៨. គិលានវគ្គោ

១. បឋមគិលានសុត្តំ

៧៤. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អមុកស្មិំ, ភន្តេ, វិហារេ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ នវោ អប្បញ្ញាតោ អាពាធិកោ ទុក្ខិតោ ពាឡ្ហគិលានោ. សាធុ, ភន្តេ, ភគវា យេន សោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមតុ អនុកម្បំ ឧបាទាយា’’តិ.

អថ ខោ ភគវា នវវាទញ្ច សុត្វា គិលានវាទញ្ច, ‘‘អប្បញ្ញាតោ ភិក្ខូ’’តិ ឥតិ វិទិត្វា យេន សោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមិ. អទ្ទសា ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វាន មញ្ចកេ សមធោសិ [សមញ្ចោសិ (សី.), សមតេសិ (ស្យា. កំ.), សមញ្ចោបិ (បី.)]. អថ ខោ ភគវា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘អលំ, ភិក្ខុ, មា ត្វំ មញ្ចកេ សមធោសិ. សន្តិមានិ អាសនានិ បញ្ញត្តានិ, តត្ថាហំ និសីទិស្សាមី’’តិ. និសីទិ ភគវា បញ្ញត្តេ អាសនេ. និសជ្ជ ខោ ភគវា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘កច្ចិ តេ, ភិក្ខុ, ខមនីយំ, កច្ចិ យាបនីយំ, កច្ចិ ទុក្ខា វេទនា បដិក្កមន្តិ នោ អភិក្កមន្តិ, បដិក្កមោសានំ បញ្ញាយតិ នោ អភិក្កមោ’’តិ?

‘‘ន មេ, ភន្តេ, ខមនីយំ, ន យាបនីយំ, ពាឡ្ហា មេ ទុក្ខា វេទនា អភិក្កមន្តិ នោ បដិក្កមន្តិ, អភិក្កមោសានំ បញ្ញាយតិ នោ បដិក្កមោ’’តិ.

‘‘កច្ចិ តេ, ភិក្ខុ, ន កិញ្ចិ កុក្កុច្ចំ, ន កោចិ វិប្បដិសារោ’’តិ?

‘‘តគ្ឃ មេ, ភន្តេ, អនប្បកំ កុក្កុច្ចំ, អនប្បកោ វិប្បដិសារោ’’តិ.

‘‘កច្ចិ បន តំ [ត្វំ (សី.), តេ (ស្យា. កំ. ក.)], ភិក្ខុ, អត្តា សីលតោ ឧបវទតី’’តិ?

‘‘ន ខោ មំ, ភន្តេ, អត្តា សីលតោ ឧបវទតី’’តិ [នោ ហេតំ ភន្តេ (បី. ក.)].

‘‘នោ ចេ កិរ តេ, ភិក្ខុ, អត្តា សីលតោ ឧបវទតិ, អថ កិញ្ច [អថ កិស្មិញ្ច (សី.), អថ ភិក្ខុ កិស្មិញ្ច (ស្យា. កំ. បី. ក.)] តេ កុក្កុច្ចំ កោ ច វិប្បដិសារោ’’តិ?

‘‘ន ខ្វាហំ, ភន្តេ, សីលវិសុទ្ធត្ថំ ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមី’’តិ.

‘‘នោ ចេ កិរ ត្វំ, ភិក្ខុ, សីលវិសុទ្ធត្ថំ មយា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាសិ, អថ កិមត្ថំ ចរហិ ត្វំ, ភិក្ខុ, មយា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាសី’’តិ?

‘‘រាគវិរាគត្ថំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមី’’តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខុ! សាធុ ខោ ត្វំ, ភិក្ខុ, រាគវិរាគត្ថំ មយា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាសិ. រាគវិរាគត្ថោ ហិ, ភិក្ខុ, មយា ធម្មោ ទេសិតោ. តំ កិំ មញ្ញសិ ភិក្ខុ, ចក្ខុ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ…បេ… សោតំ… ឃានំ… ជិវ្ហា… កាយោ… មនោ និច្ចោ វា អនិច្ចោ វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចោ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ?

‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, កល្លំ នុ តំ សមនុបស្សិតុំ – ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’’’តិ?

‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខុ, សុតវា អរិយសាវកោ ចក្ខុស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, សោតស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ…បេ… មនស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ; វិរាគា វិមុច្ចតិ; វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនោ សោ ភិក្ខុ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិ. ឥមស្មិញ្ច បន វេយ្យាករណស្មិំ ភញ្ញមានេ តស្ស ភិក្ខុនោ វិរជំ វីតមលំ ធម្មចក្ខុំ ឧទបាទិ – ‘‘យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ, សព្ពំ តំ និរោធធម្ម’’ន្តិ. បឋមំ.

២. ទុតិយគិលានសុត្តំ

៧៥. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ…បេ… ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អមុកស្មិំ, ភន្តេ, វិហារេ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ នវោ អប្បញ្ញាតោ អាពាធិកោ ទុក្ខិតោ ពាឡ្ហគិលានោ. សាធុ, ភន្តេ, ភគវា យេន សោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមតុ អនុកម្បំ ឧបាទាយា’’តិ.

អថ ខោ ភគវា នវវាទញ្ច សុត្វា គិលានវាទញ្ច, ‘‘អប្បញ្ញាតោ ភិក្ខូ’’តិ ឥតិ វិទិត្វា យេន សោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមិ. អទ្ទសា ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វាន មញ្ចកេ សមធោសិ. អថ ខោ ភគវា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘អលំ, ភិក្ខុ, មា ត្វំ មញ្ចកេ សមធោសិ. សន្តិមានិ អាសនានិ បញ្ញត្តានិ, តត្ថាហំ និសីទិស្សាមី’’តិ. និសីទិ ភគវា បញ្ញត្តេ អាសនេ. និសជ្ជ ខោ ភគវា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘កច្ចិ តេ, ភិក្ខុ, ខមនីយំ, កច្ចិ យាបនីយំ, កច្ចិ ទុក្ខា វេទនា បដិក្កមន្តិ នោ អភិក្កមន្តិ, បដិក្កមោសានំ បញ្ញាយតិ នោ អភិក្កមោ’’តិ?

‘‘ន មេ, ភន្តេ, ខមនីយំ, ន យាបនីយំ…បេ… ន ខោ មំ [មេ (សព្ពត្ថ)], ភន្តេ, អត្តា សីលតោ ឧបវទតី’’តិ.

‘‘នោ ចេ កិរ តេ, ភិក្ខុ, អត្តា សីលតោ ឧបវទតិ, អថ កិញ្ច តេ កុក្កុច្ចំ កោ ច វិប្បដិសារោ’’តិ?

‘‘ន ខ្វាហំ, ភន្តេ, សីលវិសុទ្ធត្ថំ ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមី’’តិ.

‘‘នោ ចេ កិរ ត្វំ, ភិក្ខុ, សីលវិសុទ្ធត្ថំ មយា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាសិ, អថ កិមត្ថំ ចរហិ ត្វំ, ភិក្ខុ, មយា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាសី’’តិ?

‘‘អនុបាទាបរិនិព្ពានត្ថំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមី’’តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខុ! សាធុ ខោ ត្វំ, ភិក្ខុ, អនុបាទាបរិនិព្ពានត្ថំ មយា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាសិ. អនុបាទាបរិនិព្ពានត្ថោ ហិ, ភិក្ខុ, មយា ធម្មោ ទេសិតោ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, ភិក្ខុ, ចក្ខុ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ…បេ… សោតំ… ឃានំ… ជិវ្ហា… កាយោ… មនោ… មនោវិញ្ញាណំ… មនោសម្ផស្សោ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ?

‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, កល្លំ នុ តំ សមនុបស្សិតុំ – ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’’’តិ?

‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខុ, សុតវា អរិយសាវកោ ចក្ខុស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ…បេ… មនស្មិម្បិ… មនោវិញ្ញាណេបិ… មនោសម្ផស្សេបិ និព្ពិន្ទតិ. យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ; វិរាគា វិមុច្ចតិ; វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនោ សោ ភិក្ខុ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិ. ឥមស្មិញ្ច បន វេយ្យាករណស្មិំ ភញ្ញមានេ តស្ស ភិក្ខុស្ស អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តំ វិមុច្ចីតិ [វិមុច្ចតីតិ (សព្ពត្ថ)]. ទុតិយំ.

៣. រាធអនិច្ចសុត្តំ

៧៦. អថ ខោ អាយស្មា រាធោ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា រាធោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សាធុ មេ, ភន្តេ, ភគវា សំខិត្តេន ធម្មំ ទេសេតុ, យមហំ ភគវតោ ធម្មំ សុត្វា ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរេយ្យ’’ន្តិ. ‘‘យំ ខោ, រាធ, អនិច្ចំ តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. កិញ្ច, រាធ, អនិច្ចំ តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ? ចក្ខុ អនិច្ចំ, រូបា អនិច្ចា, ចក្ខុវិញ្ញាណំ… ចក្ខុសម្ផស្សោ… យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ចំ. តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ…បេ… ជិវ្ហា… កាយោ… មនោ អនិច្ចោ. តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. ធម្មា… មនោវិញ្ញាណំ… មនោសម្ផស្សោ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ចំ. តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. យំ ខោ, រាធ, អនិច្ចំ តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ’’តិ. តតិយំ.

៤. រាធទុក្ខសុត្តំ

៧៧. ‘‘យំ ខោ, រាធ, ទុក្ខំ តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. កិញ្ច, រាធ, ទុក្ខំ? ចក្ខុ ខោ, រាធ, ទុក្ខំ. តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. រូបា… ចក្ខុវិញ្ញាណំ… ចក្ខុសម្ផស្សោ… យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្ស…បេ… អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ទុក្ខំ. តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ…បេ… មនោ ទុក្ខោ… ធម្មា… មនោវិញ្ញាណំ… មនោសម្ផស្សោ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ទុក្ខំ. តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. យំ ខោ, រាធ, ទុក្ខំ តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. រាធអនត្តសុត្តំ

៧៨. ‘‘យោ ខោ, រាធ, អនត្តា តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. កោ ច, រាធ, អនត្តា? ចក្ខុ ខោ, រាធ, អនត្តា. តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. រូបា… ចក្ខុវិញ្ញាណំ… ចក្ខុសម្ផស្សោ… យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា…បេ… មនោ អនត្តា… ធម្មា… មនោវិញ្ញាណំ… មនោសម្ផស្សោ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនត្តា. តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. យោ ខោ, រាធ, អនត្តា តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. បឋមអវិជ្ជាបហានសុត្តំ

៧៩. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អត្ថិ នុ ខោ, ភន្តេ, ឯកោ ធម្មោ យស្ស បហានា ភិក្ខុនោ អវិជ្ជា បហីយតិ, វិជ្ជា ឧប្បជ្ជតី’’តិ?

‘‘អត្ថិ ខោ, ភិក្ខុ, ឯកោ ធម្មោ យស្ស បហានា ភិក្ខុនោ អវិជ្ជា បហីយតិ, វិជ្ជា ឧប្បជ្ជតី’’តិ.

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, ឯកោ ធម្មោ យស្ស បហានា ភិក្ខុនោ អវិជ្ជា បហីយតិ, វិជ្ជា ឧប្បជ្ជតី’’តិ?

‘‘អវិជ្ជា ខោ, ភិក្ខុ, ឯកោ ធម្មោ យស្ស បហានា ភិក្ខុនោ អវិជ្ជា បហីយតិ, វិជ្ជា ឧប្បជ្ជតី’’តិ.

‘‘កថំ បន, ភន្តេ, ជានតោ, កថំ បស្សតោ ភិក្ខុនោ អវិជ្ជា បហីយតិ, វិជ្ជា ឧប្បជ្ជតី’’តិ?

‘‘ចក្ខុំ ខោ, ភិក្ខុ, អនិច្ចតោ ជានតោ បស្សតោ ភិក្ខុនោ អវិជ្ជា បហីយតិ, វិជ្ជា ឧប្បជ្ជតិ. រូបេ… ចក្ខុវិញ្ញាណំ… ចក្ខុសម្ផស្សំ… យម្បិទំ, ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ចតោ ជានតោ បស្សតោ ភិក្ខុនោ អវិជ្ជា បហីយតិ, វិជ្ជា ឧប្បជ្ជតិ…បេ… មនំ អនិច្ចតោ ជានតោ បស្សតោ ភិក្ខុនោ អវិជ្ជា បហីយតិ, វិជ្ជា ឧប្បជ្ជតិ. ធម្មេ… មនោវិញ្ញាណំ… មនោសម្ផស្សំ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ចតោ ជានតោ បស្សតោ ភិក្ខុនោ អវិជ្ជា បហីយតិ, វិជ្ជា ឧប្បជ្ជតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខុ, ជានតោ ឯវំ បស្សតោ ភិក្ខុនោ អវិជ្ជា បហីយតិ, វិជ្ជា ឧប្បជ្ជតី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ទុតិយអវិជ្ជាបហានសុត្តំ

៨០. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ…បេ… ឯតទវោច – ‘‘អត្ថិ នុ ខោ, ភន្តេ, ឯកោ ធម្មោ យស្ស បហានា ភិក្ខុនោ អវិជ្ជា បហីយតិ, វិជ្ជា ឧប្បជ្ជតី’’តិ?

‘‘អត្ថិ ខោ, ភិក្ខុ, ឯកោ ធម្មោ យស្ស បហានា ភិក្ខុនោ អវិជ្ជា បហីយតិ, វិជ្ជា ឧប្បជ្ជតី’’តិ.

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, ឯកោ ធម្មោ យស្ស បហានា ភិក្ខុនោ អវិជ្ជា បហីយតិ, វិជ្ជា ឧប្បជ្ជតី’’តិ?

‘‘អវិជ្ជា ខោ, ភិក្ខុ, ឯកោ ធម្មោ យស្ស បហានា ភិក្ខុនោ អវិជ្ជា បហីយតិ, វិជ្ជា ឧប្បជ្ជតី’’តិ.

‘‘កថំ បន, ភន្តេ, ជានតោ, កថំ បស្សតោ អវិជ្ជា បហីយតិ, វិជ្ជា ឧប្បជ្ជតី’’តិ?

‘‘ឥធ, ភិក្ខុ, ភិក្ខុនោ សុតំ ហោតិ – ‘សព្ពេ ធម្មា នាលំ អភិនិវេសាយា’តិ. ឯវញ្ចេតំ, ភិក្ខុ, ភិក្ខុនោ សុតំ ហោតិ – ‘សព្ពេ ធម្មា នាលំ អភិនិវេសាយា’តិ. សោ សព្ពំ ធម្មំ អភិជានាតិ, សព្ពំ ធម្មំ អភិញ្ញាយ សព្ពំ ធម្មំ បរិជានាតិ, សព្ពំ ធម្មំ បរិញ្ញាយ សព្ពនិមិត្តានិ អញ្ញតោ បស្សតិ, ចក្ខុំ អញ្ញតោ បស្សតិ, រូបេ… ចក្ខុវិញ្ញាណំ… ចក្ខុសម្ផស្សំ… យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អញ្ញតោ បស្សតិ…បេ… មនំ អញ្ញតោ បស្សតិ, ធម្មេ… មនោវិញ្ញាណំ… មនោសម្ផស្សំ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អញ្ញតោ បស្សតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខុ, ជានតោ ឯវំ បស្សតោ ភិក្ខុនោ អវិជ្ជា បហីយតិ, វិជ្ជា ឧប្បជ្ជតី’’តិ. សត្តមំ.

៨. សម្ពហុលភិក្ខុសុត្តំ

៨១. អថ ខោ សម្ពហុលា ភិក្ខូ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឥធ នោ, ភន្តេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា អម្ហេ ឯវំ បុច្ឆន្តិ – ‘កិមត្ថិយំ, អាវុសោ, សមណេ គោតមេ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតី’តិ? ឯវំ បុដ្ឋា មយំ, ភន្តេ, តេសំ អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ ឯវំ ព្យាករោម – ‘ទុក្ខស្ស ខោ, អាវុសោ, បរិញ្ញត្ថំ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតី’តិ. កច្ចិ មយំ, ភន្តេ, ឯវំ បុដ្ឋា ឯវំ ព្យាករមានា វុត្តវាទិនោ ចេវ ភគវតោ ហោម, ន ច ភគវន្តំ អភូតេន អព្ភាចិក្ខាម, ធម្មស្ស ចានុធម្មំ ព្យាករោម, ន ច កោចិ សហធម្មិកោ វាទានុវាទោ គារយ្ហំ ឋានំ អាគច្ឆតី’’តិ?

‘‘តគ្ឃ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឯវំ បុដ្ឋា ឯវំ ព្យាករមានា វុត្តវាទិនោ ចេវ មេ ហោថ, ន ច មំ អភូតេន អព្ភាចិក្ខថ, ធម្មស្ស ចានុធម្មំ ព្យាករោថ, ន ច កោចិ សហធម្មិកោ វាទានុវាទោ គារយ្ហំ ឋានំ អាគច្ឆតិ. ទុក្ខស្ស ហិ, ភិក្ខវេ, បរិញ្ញត្ថំ មយិ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ. សចេ បន វោ, ភិក្ខវេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘កតមំ បន តំ, អាវុសោ, ទុក្ខំ, យស្ស បរិញ្ញាយ សមណេ គោតមេ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតី’តិ? ឯវំ បុដ្ឋា តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, តេសំ អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ ឯវំ ព្យាករេយ្យាថ – ‘ចក្ខុ ខោ, អាវុសោ, ទុក្ខំ, តស្ស បរិញ្ញាយ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ. រូបា…បេ… យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ទុក្ខំ. តស្ស បរិញ្ញាយ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ…បេ… មនោ ទុក្ខោ…បេ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ទុក្ខំ. តស្ស បរិញ្ញាយ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ. ឥទំ ខោ តំ, អាវុសោ, ទុក្ខំ, តស្ស បរិញ្ញាយ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតី’តិ. ឯវំ បុដ្ឋា តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, តេសំ អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ ឯវំ ព្យាករេយ្យាថា’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. លោកបញ្ហាសុត្តំ

៨២. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘‘លោកោ, លោកោ’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, លោកោតិ វុច្ចតី’’តិ? ‘‘‘លុជ្ជតី’តិ ខោ, ភិក្ខុ, តស្មា លោកោតិ វុច្ចតិ. កិញ្ច លុជ្ជតិ? ចក្ខុ ខោ, ភិក្ខុ, លុជ្ជតិ. រូបា លុជ្ជន្តិ, ចក្ខុវិញ្ញាណំ លុជ្ជតិ, ចក្ខុសម្ផស្សោ លុជ្ជតិ, យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ លុជ្ជតិ…បេ… ជិវ្ហា លុជ្ជតិ…បេ… មនោ លុជ្ជតិ, ធម្មា លុជ្ជន្តិ, មនោវិញ្ញាណំ លុជ្ជតិ, មនោសម្ផស្សោ លុជ្ជតិ, យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ លុជ្ជតិ. លុជ្ជតីតិ ខោ, ភិក្ខុ, តស្មា លោកោតិ វុច្ចតី’’តិ. នវមំ.

១០. ផគ្គុនបញ្ហាសុត្តំ

៨៣. អថ ខោ អាយស្មា ផគ្គុនោ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា ផគ្គុនោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘អត្ថិ នុ ខោ, ភន្តេ, តំ ចក្ខុ, យេន ចក្ខុនា អតីតេ ពុទ្ធេ បរិនិព្ពុតេ ឆិន្នបបញ្ចេ ឆិន្នវដុមេ បរិយាទិន្នវដ្ដេ សព្ពទុក្ខវីតិវដ្ដេ បញ្ញាបយមានោ បញ្ញាបេយ្យ…បេ… អត្ថិ នុ ខោ, ភន្តេ, សា ជិវ្ហា, យាយ ជិវ្ហាយ អតីតេ ពុទ្ធេ បរិនិព្ពុតេ ឆិន្នបបញ្ចេ ឆិន្នវដុមេ បរិយាទិន្នវដ្ដេ សព្ពទុក្ខវីតិវដ្ដេ បញ្ញាបយមានោ បញ្ញាបេយ្យ…បេ… អត្ថិ នុ ខោ សោ, ភន្តេ, មនោ, យេន មនេន អតីតេ ពុទ្ធេ បរិនិព្ពុតេ ឆិន្នបបញ្ចេ ឆិន្នវដុមេ បរិយាទិន្នវដ្ដេ សព្ពទុក្ខវីតិវដ្ដេ បញ្ញាបយមានោ បញ្ញាបេយ្យា’’តិ?

‘‘នត្ថិ ខោ តំ, ផគ្គុន, ចក្ខុ, យេន ចក្ខុនា អតីតេ ពុទ្ធេ បរិនិព្ពុតេ ឆិន្នបបញ្ចេ ឆិន្នវដុមេ បរិយាទិន្នវដ្ដេ សព្ពទុក្ខវីតិវដ្ដេ បញ្ញាបយមានោ បញ្ញាបេយ្យ …បេ… នត្ថិ ខោ សា, ផគ្គុន, ជិវ្ហា, យាយ ជិវ្ហាយ អតីតេ ពុទ្ធេ បរិនិព្ពុតេ ឆិន្នបបញ្ចេ ឆិន្នវដុមេ បរិយាទិន្នវដ្ដេ សព្ពទុក្ខវីតិវដ្ដេ បញ្ញាបយមានោ បញ្ញាបេយ្យ…បេ… នត្ថិ ខោ សោ, ផគ្គុន, មនោ, យេន មនេន អតីតេ ពុទ្ធេ បរិនិព្ពុតេ ឆិន្នបបញ្ចេ ឆិន្នវដុមេ បរិយាទិន្នវដ្ដេ សព្ពទុក្ខវីតិវដ្ដេ បញ្ញាបយមានោ បញ្ញាបេយ្យា’’តិ. ទសមំ.

គិលានវគ្គោ អដ្ឋមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

គិលានេន ទុវេ វុត្តា, រាធេន អបរេ តយោ;

អវិជ្ជាយ ច ទ្វេ វុត្តា, ភិក្ខុ លោកោ ច ផគ្គុនោតិ.