១០. ឆប្បាណកោបមសុត្តំ

២៤៧. ‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ អរុគត្តោ បក្កគត្តោ សរវនំ បវិសេយ្យ. តស្ស កុសកណ្ដកា ចេវ បាទេ វិជ្ឈេយ្យុំ, សរបត្តានិ ច គត្តានិ [សរបត្តានិ បក្កគត្តានិ (ស្យា. កំ.), អរុបក្កានិ គត្តានិ (បី. ក.)] វិលេខេយ្យុំ. ឯវញ្ហិ សោ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ ភិយ្យោសោមត្តាយ តតោនិទានំ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ បដិសំវេទិយេថ. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ ភិក្ខុ គាមគតោ វា អរញ្ញគតោ វា លភតិ វត្តារំ – ‘អយញ្ច សោ [អយញ្ច ខោ (បី. ក.), អយំ សោ (?)] អាយស្មា ឯវំការី ឯវំសមាចារោ អសុចិគាមកណ្ដកោ’តិ. តំ កណ្ដកោតិ [តំ ‘‘អសុចិគាមកណ្ឌតោ’’តិ (ក.)] ឥតិ វិទិត្វា សំវរោ ច អសំវរោ ច វេទិតព្ពោ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អសំវរោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា បិយរូបេ រូបេ អធិមុច្ចតិ, អប្បិយរូបេ រូបេ ព្យាបជ្ជតិ, អនុបដ្ឋិតកាយស្សតិ ច វិហរតិ បរិត្តចេតសោ. តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ, យត្ថស្ស តេ ឧប្បន្នា បាបកា អកុសលា ធម្មា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តិ. សោតេន សទ្ទំ សុត្វា… ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា… ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា… មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ បិយរូបេ ធម្មេ អធិមុច្ចតិ, អប្បិយរូបេ ធម្មេ ព្យាបជ្ជតិ, អនុបដ្ឋិតកាយស្សតិ ច វិហរតិ បរិត្តចេតសោ, តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ, យត្ថស្ស តេ ឧប្បន្នា បាបកា អកុសលា ធម្មា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ ឆប្បាណកេ គហេត្វា នានាវិសយេ នានាគោចរេ ទឡ្ហាយ រជ្ជុយា ពន្ធេយ្យ. អហិំ គហេត្វា ទឡ្ហាយ រជ្ជុយា ពន្ធេយ្យ. សុសុមារំ [សុំសុមារំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] គហេត្វា ទឡ្ហាយ រជ្ជុយា ពន្ធេយ្យ. បក្ខិំ គហេត្វា ទឡ្ហាយ រជ្ជុយា ពន្ធេយ្យ. កុក្កុរំ គហេត្វា ទឡ្ហាយ រជ្ជុយា ពន្ធេយ្យ. សិង្គាលំ គហេត្វា ទឡ្ហាយ រជ្ជុយា ពន្ធេយ្យ. មក្កដំ គហេត្វា ទឡ្ហាយ រជ្ជុយា ពន្ធេយ្យ. ទឡ្ហាយ រជ្ជុយា ពន្ធិត្វា មជ្ឈេ គណ្ឋិំ ករិត្វា ឱស្សជ្ជេយ្យ. អថ ខោ, តេ, ភិក្ខវេ, ឆប្បាណកា នានាវិសយា នានាគោចរា សកំ សកំ គោចរវិសយំ អាវិញ្ឆេយ្យុំ [អាវិញ្ជេយ្យុំ (សី.)] – អហិ អាវិញ្ឆេយ្យ ‘វម្មិកំ បវេក្ខាមី’តិ, សុសុមារោ អាវិញ្ឆេយ្យ ‘ឧទកំ បវេក្ខាមី’តិ, បក្ខី អាវិញ្ឆេយ្យ ‘អាកាសំ ឌេស្សាមី’តិ, កុក្កុរោ អាវិញ្ឆេយ្យ ‘គាមំ បវេក្ខាមី’តិ, សិង្គាលោ អាវិញ្ឆេយ្យ ‘សីវថិកំ [សិវថិកំ (ក.)] បវេក្ខាមី’តិ, មក្កដោ អាវិញ្ឆេយ្យ ‘វនំ បវេក្ខាមី’តិ. យទា ខោ តេ, ភិក្ខវេ, ឆប្បាណកា ឈត្តា អស្សុ កិលន្តា, អថ ខោ យោ នេសំ បាណកានំ ពលវតរោ អស្ស តស្ស តេ អនុវត្តេយ្យុំ, អនុវិធាយេយ្យុំ វសំ គច្ឆេយ្យុំ. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, យស្ស កស្សចិ ភិក្ខុនោ កាយគតាសតិ អភាវិតា អពហុលីកតា, តំ ចក្ខុ អាវិញ្ឆតិ មនាបិយេសុ រូបេសុ, អមនាបិយា រូបា បដិកូលា ហោន្តិ…បេ… មនោ អាវិញ្ឆតិ មនាបិយេសុ ធម្មេសុ, អមនាបិយា ធម្មា បដិកូលា ហោន្តិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អសំវរោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, សំវរោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា បិយរូបេ រូបេ នាធិមុច្ចតិ, អប្បិយរូបេ រូបេ ន ព្យាបជ្ជតិ, ឧបដ្ឋិតកាយស្សតិ ច វិហរតិ អប្បមាណចេតសោ, តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ បជានាតិ, យត្ថស្ស តេ ឧប្បន្នា បាបកា អកុសលា ធម្មា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តិ…បេ… ជិវ្ហា រសំ សាយិត្វា…បេ… មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ បិយរូបេ ធម្មេ នាធិមុច្ចតិ, អប្បិយរូបេ ធម្មេ ន ព្យាបជ្ជតិ, ឧបដ្ឋិតកាយស្សតិ ច វិហរតិ អប្បមាណចេតសោ, តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ បជានាតិ យត្ថស្ស តេ ឧប្បន្នា បាបកា អកុសលា ធម្មា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ ឆប្បាណកេ គហេត្វា នានាវិសយេ នានាគោចរេ ទឡ្ហាយ រជ្ជុយា ពន្ធេយ្យ. អហិំ គហេត្វា ទឡ្ហាយ រជ្ជុយា ពន្ធេយ្យ. សុសុមារំ គហេត្វា ទឡ្ហាយ រជ្ជុយា ពន្ធេយ្យ. បក្ខិំ គហេត្វា…បេ… កុក្កុរំ គហេត្វា… សិង្គាលំ គហេត្វា… មក្កដំ គហេត្វា ទឡ្ហាយ រជ្ជុយា ពន្ធេយ្យ. ទឡ្ហាយ រជ្ជុយា ពន្ធិត្វា ទឡ្ហេ ខីលេ វា ថម្ភេ វា ឧបនិពន្ធេយ្យ. អថ ខោ តេ, ភិក្ខវេ, ឆប្បាណកា នានាវិសយា នានាគោចរា សកំ សកំ គោចរវិសយំ អាវិញ្ឆេយ្យុំ – អហិ អាវិញ្ឆេយ្យ ‘វម្មិកំ បវេក្ខាមី’តិ, សុសុមារោ អាវិញ្ឆេយ្យ ‘ឧទកំ បវេក្ខាមី’តិ, បក្ខី អាវិញ្ឆេយ្យ ‘អាកាសំ ឌេស្សាមី’តិ, កុក្កុរោ អាវិញ្ឆេយ្យ ‘គាមំ បវេក្ខាមី’តិ, សិង្គាលោ អាវិញ្ឆេយ្យ ‘សីវថិកំ បវេក្ខាមី’តិ, មក្កដោ អាវិញ្ឆេយ្យ ‘វនំ បវេក្ខាមី’តិ. យទា ខោ តេ, ភិក្ខវេ, ឆប្បាណកា ឈត្តា អស្សុ កិលន្តា, អថ តមេវ ខីលំ វា ថម្ភំ វា ឧបតិដ្ឋេយ្យុំ, ឧបនិសីទេយ្យុំ, ឧបនិបជ្ជេយ្យុំ. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, យស្ស កស្សចិ ភិក្ខុនោ កាយគតាសតិ ភាវិតា ពហុលីកតា, តំ ចក្ខុ នាវិញ្ឆតិ មនាបិយេសុ រូបេសុ, អមនាបិយា រូបា នប្បដិកូលា ហោន្តិ…បេ… ជិវ្ហា នាវិញ្ឆតិ មនាបិយេសុ រសេសុ…បេ… មនោ នាវិញ្ឆតិ មនាបិយេសុ ធម្មេសុ, អមនាបិយា ធម្មា នប្បដិកូលា ហោន្តិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, សំវរោ ហោតិ.

‘‘‘ទឡ្ហេ ខីលេ វា ថម្ភេ វា’តិ ខោ, ភិក្ខវេ, កាយគតាយ សតិយា ឯតំ អធិវចនំ. តស្មាតិហ វោ, ភិក្ខវេ, ឯវំ សិក្ខិតព្ពំ – ‘កាយគតា នោ សតិ ភាវិតា ភវិស្សតិ ពហុលីកតា យានីកតា វត្ថុកតា អនុដ្ឋិតា បរិចិតា សុសមារទ្ធា’តិ. ឯវញ្ហិ ខោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ. ទសមំ.