៩. លោហិច្ចសុត្តំ

១៣២. ឯកំ សមយំ អាយស្មា មហាកច្ចានោ អវន្តីសុ វិហរតិ មក្ករកតេ [មក្ករកដេ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] អរញ្ញកុដិកាយំ. អថ ខោ លោហិច្ចស្ស ព្រាហ្មណស្ស សម្ពហុលា អន្តេវាសិកា កដ្ឋហារកា មាណវកា យេនាយស្មតោ មហាកច្ចានស្ស អរញ្ញកុដិកា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា បរិតោ បរិតោ កុដិកាយ អនុចង្កមន្តិ អនុវិចរន្តិ ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទា កានិចិ កានិចិ សេលេយ្យកានិ ករោន្តិ [សេលិស្សកានិ ករោន្តា (សី.)] – ‘‘ឥមេ បន មុណ្ឌកា សមណកា ឥព្ភា កណ្ហា [កិណ្ហា (សី. បី.)] ពន្ធុបាទាបច្ចា, ឥមេសំ ភរតកានំ សក្កតា គរុកតា មានិតា បូជិតា អបចិតា’’តិ. អថ ខោ អាយស្មា មហាកច្ចានោ វិហារា និក្ខមិត្វា តេ មាណវកេ ឯតទវោច – ‘‘មា មាណវកា សទ្ទមកត្ថ; ធម្មំ វោ ភាសិស្សាមី’’តិ. ឯវំ វុត្តេ, តេ មាណវកា តុណ្ហី អហេសុំ. អថ ខោ អាយស្មា មហាកច្ចានោ តេ មាណវកេ គាថាហិ អជ្ឈភាសិ –

‘‘សីលុត្តមា បុព្ពតរា អហេសុំ,

តេ ព្រាហ្មណា យេ បុរាណំ សរន្តិ;

គុត្តានិ ទ្វារានិ សុរក្ខិតានិ,

អហេសុំ តេសំ អភិភុយ្យ កោធំ.

‘‘ធម្មេ ច ឈានេ ច រតា អហេសុំ,

តេ ព្រាហ្មណា យេ បុរាណំ សរន្តិ;

ឥមេ ច វោក្កម្ម ជបាមសេតិ,

គោត្តេន មត្តា វិសមំ ចរន្តិ.

‘‘កោធាភិភូតា បុថុអត្តទណ្ឌា [កោធាភិភូតាសុបុថុត្តទណ្ឌា (ស្យា. កំ. ក.)],

វិរជ្ជមានា សតណ្ហាតណ្ហេសុ;

អគុត្តទ្វារស្ស ភវន្តិ មោឃា,

សុបិនេវ លទ្ធំ បុរិសស្ស វិត្តំ.

‘‘អនាសកា ថណ្ឌិលសាយិកា ច;

បាតោ សិនានញ្ច តយោ ច វេទា.

‘‘ខរាជិនំ ជដាបង្កោ, មន្តា សីលព្ពតំ តបោ;

កុហនា វង្កទណ្ឌា ច, ឧទកាចមនានិ ច.

‘‘វណ្ណា ឯតេ ព្រាហ្មណានំ, កតា កិញ្ចិក្ខភាវនា;

ចិត្តញ្ច សុសមាហិតំ, វិប្បសន្នមនាវិលំ;

អខិលំ សព្ពភូតេសុ, សោ មគ្គោ ព្រហ្មបត្តិយា’’តិ.

អថ ខោ តេ មាណវកា កុបិតា អនត្តមនា យេន លោហិច្ចោ ព្រាហ្មណោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា លោហិច្ចំ ព្រាហ្មណំ ឯតទវោចុំ – ‘‘យគ្ឃេ! ភវំ ជានេយ្យ, សមណោ មហាកច្ចានោ ព្រាហ្មណានំ មន្តេ [មន្តំ (ក.)] ឯកំសេន អបវទតិ, បដិក្កោសតី’’តិ? ឯវំ វុត្តេ, លោហិច្ចោ ព្រាហ្មណោ កុបិតោ អហោសិ អនត្តមនោ. អថ ខោ លោហិច្ចស្ស ព្រាហ្មណស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘ន ខោ បន មេតំ បតិរូបំ យោហំ អញ្ញទត្ថុ មាណវកានំយេវ សុត្វា សមណំ មហាកច្ចានំ អក្កោសេយ្យំ [អក្កោសេយ្យំ វិរុជ្ឈេយ្យំ (ស្យា. កំ. ក.)] បរិភាសេយ្យំ. យំនូនាហំ ឧបសង្កមិត្វា បុច្ឆេយ្យ’’ន្តិ.

អថ ខោ លោហិច្ចោ ព្រាហ្មណោ តេហិ មាណវកេហិ សទ្ធិំ យេនាយស្មា មហាកច្ចានោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា មហាកច្ចានេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ លោហិច្ចោ ព្រាហ្មណោ អាយស្មន្តំ មហាកច្ចានំ ឯតទវោច – ‘‘អាគមំសុ នុ ខ្វិធ, ភោ កច្ចាន, អម្ហាកំ សម្ពហុលា អន្តេវាសិកា កដ្ឋហារកា មាណវកា’’តិ? ‘‘អាគមំសុ ខ្វិធ តេ, ព្រាហ្មណ, សម្ពហុលា អន្តេវាសិកា កដ្ឋហារកា មាណវកា’’តិ. ‘‘អហុ បន ភោតោ កច្ចានស្ស តេហិ មាណវកេហិ សទ្ធិំ កោចិទេវ កថាសល្លាបោ’’តិ? ‘‘អហុ ខោ មេ, ព្រាហ្មណ, តេហិ មាណវកេហិ សទ្ធិំ កោចិទេវ កថាសល្លាបោ’’តិ. ‘‘យថា កថំ បន ភោតោ កច្ចានស្ស តេហិ មាណវកេហិ សទ្ធិំ អហោសិ កថាសល្លាបោ’’តិ? ‘‘ឯវំ ខោ មេ, ព្រាហ្មណ, តេហិ មាណវកេហិ សទ្ធិំ អហោសិ កថាសល្លាបោ –

‘‘សីលុត្តមា បុព្ពតរា អហេសុំ,

តេ ព្រាហ្មណា យេ បុរាណំ សរន្តិ;…បេ…;

អខិលំ សព្ពភូតេសុ,

សោ មគ្គោ ព្រហ្មបត្តិយា’’តិ.

‘‘ឯវំ ខោ មេ, ព្រាហ្មណ, តេហិ មាណវកេហិ សទ្ធិំ អហោសិ កថាសល្លាបោ’’តិ.

‘‘‘អគុត្តទ្វារោ’តិ [អគុត្តទ្វារោ អគុត្តទ្វារោតិ (ក.)] ភវំ កច្ចានោ អាហ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភោ កច្ចាន, អគុត្តទ្វារោ ហោតី’’តិ? ‘‘ឥធ, ព្រាហ្មណ, ឯកច្ចោ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា បិយរូបេ រូបេ អធិមុច្ចតិ, អប្បិយរូបេ រូបេ ព្យាបជ្ជតិ, អនុបដ្ឋិតកាយស្សតិ [អនុបដ្ឋិតាយ សតិយា (ស្យា. កំ. បី. ក.) ឧបរិ អាសីវិសវគ្គេ អវស្សុតសុត្តេ បន ‘‘អនុបដ្ឋិតកាយស្សតី’’ត្វេវ សព្ពត្ថ ទិស្សតិ] ច វិហរតិ, បរិត្តចេតសោ តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ យត្ថស្ស តេ ឧប្បន្នា បាបកា អកុសលា ធម្មា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តិ. សោតេន សទ្ទំ សុត្វា… ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា… ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា… មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ បិយរូបេ ធម្មេ អធិមុច្ចតិ, អប្បិយរូបេ ច ធម្មេ ព្យាបជ្ជតិ, អនុបដ្ឋិតកាយស្សតិ ច វិហរតិ, បរិត្តចេតសោ តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ យត្ថស្ស តេ ឧប្បន្នា បាបកា អកុសលា ធម្មា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តិ. ឯវំ ខោ, ព្រាហ្មណ, អគុត្តទ្វារោ ហោតី’’តិ. ‘‘អច្ឆរិយំ, ភោ កច្ចាន; អព្ភុតំ, ភោ កច្ចាន! យាវញ្ចិទំ ភោតា កច្ចានេន អគុត្តទ្វារោវ សមានោ អគុត្តទ្វារោតិ អក្ខាតោ.

‘‘‘គុត្តទ្វារោ’តិ ភវំ កច្ចានោ អាហ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភោ កច្ចាន, គុត្តទ្វារោ ហោតី’’តិ? ‘‘ឥធ, ព្រាហ្មណ, ភិក្ខុ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា បិយរូបេ រូបេ នាធិមុច្ចតិ, អប្បិយរូបេ រូបេ ន ព្យាបជ្ជតិ, ឧបដ្ឋិតកាយស្សតិ ច វិហរតិ, អប្បមាណចេតសោ តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ បជានាតិ យត្ថស្ស តេ ឧប្បន្នា បាបកា អកុសលា ធម្មា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តិ. សោតេន សទ្ទំ សុត្វា… ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា… ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា… មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ បិយរូបេ ធម្មេ នាធិមុច្ចតិ, អប្បិយរូបេ ធម្មេ ន ព្យាបជ្ជតិ, ឧបដ្ឋិតកាយស្សតិ ច វិហរតិ, អប្បមាណចេតសោ តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ បជានាតិ, យត្ថស្ស តេ ឧប្បន្នា បាបកា អកុសលា ធម្មា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តិ. ឯវំ ខោ, ព្រាហ្មណ, គុត្តទ្វារោ ហោតី’’តិ.

‘‘អច្ឆរិយំ, ភោ កច្ចាន; អព្ភុតំ, ភោ កច្ចាន! យាវញ្ចិទំ ភោតា កច្ចានេន គុត្តទ្វារោវ សមានោ គុត្តទ្វារោតិ អក្ខាតោ. អភិក្កន្តំ, ភោ កច្ចាន; អភិក្កន្តំ, ភោ កច្ចាន! សេយ្យថាបិ, ភោ កច្ចាន, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ, ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីតិ; ឯវមេវំ ភោតា កច្ចានេន អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ. ឯសាហំ, ភោ កច្ចាន, តំ ភគវន្តំ សរណំ គច្ឆាមិ, ធម្មញ្ច, ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. ឧបាសកំ មំ ភវំ កច្ចានោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គតំ. យថា ច ភវំ កច្ចានោ មក្ករកតេ ឧបាសកកុលានិ ឧបសង្កមតិ; ឯវមេវ លោហិច្ចកុលំ ឧបសង្កមតុ. តត្ថ យេ មាណវកា វា មាណវិកា វា ភវន្តំ កច្ចានំ អភិវាទេស្សន្តិ បច្ចុដ្ឋិស្សន្តិ អាសនំ វា ឧទកំ វា ទស្សន្តិ, តេសំ តំ ភវិស្សតិ ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយា’’តិ. នវមំ.