១៣. គហបតិវគ្គោ

១. វេសាលីសុត្តំ

១២៤. ឯកំ សមយំ ភគវា វេសាលិយំ វិហរតិ មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ. អថ ខោ ឧគ្គោ គហបតិ វេសាលិកោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ឧគ្គោ គហបតិ វេសាលិកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កោ នុ ខោ, ភន្តេ, ហេតុ, កោ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចេ សត្តា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ នោ បរិនិព្ពាយន្តិ? កោ បន, ភន្តេ, ហេតុ, កោ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចេ សត្តា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បរិនិព្ពាយន្តី’’តិ?

‘‘សន្តិ ខោ, គហបតិ, ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ អភិនន្ទតិ អភិវទតិ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ. តស្ស តំ អភិនន្ទតោ អភិវទតោ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតោ តន្និស្សិតំ វិញ្ញាណំ ហោតិ តទុបាទានំ. សឧបាទានោ, គហបតិ, ភិក្ខុ នោ បរិនិព្ពាយតិ…បេ… សន្តិ ខោ, គហបតិ, ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យា រសា…បេ… សន្តិ ខោ, គហបតិ, មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ អភិនន្ទតិ អភិវទតិ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ. តស្ស តំ អភិនន្ទតោ អភិវទតោ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតោ តន្និស្សិតំ វិញ្ញាណំ ហោតិ តទុបាទានំ. សឧបាទានោ, គហបតិ, ភិក្ខុ នោ បរិនិព្ពាយតិ. អយំ ខោ, គហបតិ, ហេតុ, អយំ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចេ សត្តា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ នោ បរិនិព្ពាយន្តិ.

‘‘សន្តិ ច ខោ, គហបតិ, ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា, ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ នាជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ. តស្ស តំ អនភិនន្ទតោ អនភិវទតោ អនជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតោ ន តន្និស្សិតំ វិញ្ញាណំ ហោតិ, ន តទុបាទានំ. អនុបាទានោ, គហបតិ, ភិក្ខុ បរិនិព្ពាយតិ…បេ… សន្តិ ខោ, គហបតិ, ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យា រសា…បេ… សន្តិ ខោ, គហបតិ, មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ នាជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ, តស្ស តំ អនភិនន្ទតោ អនភិវទតោ អនជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតោ. ន តន្និស្សិតំ វិញ្ញាណំ ហោតិ, ន តទុបាទានំ. អនុបាទានោ, គហបតិ, ភិក្ខុ បរិនិព្ពាយតិ. អយំ ខោ, គហបតិ, ហេតុ អយំ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចេ សត្តា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បរិនិព្ពាយន្តី’’តិ. បឋមំ.

២. វជ្ជីសុត្តំ

១២៥. ឯកំ សមយំ ភគវា វជ្ជីសុ វិហរតិ ហត្ថិគាមេ. អថ ខោ ឧគ្គោ គហបតិ ហត្ថិគាមកោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ឧគ្គោ គហបតិ ហត្ថិគាមកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កោ នុ ខោ, ភន្តេ, ហេតុ កោ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចេ សត្តា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ នោ បរិនិព្ពាយន្តិ? កោ បន, ភន្តេ ហេតុ កោ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចេ សត្តា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បរិនិព្ពាយន្តី’’តិ? (យថា បុរិមសុត្តន្តំ, ឯវំ វិត្ថារេតព្ពំ). អយំ ខោ, គហបតិ, ហេតុ អយំ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចេ សត្តា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បរិនិព្ពាយន្តីតិ. ទុតិយំ.

៣. នាឡន្ទសុត្តំ

១២៦. ឯកំ សមយំ ភគវា នាឡន្ទាយំ វិហរតិ បាវារិកម្ពវនេ. អថ ខោ, ឧបាលិ គហបតិ, យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ, ឧបាលិ គហបតិ, ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កោ នុ ខោ, ភន្តេ, ហេតុ, កោ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចេ សត្តា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ នោ បរិនិព្ពាយន្តិ? កោ បន, ភន្តេ, ហេតុ, កោ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចេ សត្តា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បរិនិព្ពាយន្តី’’តិ? (យថា បុរិមសុត្តន្តំ, ឯវំ វិត្ថារេតព្ពំ). អយំ ខោ, គហបតិ, ហេតុ អយំ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចេ សត្តា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បរិនិព្ពាយន្តីតិ. តតិយំ.

៤. ភារទ្វាជសុត្តំ

១២៧. ឯកំ សមយំ អាយស្មា បិណ្ឌោលភារទ្វាជោ កោសម្ពិយំ វិហរតិ ឃោសិតារាមេ. អថ ខោ រាជា ឧទេនោ យេនាយស្មា បិណ្ឌោលភារទ្វាជោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា បិណ្ឌោលភារទ្វាជេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ រាជា ឧទេនោ អាយស្មន្តំ បិណ្ឌោលភារទ្វាជំ ឯតទវោច – ‘‘កោ នុ ខោ, ភោ ភារទ្វាជ, ហេតុ កោ បច្ចយោ យេនិមេ ទហរា ភិក្ខូ សុសូ [សុសុ (សី. ក.)] កាឡកេសា ភទ្រេន យោព្ពនេន សមន្នាគតា បឋមេន វយសា អនិកីឡិតាវិនោ កាមេសុ យាវជីវំ បរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តិ, អទ្ធានញ្ច អាបាទេន្តី’’តិ? ‘‘វុត្តំ ខោ ឯតំ, មហារាជ, តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន – ‘ឯថ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, មាតុមត្តីសុ មាតុចិត្តំ ឧបដ្ឋបេថ, ភគិនិមត្តីសុ ភគិនិចិត្តំ ឧបដ្ឋបេថ, ធីតុមត្តីសុ ធីតុចិត្តំ ឧបដ្ឋបេថា’តិ. អយំ ខោ, មហារាជ, ហេតុ, អយំ បច្ចយោ យេនិមេ ទហរា ភិក្ខូ សុសូ កាឡកេសា ភទ្រេន យោព្ពនេន សមន្នាគតា បឋមេន វយសា អនិកីឡិតាវិនោ កាមេសុ យាវជីវំ បរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តិ, អទ្ធានញ្ច អាបាទេន្តី’’តិ.

‘‘លោលំ [លោឡំ (ស្យា. កំ.)] ខោ, ភោ ភារទ្វាជ, ចិត្តំ. អប្បេកទា មាតុមត្តីសុបិ លោភធម្មា ឧប្បជ្ជន្តិ, ភគិនិមត្តីសុបិ លោភធម្មា ឧប្បជ្ជន្តិ, ធីតុមត្តីសុបិ លោភធម្មា ឧប្បជ្ជន្តិ. អត្ថិ នុ ខោ, ភោ ភារទ្វាជ, អញ្ញោ ច ហេតុ, អញ្ញោ ច បច្ចយោ យេនិមេ ទហរា ភិក្ខូ សុសូ កាឡកេសា…បេ… អទ្ធានញ្ច អាបាទេន្តី’’តិ?

‘‘វុត្តំ ខោ ឯតំ, មហារាជ, តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន – ‘ឯថ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឥមមេវ កាយំ ឧទ្ធំ បាទតលា អធោ កេសមត្ថកា តចបរិយន្តំ បូរំ នានប្បការស្ស អសុចិនោ បច្ចវេក្ខថ – អត្ថិ ឥមស្មិំ កាយេ កេសា លោមា នខា ទន្តា តចោ មំសំ ន្ហារុ [នហារុ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] អដ្ឋិ អដ្ឋិមិញ្ជំ [អដ្ឋិមិញ្ជា (សី.)] វក្កំ ហទយំ យកនំ កិលោមកំ បិហកំ បប្ផាសំ អន្តំ អន្តគុណំ ឧទរិយំ ករីសំ បិត្តំ សេម្ហំ បុព្ពោ លោហិតំ សេទោ មេទោ អស្សុ វសា ខេឡោ សិង្ឃាណិកា លសិកា មុត្ត’ន្តិ. អយម្បិ ខោ, មហារាជ, ហេតុ, អយំ បច្ចយោ យេនិមេ ទហរា ភិក្ខូ សុសូ កាឡកេសា…បេ… អទ្ធានញ្ច អាបាទេន្តី’’តិ. ‘‘យេ តេ, ភោ ភារទ្វាជ, ភិក្ខូ ភាវិតកាយា ភាវិតសីលា ភាវិតចិត្តា ភាវិតបញ្ញា, តេសំ តំ សុករំ ហោតិ. យេ ច ខោ តេ, ភោ ភារទ្វាជ, ភិក្ខូ អភាវិតកាយា អភាវិតសីលា អភាវិតចិត្តា អភាវិតបញ្ញា, តេសំ តំ ទុក្ករំ ហោតិ. អប្បេកទា, ភោ ភារទ្វាជ, អសុភតោ មនសិ ករិស្សាមីតិ [មនសិ ករិស្សាមាតិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] សុភតោវ [សុភតោ វា (សី.), សុភតោ ច (ស្យា. កំ.)] អាគច្ឆតិ. អត្ថិ នុ ខោ, ភោ ភារទ្វាជ, អញ្ញោ ច ខោ ហេតុ អញ្ញោ ច បច្ចយោ យេនិមេ ទហរា ភិក្ខូ សុសូ កាឡកេសា…បេ… អទ្ធានញ្ច អាបាទេន្តី’’តិ?

‘‘វុត្តំ ខោ ឯតំ, មហារាជ, តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន – ‘ឯថ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារា វិហរថ. ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា មា និមិត្តគ្គាហិនោ អហុវត្ថ, មានុព្យញ្ជនគ្គាហិនោ. យត្វាធិករណមេនំ ចក្ខុន្ទ្រិយំ អសំវុតំ វិហរន្តំ អភិជ្ឈាទោមនស្សា បាបកា អកុសលា ធម្មា អន្វាស្សវេយ្យុំ, តស្ស សំវរាយ បដិបជ្ជថ. រក្ខថ ចក្ខុន្ទ្រិយំ; ចក្ខុន្ទ្រិយេ សំវរំ អាបជ្ជថ. សោតេន សទ្ទំ សុត្វា…បេ… ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា… ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា… មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ មា និមិត្តគ្គាហិនោ អហុវត្ថ, មានុព្យញ្ជនគ្គាហិនោ. យត្វាធិករណមេនំ មនិន្ទ្រិយំ អសំវុតំ វិហរន្តំ អភិជ្ឈាទោមនស្សា បាបកា អកុសលា ធម្មា អន្វាស្សវេយ្យុំ, តស្ស សំវរាយ បដិបជ្ជថ. រក្ខថ មនិន្ទ្រិយំ; មនិន្ទ្រិយេ សំវរំ អាបជ្ជថា’តិ. អយម្បិ ខោ, មហារាជ, ហេតុ អយំ បច្ចយោ យេនិមេ ទហរា ភិក្ខូ សុសូ កាឡកេសា ភទ្រេន យោព្ពនេន សមន្នាគតា បឋមេន វយសា អនិកីឡិតាវិនោ កាមេសុ យាវជីវំ បរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តិ, អទ្ធានញ្ច អាបាទេន្តី’’តិ.

‘‘អច្ឆរិយំ, ភោ ភារទ្វាជ; អព្ភុតំ, ភោ ភារទ្វាជ! យាវ សុភាសិតំ ចិទំ [យាវ សុភាសិតមិទំ (សី.)], ភោ ភារទ្វាជ, តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន. ឯសោវ ខោ, ភោ ភារទ្វាជ, ហេតុ, ឯស បច្ចយោ យេនិមេ ទហរា ភិក្ខូ សុសូ កាឡកេសា ភទ្រេន យោព្ពនេន សមន្នាគតា បឋមេន វយសា អនិកីឡិតាវិនោ កាមេសុ យាវជីវំ បរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តិ, អទ្ធានញ្ច អាបាទេន្តីតិ. អហម្បិ ខោ, ភោ [អហម្បិ ភោ (សី. បី.)] ភារទ្វាជ, យស្មិំ សមយេ អរក្ខិតេនេវ កាយេន, អរក្ខិតាយ វាចាយ, អរក្ខិតេន ចិត្តេន, អនុបដ្ឋិតាយ សតិយា, អសំវុតេហិ ឥន្ទ្រិយេហិ អន្តេបុរំ បវិសាមិ, អតិវិយ មំ តស្មិំ សមយេ លោភធម្មា បរិសហន្តិ. យស្មិញ្ច ខ្វាហំ, ភោ ភារទ្វាជ, សមយេ រក្ខិតេនេវ កាយេន, រក្ខិតាយ វាចាយ, រក្ខិតេន ចិត្តេន, ឧបដ្ឋិតាយ សតិយា, សំវុតេហិ ឥន្ទ្រិយេហិ អន្តេបុរំ បវិសាមិ, ន មំ តថា តស្មិំ សមយេ លោភធម្មា បរិសហន្តិ. អភិក្កន្តំ, ភោ ភារទ្វាជ; អភិក្កន្តំ, ភោ ភារទ្វាជ! សេយ្យថាបិ, ភោ ភារទ្វាជ, និក្កុជ្ជិតំ [និកុជ្ជិតំ (បី.)] វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ, ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីតិ; ឯវមេវំ ភោតា ភារទ្វាជេន អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ. ឯសាហំ, ភោ ភារទ្វាជ, តំ ភគវន្តំ សរណំ គច្ឆាមិ, ធម្មញ្ច, ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. ឧបាសកំ មំ ភវំ ភារទ្វាជោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. សោណសុត្តំ

១២៨. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. អថ ខោ សោណោ គហបតិបុត្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោណោ គហបតិបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កោ នុ ខោ, ភន្តេ, ហេតុ, កោ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចេ សត្តា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ នោ បរិនិព្ពាយន្តិ? កោ បន, ភន្តេ, ហេតុ, កោ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចេ សត្តា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បរិនិព្ពាយន្តី’’តិ? (យថា បុរិមសុត្តន្តំ, ឯវំ វិត្ថារេតព្ពំ). អយំ ខោ, សោណ, ហេតុ, អយំ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចេ សត្តា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បរិនិព្ពាយន្តីតិ. បញ្ចមំ.

៦. ឃោសិតសុត្តំ

១២៩. ឯកំ សមយំ អាយស្មា អានន្ទោ កោសម្ពិយំ វិហរតិ ឃោសិតារាមេ. អថ ខោ ឃោសិតោ គហបតិ យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ឃោសិតោ គហបតិ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច – ‘‘‘ធាតុនានត្តំ, ធាតុនានត្ត’ន្តិ, ភន្តេ អានន្ទ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ធាតុនានត្តំ វុត្តំ ភគវតា’’តិ? ‘‘សំវិជ្ជតិ ខោ, គហបតិ, ចក្ខុធាតុ, រូបា ច មនាបា, ចក្ខុវិញ្ញាណញ្ច សុខវេទនិយំ. ផស្សំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខា វេទនា. សំវិជ្ជតិ ខោ, គហបតិ, ចក្ខុធាតុ, រូបា ច អមនាបា, ចក្ខុវិញ្ញាណញ្ច ទុក្ខវេទនិយំ. ផស្សំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ទុក្ខា វេទនា. សំវិជ្ជតិ ខោ, គហបតិ, ចក្ខុធាតុ, រូបា ច មនាបា ឧបេក្ខាវេទនិយា, ចក្ខុវិញ្ញាណញ្ច អទុក្ខមសុខវេទនិយំ. ផស្សំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ អទុក្ខមសុខា វេទនា…បេ… សំវិជ្ជតិ ខោ, គហបតិ, ជិវ្ហាធាតុ, រសា ច មនាបា, ជិវ្ហាវិញ្ញាណញ្ច សុខវេទនិយំ. ផស្សំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខា វេទនា. សំវិជ្ជតិ ខោ, គហបតិ, ជិវ្ហាធាតុ, រសា ច អមនាបា, ជិវ្ហាវិញ្ញាណញ្ច ទុក្ខវេទនិយំ. ផស្សំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ទុក្ខា វេទនា. សំវិជ្ជតិ ខោ, គហបតិ, ជិវ្ហាធាតុ, រសា ច ឧបេក្ខាវេទនិយា, ជិវ្ហាវិញ្ញាណញ្ច អទុក្ខមសុខវេទនិយំ. ផស្សំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ អទុក្ខមសុខា វេទនា…បេ… សំវិជ្ជតិ ខោ, គហបតិ, មនោធាតុ, ធម្មា ច មនាបា, មនោវិញ្ញាណញ្ច សុខវេទនិយំ. ផស្សំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខា វេទនា. សំវិជ្ជតិ ខោ, គហបតិ, មនោធាតុ, ធម្មា ច អមនាបា, មនោវិញ្ញាណញ្ច ទុក្ខវេទនិយំ. ផស្សំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ទុក្ខា វេទនា. សំវិជ្ជតិ ខោ, គហបតិ, មនោធាតុ, ធម្មា ច ឧបេក្ខាវេទនិយា, មនោវិញ្ញាណញ្ច អទុក្ខមសុខវេទនិយំ. ផស្សំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ អទុក្ខមសុខា វេទនា. ឯត្តាវតា ខោ, គហបតិ, ធាតុនានត្តំ វុត្តំ ភគវតា’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ហាលិទ្ទិកានិសុត្តំ

១៣០. ឯកំ សមយំ អាយស្មា មហាកច្ចានោ អវន្តីសុ វិហរតិ កុររឃរេ [កុលឃរេ (ស្យា. ក.)] បបាតេ [បវត្តេ (សី. បី.), សម្បវត្តេ (ស្យា. កំ. ក.) ឯត្ថេវ អដ្ឋមបិដ្ឋេបិ] បព្ពតេ. អថ ខោ ហាលិទ្ទិកានិ [ហាលិទ្ទកានិ (សី. ស្យា. កំ.)] គហបតិ យេនាយស្មា មហាកច្ចានោ តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ហាលិទ្ទិកានិ គហបតិ អាយស្មន្តំ មហាកច្ចានំ ឯតទវោច – ‘‘វុត្តមិទំ, ភន្តេ, ភគវតា – ‘ធាតុនានត្តំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ផស្សនានត្តំ; ផស្សនានត្តំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ វេទនានានត្ត’ន្តិ. កថំ នុ ខោ, ភន្តេ, ធាតុនានត្តំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ផស្សនានត្តំ; ផស្សនានត្តំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ វេទនានានត្ត’’ន្តិ? ‘‘ឥធ, គហបតិ, ភិក្ខុ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា ‘មនាបំ ឥត្ថេត’ន្តិ បជានាតិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ សុខវេទនិយញ្ច [សុខវេទនិយំ, សុខវេទនិយំ (សី. បី.), សុខវេទនិយញ្ច, សុខវេទនិយំ (ស្យា. កំ. ក.) ឯវំ ‘‘ទុក្ខវេទនិយញ្ច អទុក្ខមសុខវេទនិយញ្ចា’’តិ បទេសុបិ. អដ្ឋកថាដីកា ឱលោកេតព្ពា]. ផស្សំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខា វេទនា. ចក្ខុនា ខោ បនេវ [បនេវំ (ស្យា. កំ. ក.)] រូបំ ទិស្វា ‘អមនាបំ ឥត្ថេត’ន្តិ បជានាតិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ ទុក្ខវេទនិយញ្ច. ផស្សំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ទុក្ខា វេទនា. ចក្ខុនា ខោ បនេវ រូបំ ទិស្វា ‘ឧបេក្ខាដ្ឋានិយំ [ឧបេក្ខាវេទនិយំ (ក.)] ឥត្ថេត’ន្តិ បជានាតិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ អទុក្ខមសុខវេទនិយញ្ច. ផស្សំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ អទុក្ខមសុខា វេទនា.

‘‘បុន ចបរំ, គហបតិ, ភិក្ខុ សោតេន សទ្ទំ សុត្វា…បេ… ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា…បេ… ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា…បេ… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា…បេ… មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ ‘មនាបំ ឥត្ថេត’ន្តិ បជានាតិ មនោវិញ្ញាណំ សុខវេទនិយញ្ច. ផស្សំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខា វេទនា. មនសា ខោ បនេវ ធម្មំ វិញ្ញាយ ‘អមនាបំ ឥត្ថេត’ន្តិ បជានាតិ មនោវិញ្ញាណំ ទុក្ខវេទនិយញ្ច. ផស្សំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ទុក្ខា វេទនា. មនសា ខោ បនេវ ធម្មំ វិញ្ញាយ ‘ឧបេក្ខាដ្ឋានិយំ ឥត្ថេត’ន្តិ បជានាតិ មនោវិញ្ញាណំ អទុក្ខមសុខវេទនិយញ្ច. ផស្សំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ អទុក្ខមសុខា វេទនា. ឯវំ ខោ, គហបតិ, ធាតុនានត្តំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ផស្សនានត្តំ; ផស្សនានត្តំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ វេទនានានត្ត’’ន្តិ. សត្តមំ.

៨. នកុលបិតុសុត្តំ

១៣១. ឯកំ សមយំ ភគវា ភគ្គេសុ វិហរតិ សុសុមារគិរេ ភេសកឡាវនេ មិគទាយេ. អថ ខោ នកុលបិតា គហបតិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ នកុលបិតា គហបតិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កោ នុ ខោ, ភន្តេ, ហេតុ, កោ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចេ សត្តា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ នោ បរិនិព្ពាយន្តិ? កោ បន, ភន្តេ, ហេតុ, កោ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចេ សត្តា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បរិនិព្ពាយន្តី’’តិ? ‘‘សន្តិ ខោ, គហបតិ, ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ អភិនន្ទតិ អភិវទតិ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ. តស្ស តំ អភិនន្ទតោ អភិវទតោ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតោ តន្និស្សិតំ វិញ្ញាណំ ហោតិ តទុបាទានំ. សឧបាទានោ, គហបតិ, ភិក្ខុ នោ បរិនិព្ពាយតិ…បេ… សន្តិ ខោ, គហបតិ, ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យា រសា…បេ… សន្តិ ខោ, គហបតិ, មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ អភិនន្ទតិ អភិវទតិ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ. តស្ស តំ អភិនន្ទតោ អភិវទតោ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតោ តន្និស្សិតំ វិញ្ញាណំ ហោតិ តទុបាទានំ. សឧបាទានោ, គហបតិ, ភិក្ខុ នោ បរិនិព្ពាយតិ. អយំ ខោ, គហបតិ, ហេតុ អយំ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចេ សត្តា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ នោ បរិនិព្ពាយន្តិ’’.

‘‘សន្តិ ច ខោ, គហបតិ, ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ ភិក្ខុនាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ នាជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ. តស្ស តំ អនភិនន្ទតោ អនភិវទតោ អនជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតោ ន តន្និស្សិតំ វិញ្ញាណំ ហោតិ, ន តទុបាទានំ. អនុបាទានោ, គហបតិ, ភិក្ខុ បរិនិព្ពាយតិ…បេ… សន្តិ ខោ, គហបតិ, ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យា រសា…បេ… សន្តិ ខោ, គហបតិ, មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ នាជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ. តស្ស តំ នាភិនន្ទតោ នាភិវទតោ អនជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតោ ន តន្និស្សិតំ វិញ្ញាណំ ហោតិ ន តទុបាទានំ. អនុបាទានោ, គហបតិ, ភិក្ខុ បរិនិព្ពាយតិ. អយំ ខោ, គហបតិ, ហេតុ, អយំ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចេ សត្តា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បរិនិព្ពាយន្តី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. លោហិច្ចសុត្តំ

១៣២. ឯកំ សមយំ អាយស្មា មហាកច្ចានោ អវន្តីសុ វិហរតិ មក្ករកតេ [មក្ករកដេ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] អរញ្ញកុដិកាយំ. អថ ខោ លោហិច្ចស្ស ព្រាហ្មណស្ស សម្ពហុលា អន្តេវាសិកា កដ្ឋហារកា មាណវកា យេនាយស្មតោ មហាកច្ចានស្ស អរញ្ញកុដិកា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា បរិតោ បរិតោ កុដិកាយ អនុចង្កមន្តិ អនុវិចរន្តិ ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទា កានិចិ កានិចិ សេលេយ្យកានិ ករោន្តិ [សេលិស្សកានិ ករោន្តា (សី.)] – ‘‘ឥមេ បន មុណ្ឌកា សមណកា ឥព្ភា កណ្ហា [កិណ្ហា (សី. បី.)] ពន្ធុបាទាបច្ចា, ឥមេសំ ភរតកានំ សក្កតា គរុកតា មានិតា បូជិតា អបចិតា’’តិ. អថ ខោ អាយស្មា មហាកច្ចានោ វិហារា និក្ខមិត្វា តេ មាណវកេ ឯតទវោច – ‘‘មា មាណវកា សទ្ទមកត្ថ; ធម្មំ វោ ភាសិស្សាមី’’តិ. ឯវំ វុត្តេ, តេ មាណវកា តុណ្ហី អហេសុំ. អថ ខោ អាយស្មា មហាកច្ចានោ តេ មាណវកេ គាថាហិ អជ្ឈភាសិ –

‘‘សីលុត្តមា បុព្ពតរា អហេសុំ,

តេ ព្រាហ្មណា យេ បុរាណំ សរន្តិ;

គុត្តានិ ទ្វារានិ សុរក្ខិតានិ,

អហេសុំ តេសំ អភិភុយ្យ កោធំ.

‘‘ធម្មេ ច ឈានេ ច រតា អហេសុំ,

តេ ព្រាហ្មណា យេ បុរាណំ សរន្តិ;

ឥមេ ច វោក្កម្ម ជបាមសេតិ,

គោត្តេន មត្តា វិសមំ ចរន្តិ.

‘‘កោធាភិភូតា បុថុអត្តទណ្ឌា [កោធាភិភូតាសុបុថុត្តទណ្ឌា (ស្យា. កំ. ក.)],

វិរជ្ជមានា សតណ្ហាតណ្ហេសុ;

អគុត្តទ្វារស្ស ភវន្តិ មោឃា,

សុបិនេវ លទ្ធំ បុរិសស្ស វិត្តំ.

‘‘អនាសកា ថណ្ឌិលសាយិកា ច;

បាតោ សិនានញ្ច តយោ ច វេទា.

‘‘ខរាជិនំ ជដាបង្កោ, មន្តា សីលព្ពតំ តបោ;

កុហនា វង្កទណ្ឌា ច, ឧទកាចមនានិ ច.

‘‘វណ្ណា ឯតេ ព្រាហ្មណានំ, កតា កិញ្ចិក្ខភាវនា;

ចិត្តញ្ច សុសមាហិតំ, វិប្បសន្នមនាវិលំ;

អខិលំ សព្ពភូតេសុ, សោ មគ្គោ ព្រហ្មបត្តិយា’’តិ.

អថ ខោ តេ មាណវកា កុបិតា អនត្តមនា យេន លោហិច្ចោ ព្រាហ្មណោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា លោហិច្ចំ ព្រាហ្មណំ ឯតទវោចុំ – ‘‘យគ្ឃេ! ភវំ ជានេយ្យ, សមណោ មហាកច្ចានោ ព្រាហ្មណានំ មន្តេ [មន្តំ (ក.)] ឯកំសេន អបវទតិ, បដិក្កោសតី’’តិ? ឯវំ វុត្តេ, លោហិច្ចោ ព្រាហ្មណោ កុបិតោ អហោសិ អនត្តមនោ. អថ ខោ លោហិច្ចស្ស ព្រាហ្មណស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘ន ខោ បន មេតំ បតិរូបំ យោហំ អញ្ញទត្ថុ មាណវកានំយេវ សុត្វា សមណំ មហាកច្ចានំ អក្កោសេយ្យំ [អក្កោសេយ្យំ វិរុជ្ឈេយ្យំ (ស្យា. កំ. ក.)] បរិភាសេយ្យំ. យំនូនាហំ ឧបសង្កមិត្វា បុច្ឆេយ្យ’’ន្តិ.

អថ ខោ លោហិច្ចោ ព្រាហ្មណោ តេហិ មាណវកេហិ សទ្ធិំ យេនាយស្មា មហាកច្ចានោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា មហាកច្ចានេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ លោហិច្ចោ ព្រាហ្មណោ អាយស្មន្តំ មហាកច្ចានំ ឯតទវោច – ‘‘អាគមំសុ នុ ខ្វិធ, ភោ កច្ចាន, អម្ហាកំ សម្ពហុលា អន្តេវាសិកា កដ្ឋហារកា មាណវកា’’តិ? ‘‘អាគមំសុ ខ្វិធ តេ, ព្រាហ្មណ, សម្ពហុលា អន្តេវាសិកា កដ្ឋហារកា មាណវកា’’តិ. ‘‘អហុ បន ភោតោ កច្ចានស្ស តេហិ មាណវកេហិ សទ្ធិំ កោចិទេវ កថាសល្លាបោ’’តិ? ‘‘អហុ ខោ មេ, ព្រាហ្មណ, តេហិ មាណវកេហិ សទ្ធិំ កោចិទេវ កថាសល្លាបោ’’តិ. ‘‘យថា កថំ បន ភោតោ កច្ចានស្ស តេហិ មាណវកេហិ សទ្ធិំ អហោសិ កថាសល្លាបោ’’តិ? ‘‘ឯវំ ខោ មេ, ព្រាហ្មណ, តេហិ មាណវកេហិ សទ្ធិំ អហោសិ កថាសល្លាបោ –

‘‘សីលុត្តមា បុព្ពតរា អហេសុំ,

តេ ព្រាហ្មណា យេ បុរាណំ សរន្តិ;…បេ…;

អខិលំ សព្ពភូតេសុ,

សោ មគ្គោ ព្រហ្មបត្តិយា’’តិ.

‘‘ឯវំ ខោ មេ, ព្រាហ្មណ, តេហិ មាណវកេហិ សទ្ធិំ អហោសិ កថាសល្លាបោ’’តិ.

‘‘‘អគុត្តទ្វារោ’តិ [អគុត្តទ្វារោ អគុត្តទ្វារោតិ (ក.)] ភវំ កច្ចានោ អាហ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភោ កច្ចាន, អគុត្តទ្វារោ ហោតី’’តិ? ‘‘ឥធ, ព្រាហ្មណ, ឯកច្ចោ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា បិយរូបេ រូបេ អធិមុច្ចតិ, អប្បិយរូបេ រូបេ ព្យាបជ្ជតិ, អនុបដ្ឋិតកាយស្សតិ [អនុបដ្ឋិតាយ សតិយា (ស្យា. កំ. បី. ក.) ឧបរិ អាសីវិសវគ្គេ អវស្សុតសុត្តេ បន ‘‘អនុបដ្ឋិតកាយស្សតី’’ត្វេវ សព្ពត្ថ ទិស្សតិ] ច វិហរតិ, បរិត្តចេតសោ តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ យត្ថស្ស តេ ឧប្បន្នា បាបកា អកុសលា ធម្មា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តិ. សោតេន សទ្ទំ សុត្វា… ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា… ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា… មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ បិយរូបេ ធម្មេ អធិមុច្ចតិ, អប្បិយរូបេ ច ធម្មេ ព្យាបជ្ជតិ, អនុបដ្ឋិតកាយស្សតិ ច វិហរតិ, បរិត្តចេតសោ តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ យត្ថស្ស តេ ឧប្បន្នា បាបកា អកុសលា ធម្មា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តិ. ឯវំ ខោ, ព្រាហ្មណ, អគុត្តទ្វារោ ហោតី’’តិ. ‘‘អច្ឆរិយំ, ភោ កច្ចាន; អព្ភុតំ, ភោ កច្ចាន! យាវញ្ចិទំ ភោតា កច្ចានេន អគុត្តទ្វារោវ សមានោ អគុត្តទ្វារោតិ អក្ខាតោ.

‘‘‘គុត្តទ្វារោ’តិ ភវំ កច្ចានោ អាហ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភោ កច្ចាន, គុត្តទ្វារោ ហោតី’’តិ? ‘‘ឥធ, ព្រាហ្មណ, ភិក្ខុ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា បិយរូបេ រូបេ នាធិមុច្ចតិ, អប្បិយរូបេ រូបេ ន ព្យាបជ្ជតិ, ឧបដ្ឋិតកាយស្សតិ ច វិហរតិ, អប្បមាណចេតសោ តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ បជានាតិ យត្ថស្ស តេ ឧប្បន្នា បាបកា អកុសលា ធម្មា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តិ. សោតេន សទ្ទំ សុត្វា… ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា… ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា… មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ បិយរូបេ ធម្មេ នាធិមុច្ចតិ, អប្បិយរូបេ ធម្មេ ន ព្យាបជ្ជតិ, ឧបដ្ឋិតកាយស្សតិ ច វិហរតិ, អប្បមាណចេតសោ តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ បជានាតិ, យត្ថស្ស តេ ឧប្បន្នា បាបកា អកុសលា ធម្មា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តិ. ឯវំ ខោ, ព្រាហ្មណ, គុត្តទ្វារោ ហោតី’’តិ.

‘‘អច្ឆរិយំ, ភោ កច្ចាន; អព្ភុតំ, ភោ កច្ចាន! យាវញ្ចិទំ ភោតា កច្ចានេន គុត្តទ្វារោវ សមានោ គុត្តទ្វារោតិ អក្ខាតោ. អភិក្កន្តំ, ភោ កច្ចាន; អភិក្កន្តំ, ភោ កច្ចាន! សេយ្យថាបិ, ភោ កច្ចាន, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ, ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីតិ; ឯវមេវំ ភោតា កច្ចានេន អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ. ឯសាហំ, ភោ កច្ចាន, តំ ភគវន្តំ សរណំ គច្ឆាមិ, ធម្មញ្ច, ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. ឧបាសកំ មំ ភវំ កច្ចានោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គតំ. យថា ច ភវំ កច្ចានោ មក្ករកតេ ឧបាសកកុលានិ ឧបសង្កមតិ; ឯវមេវ លោហិច្ចកុលំ ឧបសង្កមតុ. តត្ថ យេ មាណវកា វា មាណវិកា វា ភវន្តំ កច្ចានំ អភិវាទេស្សន្តិ បច្ចុដ្ឋិស្សន្តិ អាសនំ វា ឧទកំ វា ទស្សន្តិ, តេសំ តំ ភវិស្សតិ ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយា’’តិ. នវមំ.

១០. វេរហច្ចានិសុត្តំ

១៣៣. ឯកំ សមយំ អាយស្មា ឧទាយី កាមណ្ឌាយំ វិហរតិ តោទេយ្យស្ស ព្រាហ្មណស្ស អម្ពវនេ. អថ ខោ វេរហច្ចានិគោត្តាយ ព្រាហ្មណិយា អន្តេវាសី មាណវកោ យេនាយស្មា ឧទាយី តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា ឧទាយិនា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ តំ មាណវកំ អាយស្មា ឧទាយី ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេសិ សមាទបេសិ សមុត្តេជេសិ សម្បហំសេសិ. អថ ខោ សោ មាណវកោ អាយស្មតា ឧទាយិនា ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សិតោ សមាទបិតោ សមុត្តេជិតោ សម្បហំសិតោ ឧដ្ឋាយាសនា យេន វេរហច្ចានិគោត្តា ព្រាហ្មណី តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា វេរហច្ចានិគោត្តំ ព្រាហ្មណិំ ឯតទវោច – ‘‘យគ្ឃេ, ភោតិ, ជានេយ្យាសិ [ភោតិ ជានេយ្យ (សី. បី. ក.), ភោតី ជានេយ្យ (ស្យា. កំ.)]! សមណោ ឧទាយី ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ, សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេតី’’តិ.

‘‘តេន ហិ ត្វំ, មាណវក, មម វចនេន សមណំ ឧទាយិំ និមន្តេហិ ស្វាតនាយ ភត្តេនា’’តិ. ‘‘ឯវំ ភោតី’’តិ ខោ សោ មាណវកោ វេរហច្ចានិគោត្តាយ ព្រាហ្មណិយា បដិស្សុត្វា យេនាយស្មា ឧទាយី តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ ឯតទវោច – ‘‘អធិវាសេតុ កិរ, ភវំ, ឧទាយិ, អម្ហាកំ អាចរិយភរិយាយ វេរហច្ចានិគោត្តាយ ព្រាហ្មណិយា ស្វាតនាយ ភត្ត’’ន្តិ. អធិវាសេសិ ខោ អាយស្មា ឧទាយី តុណ្ហីភាវេន. អថ ខោ អាយស្មា ឧទាយី តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន វេរហច្ចានិគោត្តាយ ព្រាហ្មណិយា និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. អថ ខោ វេរហច្ចានិគោត្តា ព្រាហ្មណី អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន សហត្ថា សន្តប្បេសិ សម្បវារេសិ. អថ ខោ វេរហច្ចានិគោត្តា ព្រាហ្មណី អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ ភុត្តាវិំ ឱនីតបត្តបាណិំ បាទុកា អារោហិត្វា ឧច្ចេ អាសនេ និសីទិត្វា សីសំ ឱគុណ្ឋិត្វា អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ ឯតទវោច – ‘‘ភណ, សមណ, ធម្ម’’ន្តិ. ‘‘ភវិស្សតិ, ភគិនិ, សមយោ’’តិ វត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កមិ [បក្កាមិ (ស្យា. កំ. បី.)].

ទុតិយម្បិ ខោ សោ មាណវកោ យេនាយស្មា ឧទាយី តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា ឧទាយិនា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ តំ មាណវកំ អាយស្មា ឧទាយី ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេសិ សមាទបេសិ សមុត្តេជេសិ សម្បហំសេសិ. ទុតិយម្បិ ខោ សោ មាណវកោ អាយស្មតា ឧទាយិនា ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សិតោ សមាទបិតោ សមុត្តេជិតោ សម្បហំសិតោ ឧដ្ឋាយាសនា យេន វេរហច្ចានិគោត្តា ព្រាហ្មណី តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា វេរហច្ចានិគោត្តំ ព្រាហ្មណិំ ឯតទវោច – ‘‘យគ្ឃេ, ភោតិ, ជានេយ្យាសិ! សមណោ ឧទាយី ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ, សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេតី’’តិ.

‘‘ឯវមេវំ បន ត្វំ, មាណវក, សមណស្ស ឧទាយិស្ស វណ្ណំ ភាសសិ. សមណោ បនុទាយី ‘ភណ, សមណ, ធម្ម’ន្តិ វុត្តោ សមានោ ‘ភវិស្សតិ, ភគិនិ, សមយោ’តិ វត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កន្តោ’’តិ. ‘‘តថា ហិ បន ត្វំ, ភោតិ, បាទុកា អារោហិត្វា ឧច្ចេ អាសនេ និសីទិត្វា សីសំ ឱគុណ្ឋិត្វា ឯតទវោច – ‘ភណ, សមណ, ធម្ម’ន្តិ. ធម្មគរុនោ ហិ តេ ភវន្តោ ធម្មគារវា’’តិ. ‘‘តេន ហិ ត្វំ, មាណវក, មម វចនេន សមណំ ឧទាយិំ និមន្តេហិ ស្វាតនាយ ភត្តេនា’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភោតី’’តិ ខោ សោ មាណវកោ វេរហច្ចានិគោត្តាយ ព្រាហ្មណិយា បដិស្សុត្វា យេនាយស្មា ឧទាយី តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ ឯតទវោច – ‘‘អធិវាសេតុ កិរ ភវំ ឧទាយី អម្ហាកំ អាចរិយភរិយាយ វេរហច្ចានិគោត្តាយ ព្រាហ្មណិយា ស្វាតនាយ ភត្ត’’ន្តិ. អធិវាសេសិ ខោ អាយស្មា ឧទាយី តុណ្ហីភាវេន.

អថ ខោ អាយស្មា ឧទាយី តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន វេរហច្ចានិគោត្តាយ ព្រាហ្មណិយា និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. អថ ខោ វេរហច្ចានិគោត្តា ព្រាហ្មណី អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន សហត្ថា សន្តប្បេសិ សម្បវារេសិ. អថ ខោ វេរហច្ចានិគោត្តា ព្រាហ្មណី អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ ភុត្តាវិំ ឱនីតបត្តបាណិំ បាទុកា ឱរោហិត្វា នីចេ អាសនេ និសីទិត្វា សីសំ វិវរិត្វា អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ ឯតទវោច – ‘‘កិស្មិំ នុ ខោ, ភន្តេ, សតិ អរហន្តោ សុខទុក្ខំ បញ្ញបេន្តិ, កិស្មិំ អសតិ អរហន្តោ សុខទុក្ខំ ន បញ្ញបេន្តី’’តិ?

‘‘ចក្ខុស្មិំ ខោ, ភគិនិ, សតិ អរហន្តោ សុខទុក្ខំ បញ្ញបេន្តិ, ចក្ខុស្មិំ អសតិ អរហន្តោ សុខទុក្ខំ ន បញ្ញបេន្តិ…បេ… ជិវ្ហាយ សតិ អរហន្តោ សុខទុក្ខំ បញ្ញបេន្តិ, ជិវ្ហាយ អសតិ អរហន្តោ សុខទុក្ខំ ន បញ្ញបេន្តិ…បេ…. មនស្មិំ សតិ អរហន្តោ សុខទុក្ខំ បញ្ញបេន្តិ, មនស្មិំ អសតិ អរហន្តោ សុខទុក្ខំ ន បញ្ញបេន្តី’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, វេរហច្ចានិគោត្តា ព្រាហ្មណី អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភន្តេ; អភិក្កន្តំ, ភន្តេ! សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ, ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីតិ; ឯវមេវំ អយ្យេន ឧទាយិនា អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ. ឯសាហំ, អយ្យ ឧទាយិ, តំ ភគវន្តំ សរណំ គច្ឆាមិ, ធម្មញ្ច, ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. ឧបាសិកំ មំ អយ្យោ ឧទាយី ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. ទសមំ.

គហបតិវគ្គោ តេរសមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

វេសាលី វជ្ជិ នាឡន្ទា, ភារទ្វាជ សោណោ ច ឃោសិតោ;

ហាលិទ្ទិកោ នកុលបិតា, លោហិច្ចោ វេរហច្ចានីតិ.