៧. មិគជាលវគ្គោ

១. បឋមមិគជាលសុត្តំ

៦៣. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ អាយស្មា មិគជាលោ យេន ភគវា…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា មិគជាលោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘ឯកវិហារី, ឯកវិហារី’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ឯកវិហារី ហោតិ, កិត្តាវតា ច បន សទុតិយវិហារី ហោតី’’តិ?

‘‘សន្តិ ខោ, មិគជាល, ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ អភិនន្ទតិ អភិវទតិ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ. តស្ស តំ អភិនន្ទតោ អភិវទតោ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតោ ឧប្បជ្ជតិ នន្ទី [នន្ទិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)]. នន្ទិយា សតិ សារាគោ ហោតិ; សារាគេ សតិ សំយោគោ ហោតិ. នន្ទិសំយោជនសំយុត្តោ ខោ, មិគជាល, ភិក្ខុ សទុតិយវិហារីតិ វុច្ចតិ. សន្តិ…បេ… សន្តិ ខោ, មិគជាល, ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យា រសា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ អភិនន្ទតិ អភិវទតិ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ. តស្ស តំ អភិនន្ទតោ អភិវទតោ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតោ ឧប្បជ្ជតិ នន្ទី. នន្ទិយា សតិ សារាគោ ហោតិ; សារាគេ សតិ សំយោគោ ហោតិ. នន្ទិសំយោជនសំយុត្តោ ខោ, មិគជាល, ភិក្ខុ សទុតិយវិហារីតិ វុច្ចតិ. ឯវំវិហារី ច, មិគជាល, ភិក្ខុ កិញ្ចាបិ អរញ្ញវនបត្ថានិ បន្តានិ សេនាសនានិ បដិសេវតិ អប្បសទ្ទានិ អប្បនិគ្ឃោសានិ វិជនវាតានិ មនុស្សរាហស្សេយ្យកានិ [មនុស្សរាហសេយ្យកានិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] បដិសល្លានសារុប្បានិ; អថ ខោ សទុតិយវិហារីតិ វុច្ចតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? តណ្ហា ហិស្ស ទុតិយា, សាស្ស អប្បហីនា. តស្មា សទុតិយវិហារី’’តិ វុច្ចតិ.

‘‘សន្តិ ច ខោ, មិគជាល, ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ នាជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ. តស្ស តំ អនភិនន្ទតោ អនភិវទតោ អនជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតោ នន្ទី និរុជ្ឈតិ. នន្ទិយា អសតិ សារាគោ ន ហោតិ; សារាគេ អសតិ សំយោគោ ន ហោតិ. នន្ទិសំយោជនវិសំយុត្តោ ខោ, មិគជាល, ភិក្ខុ ឯកវិហារីតិ វុច្ចតិ…បេ… សន្តិ ច ខោ, មិគជាល, ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យា រសា…បេ… សន្តិ ច ខោ, មិគជាល, មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ នាជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ. តស្ស តំ អនភិនន្ទតោ អនភិវទតោ អនជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតោ នន្ទី និរុជ្ឈតិ. នន្ទិយា អសតិ សារាគោ ន ហោតិ; សារាគេ អសតិ សំយោគោ ន ហោតិ. នន្ទិសំយោជនវិប្បយុត្តោ ខោ, មិគជាល, ភិក្ខុ ឯកវិហារីតិ វុច្ចតិ. ឯវំវិហារី ច, មិគជាល, ភិក្ខុ កិញ្ចាបិ គាមន្តេ វិហរតិ អាកិណ្ណោ ភិក្ខូហិ ភិក្ខុនីហិ ឧបាសកេហិ ឧបាសិកាហិ រាជូហិ រាជមហាមត្តេហិ តិត្ថិយេហិ តិត្ថិយសាវកេហិ. អថ ខោ ឯកវិហារីតិ វុច្ចតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? តណ្ហា ហិស្ស ទុតិយា, សាស្ស បហីនា. តស្មា ឯកវិហារីតិ វុច្ចតី’’តិ. បឋមំ.

២. ទុតិយមិគជាលសុត្តំ

៦៤. អថ ខោ អាយស្មា មិគជាលោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា មិគជាលោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សាធុ មេ, ភន្តេ, ភគវា សំខិត្តេន ធម្មំ ទេសេតុ, យមហំ ភគវតោ ធម្មំ សុត្វា ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរេយ្យ’’ន្តិ.

‘‘សន្តិ ខោ, មិគជាល, ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ អភិនន្ទតិ អភិវទតិ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ. តស្ស តំ អភិនន្ទតោ អភិវទតោ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតោ ឧប្បជ្ជតិ នន្ទី. នន្ទិសមុទយា ទុក្ខសមុទយោ, មិគជាលាតិ វទាមិ…បេ… សន្តិ ច ខោ, មិគជាល, ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យា រសា…បេ… សន្តិ ច ខោ, មិគជាល, មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ អភិនន្ទតិ អភិវទតិ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ. តស្ស តំ អភិនន្ទតោ អភិវទតោ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតោ ឧប្បជ្ជតិ នន្ទី. នន្ទិសមុទយា ទុក្ខសមុទយោ, មិគជាលាតិ វទាមិ.

‘‘សន្តិ ច ខោ, មិគជាល, ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ នាជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ. តស្ស តំ អនភិនន្ទតោ អនភិវទតោ អនជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតោ នន្ទី និរុជ្ឈតិ. នន្ទិនិរោធា ទុក្ខនិរោធោ, មិគជាលាតិ វទាមិ…បេ… សន្តិ ច ខោ, មិគជាល, ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យា រសា ឥដ្ឋា កន្តា…បេ… សន្តិ ច ខោ, មិគជាល, មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ នាជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ. តស្ស តំ អនភិនន្ទតោ អនភិវទតោ អនជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតោ នន្ទី និរុជ្ឈតិ. នន្ទិនិរោធា ទុក្ខនិរោធោ, មិគជាលាតិ វទាមី’’តិ.

អថ ខោ អាយស្មា មិគជាលោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ. អថ ខោ អាយស្មា មិគជាលោ ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរតោ នចិរស្សេវ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ អព្ភញ្ញាសិ. អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា មិគជាលោ អរហតំ អហោសីតិ. ទុតិយំ.

៣. បឋមសមិទ្ធិមារបញ្ហាសុត្តំ

៦៥. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. អថ ខោ អាយស្មា សមិទ្ធិ យេន ភគវា…បេ… ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘មារោ, មារោ’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, មារោ វា អស្ស មារបញ្ញត្តិ វា’’តិ?

‘‘យត្ថ ខោ, សមិទ្ធិ, អត្ថិ ចក្ខុ, អត្ថិ រូបា, អត្ថិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ, អត្ថិ ចក្ខុវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា, អត្ថិ តត្ថ មារោ វា មារបញ្ញត្តិ វា. អត្ថិ សោតំ, អត្ថិ សទ្ទា, អត្ថិ សោតវិញ្ញាណំ, អត្ថិ សោតវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា, អត្ថិ តត្ថ មារោ វា មារបញ្ញត្តិ វា. អត្ថិ ឃានំ, អត្ថិ គន្ធា, អត្ថិ ឃានវិញ្ញាណំ, អត្ថិ ឃានវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា, អត្ថិ តត្ថ មារោ វា មារបញ្ញត្តិ វា. អត្ថិ ជិវ្ហា, អត្ថិ រសា, អត្ថិ ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ, អត្ថិ ជិវ្ហាវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា, អត្ថិ តត្ថ មារោ វា មារបញ្ញត្តិ វា. អត្ថិ កាយោ, អត្ថិ ផោដ្ឋព្ពា, អត្ថិ កាយវិញ្ញាណំ, អត្ថិ កាយវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា, អត្ថិ តត្ថ មារោ វា មារបញ្ញត្តិ វា. អត្ថិ មនោ, អត្ថិ ធម្មា, អត្ថិ មនោវិញ្ញាណំ, អត្ថិ មនោវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា, អត្ថិ តត្ថ មារោ វា មារបញ្ញត្តិ វា.

‘‘យត្ថ ច ខោ, សមិទ្ធិ, នត្ថិ ចក្ខុ, នត្ថិ រូបា, នត្ថិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ, នត្ថិ ចក្ខុវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា, នត្ថិ តត្ថ មារោ វា មារបញ្ញត្តិ វា. នត្ថិ សោតំ…បេ… នត្ថិ ឃានំ…បេ… នត្ថិ ជិវ្ហា, នត្ថិ រសា, នត្ថិ ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ, នត្ថិ ជិវ្ហាវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា, នត្ថិ តត្ថ មារោ វា មារបញ្ញត្តិ វា. នត្ថិ កាយោ…បេ…. នត្ថិ មនោ, នត្ថិ ធម្មា, នត្ថិ មនោវិញ្ញាណំ, នត្ថិ មនោវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា, នត្ថិ តត្ថ មារោ វា មារបញ្ញត្តិ វា’’តិ. តតិយំ.

៤. សមិទ្ធិសត្តបញ្ហាសុត្តំ

៦៦. ‘‘‘សត្តោ, សត្តោ’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, សត្តោ វា អស្ស សត្តបញ្ញត្តិ វា’’តិ…បេ…. ចតុត្ថំ.

៥. សមិទ្ធិទុក្ខបញ្ហាសុត្តំ

៦៧. ‘‘‘ទុក្ខំ, ទុក្ខ’ន្តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ទុក្ខំ វា អស្ស ទុក្ខបញ្ញត្តិ វា’’តិ…បេ…. បញ្ចមំ.

៦. សមិទ្ធិលោកបញ្ហាសុត្តំ

៦៨. ‘‘‘លោកោ, លោកោ’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, លោកោ វា អស្ស លោកបញ្ញត្តិ វា’’តិ? យត្ថ ខោ, សមិទ្ធិ, អត្ថិ ចក្ខុ, អត្ថិ រូបា, អត្ថិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ, អត្ថិ ចក្ខុវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា, អត្ថិ តត្ថ លោកោ វា លោកបញ្ញត្តិ វាតិ…បេ… អត្ថិ ជិវ្ហា…បេ… អត្ថិ មនោ, អត្ថិ ធម្មា, អត្ថិ មនោវិញ្ញាណំ, អត្ថិ មនោវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា, អត្ថិ តត្ថ លោកោ វា លោកបញ្ញត្តិ វា.

‘‘យត្ថ ច ខោ, សមិទ្ធិ, នត្ថិ ចក្ខុ, នត្ថិ រូបា, នត្ថិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ, នត្ថិ ចក្ខុវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា, នត្ថិ តត្ថ លោកោ វា លោកបញ្ញត្តិ វា…បេ… នត្ថិ ជិវ្ហា…បេ… នត្ថិ មនោ, នត្ថិ ធម្មា, នត្ថិ មនោវិញ្ញាណំ, នត្ថិ មនោវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា, នត្ថិ តត្ថ លោកោ វា លោកបញ្ញត្តិ វា’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ឧបសេនអាសីវិសសុត្តំ

៦៩. ឯកំ សមយំ អាយស្មា ច សារិបុត្តោ អាយស្មា ច ឧបសេនោ រាជគហេ វិហរន្តិ សីតវនេ សប្បសោណ្ឌិកបព្ភារេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មតោ ឧបសេនស្ស កាយេ អាសីវិសោ បតិតោ ហោតិ. អថ ខោ អាយស្មា ឧបសេនោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ឯថ មេ, អាវុសោ, ឥមំ កាយំ មញ្ចកំ អារោបេត្វា ពហិទ្ធា នីហរថ. បុរាយំ កាយោ ឥធេវ វិកិរតិ; សេយ្យថាបិ ភុសមុដ្ឋី’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ អាយស្មន្តំ ឧបសេនំ ឯតទវោច – ‘‘ន ខោ បន មយំ បស្សាម អាយស្មតោ ឧបសេនស្ស កាយស្ស វា អញ្ញថត្តំ ឥន្ទ្រិយានំ វា វិបរិណាមំ. អថ ច បនាយស្មា ឧបសេនោ ឯវមាហ – ‘ឯថ មេ, អាវុសោ, ឥមំ កាយំ មញ្ចកំ អារោបេត្វា ពហិទ្ធា នីហរថ. បុរាយំ កាយោ ឥធេវ វិកិរតិ; សេយ្យថាបិ ភុសមុដ្ឋី’’’តិ. ‘‘យស្ស នូន, អាវុសោ សារិបុត្ត, ឯវមស្ស – ‘អហំ ចក្ខូតិ វា មម ចក្ខូតិ វា…បេ… អហំ ជិវ្ហាតិ វា មម ជិវ្ហាតិ វា… អហំ មនោតិ វា មម មនោតិ វា’. តស្ស, អាវុសោ សារិបុត្ត, សិយា កាយស្ស វា អញ្ញថត្តំ ឥន្ទ្រិយានំ វា វិបរិណាមោ. មយ្ហញ្ច ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ន ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ ចក្ខូតិ វា មម ចក្ខូតិ វា…បេ… អហំ ជិវ្ហាតិ វា មម ជិវ្ហាតិ វា…បេ… អហំ មនោតិ វា មម មនោតិ វា’. តស្ស មយ្ហញ្ច ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, កិំ កាយស្ស វា អញ្ញថត្តំ ភវិស្សតិ, ឥន្ទ្រិយានំ វា វិបរិណាមោ’’តិ!

‘‘តថា ហិ បនាយស្មតោ ឧបសេនស្ស ទីឃរត្តំ អហង្ការមមង្ការមានានុសយោ សុសមូហតោ. តស្មា អាយស្មតោ ឧបសេនស្ស ន ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ ចក្ខូតិ វា មម ចក្ខូតិ វា…បេ… អហំ ជិវ្ហាតិ វា មម ជិវ្ហាតិ វា…បេ… អហំ មនោតិ វា មម មនោតិ វា’’’តិ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ ឧបសេនស្ស កាយំ មញ្ចកំ អារោបេត្វា ពហិទ្ធា នីហរិំសុ. អថ ខោ អាយស្មតោ ឧបសេនស្ស កាយោ តត្ថេវ វិកិរិ; សេយ្យថាបិ ភុសមុដ្ឋីតិ. សត្តមំ.

៨. ឧបវាណសន្ទិដ្ឋិកសុត្តំ

៧០. អថ ខោ អាយស្មា ឧបវាណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា ឧបវាណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘សន្ទិដ្ឋិកោ ធម្មោ, សន្ទិដ្ឋិកោ ធម្មោ’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, សន្ទិដ្ឋិកោ ធម្មោ ហោតិ, អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហី’’តិ?

‘‘ឥធ បន, ឧបវាណ, ភិក្ខុ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា រូបប្បដិសំវេទី ច ហោតិ រូបរាគប្បដិសំវេទី ច. សន្តញ្ច អជ្ឈត្តំ រូបេសុ រាគំ ‘អត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ រូបេសុ រាគោ’តិ បជានាតិ. យំ តំ, ឧបវាណ, ភិក្ខុ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា រូបប្បដិសំវេទី ច ហោតិ រូបរាគប្បដិសំវេទី ច. សន្តញ្ច អជ្ឈត្តំ រូបេសុ រាគំ ‘អត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ រូបេសុ រាគោ’តិ បជានាតិ. ឯវម្បិ ខោ, ឧបវាណ, សន្ទិដ្ឋិកោ ធម្មោ ហោតិ អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហី’’តិ…បេ….

‘‘បុន ចបរំ, ឧបវាណ, ភិក្ខុ ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា រសប្បដិសំវេទី ច ហោតិ រសរាគប្បដិសំវេទី ច. សន្តញ្ច អជ្ឈត្តំ រសេសុ រាគំ ‘អត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ រសេសុ រាគោ’តិ បជានាតិ. យំ តំ, ឧបវាណ, ភិក្ខុ ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា រសប្បដិសំវេទី ច ហោតិ រសរាគប្បដិសំវេទី ច. សន្តញ្ច អជ្ឈត្តំ រសេសុ រាគំ ‘អត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ រសេសុ រាគោ’តិ បជានាតិ. ឯវម្បិ ខោ, ឧបវាណ, សន្ទិដ្ឋិកោ ធម្មោ ហោតិ អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហី’’តិ…បេ….

‘‘បុន ចបរំ, ឧបវាណ, ភិក្ខុ មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ ធម្មប្បដិសំវេទី ច ហោតិ ធម្មរាគប្បដិសំវេទី ច. សន្តញ្ច អជ្ឈត្តំ ធម្មេសុ រាគំ ‘អត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ ធម្មេសុ រាគោ’តិ បជានាតិ. យំ តំ, ឧបវាណ, ភិក្ខុ មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ ធម្មប្បដិសំវេទី ច ហោតិ ធម្មរាគប្បដិសំវេទី ច. សន្តញ្ច អជ្ឈត្តំ ធម្មេសុ រាគំ ‘អត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ ធម្មេសុ រាគោ’តិ បជានាតិ. ឯវម្បិ ខោ, ឧបវាណ, សន្ទិដ្ឋិកោ ធម្មោ ហោតិ…បេ… បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហី’’តិ…បេ….

‘‘ឥធ បន, ឧបវាណ, ភិក្ខុ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា រូបប្បដិសំវេទី ច ហោតិ, នោ ច រូបរាគប្បដិសំវេទី. អសន្តញ្ច អជ្ឈត្តំ រូបេសុ រាគំ ‘នត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ រូបេសុ រាគោ’តិ បជានាតិ. យំ តំ, ឧបវាណ, ភិក្ខុ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា រូបប្បដិសំវេទីហិ ខោ ហោតិ, នោ ច រូបរាគប្បដិសំវេទី. អសន្តញ្ច អជ្ឈត្តំ រូបេសុ រាគំ ‘នត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ រូបេសុ រាគោ’តិ បជានាតិ. ឯវម្បិ ខោ, ឧបវាណ, សន្ទិដ្ឋិកោ ធម្មោ ហោតិ, អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហី’’តិ…បេ….

‘‘បុន ចបរំ, ឧបវាណ, ភិក្ខុ ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា រសប្បដិសំវេទីហិ ខោ ហោតិ, នោ ច រសរាគប្បដិសំវេទី. អសន្តញ្ច អជ្ឈត្តំ រសេសុ រាគំ ‘នត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ រសេសុ រាគោ’តិ បជានាតិ…បេ….

‘‘បុន ចបរំ, ឧបវាណ, ភិក្ខុ មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ ធម្មប្បដិសំវេទីហិ ខោ ហោតិ, នោ ច ធម្មរាគប្បដិសំវេទី. អសន្តញ្ច អជ្ឈត្តំ ធម្មេសុ រាគំ ‘នត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ ធម្មេសុ រាគោ’តិ បជានាតិ. យំ តំ, ឧបវាណ, ភិក្ខុ មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ ធម្មប្បដិសំវេទីហិ ខោ ហោតិ, នោ ច ធម្មរាគប្បដិសំវេទី. អសន្តញ្ច អជ្ឈត្តំ ធម្មេសុ រាគំ ‘នត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ ធម្មេសុ រាគោ’តិ បជានាតិ. ឯវម្បិ ខោ, ឧបវាណ, សន្ទិដ្ឋិកោ ធម្មោ ហោតិ, អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. បឋមឆផស្សាយតនសុត្តំ

៧១. ‘‘យោ ហិ កោចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឆន្នំ ផស្សាយតនានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ នប្បជានាតិ. អវុសិតំ តេន ព្រហ្មចរិយំ, អារកា សោ ឥមស្មា ធម្មវិនយា’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឯត្ថាហំ, ភន្តេ, អនស្សសំ [អនស្សសិំ (សី.), អនស្សាសំ (ស្យា. កំ.), អនស្សាសិំ (បី.)]. អហញ្ហិ, ភន្តេ, ឆន្នំ ផស្សាយតនានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ នប្បជានាមី’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, ភិក្ខុ, ចក្ខុំ ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’តិ សមនុបស្សសី’’តិ?

‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘សាធុ, ភិក្ខុ, ឯត្ថ ច តេ, ភិក្ខុ, ចក្ខុ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋំ ភវិស្សតិ. ឯសេវន្តោ ទុក្ខស្ស…បេ… ជិវ្ហំ ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’តិ សមនុបស្សសី’’តិ?

‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘សាធុ, ភិក្ខុ, ឯត្ថ ច តេ, ភិក្ខុ, ជិវ្ហា ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋំ ភវិស្សតិ. ឯសេវន្តោ ទុក្ខស្ស…បេ… មនំ ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’តិ សមនុបស្សសី’’តិ?

‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘សាធុ, ភិក្ខុ, ឯត្ថ ច តេ, ភិក្ខុ, មនោ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋំ ភវិស្សតិ. ឯសេវន្តោ ទុក្ខស្សា’’តិ. នវមំ.

១០. ទុតិយឆផស្សាយតនសុត្តំ

៧២. ‘‘យោ ហិ កោចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឆន្នំ ផស្សាយតនានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ នប្បជានាតិ. អវុសិតំ តេន ព្រហ្មចរិយំ, អារកា សោ ឥមស្មា ធម្មវិនយា’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឯត្ថាហំ, ភន្តេ, អនស្សសំ បនស្សសំ. អហញ្ហិ, ភន្តេ, ឆន្នំ ផស្សាយតនានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ នប្បជានាមី’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, ភិក្ខុ, ចក្ខុំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ សមនុបស្សសី’’តិ?

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘សាធុ, ភិក្ខុ, ឯត្ថ ច តេ, ភិក្ខុ, ចក្ខុ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋំ ភវិស្សតិ. ឯវំ តេ ឯតំ បឋមំ ផស្សាយតនំ បហីនំ ភវិស្សតិ អាយតិំ អបុនព្ភវាយ…បេ….

‘‘ជិវ្ហំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ សមនុបស្សសី’’តិ?

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘សាធុ, ភិក្ខុ, ឯត្ថ ច តេ, ភិក្ខុ, ជិវ្ហា ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋំ ភវិស្សតិ. ឯវំ តេ ឯតំ ចតុត្ថំ ផស្សាយតនំ បហីនំ ភវិស្សតិ អាយតិំ អបុនព្ភវាយ…បេ….

‘‘មនំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ សមនុបស្សសី’’តិ?

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘សាធុ, ភិក្ខុ, ឯត្ថ ច តេ, ភិក្ខុ, មនោ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋំ ភវិស្សតិ. ឯវំ តេ ឯតំ ឆដ្ឋំ ផស្សាយតនំ បហីនំ ភវិស្សតិ អាយតិំ អបុនព្ភវាយា’’តិ. ទសមំ.

១១. តតិយឆផស្សាយតនសុត្តំ

៧៣. ‘‘យោ ហិ កោចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឆន្នំ ផស្សាយតនានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ នប្បជានាតិ. អវុសិតំ តេន ព្រហ្មចរិយំ, អារកា សោ ឥមស្មា ធម្មវិនយា’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, ភិក្ខុ, ចក្ខុ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ?

‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, កល្លំ នុ តំ សមនុបស្សិតុំ – ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’’’តិ?

‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘សោតំ… ឃានំ… ជិវ្ហា… កាយោ… មនោ និច្ចោ វា អនិច្ចោ វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចោ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ?

‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’.

‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខុ, សុតវា អរិយសាវកោ ចក្ខុស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, សោតស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, ឃានស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, ជិវ្ហាយបិ និព្ពិន្ទតិ, កាយស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, មនស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ; វិរាគា វិមុច្ចតិ; វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ. ឯកាទសមំ.

មិគជាលវគ្គោ សត្តមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

មិគជាលេន ទ្វេ វុត្តា, ចត្តារោ ច សមិទ្ធិនា;

ឧបសេនោ ឧបវាណោ, ឆផស្សាយតនិកា តយោតិ.