៩. កុតូហលសាលាសុត្តំ

៤១៨. អថ ខោ វច្ឆគោត្តោ បរិព្ពាជកោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ វច្ឆគោត្តោ បរិព្ពាជកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘បុរិមានិ, ភោ គោតម, ទិវសានិ បុរិមតរានិ សម្ពហុលានំ នានាតិត្ថិយានំ សមណព្រាហ្មណានំ បរិព្ពាជកានំ កុតូហលសាលាយំ សន្និសិន្នានំ សន្និបតិតានំ អយមន្តរាកថា ឧទបាទិ – ‘អយំ ខោ បូរណោ កស្សបោ សង្ឃី ចេវ គណី ច គណាចរិយោ ច ញាតោ យសស្សី តិត្ថករោ សាធុសម្មតោ ពហុជនស្ស. សោបិ សាវកំ អព្ភតីតំ កាលង្កតំ ឧបបត្តីសុ ព្យាករោតិ – ‘អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ, អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ’តិ. យោបិស្ស សាវកោ ឧត្តមបុរិសោ បរមបុរិសោ បរមបត្តិបត្តោ តម្បិ សាវកំ អព្ភតីតំ កាលង្កតំ ឧបបត្តីសុ ព្យាករោតិ – ‘អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ, អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ’’’តិ.

‘‘អយម្បិ ខោ មក្ខលិ គោសាលោ…បេ… អយម្បិ ខោ និគណ្ឋោ នាដបុត្តោ…បេ… អយម្បិ ខោ សញ្ចយោ [សញ្ជយោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ពេលដ្ឋបុត្តោ…បេ… អយម្បិ ខោ បកុធោ [បកុទ្ធោ (បី.)] កច្ចានោ…បេ… អយម្បិ ខោ អជិតោ កេសកម្ពលោ សង្ឃី ចេវ គណី ច គណាចរិយោ ច ញាតោ យសស្សី តិត្ថករោ សាធុសម្មតោ ពហុជនស្ស. សោបិ សាវកំ អព្ភតីតំ កាលង្កតំ ឧបបត្តីសុ ព្យាករោតិ – ‘អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ, អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ’តិ. យោបិស្ស សាវកោ ឧត្តមបុរិសោ បរមបុរិសោ បរមបត្តិបត្តោ តម្បិ សាវកំ អព្ភតីតំ កាលង្កតំ ឧបបត្តីសុ ព្យាករោតិ – ‘អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ, អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ’’’តិ.

‘‘អយម្បិ ខោ សមណោ គោតមោ សង្ឃី ចេវ គណី ច គណាចរិយោ ច ញាតោ យសស្សី តិត្ថករោ សាធុសម្មតោ ពហុជនស្ស. សោបិ សាវកំ អព្ភតីតំ កាលង្កតំ ឧបបត្តីសុ ព្យាករោតិ – ‘អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ, អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ’តិ. យោបិស្ស [យោ ច ខ្វស្ស (បី.)] សាវកោ ឧត្តមបុរិសោ បរមបុរិសោ បរមបត្តិបត្តោ តញ្ច សាវកំ អព្ភតីតំ កាលង្កតំ ឧបបត្តីសុ ន ព្យាករោតិ – ‘អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ, អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ’តិ. អបិ ច ខោ នំ ឯវំ ព្យាករោតិ – ‘អច្ឆេច្ឆិ តណ្ហំ, វិវត្តយិ សំយោជនំ, សម្មា មានាភិសមយា អន្តមកាសិ ទុក្ខស្សា’តិ. តស្ស មយ្ហំ, ភោ គោតម, អហុ ទេវ កង្ខា, អហុ វិចិកិច្ឆា – ‘កថំ នាម [កថញ្ហិ នាម (ស្យា. កំ. បី. ក.) កថំ កថំ នាម (ឆក្កង្គុត្តរេ បញ្ចមវគ្គេ ទុតិយសុត្តេ)] សមណស្ស គោតមស្ស ធម្មោ អភិញ្ញេយ្យោ’’’តិ [ធម្មាភិញ្ញេយ្យាតិ (បី. ក.) ធម្មោ… អញ្ញេយ្យោ (ឆក្កង្គុត្តរេ)]?

‘‘អលញ្ហិ តេ, វច្ឆ, កង្ខិតុំ, អលំ វិចិកិច្ឆិតុំ. កង្ខនីយេ ច បន តេ ឋានេ វិចិកិច្ឆា ឧប្បន្នា. សឧបាទានស្ស ខ្វាហំ, វច្ឆ, ឧបបត្តិំ បញ្ញាបេមិ នោ អនុបាទានស្ស. សេយ្យថាបិ, វច្ឆ, អគ្គិ សឧបាទានោ ជលតិ, នោ អនុបាទានោ; ឯវមេវ ខ្វាហំ, វច្ឆ, សឧបាទានស្ស ឧបបត្តិំ បញ្ញាបេមិ, នោ អនុបាទានស្សា’’តិ.

‘‘យស្មិំ, ភោ គោតម, សមយេ អច្ចិ វាតេន ខិត្តា ទូរម្បិ គច្ឆតិ, ឥមស្ស បន ភវំ គោតមោ កិំ ឧបាទានស្មិំ បញ្ញាបេតី’’តិ? ‘‘យស្មិំ ខោ, វច្ឆ, សមយេ អច្ចិ វាតេន ខិត្តា ទូរម្បិ គច្ឆតិ, តមហំ វាតូបាទានំ បញ្ញាបេមិ. វាតោ ហិស្ស, វច្ឆ, តស្មិំ សមយេ ឧបាទានំ ហោតី’’តិ. ‘‘យស្មិញ្ច បន, ភោ គោតម, សមយេ ឥមញ្ច កាយំ និក្ខិបតិ, សត្តោ ច អញ្ញតរំ កាយំ អនុបបន្នោ ហោតិ, ឥមស្ស បន ភវំ គោតមោ កិំ ឧបាទានស្មិំ បញ្ញាបេតី’’តិ? ‘‘យស្មិំ ខោ, វច្ឆ, សមយេ ឥមញ្ច កាយំ និក្ខិបតិ, សត្តោ ច អញ្ញតរំ កាយំ អនុបបន្នោ ហោតិ, តមហំ តណ្ហូបាទានំ វទាមិ. តណ្ហា ហិស្ស, វច្ឆ, តស្មិំ សមយេ ឧបាទានំ ហោតី’’តិ [ហោតីតិ…បេ… (ក.)]. នវមំ.