១៤. ទេវទហវគ្គោ

១. ទេវទហសុត្តំ

១៣៤. ឯកំ សមយំ ភគវា សក្កេសុ វិហរតិ ទេវទហំ នាម សក្យានំ និគមោ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘នាហំ, ភិក្ខវេ, សព្ពេសំយេវ ភិក្ខូនំ ឆសុ ផស្សាយតនេសុ អប្បមាទេន ករណីយន្តិ វទាមិ, ន ច បនាហំ, ភិក្ខវេ, សព្ពេសំយេវ ភិក្ខូនំ ឆសុ ផស្សាយតនេសុ នាប្បមាទេន ករណីយន្តិ វទាមិ. យេ តេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ អរហន្តោ ខីណាសវា វុសិតវន្តោ កតករណីយា ឱហិតភារា អនុប្បត្តសទត្ថា បរិក្ខីណភវសំយោជនា សម្មទញ្ញា វិមុត្តា, តេសាហំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូនំ ឆសុ ផស្សាយតនេសុ នាប្បមាទេន ករណីយន្តិ វទាមិ. តំ កិស្ស ហេតុ? កតំ តេសំ អប្បមាទេន, អភព្ពា តេ បមជ្ជិតុំ. យេ ច ខោ តេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ សេក្ខា [សេខា (សី. ស្យា. កំ. បី. ក.)] អប្បត្តមានសា អនុត្តរំ យោគក្ខេមំ បត្ថយមានា វិហរន្តិ, តេសាហំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូនំ ឆសុ ផស្សាយតនេសុ អប្បមាទេន ករណីយន្តិ វទាមិ. តំ កិស្ស ហេតុ? សន្តិ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា មនោរមាបិ, អមនោរមាបិ. ត្យាស្ស ផុស្ស ផុស្ស ចិត្តំ ន បរិយាទាយ តិដ្ឋន្តិ. ចេតសោ អបរិយាទានា អារទ្ធំ ហោតិ វីរិយំ អសល្លីនំ, ឧបដ្ឋិតា សតិ អសម្មុដ្ឋា [អបម្មុដ្ឋា (សី.), អប្បមុដ្ឋា (ស្យា. កំ.)], បស្សទ្ធោ កាយោ អសារទ្ធោ, សមាហិតំ ចិត្តំ ឯកគ្គំ. ឥមំ ខ្វាហំ, ភិក្ខវេ, អប្បមាទផលំ សម្បស្សមានោ តេសំ ភិក្ខូនំ ឆសុ ផស្សាយតនេសុ អប្បមាទេន ករណីយន្តិ វទាមិ…បេ… សន្តិ, ភិក្ខវេ, មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា មនោរមាបិ អមនោរមាបិ. ត្យាស្ស ផុស្ស ផុស្ស ចិត្តំ ន បរិយាទាយ តិដ្ឋន្តិ. ចេតសោ អបរិយាទានា អារទ្ធំ ហោតិ វីរិយំ អសល្លីនំ, ឧបដ្ឋិតា សតិ អសម្មុដ្ឋា, បស្សទ្ធោ កាយោ អសារទ្ធោ, សមាហិតំ ចិត្តំ ឯកគ្គំ. ឥមំ ខ្វាហំ, ភិក្ខវេ, អប្បមាទផលំ សម្បស្សមានោ តេសំ ភិក្ខូនំ ឆសុ [ឆស្សុ (សី.)] ផស្សាយតនេសុ អប្បមាទេន ករណីយន្តិ វទាមី’’តិ. បឋមំ.

២. ខណសុត្តំ

១៣៥. ‘‘លាភា វោ, ភិក្ខវេ, សុលទ្ធំ វោ, ភិក្ខវេ, ខណោ វោ បដិលទ្ធោ ព្រហ្មចរិយវាសាយ. ទិដ្ឋា មយា, ភិក្ខវេ, ឆផស្សាយតនិកា នាម និរយា. តត្ថ យំ កិញ្ចិ ចក្ខុនា រូបំ បស្សតិ អនិដ្ឋរូបំយេវ បស្សតិ, នោ ឥដ្ឋរូបំ; អកន្តរូបំយេវ បស្សតិ, នោ កន្តរូបំ; អមនាបរូបំយេវ បស្សតិ, នោ មនាបរូបំ. យំ កិញ្ចិ សោតេន សទ្ទំ សុណាតិ…បេ… យំ កិញ្ចិ ឃានេន គន្ធំ ឃាយតិ…បេ… យំ កិញ្ចិ ជិវ្ហាយ រសំ សាយតិ…បេ… យំ កិញ្ចិ កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសតិ…បេ… យំ កិញ្ចិ មនសា ធម្មំ វិជានាតិ អនិដ្ឋរូបំយេវ វិជានាតិ, នោ ឥដ្ឋរូបំ; អកន្តរូបំយេវ វិជានាតិ, នោ កន្តរូបំ; អមនាបរូបំយេវ វិជានាតិ, នោ មនាបរូបំ. លាភា វោ, ភិក្ខវេ, សុលទ្ធំ វោ, ភិក្ខវេ, ខណោ វោ បដិលទ្ធោ ព្រហ្មចរិយវាសាយ. ទិដ្ឋា មយា, ភិក្ខវេ, ឆផស្សាយតនិកា នាម សគ្គា. តត្ថ យំ កិញ្ចិ ចក្ខុនា រូបំ បស្សតិ ឥដ្ឋរូបំយេវ បស្សតិ, នោ អនិដ្ឋរូបំ; កន្តរូបំយេវ បស្សតិ, នោ អកន្តរូបំ; មនាបរូបំយេវ បស្សតិ, នោ អមនាបរូបំ…បេ… យំ កិញ្ចិ ជិវ្ហាយ រសំ សាយតិ…បេ… យំ កិញ្ចិ មនសា ធម្មំ វិជានាតិ ឥដ្ឋរូបំយេវ វិជានាតិ, នោ អនិដ្ឋរូបំ; កន្តរូបំយេវ វិជានាតិ, នោ អកន្តរូបំ; មនាបរូបំយេវ វិជានាតិ, នោ អមនាបរូបំ. លាភា វោ, ភិក្ខវេ, សុលទ្ធំ វោ, ភិក្ខវេ, ខណោ វោ បដិលទ្ធោ ព្រហ្មចរិយវាសាយា’’តិ. ទុតិយំ.

៣. បឋមរូបារាមសុត្តំ

១៣៦. ‘‘រូបារាមា, ភិក្ខវេ, ទេវមនុស្សា រូបរតា រូបសម្មុទិតា. រូបវិបរិណាមវិរាគនិរោធា ទុក្ខា, ភិក្ខវេ, ទេវមនុស្សា វិហរន្តិ. សទ្ទារាមា, ភិក្ខវេ, ទេវមនុស្សា សទ្ទរតា សទ្ទសម្មុទិតា. សទ្ទវិបរិណាមវិរាគនិរោធា ទុក្ខា, ភិក្ខវេ, ទេវមនុស្សា វិហរន្តិ. គន្ធារាមា… រសារាមា… ផោដ្ឋព្ពារាមា… ធម្មារាមា, ភិក្ខវេ, ទេវមនុស្សា ធម្មរតា ធម្មសម្មុទិតា. ធម្មវិបរិណាមវិរាគនិរោធា ទុក្ខា, ភិក្ខវេ, ទេវមនុស្សា វិហរន្តិ. តថាគតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ រូបានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវំ ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ វិទិត្វា ន រូបារាមោ ន រូបរតោ ន រូបសម្មុទិតោ. រូបវិបរិណាមវិរាគនិរោធា សុខោ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ វិហរតិ. សទ្ទានំ… គន្ធានំ… រសានំ… ផោដ្ឋព្ពានំ… ធម្មានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ វិទិត្វា ន ធម្មារាមោ, ន ធម្មរតោ, ន ធម្មសម្មុទិតោ. ធម្មវិបរិណាមវិរាគនិរោធា សុខោ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ វិហរតិ’’. ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –

‘‘រូបា សទ្ទា រសា គន្ធា, ផស្សា ធម្មា ច កេវលា;

ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា ច, យាវតត្ថីតិ វុច្ចតិ.

‘‘សទេវកស្ស លោកស្ស, ឯតេ វោ សុខសម្មតា;

យត្ថ ចេតេ និរុជ្ឈន្តិ, តំ តេសំ ទុក្ខសម្មតំ.

‘‘សុខំ [សុខន្តិ (សី.)] ទិដ្ឋមរិយេភិ, សក្កាយស្ស និរោធនំ;

បច្ចនីកមិទំ ហោតិ, សព្ពលោកេន បស្សតំ.

‘‘យំ បរេ សុខតោ អាហុ, តទរិយា អាហុ ទុក្ខតោ;

យំ បរេ ទុក្ខតោ អាហុ, តទរិយា សុខតោ វិទូ.

‘‘បស្ស ធម្មំ ទុរាជានំ, សម្មូឡ្ហេត្ថ អវិទ្ទសុ;

និវុតានំ តមោ ហោតិ, អន្ធការោ អបស្សតំ.

‘‘សតញ្ច វិវដំ ហោតិ, អាលោកោ បស្សតាមិ;

សន្តិកេ ន វិជានន្តិ, មគ្គា [មគា (សី.)] ធម្មស្ស អកោវិទា.

‘‘ភវរាគបរេតេភិ, ភវរាគានុសារីភិ [ភវសោតានុសារិភិ (ស្យា. កំ. បី.), ភវសោតានុសារិហិ (សី.)];

មារធេយ្យានុបន្នេហិ, នាយំ ធម្មោ សុសម្ពុធោ.

‘‘កោ នុ អញ្ញត្រ មរិយេភិ, បទំ សម្ពុទ្ធុមរហតិ;

យំ បទំ សម្មទញ្ញាយ, បរិនិព្ពន្តិ អនាសវា’’តិ. តតិយំ;

៤. ទុតិយរូបារាមសុត្តំ

១៣៧. ‘‘រូបារាមា, ភិក្ខវេ, ទេវមនុស្សា រូបរតា រូបសម្មុទិតា. រូបវិបរិណាមវិរាគនិរោធា ទុក្ខា, ភិក្ខវេ, ទេវមនុស្សា វិហរន្តិ. សទ្ទារាមា… គន្ធារាមា… រសារាមា … ផោដ្ឋព្ពារាមា… ធម្មារាមា, ភិក្ខវេ, ទេវមនុស្សា ធម្មរតា ធម្មសម្មុទិតា. ធម្មវិបរិណាមវិរាគនិរោធា ទុក្ខា, ភិក្ខវេ, ទេវមនុស្សា វិហរន្តិ. តថាគតោ ច, ភិក្ខវេ, អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ រូបានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ វិទិត្វា ន រូបារាមោ ន រូបរតោ ន រូបសម្មុទិតោ. រូបវិបរិណាមវិរាគនិរោធា សុខោ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ វិហរតិ. សទ្ទានំ… គន្ធានំ… រសានំ… ផោដ្ឋព្ពានំ… ធម្មានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ វិទិត្វា ន ធម្មារាមោ ន ធម្មរតោ ន ធម្មសម្មុទិតោ. ធម្មវិបរិណាមវិរាគនិរោធា សុខោ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ វិហរតី’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បឋមនតុម្ហាកំសុត្តំ

១៣៨. ‘‘យំ, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ? ចក្ខុ, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ; តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ…បេ… ជិវ្ហា ន តុម្ហាកំ; តំ បជហថ. សា វោ បហីនា ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ…បេ… មនោ ន តុម្ហាកំ; តំ បជហថ. សោ វោ បហីនោ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, យំ ឥមស្មិំ ជេតវនេ តិណកដ្ឋសាខាបលាសំ តំ ជនោ ហរេយ្យ វា ឌហេយ្យ វា យថាបច្ចយំ វា ករេយ្យ, អបិ នុ តុម្ហាកំ ឯវមស្ស – ‘អម្ហេ ជនោ ហរតិ វា ឌហតិ វា យថាបច្ចយំ វា ករោតី’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘ន ហិ នោ ឯតំ, ភន្តេ, អត្តា វា អត្តនិយំ វា’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុ ន តុម្ហាកំ; តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ…បេ… ជិវ្ហា ន តុម្ហាកំ; តំ បជហថ. សា វោ បហីនា ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ…បេ… មនោ ន តុម្ហាកំ; តំ បជហថ. សោ វោ បហីនោ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. ទុតិយនតុម្ហាកំសុត្តំ

១៣៩. ‘‘យំ, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ, តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ? រូបា, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ; តេ បជហថ. តេ វោ បហីនា ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សន្តិ. សទ្ទា… គន្ធា… រសា… ផោដ្ឋព្ពា… ធម្មា ន តុម្ហាកំ; តេ បជហថ. តេ វោ បហីនា ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សន្តិ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, យំ ឥមស្មិំ ជេតវនេ…បេ… ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, រូបា ន តុម្ហាកំ; តេ បជហថ. តេ វោ បហីនា ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សន្តី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. អជ្ឈត្តានិច្ចហេតុសុត្តំ

១៤០. ‘‘ចក្ខុំ, ភិក្ខវេ, អនិច្ចំ. យោបិ ហេតុ, យោបិ បច្ចយោ ចក្ខុស្ស ឧប្បាទាយ, សោបិ អនិច្ចោ. អនិច្ចសម្ភូតំ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុ កុតោ និច្ចំ ភវិស្សតិ…បេ… ជិវ្ហា អនិច្ចា. យោបិ ហេតុ, យោបិ បច្ចយោ ជិវ្ហាយ ឧប្បាទាយ សោបិ អនិច្ចោ. អនិច្ចសម្ភូតា, ភិក្ខវេ, ជិវ្ហា កុតោ និច្ចា ភវិស្សតិ…បេ… មនោ អនិច្ចោ. យោបិ, ភិក្ខវេ, ហេតុ យោបិ បច្ចយោ មនស្ស ឧប្បាទាយ, សោបិ អនិច្ចោ. អនិច្ចសម្ភូតោ, ភិក្ខវេ, មនោ កុតោ និច្ចោ ភវិស្សតិ! ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ ចក្ខុស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ…បេ… ជិវ្ហាយបិ និព្ពិន្ទតិ…បេ… និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ; វិរាគា វិមុច្ចតិ; វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ. សត្តមំ.

៨. អជ្ឈត្តទុក្ខហេតុសុត្តំ

១៤១. ‘‘ចក្ខុំ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ. យោបិ ហេតុ យោបិ បច្ចយោ ចក្ខុស្ស ឧប្បាទាយ, សោបិ ទុក្ខោ. ទុក្ខសម្ភូតំ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុ កុតោ សុខំ ភវិស្សតិ…បេ… ជិវ្ហា ទុក្ខា. យោបិ ហេតុ, យោបិ បច្ចយោ ជិវ្ហាយ ឧប្បាទាយ, សោបិ ទុក្ខោ. ទុក្ខសម្ភូតា, ភិក្ខវេ, ជិវ្ហា កុតោ សុខា ភវិស្សតិ…បេ… មនោ ទុក្ខោ. យោបិ ហេតុ យោបិ បច្ចយោ មនស្ស ឧប្បាទាយ, សោបិ ទុក្ខោ. ទុក្ខសម្ភូតោ, ភិក្ខវេ, មនោ កុតោ សុខោ ភវិស្សតិ! ឯវំ បស្សំ…បេ… ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. អជ្ឈត្តានត្តហេតុសុត្តំ

១៤២. ‘‘ចក្ខុំ, ភិក្ខវេ, អនត្តា. យោបិ ហេតុ, យោបិ បច្ចយោ ចក្ខុស្ស ឧប្បាទាយ, សោបិ អនត្តា. អនត្តសម្ភូតំ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុ កុតោ អត្តា ភវិស្សតិ…បេ… ជិវ្ហា អនត្តា. យោបិ ហេតុ យោបិ បច្ចយោ ជិវ្ហាយ ឧប្បាទាយ, សោបិ អនត្តា. អនត្តសម្ភូតា, ភិក្ខវេ, ជិវ្ហា កុតោ អត្តា ភវិស្សតិ…បេ… មនោ អនត្តា. យោបិ ហេតុ យោបិ បច្ចយោ មនស្ស ឧប្បាទាយ, សោបិ អនត្តា. អនត្តសម្ភូតោ, ភិក្ខវេ, មនោ កុតោ អត្តា ភវិស្សតិ! ឯវំ បស្សំ…បេ… ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ. នវមំ.

១០. ពាហិរានិច្ចហេតុសុត្តំ

១៤៣. ‘‘រូបា, ភិក្ខវេ, អនិច្ចា. យោបិ ហេតុ, យោបិ បច្ចយោ រូបានំ ឧប្បាទាយ, សោបិ អនិច្ចោ. អនិច្ចសម្ភូតា, ភិក្ខវេ, រូបា កុតោ និច្ចា ភវិស្សន្តិ! សទ្ទា… គន្ធា… រសា… ផោដ្ឋព្ពា… ធម្មា អនិច្ចា. យោបិ ហេតុ, យោបិ បច្ចយោ ធម្មានំ ឧប្បាទាយ, សោបិ អនិច្ចោ. អនិច្ចសម្ភូតា, ភិក្ខវេ, ធម្មា កុតោ និច្ចា ភវិស្សន្តិ! ឯវំ បស្សំ…បេ… ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ. ទសមំ.

១១. ពាហិរទុក្ខហេតុសុត្តំ

១៤៤. ‘‘រូបា, ភិក្ខវេ, ទុក្ខា. យោបិ ហេតុ, យោបិ បច្ចយោ រូបានំ ឧប្បាទាយ, សោបិ ទុក្ខោ. ទុក្ខសម្ភូតា, ភិក្ខវេ, រូបា កុតោ សុខា ភវិស្សន្តិ! សទ្ទា… គន្ធា… រសា… ផោដ្ឋព្ពា… ធម្មា ទុក្ខា. យោបិ ហេតុ, យោបិ បច្ចយោ ធម្មានំ ឧប្បាទាយ, សោបិ ទុក្ខោ. ទុក្ខសម្ភូតា, ភិក្ខវេ, ធម្មា កុតោ សុខា ភវិស្សន្តិ! ឯវំ បស្សំ…បេ… ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ. ឯកាទសមំ.

១២. ពាហិរានត្តហេតុសុត្តំ

១៤៥. ‘‘រូបា, ភិក្ខវេ, អនត្តា. យោបិ ហេតុ, យោបិ បច្ចយោ រូបានំ ឧប្បាទាយ, សោបិ អនត្តា. អនត្តសម្ភូតា, ភិក្ខវេ, រូបា កុតោ អត្តា ភវិស្សន្តិ! សទ្ទា… គន្ធា… រសា… ផោដ្ឋព្ពា… ធម្មា អនត្តា. យោបិ ហេតុ, យោបិ បច្ចយោ ធម្មានំ ឧប្បាទាយ, សោបិ អនត្តា. អនត្តសម្ភូតា, ភិក្ខវេ, ធម្មា កុតោ អត្តា ភវិស្សន្តិ! ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ រូបេសុបិ និព្ពិន្ទតិ, សទ្ទេសុបិ… គន្ធេសុបិ… រសេសុបិ… ផោដ្ឋព្ពេសុបិ… ធម្មេសុបិ និព្ពិន្ទតិ. និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ; វិរាគា វិមុច្ចតិ; វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ. ទ្វាទសមំ.

ទេវទហវគ្គោ ចុទ្ទសមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

ទេវទហោ ខណោ រូបា, ទ្វេ នតុម្ហាកមេវ ច;

ហេតុនាបិ តយោ វុត្តា, ទុវេ អជ្ឈត្តពាហិរាតិ.