១៦. នន្ទិក្ខយវគ្គោ

១. អជ្ឈត្តនន្ទិក្ខយសុត្តំ

១៥៦. ‘‘អនិច្ចំយេវ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចក្ខុំ អនិច្ចន្តិ បស្សតិ, សាស្ស [សាយំ (បី. ក.)] ហោតិ សម្មាទិដ្ឋិ. សម្មា បស្សំ និព្ពិន្ទតិ. នន្ទិក្ខយា រាគក្ខយោ; រាគក្ខយា នន្ទិក្ខយោ. នន្ទិរាគក្ខយា ចិត្តំ សុវិមុត្តន្តិ វុច្ចតិ…បេ… អនិច្ចំយេវ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ជិវ្ហំ អនិច្ចន្តិ បស្សតិ, សាស្ស ហោតិ សម្មាទិដ្ឋិ. សម្មា បស្សំ និព្ពិន្ទតិ. នន្ទិក្ខយា រាគក្ខយោ; រាគក្ខយា…បេ… ចិត្តំ សុវិមុត្តន្តិ វុច្ចតិ…បេ… អនិច្ចំយេវ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ មនំ អនិច្ចន្តិ បស្សតិ, សាស្ស ហោតិ សម្មាទិដ្ឋិ. សម្មា បស្សំ និព្ពិន្ទតិ. នន្ទិក្ខយា រាគក្ខយោ; រាគក្ខយា នន្ទិក្ខយោ. នន្ទិរាគក្ខយា ចិត្តំ សុវិមុត្តន្តិ វុច្ចតី’’តិ. បឋមំ.

២. ពាហិរនន្ទិក្ខយសុត្តំ

១៥៧. ‘‘អនិច្ចេយេវ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ រូបេ អនិច្ចាតិ បស្សតិ, សាស្ស ហោតិ សម្មាទិដ្ឋិ. សម្មា បស្សំ និព្ពិន្ទតិ. នន្ទិក្ខយា រាគក្ខយោ; រាគក្ខយា នន្ទិក្ខយោ. នន្ទិរាគក្ខយា ចិត្តំ សុវិមុត្តន្តិ វុច្ចតិ. អនិច្ចេយេវ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សទ្ទេ… គន្ធេ… រសេ… ផោដ្ឋព្ពេ… ធម្មេ អនិច្ចាតិ បស្សតិ, សាស្ស ហោតិ សម្មាទិដ្ឋិ. សម្មា បស្សំ និព្ពិន្ទតិ. នន្ទិក្ខយា រាគក្ខយោ; រាគក្ខយា នន្ទិក្ខយោ. នន្ទិរាគក្ខយា ចិត្តំ សុវិមុត្តន្តិ វុច្ចតី’’តិ. ទុតិយំ.

៣. អជ្ឈត្តអនិច្ចនន្ទិក្ខយសុត្តំ

១៥៨. ‘‘ចក្ខុំ, ភិក្ខវេ, យោនិសោ មនសិ ករោថ; ចក្ខានិច្ចតញ្ច យថាភូតំ សមនុបស្សថ. ចក្ខុំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យោនិសោ មនសិករោន្តោ, ចក្ខានិច្ចតញ្ច យថាភូតំ សមនុបស្សន្តោ ចក្ខុស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. នន្ទិក្ខយា រាគក្ខយោ; រាគក្ខយា នន្ទិក្ខយោ. នន្ទិរាគក្ខយា ចិត្តំ សុវិមុត្តន្តិ វុច្ចតិ. សោតំ, ភិក្ខវេ, យោនិសោ មនសិ ករោថ… ឃានំ… ជិវ្ហំ, ភិក្ខវេ, យោនិសោ មនសិ ករោថ; ជិវ្ហានិច្ចតញ្ច យថាភូតំ សមនុបស្សថ. ជិវ្ហំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យោនិសោ មនសិករោន្តោ, ជិវ្ហានិច្ចតញ្ច យថាភូតំ សមនុបស្សន្តោ ជិវ្ហាយបិ និព្ពិន្ទតិ. នន្ទិក្ខយា រាគក្ខយោ; រាគក្ខយា នន្ទិក្ខយោ. នន្ទិរាគក្ខយា ចិត្តំ សុវិមុត្តន្តិ វុច្ចតិ. កាយំ… មនំ, ភិក្ខវេ, យោនិសោ មនសិ ករោថ; មនានិច្ចតញ្ច យថាភូតំ សមនុបស្សថ. មនំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យោនិសោ មនសិករោន្តោ, មនានិច្ចតញ្ច យថាភូតំ សមនុបស្សន្តោ មនស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. នន្ទិក្ខយា រាគក្ខយោ; រាគក្ខយា នន្ទិក្ខយោ. នន្ទិរាគក្ខយា ចិត្តំ សុវិមុត្តន្តិ វុច្ចតី’’តិ. តតិយំ.

៤. ពាហិរអនិច្ចនន្ទិក្ខយសុត្តំ

១៥៩. ‘‘រូបេ, ភិក្ខវេ, យោនិសោ មនសិ ករោថ; រូបានិច្ចតញ្ច យថាភូតំ សមនុបស្សថ. រូបេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យោនិសោ មនសិករោន្តោ, រូបានិច្ចតញ្ច យថាភូតំ សមនុបស្សន្តោ រូបេសុបិ និព្ពិន្ទតិ. នន្ទិក្ខយា រាគក្ខយោ; រាគក្ខយា នន្ទិក្ខយោ. នន្ទិរាគក្ខយា ចិត្តំ សុវិមុត្តន្តិ វុច្ចតិ. សទ្ទេ… គន្ធេ… រសេ… ផោដ្ឋព្ពេ… ធម្មេ, ភិក្ខវេ, យោនិសោ មនសិ ករោថ; ធម្មានិច្ចតញ្ច យថាភូតំ សមនុបស្សថ. ធម្មេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យោនិសោ មនសិករោន្តោ, ធម្មានិច្ចតញ្ច យថាភូតំ សមនុបស្សន្តោ ធម្មេសុបិ និព្ពិន្ទតិ. នន្ទិក្ខយា រាគក្ខយោ; រាគក្ខយា នន្ទិក្ខយោ. នន្ទិរាគក្ខយា ចិត្តំ សុវិមុត្តន្តិ វុច្ចតី’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. ជីវកម្ពវនសមាធិសុត្តំ

១៦០. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ ជីវកម្ពវនេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ…បេ… ‘‘សមាធិំ, ភិក្ខវេ, ភាវេថ. សមាហិតស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ យថាភូតំ ឱក្ខាយតិ. កិញ្ច យថាភូតំ ឱក្ខាយតិ? ចក្ខុំ អនិច្ចន្តិ យថាភូតំ ឱក្ខាយតិ, រូបា អនិច្ចាតិ យថាភូតំ ឱក្ខាយតិ, ចក្ខុវិញ្ញាណំ អនិច្ចន្តិ យថាភូតំ ឱក្ខាយតិ, ចក្ខុសម្ផស្សោ អនិច្ចោតិ យថាភូតំ ឱក្ខាយតិ, យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ចន្តិ យថាភូតំ ឱក្ខាយតិ…បេ… ជិវ្ហា អនិច្ចាតិ យថាភូតំ ឱក្ខាយតិ…បេ… មនោ អនិច្ចោតិ យថាភូតំ ឱក្ខាយតិ, ធម្មា អនិច្ចាតិ យថាភូតំ ឱក្ខាយតិ…បេ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ចន្តិ យថាភូតំ ឱក្ខាយតិ. សមាធិំ, ភិក្ខវេ, ភាវេថ. សមាហិតស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ យថាភូតំ ឱក្ខាយតី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. ជីវកម្ពវនបដិសល្លានសុត្តំ

១៦១. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ ជីវកម្ពវនេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ…បេ… ‘‘បដិសល្លានេ, ភិក្ខវេ, យោគមាបជ្ជថ. បដិសល្លីនស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ យថាភូតំ ឱក្ខាយតិ. កិញ្ច យថាភូតំ ឱក្ខាយតិ? ចក្ខុំ អនិច្ចន្តិ យថាភូតំ ឱក្ខាយតិ, រូបា អនិច្ចាតិ យថាភូតំ ឱក្ខាយតិ, ចក្ខុវិញ្ញាណំ អនិច្ចន្តិ យថាភូតំ ឱក្ខាយតិ, ចក្ខុសម្ផស្សោ អនិច្ចោតិ យថាភូតំ ឱក្ខាយតិ, យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ចន្តិ យថាភូតំ ឱក្ខាយតិ…បេ… មនោ អនិច្ចោតិ យថាភូតំ ឱក្ខាយតិ, ធម្មា… មនោវិញ្ញាណំ… មនោសម្ផស្សោ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ចន្តិ យថាភូតំ ឱក្ខាយតិ. បដិសល្លានេ ភិក្ខវេ, យោគមាបជ្ជថ. បដិសល្លីនស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ យថាភូតំ ឱក្ខាយតី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. កោដ្ឋិកអនិច្ចសុត្តំ

១៦២. អថ ខោ អាយស្មា មហាកោដ្ឋិកោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា កោដ្ឋិកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សាធុ មេ, ភន្តេ, ភគវា សំខិត្តេន ធម្មំ ទេសេតុ, យមហំ ភគវតោ ធម្មំ សុត្វា ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរេយ្យ’’ន្តិ.

‘‘យំ ខោ, កោដ្ឋិក, អនិច្ចំ តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. កិញ្ច, កោដ្ឋិក, អនិច្ចំ? ចក្ខុ ខោ, កោដ្ឋិក, អនិច្ចំ; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. រូបា អនិច្ចា; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. ចក្ខុវិញ្ញាណំ អនិច្ចំ; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. ចក្ខុសម្ផស្សោ អនិច្ចោ; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ចំ; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ…បេ… ជិវ្ហា អនិច្ចា; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. រសា អនិច្ចា; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ អនិច្ចំ; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. ជិវ្ហាសម្ផស្សោ អនិច្ចោ; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ចំ; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ…បេ… មនោ អនិច្ចោ; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. ធម្មា អនិច្ចា; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. មនោវិញ្ញាណំ អនិច្ចំ; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. មនោសម្ផស្សោ អនិច្ចោ; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ចំ; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. យំ ខោ, កោដ្ឋិក, អនិច្ចំ តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ’’តិ. សត្តមំ.

៨. កោដ្ឋិកទុក្ខសុត្តំ

១៦៣. អថ ខោ អាយស្មា មហាកោដ្ឋិកោ…បេ… ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សាធុ មេ, ភន្តេ…បេ… វិហរេយ្យ’’ន្តិ. ‘‘យំ ខោ, កោដ្ឋិក, ទុក្ខំ តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. កិញ្ច, កោដ្ឋិក, ទុក្ខំ? ចក្ខុ ខោ, កោដ្ឋិក, ទុក្ខំ; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. រូបា ទុក្ខា; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. ចក្ខុវិញ្ញាណំ ទុក្ខំ; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. ចក្ខុសម្ផស្សោ ទុក្ខោ; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ទុក្ខំ; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ…បេ… ជិវ្ហា ទុក្ខា; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ…បេ… មនោ ទុក្ខោ; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. ធម្មា ទុក្ខា; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. មនោវិញ្ញាណំ ទុក្ខំ; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. មនោសម្ផស្សោ ទុក្ខោ; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ទុក្ខំ; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. យំ ខោ, កោដ្ឋិក, ទុក្ខំ តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. កោដ្ឋិកអនត្តសុត្តំ

១៦៤. ឯកមន្តំ…បេ… វិហរេយ្យន្តិ. ‘‘យោ ខោ, កោដ្ឋិក, អនត្តា តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. កោ ច, កោដ្ឋិក, អនត្តា? ចក្ខុ ខោ, កោដ្ឋិក, អនត្តា; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. រូបា អនត្តា; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. ចក្ខុវិញ្ញាណំ អនត្តា; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. ចក្ខុសម្ផស្សោ អនត្តា; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនត្តា; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ …បេ… ជិវ្ហា អនត្តា; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ…បេ… មនោ អនត្តា; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. ធម្មា អនត្តា; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. មនោវិញ្ញាណំ… មនោសម្ផស្សោ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនត្តា; តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ. យោ ខោ, កោដ្ឋិក, អនត្តា, តត្រ តេ ឆន្ទោ បហាតព្ពោ’’តិ. នវមំ.

១០. មិច្ឆាទិដ្ឋិបហានសុត្តំ

១៦៥. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កថំ នុ ខោ, ភន្តេ, ជានតោ កថំ បស្សតោ មិច្ឆាទិដ្ឋិ បហីយតី’’តិ?

‘‘ចក្ខុំ ខោ, ភិក្ខុ, អនិច្ចតោ ជានតោ បស្សតោ មិច្ឆាទិដ្ឋិ បហីយតិ. រូបេ អនិច្ចតោ ជានតោ បស្សតោ មិច្ឆាទិដ្ឋិ បហីយតិ. ចក្ខុវិញ្ញាណំ អនិច្ចតោ ជានតោ បស្សតោ មិច្ឆាទិដ្ឋិ បហីយតិ. ចក្ខុសម្ផស្សំ អនិច្ចតោ ជានតោ បស្សតោ មិច្ឆាទិដ្ឋិ បហីយតិ…បេ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ចតោ ជានតោ បស្សតោ មិច្ឆាទិដ្ឋិ បហីយតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខុ, ជានតោ ឯវំ បស្សតោ មិច្ឆាទិដ្ឋិ បហីយតី’’តិ. ទសមំ.

១១. សក្កាយទិដ្ឋិបហានសុត្តំ

១៦៦. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ…បេ… ឯតទវោច – ‘‘កថំ នុ ខោ, ភន្តេ, ជានតោ កថំ បស្សតោ សក្កាយទិដ្ឋិ បហីយតី’’តិ? ‘‘ចក្ខុំ ខោ, ភិក្ខុ, ទុក្ខតោ ជានតោ បស្សតោ សក្កាយទិដ្ឋិ បហីយតិ. រូបេ ទុក្ខតោ ជានតោ បស្សតោ សក្កាយទិដ្ឋិ បហីយតិ. ចក្ខុវិញ្ញាណំ ទុក្ខតោ ជានតោ បស្សតោ សក្កាយទិដ្ឋិ បហីយតិ. ចក្ខុសម្ផស្សំ ទុក្ខតោ ជានតោ បស្សតោ សក្កាយទិដ្ឋិ បហីយតិ…បេ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ទុក្ខតោ ជានតោ បស្សតោ សក្កាយទិដ្ឋិ បហីយតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខុ, ជានតោ ឯវំ បស្សតោ សក្កាយទិដ្ឋិ បហីយតី’’តិ. ឯកាទសមំ.

១២. អត្តានុទិដ្ឋិបហានសុត្តំ

១៦៧. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ…បេ… ឯតទវោច – ‘‘កថំ នុ ខោ, ភន្តេ, ជានតោ កថំ បស្សតោ អត្តានុទិដ្ឋិ បហីយតី’’តិ? ‘‘ចក្ខុំ ខោ, ភិក្ខុ, អនត្តតោ ជានតោ បស្សតោ អត្តានុទិដ្ឋិ បហីយតិ. រូបេ អនត្តតោ ជានតោ បស្សតោ អត្តានុទិដ្ឋិ បហីយតិ. ចក្ខុវិញ្ញាណំ អនត្តតោ ជានតោ បស្សតោ អត្តានុទិដ្ឋិ បហីយតិ. ចក្ខុសម្ផស្សំ អនត្តតោ ជានតោ បស្សតោ អត្តានុទិដ្ឋិ បហីយតិ. យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនត្តតោ ជានតោ បស្សតោ អត្តានុទិដ្ឋិ បហីយតិ…បេ… ជិវ្ហំ អនត្តតោ ជានតោ បស្សតោ អត្តានុទិដ្ឋិ បហីយតិ…បេ… មនំ អនត្តតោ ជានតោ បស្សតោ អត្តានុទិដ្ឋិ បហីយតិ. ធម្មេ… មនោវិញ្ញាណំ… មនោសម្ផស្សំ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនត្តតោ ជានតោ បស្សតោ អត្តានុទិដ្ឋិ បហីយតី’’តិ. ទ្វាទសមំ.

នន្ទិក្ខយវគ្គោ សោឡសមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

នន្ទិក្ខយេន ចត្តារោ, ជីវកម្ពវនេ ទុវេ;

កោដ្ឋិកេន តយោ វុត្តា, មិច្ឆា សក្កាយ អត្តនោតិ.