ្ឋានំ ឯវំ វេយ្យាករណំ ហោតិ – ‘សស្សតោ លោកោ’តិ វា…បេ… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា? កោ បន, ភោ មោគ្គល្លាន, ហេតុ, កោ បច្ចយោ យេន សមណស្ស គោតមស្ស ឯវំ បុដ្ឋស្ស ន ឯវំ វេយ្យាករណំ ហោតិ – ‘សស្សតោ លោកោ’តិបិ…បេ… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបី’’តិ?

‘‘អញ្ញតិត្ថិយា ខោ, វច្ឆ, បរិព្ពាជកា រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សន្តិ, រូបវន្តំ វា អត្តានំ, អត្តនិ វា រូបំ, រូបស្មិំ វា អត្តានំ. វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សន្តិ…បេ… សញ្ញំ…បេ… សង្ខារេ…បេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សន្តិ, វិញ្ញាណវន្តំ វា អត្តានំ, អត្តនិ វា វិញ្ញាណំ, វិញ្ញាណស្មិំ វា អត្តានំ. តស្មា អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ ឯវំ បុដ្ឋានំ ឯវំ វេយ្យាករណំ ហោតិ – ‘សស្សតោ លោកោ’តិ វា…បេ… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា. តថាគតោ ច ខោ, វច្ឆ, អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ន រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, ន រូបវន្តំ វា អត្តានំ, ន អត្តនិ វា រូបំ, ន រូបស្មិំ វា អត្តានំ. ន វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ…បេ… ន សញ្ញំ…បេ… ន សង្ខារេ…បេ… ន វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, ន វិញ្ញាណវន្តំ វា អត្តានំ, ន អត្តនិ វា វិញ្ញាណំ, ន វិញ្ញាណស្មិំ វា អត្តានំ. តស្មា តថាគតស្ស ឯវំ បុដ្ឋស្ស ន ឯវំ វេយ្យាករណំ ហោតិ – ‘សស្សតោ លោកោ’តិបិ, ‘អសស្សតោ លោកោ’តិបិ, ‘អន្តវា លោកោ’តិបិ, ‘អនន្តវា លោកោ’តិបិ, ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិបិ, ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិបិ, ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិ, ‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិ, ‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិ, ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបី’’តិ.

‘‘អច្ឆរិយំ, ភោ មោគ្គល្លាន, អព្ភុតំ, ភោ មោគ្គល្លាន! យត្រ ហិ នាម សត្ថុ ច សាវកស្ស ច អត្ថេន អត្ថោ ព្យញ្ជនេន ព្យញ្ជនំ សំសន្ទិស្សតិ, សមេស្សតិ, ន វិរោធយិស្សតិ, យទិទំ អគ្គបទស្មិំ. ឥទានាហំ, ភោ មោគ្គល្លាន, សមណំ គោតមំ ឧបសង្កមិត្វា ឯតមត្ថំ អបុច្ឆិំ. សមណោបិ មេ គោតមោ ឯតេហិ បទេហិ ឯតេហិ ព្យញ្ជនេហិ ឯតមត្ថំ ព្យាកាសិ, សេយ្យថាបិ ភវំ មោគ្គល្លានោ. អច្ឆរិយំ, ភោ មោគ្គល្លាន, អព្ភុតំ, ភោ មោគ្គល្លាន! យត្រ ហិ នាម សត្ថុ ច សាវកស្ស ច អត្ថេន អត្ថោ ព្យញ្ជនេន ព្យញ្ជនំ សំសន្ទិស្សតិ សមេស្សតិ ន វិរោធយិស្សតិ, យទិទំ អគ្គបទស្មិ’’ន្តិ. អដ្ឋមំ.