១. បឋមគិលានសុត្តំ

៧៤. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អមុកស្មិំ, ភន្តេ, វិហារេ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ នវោ អប្បញ្ញាតោ អាពាធិកោ ទុក្ខិតោ ពាឡ្ហគិលានោ. សាធុ, ភន្តេ, ភគវា យេន សោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមតុ អនុកម្បំ ឧបាទាយា’’តិ.

អថ ខោ ភគវា នវវាទញ្ច សុត្វា គិលានវាទញ្ច, ‘‘អប្បញ្ញាតោ ភិក្ខូ’’តិ ឥតិ វិទិត្វា យេន សោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមិ. អទ្ទសា ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វាន មញ្ចកេ សមធោសិ [សមញ្ចោសិ (សី.), សមតេសិ (ស្យា. កំ.), សមញ្ចោបិ (បី.)]. អថ ខោ ភគវា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘អលំ, ភិក្ខុ, មា ត្វំ មញ្ចកេ សមធោសិ. សន្តិមានិ អាសនានិ បញ្ញត្តានិ, តត្ថាហំ និសីទិស្សាមី’’តិ. និសីទិ ភគវា បញ្ញត្តេ អាសនេ. និសជ្ជ ខោ ភគវា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘កច្ចិ តេ, ភិក្ខុ, ខមនីយំ, កច្ចិ យាបនីយំ, កច្ចិ ទុក្ខា វេទនា បដិក្កមន្តិ នោ អភិក្កមន្តិ, បដិក្កមោសានំ បញ្ញាយតិ នោ អភិក្កមោ’’តិ?

‘‘ន មេ, ភន្តេ, ខមនីយំ, ន យាបនីយំ, ពាឡ្ហា មេ ទុក្ខា វេទនា អភិក្កមន្តិ នោ បដិក្កមន្តិ, អភិក្កមោសានំ បញ្ញាយតិ នោ បដិក្កមោ’’តិ.

‘‘កច្ចិ តេ, ភិក្ខុ, ន កិញ្ចិ កុក្កុច្ចំ, ន កោចិ វិប្បដិសារោ’’តិ?

‘‘តគ្ឃ មេ, ភន្តេ, អនប្បកំ កុក្កុច្ចំ, អនប្បកោ វិប្បដិសារោ’’តិ.

‘‘កច្ចិ បន តំ [ត្វំ (សី.), តេ (ស្យា. កំ. ក.)], ភិក្ខុ, អត្តា សីលតោ ឧបវទតី’’តិ?

‘‘ន ខោ មំ, ភន្តេ, អត្តា សីលតោ ឧបវទតី’’តិ [នោ ហេតំ ភន្តេ (បី. ក.)].

‘‘នោ ចេ កិរ តេ, ភិក្ខុ, អត្តា សីលតោ ឧបវទតិ, អថ កិញ្ច [អថ កិស្មិញ្ច (សី.), អថ ភិក្ខុ កិស្មិញ្ច (ស្យា. កំ. បី. ក.)] តេ កុក្កុច្ចំ កោ ច វិប្បដិសារោ’’តិ?

‘‘ន ខ្វាហំ, ភន្តេ, សីលវិសុទ្ធត្ថំ ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមី’’តិ.

‘‘នោ ចេ កិរ ត្វំ, ភិក្ខុ, សីលវិសុទ្ធត្ថំ មយា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាសិ, អថ កិមត្ថំ ចរហិ ត្វំ, ភិក្ខុ, មយា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាសី’’តិ?

‘‘រាគវិរាគត្ថំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមី’’តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខុ! សាធុ ខោ ត្វំ, ភិក្ខុ, រាគវិរាគត្ថំ មយា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាសិ. រាគវិរាគត្ថោ ហិ, ភិក្ខុ, មយា ធម្មោ ទេសិតោ. តំ កិំ មញ្ញសិ ភិក្ខុ, ចក្ខុ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ…បេ… សោតំ… ឃានំ… ជិវ្ហា… កាយោ… មនោ និច្ចោ វា អនិច្ចោ វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចោ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ?

‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, កល្លំ នុ តំ សមនុបស្សិតុំ – ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’’’តិ?

‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខុ, សុតវា អរិយសាវកោ ចក្ខុស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, សោតស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ…បេ… មនស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ; វិរាគា វិមុច្ចតិ; វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនោ សោ ភិក្ខុ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិ. ឥមស្មិញ្ច បន វេយ្យាករណស្មិំ ភញ្ញមានេ តស្ស ភិក្ខុនោ វិរជំ វីតមលំ ធម្មចក្ខុំ ឧទបាទិ – ‘‘យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ, សព្ពំ តំ និរោធធម្ម’’ន្តិ. បឋមំ.