៤. បឋមទារុក្ខន្ធោបមសុត្តំ

២៤១. ឯកំ សមយំ ភគវា កោសម្ពិយំ វិហរតិ គង្គាយ នទិយា តីរេ. អទ្ទសា ខោ ភគវា មហន្តំ ទារុក្ខន្ធំ គង្គាយ នទិយា សោតេន វុយ្ហមានំ. ទិស្វាន ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘បស្សថ នោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, អមុំ មហន្តំ ទារុក្ខន្ធំ គង្គាយ នទិយា សោតេន វុយ្ហមាន’’ន្តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘សចេ សោ, ភិក្ខវេ, ទារុក្ខន្ធោ ន ឱរិមំ តីរំ ឧបគច្ឆតិ, ន បារិមំ តីរំ ឧបគច្ឆតិ, ន មជ្ឈេ សំសីទិស្សតិ, ន ថលេ ឧស្សីទិស្សតិ, ន មនុស្សគ្គាហោ គហេស្សតិ, ន អមនុស្សគ្គាហោ គហេស្សតិ, ន អាវដ្ដគ្គាហោ គហេស្សតិ, ន អន្តោបូតិ ភវិស្សតិ; ឯវញ្ហិ សោ, ភិក្ខវេ, ទារុក្ខន្ធោ សមុទ្ទនិន្នោ ភវិស្សតិ សមុទ្ទបោណោ សមុទ្ទបព្ភារោ. តំ កិស្ស ហេតុ? សមុទ្ទនិន្នោ, ភិក្ខវេ, គង្គាយ នទិយា សោតោ សមុទ្ទបោណោ សមុទ្ទបព្ភារោ.

‘‘ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, សចេ តុម្ហេបិ ន ឱរិមំ តីរំ ឧបគច្ឆថ, ន បារិមំ តីរំ ឧបគច្ឆថ; ន មជ្ឈេ សំសីទិស្សថ, ន ថលេ ឧស្សីទិស្សថ, ន មនុស្សគ្គាហោ គហេស្សតិ, ន អមនុស្សគ្គាហោ គហេស្សតិ, ន អាវដ្ដគ្គាហោ គហេស្សតិ, ន អន្តោបូតី ភវិស្សថ; ឯវំ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, និព្ពាននិន្នា ភវិស្សថ និព្ពានបោណា និព្ពានបព្ភារា. តំ កិស្ស ហេតុ? និព្ពាននិន្នា, ភិក្ខវេ, សម្មាទិដ្ឋិ និព្ពានបោណា និព្ពានបព្ភារា’’តិ. ឯវំ វុត្តេ, អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កិំ នុ ខោ, ភន្តេ, ឱរិមំ តីរំ, កិំ បារិមំ តីរំ, កោ មជ្ឈេ សំសាទោ [សំសីទោ (ក.), សំសីទិតោ (ស្យា. កំ.)], កោ ថលេ ឧស្សាទោ, កោ មនុស្សគ្គាហោ, កោ អមនុស្សគ្គាហោ, កោ អាវដ្ដគ្គាហោ, កោ អន្តោបូតិភាវោ’’តិ?

‘‘‘ឱរិមំ តីរ’ន្តិ ខោ, ភិក្ខុ, ឆន្នេតំ អជ្ឈត្តិកានំ អាយតនានំ អធិវចនំ. ‘បារិមំ តីរ’ន្តិ ខោ, ភិក្ខុ, ឆន្នេតំ ពាហិរានំ អាយតនានំ អធិវចនំ. ‘មជ្ឈេ សំសាទោ’តិ ខោ, ភិក្ខុ, នន្ទីរាគស្សេតំ អធិវចនំ. ‘ថលេ ឧស្សាទោ’តិ ខោ, ភិក្ខុ, អស្មិមានស្សេតំ អធិវចនំ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខុ, មនុស្សគ្គាហោ? ឥធ, ភិក្ខុ, គិហីហិ សំសដ្ឋោ [គិហិសំសដ្ឋោ (ក.)] វិហរតិ, សហនន្ទី សហសោកី, សុខិតេសុ សុខិតោ, ទុក្ខិតេសុ ទុក្ខិតោ, ឧប្បន្នេសុ កិច្ចករណីយេសុ អត្តនា តេសុ យោគំ អាបជ្ជតិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខុ, មនុស្សគ្គាហោ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខុ, អមនុស្សគ្គាហោ? ឥធ, ភិក្ខុ, ឯកច្ចោ អញ្ញតរំ ទេវនិកាយំ បណិធាយ ព្រហ្មចរិយំ ចរតិ – ‘ឥមិនាហំ សីលេន វា វតេន វា តបេន វា ព្រហ្មចរិយេន វា ទេវោ វា ភវិស្សាមិ ទេវញ្ញតរោ វា’តិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខុ, អមនុស្សគ្គាហោ. ‘អាវដ្ដគ្គាហោ’តិ ខោ, ភិក្ខុ, បញ្ចន្នេតំ កាមគុណានំ អធិវចនំ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខុ, អន្តោបូតិភាវោ? ឥធ, ភិក្ខុ, ឯកច្ចោ ទុស្សីលោ ហោតិ បាបធម្មោ អសុចិសង្កស្សរសមាចារោ បដិច្ឆន្នកម្មន្តោ អស្សមណោ សមណបដិញ្ញោ អព្រហ្មចារី ព្រហ្មចារិបដិញ្ញោ អន្តោបូតិ អវស្សុតោ កសម្ពុជាតោ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខុ, ‘អន្តោបូតិភាវោ’’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន នន្ទោ គោបាលកោ ភគវតោ អវិទូរេ ឋិតោ ហោតិ. អថ ខោ នន្ទោ គោបាលកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហំ ខោ, ភន្តេ, ន ឱរិមំ តីរំ ឧបគច្ឆាមិ, ន បារិមំ តីរំ ឧបគច្ឆាមិ, ន មជ្ឈេ សំសីទិស្សាមិ, ន ថលេ ឧស្សីទិស្សាមិ, ន មំ មនុស្សគ្គាហោ គហេស្សតិ, ន អមនុស្សគ្គាហោ គហេស្សតិ, ន អាវដ្ដគ្គាហោ គហេស្សតិ, ន អន្តោបូតិ ភវិស្សាមិ. លភេយ្យាហំ, ភន្តេ, ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, លភេយ្យំ ឧបសម្បទ’’ន្តិ. ‘‘តេន ហិ ត្វំ, នន្ទ, សាមិកានំ គាវោ និយ្យាតេហី’’តិ [នីយ្យាទេហីតិ (សី.), និយ្យាទេហីតិ (ស្យា. កំ. បី.)]. ‘‘គមិស្សន្តិ, ភន្តេ, គាវោ វច្ឆគិទ្ធិនិយោ’’តិ. ‘‘និយ្យាតេហេវ ត្វំ, នន្ទ, សាមិកានំ គាវោ’’តិ. អថ ខោ នន្ទោ គោបាលកោ សាមិកានំ គាវោ និយ្យាតេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘និយ្យាតិតា [និយ្យាតា (ស្យា. កំ. ក. សី. អដ្ឋ.)], ភន្តេ, សាមិកានំ គាវោ. លភេយ្យាហំ, ភន្តេ, ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, លភេយ្យំ ឧបសម្បទ’’ន្តិ. អលត្ថ ខោ នន្ទោ គោបាលកោ ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, អលត្ថ ឧបសម្បទំ. អចិរូបសម្បន្នោ ច បនាយស្មា នន្ទោ ឯកោ វូបកដ្ឋោ…បេ… អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា នន្ទោ អរហតំ អហោសីតិ. ចតុត្ថំ.