១៥. នវបុរាណវគ្គោ

១. កម្មនិរោធសុត្តំ

១៤៦. ‘‘នវបុរាណានិ, ភិក្ខវេ, កម្មានិ ទេសេស្សាមិ កម្មនិរោធំ កម្មនិរោធគាមិនិញ្ច បដិបទំ. តំ សុណាថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ; ភាសិស្សាមីតិ. កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, បុរាណកម្មំ? ចក្ខុ, ភិក្ខវេ, បុរាណកម្មំ អភិសង្ខតំ អភិសញ្ចេតយិតំ វេទនិយំ ទដ្ឋព្ពំ…បេ… ជិវ្ហា បុរាណកម្មា អភិសង្ខតា អភិសញ្ចេតយិតា វេទនិយា ទដ្ឋព្ពា…បេ… មនោ បុរាណកម្មោ អភិសង្ខតោ អភិសញ្ចេតយិតោ វេទនិយោ ទដ្ឋព្ពោ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, បុរាណកម្មំ. កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, នវកម្មំ? យំ ខោ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កម្មំ ករោតិ កាយេន វាចាយ មនសា, ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, នវកម្មំ. កតមោ ច, ភិក្ខវេ, កម្មនិរោធោ? យោ ខោ, ភិក្ខវេ, កាយកម្មវចីកម្មមនោកម្មស្ស និរោធា វិមុត្តិំ ផុសតិ, អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, កម្មនិរោធោ. កតមា ច, ភិក្ខវេ, កម្មនិរោធគាមិនី បដិបទា? អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ, សម្មាសង្កប្បោ, សម្មាវាចា, សម្មាកម្មន្តោ, សម្មាអាជីវោ, សម្មាវាយាមោ, សម្មាសតិ, សម្មាសមាធិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, កម្មនិរោធគាមិនី បដិបទា. ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទេសិតំ មយា បុរាណកម្មំ, ទេសិតំ នវកម្មំ, ទេសិតោ កម្មនិរោធោ, ទេសិតា កម្មនិរោធគាមិនី បដិបទា. យំ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្ថារា ករណីយំ សាវកានំ ហិតេសិនា អនុកម្បកេន អនុកម្បំ ឧបាទាយ, កតំ វោ តំ មយា. ឯតានិ, ភិក្ខវេ, រុក្ខមូលានិ, ឯតានិ សុញ្ញាគារានិ. ឈាយថ, ភិក្ខវេ, មា បមាទត្ថ; មា បច្ឆាវិប្បដិសារិនោ អហុវត្ថ. អយំ វោ អម្ហាកំ អនុសាសនី’’តិ. បឋមំ.

២. អនិច្ចនិព្ពានសប្បាយសុត្តំ

១៤៧. ‘‘និព្ពានសប្បាយំ វោ, ភិក្ខវេ, បដិបទំ ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ…បេ… កតមា ច សា, ភិក្ខវេ, និព្ពានសប្បាយា បដិបទា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចក្ខុំ អនិច្ចន្តិ បស្សតិ, រូបា អនិច្ចាតិ បស្សតិ, ចក្ខុវិញ្ញាណំ អនិច្ចន្តិ បស្សតិ, ចក្ខុសម្ផស្សោ អនិច្ចោតិ បស្សតិ. យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ចន្តិ បស្សតិ…បេ… ជិវ្ហា អនិច្ចាតិ បស្សតិ, រសា អនិច្ចាតិ បស្សតិ, ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ អនិច្ចន្តិ បស្សតិ, ជិវ្ហាសម្ផស្សោ អនិច្ចោតិ បស្សតិ, យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ចន្តិ បស្សតិ…បេ… មនោ អនិច្ចោតិ បស្សតិ, ធម្មា អនិច្ចាតិ បស្សតិ, មនោវិញ្ញាណំ អនិច្ចន្តិ បស្សតិ, មនោសម្ផស្សោ អនិច្ចោតិ បស្សតិ, យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ចន្តិ បស្សតិ. អយំ ខោ សា, ភិក្ខវេ, និព្ពានសប្បាយា បដិបទា’’តិ. ទុតិយំ.

៣. ទុក្ខនិព្ពានសប្បាយសុត្តំ

១៤៨. ‘‘និព្ពានសប្បាយំ វោ, ភិក្ខវេ, បដិបទំ ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ…បេ… កតមា ច សា, ភិក្ខវេ, និព្ពានសប្បាយា បដិបទា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុំ ទុក្ខន្តិ បស្សតិ, រូបា ទុក្ខាតិ បស្សតិ, ចក្ខុវិញ្ញាណំ ទុក្ខន្តិ បស្សតិ, ចក្ខុសម្ផស្សោ ទុក្ខោតិ បស្សតិ, យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ទុក្ខន្តិ បស្សតិ…បេ… ជិវ្ហា ទុក្ខាតិ បស្សតិ…បេ… មនោ ទុក្ខោតិ បស្សតិ, ធម្មា ទុក្ខាតិ បស្សតិ, មនោវិញ្ញាណំ ទុក្ខន្តិ បស្សតិ, មនោសម្ផស្សោ ទុក្ខោតិ បស្សតិ, យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ទុក្ខន្តិ បស្សតិ. អយំ ខោ សា, ភិក្ខវេ, និព្ពានសប្បាយា បដិបទា’’តិ. តតិយំ.

៤. អនត្តនិព្ពានសប្បាយសុត្តំ

១៤៩. ‘‘និព្ពានសប្បាយំ វោ, ភិក្ខវេ, បដិបទំ ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ…បេ… កតមា ច សា, ភិក្ខវេ, និព្ពានសប្បាយា បដិបទា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចក្ខុំ អនត្តាតិ បស្សតិ, រូបា អនត្តាតិ បស្សតិ, ចក្ខុវិញ្ញាណំ អនត្តាតិ បស្សតិ, ចក្ខុសម្ផស្សោ អនត្តាតិ បស្សតិ, យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនត្តាតិ បស្សតិ…បេ… មនោ អនត្តាតិ បស្សតិ, ធម្មា អនត្តាតិ បស្សតិ, មនោវិញ្ញាណំ អនត្តាតិ បស្សតិ, មនោសម្ផស្សោ អនត្តាតិ បស្សតិ, យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនត្តាតិ បស្សតិ. អយំ ខោ សា, ភិក្ខវេ, និព្ពានសប្បាយា បដិបទា’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. និព្ពានសប្បាយបដិបទាសុត្តំ

១៥០. ‘‘និព្ពានសប្បាយំ វោ, ភិក្ខវេ, បដិបទំ ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ…បេ… កតមា ច សា, ភិក្ខវេ, និព្ពានសប្បាយា បដិបទា? តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ?

‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, កល្លំ នុ តំ សមនុបស្សិតុំ – ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’’’តិ?

‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘រូបា និច្ចា វា អនិច្ចា វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចា, ភន្តេ’’…បេ….

‘‘ចក្ខុវិញ្ញាណំ… ចក្ខុសម្ផស្សោ…បេ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ?

‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’.

‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ ចក្ខុស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, រូបេសុបិ និព្ពិន្ទតិ, ចក្ខុវិញ្ញាណេបិ និព្ពិន្ទតិ, ចក្ខុសម្ផស្សេបិ និព្ពិន្ទតិ…បេ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ; វិរាគា វិមុច្ចតិ …បេ… នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតិ. អយំ ខោ សា, ភិក្ខវេ, និព្ពានសប្បាយា បដិបទា’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. អន្តេវាសិកសុត្តំ

១៥១. ‘‘អនន្តេវាសិកមិទំ, ភិក្ខវេ, ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ អនាចរិយកំ. សន្តេវាសិកោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សាចរិយកោ ទុក្ខំ ន ផាសុ [ផាសុំ (សី. បី.)] វិហរតិ. អនន្តេវាសិកោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អនាចរិយកោ សុខំ ផាសុ វិហរតិ. កថញ្ច, ភិក្ខុ, សន្តេវាសិកោ សាចរិយកោ ទុក្ខំ ន ផាសុ វិហរតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា ឧប្បជ្ជន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មា សរសង្កប្បា សំយោជនិយា. ត្យាស្ស អន្តោ វសន្តិ, អន្តស្ស វសន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មាតិ. តស្មា សន្តេវាសិកោតិ វុច្ចតិ. តេ នំ សមុទាចរន្តិ, សមុទាចរន្តិ នំ បាបកា អកុសលា ធម្មាតិ. តស្មា សាចរិយកោតិ វុច្ចតិ…បេ….

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា ឧប្បជ្ជន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មា សរសង្កប្បា សំយោជនិយា. ត្យាស្ស អន្តោ វសន្តិ, អន្តស្ស វសន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មាតិ. តស្មា សន្តេវាសិកោតិ វុច្ចតិ. តេ នំ សមុទាចរន្តិ, សមុទាចរន្តិ នំ បាបកា អកុសលា ធម្មាតិ. តស្មា សាចរិយកោតិ វុច្ចតិ…បេ….

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ ឧប្បជ្ជន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មា សរសង្កប្បា សំយោជនិយា. ត្យាស្ស អន្តោ វសន្តិ, អន្តស្ស វសន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មាតិ. តស្មា សន្តេវាសិកោតិ វុច្ចតិ. តេ នំ សមុទាចរន្តិ, សមុទាចរន្តិ នំ បាបកា អកុសលា ធម្មាតិ. តស្មា សាចរិយកោតិ វុច្ចតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សន្តេវាសិកោ សាចរិយកោ ទុក្ខំ, ន ផាសុ វិហរតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អនន្តេវាសិកោ អនាចរិយកោ សុខំ ផាសុ វិហរតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា ន ឧប្បជ្ជន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មា សរសង្កប្បា សំយោជនិយា. ត្យាស្ស ន អន្តោ វសន្តិ, នាស្ស អន្តោ វសន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មាតិ. តស្មា អនន្តេវាសិកោតិ វុច្ចតិ. តេ នំ ន សមុទាចរន្តិ, ន សមុទាចរន្តិ នំ បាបកា អកុសលា ធម្មាតិ. តស្មា អនាចរិយកោតិ វុច្ចតិ…បេ….

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា ន ឧប្បជ្ជន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មា សរសង្កប្បា សំយោជនិយា. ត្យាស្ស ន អន្តោ វសន្តិ, នាស្ស អន្តោ វសន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មាតិ. តស្មា អនន្តេវាសិកោតិ វុច្ចតិ. តេ នំ ន សមុទាចរន្តិ, ន សមុទាចរន្តិ នំ បាបកា អកុសលា ធម្មាតិ. តស្មា អនាចរិយកោតិ វុច្ចតិ…បេ….

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ ន ឧប្បជ្ជន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មា សរសង្កប្បា សំយោជនិយា. ត្យាស្ស ន អន្តោ វសន្តិ, នាស្ស អន្តោ វសន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មាតិ. តស្មា អនន្តេវាសិកោតិ វុច្ចតិ. តេ នំ ន សមុទាចរន្តិ, ន សមុទាចរន្តិ នំ បាបកា អកុសលា ធម្មាតិ. តស្មា អនាចរិយកោតិ វុច្ចតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អនន្តេវាសិកោ អនាចរិយកោ សុខំ ផាសុ វិហរតិ. អនន្តេវាសិកមិទំ, ភិក្ខវេ, ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ. អនាចរិយកំ សន្តេវាសិកោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សាចរិយកោ ទុក្ខំ, ន ផាសុ វិហរតិ. អនន្តេវាសិកោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អនាចរិយកោ សុខំ ផាសុ វិហរតី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. កិមត្ថិយព្រហ្មចរិយសុត្តំ

១៥២. ‘‘សចេ វោ, ភិក្ខវេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘កិមត្ថិយំ, អាវុសោ, សមណេ គោតមេ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតី’តិ? ឯវំ បុដ្ឋា តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, តេសំ អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ ឯវំ ព្យាករេយ្យាថ – ‘ទុក្ខស្ស ខោ, អាវុសោ, បរិញ្ញាយ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតី’តិ. សចេ បន វោ, ភិក្ខវេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘កតមំ បនាវុសោ, ទុក្ខំ, យស្ស បរិញ្ញាយ សមណេ គោតមេ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតី’តិ? ឯវំ បុដ្ឋា តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, តេសំ អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ ឯវំ ព្យាករេយ្យាថ –

‘‘ចក្ខុ ខោ, អាវុសោ, ទុក្ខំ; តស្ស បរិញ្ញាយ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ. រូបា ទុក្ខា; តេសំ បរិញ្ញាយ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ. ចក្ខុវិញ្ញាណំ ទុក្ខំ; តស្ស បរិញ្ញាយ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ. ចក្ខុសម្ផស្សោ ទុក្ខោ; តស្ស បរិញ្ញាយ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ. យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ទុក្ខំ; តស្ស បរិញ្ញាយ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ…បេ… ជិវ្ហា ទុក្ខា… មនោ ទុក្ខោ; តស្ស បរិញ្ញាយ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ…បេ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ទុក្ខំ; តស្ស បរិញ្ញាយ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ. ឥទំ ខោ, អាវុសោ, ទុក្ខំ; យស្ស បរិញ្ញាយ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតី’តិ. ឯវំ បុដ្ឋា តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, តេសំ អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ ឯវំ ព្យាករេយ្យាថា’’តិ. សត្តមំ.

៨. អត្ថិនុខោបរិយាយសុត្តំ

១៥៣. ‘‘អត្ថិ នុ ខោ, ភិក្ខវេ, បរិយាយោ យំ បរិយាយំ អាគម្ម ភិក្ខុ អញ្ញត្រេវ សទ្ធាយ, អញ្ញត្រ រុចិយា, អញ្ញត្រ អនុស្សវា, អញ្ញត្រ អាការបរិវិតក្កា, អញ្ញត្រ ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិយា អញ្ញំ ព្យាករេយ្យ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមី’’តិ [បជានាតីតិ (ស្យា. កំ. បី. ក.)]? ‘‘ភគវំមូលកា នោ, ភន្តេ, ធម្មា, ភគវំនេត្តិកា ភគវំបដិសរណា. សាធុ វត, ភន្តេ, ភគវន្តំយេវ បដិភាតុ ឯតស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ. ភគវតោ សុត្វា ភិក្ខូ ធារេស្សន្តី’’តិ. ‘‘តេន ហិ, ភិក្ខវេ, សុណាថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច – ‘‘អត្ថិ, ភិក្ខវេ, បរិយាយោ យំ បរិយាយំ អាគម្ម ភិក្ខុ អញ្ញត្រេវ សទ្ធាយ, អញ្ញត្រ រុចិយា, អញ្ញត្រ អនុស្សវា, អញ្ញត្រ អាការបរិវិតក្កា, អញ្ញត្រ ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិយា អញ្ញំ ព្យាករេយ្យ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមី’’តិ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, បរិយាយោ, យំ បរិយាយំ អាគម្ម ភិក្ខុ អញ្ញត្រេវ សទ្ធាយ…បេ… អញ្ញត្រ ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិយា អញ្ញំ ព្យាករោតិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាមី’តិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា សន្តំ វា អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហំ, អត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហោតិ បជានាតិ; អសន្តំ វា អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហំ, នត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហោតិ បជានាតិ. យំ តំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា សន្តំ វា អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហំ, អត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហោតិ បជានាតិ; អសន្តំ វា អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហំ, នត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហោតិ បជានាតិ. អបិ នុមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា សទ្ធាយ វា វេទិតព្ពា, រុចិយា វា វេទិតព្ពា, អនុស្សវេន វា វេទិតព្ពា, អាការបរិវិតក្កេន វា វេទិតព្ពា, ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិយា វា វេទិតព្ពា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘ននុមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា បញ្ញាយ ទិស្វា វេទិតព្ពា’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘អយំ ខោ, ភិក្ខវេ, បរិយាយោ យំ បរិយាយំ អាគម្ម ភិក្ខុ អញ្ញត្រេវ សទ្ធាយ, អញ្ញត្រ រុចិយា, អញ្ញត្រ អនុស្សវា, អញ្ញត្រ អាការបរិវិតក្កា, អញ្ញត្រ ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិយា អញ្ញំ ព្យាករោតិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមី’’តិ…បេ….

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា សន្តំ វា អជ្ឈត្តំ…បេ… រាគទោសមោហោតិ បជានាតិ; អសន្តំ វា អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហំ, នត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហោតិ បជានាតិ. យំ តំ, ភិក្ខវេ, ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា សន្តំ វា អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហំ, អត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហោតិ បជានាតិ; អសន្តំ វា អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហំ, នត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហោតិ បជានាតិ; អបិ នុមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា សទ្ធាយ វា វេទិតព្ពា, រុចិយា វា វេទិតព្ពា, អនុស្សវេន វា វេទិតព្ពា, អាការបរិវិតក្កេន វា វេទិតព្ពា, ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិយា វា វេទិតព្ពា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘ននុមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា បញ្ញាយ ទិស្វា វេទិតព្ពា’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘អយម្បិ ខោ, ភិក្ខវេ, បរិយាយោ យំ បរិយាយំ អាគម្ម ភិក្ខុ អញ្ញត្រេវ សទ្ធាយ, អញ្ញត្រ រុចិយា, អញ្ញត្រ អនុស្សវា, អញ្ញត្រ អាការបរិវិតក្កា, អញ្ញត្រ ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិយា អញ្ញំ ព្យាករោតិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមី’’តិ [បជានាតីតិ (ស្យា. កំ. បី. ក.)] …បេ….

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ សន្តំ វា អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហំ, អត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហោតិ បជានាតិ; អសន្តំ វា អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហំ, នត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហោតិ បជានាតិ. យំ តំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ សន្តំ វា អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហំ, អត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហោតិ បជានាតិ; អសន្តំ វា អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហំ, នត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហោតិ បជានាតិ; អបិ នុមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា សទ្ធាយ វា វេទិតព្ពា, រុចិយា វា វេទិតព្ពា, អនុស្សវេន វា វេទិតព្ពា, អាការបរិវិតក្កេន វា វេទិតព្ពា, ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិយា វា វេទិតព្ពា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘ននុមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា បញ្ញាយ ទិស្វា វេទិតព្ពា’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘អយម្បិ ខោ, ភិក្ខវេ, បរិយាយោ យំ បរិយាយំ អាគម្ម ភិក្ខុ អញ្ញត្រេវ សទ្ធាយ, អញ្ញត្រ រុចិយា, អញ្ញត្រ អនុស្សវា, អញ្ញត្រ អាការបរិវិតក្កា, អញ្ញត្រ ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិយា អញ្ញំ ព្យាករោតិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. ឥន្ទ្រិយសម្បន្នសុត្តំ

១៥៤. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘ឥន្ទ្រិយសម្បន្នោ, ឥន្ទ្រិយសម្បន្នោ’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ឥន្ទ្រិយសម្បន្នោ ហោតី’’តិ?

‘‘ចក្ខុន្ទ្រិយេ ចេ, ភិក្ខុ, ឧទយព្ពយានុបស្សី វិហរន្តោ ចក្ខុន្ទ្រិយេ និព្ពិន្ទតិ…បេ… ជិវ្ហិន្ទ្រិយេ ចេ, ភិក្ខុ, ឧទយព្ពយានុបស្សី វិហរន្តោ ជិវ្ហិន្ទ្រិយេ និព្ពិន្ទតិ…បេ… មនិន្ទ្រិយេ ចេ, ភិក្ខុ, ឧទយព្ពយានុបស្សី វិហរន្តោ មនិន្ទ្រិយេ និព្ពិន្ទតិ. និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ…បេ… វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតិ. ឯត្តាវតា ខោ, ភិក្ខុ, ឥន្ទ្រិយសម្បន្នោ ហោតី’’តិ. នវមំ.

១០. ធម្មកថិកបុច្ឆសុត្តំ

១៥៥. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘ធម្មកថិកោ, ធម្មកថិកោ’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ធម្មកថិកោ ហោតី’’តិ?

‘‘ចក្ខុស្ស ចេ, ភិក្ខុ និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ធម្មំ ទេសេតិ, ‘ធម្មកថិកោ ភិក្ខូ’តិ អលំវចនាយ. ចក្ខុស្ស ចេ, ភិក្ខុ, និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតិ, ‘ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ភិក្ខូ’តិ អលំវចនាយ. ចក្ខុស្ស ចេ, ភិក្ខុ, និព្ពិទា វិរាគា និរោធា អនុបាទាវិមុត្តោ ហោតិ, ‘ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានប្បត្តោ ភិក្ខូ’តិ អលំវចនាយ…បេ… ជិវ្ហាយ ចេ, ភិក្ខុ, និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ធម្មំ ទេសេតិ, ‘ធម្មកថិកោ ភិក្ខូ’តិ អលំវចនាយ…បេ… មនស្ស ចេ, ភិក្ខុ, និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ធម្មំ ទេសេតិ, ‘ធម្មកថិកោ ភិក្ខូ’តិ អលំវចនាយ. មនស្ស ចេ, ភិក្ខុ, និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតិ, ‘ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ភិក្ខូ’តិ អលំវចនាយ. មនស្ស ចេ, ភិក្ខុ, និព្ពិទា វិរាគា និរោធា អនុបាទាវិមុត្តោ ហោតិ, ‘ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានប្បត្តោ ភិក្ខូ’តិ អលំវចនាយា’’តិ. ទសមំ.

នវបុរាណវគ្គោ បញ្ចទសមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

កម្មំ ចត្តារិ សប្បាយា, អនន្តេវាសិ កិមត្ថិយា;

អត្ថិ នុ ខោ បរិយាយោ, ឥន្ទ្រិយកថិកេន ចាតិ.

សឡាយតនវគ្គេ តតិយបណ្ណាសកោ សមត្តោ.

តស្ស វគ្គុទ្ទានំ –

យោគក្ខេមិ ច លោកោ ច, គហបតិ ទេវទហេន ច;

នវបុរាណេន បណ្ណាសោ, តតិយោ តេន វុច្ចតីតិ.