៣. ទុក្ខសមុទយសុត្តំ

១០៦. ‘‘ទុក្ខស្ស, ភិក្ខវេ, សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ. កតមោ ច, ភិក្ខវេ, ទុក្ខស្ស សមុទយោ? ចក្ខុញ្ច បដិច្ច រូបេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ. តិណ្ណំ សង្គតិ ផស្សោ. ផស្សបច្ចយា វេទនា; វេទនាបច្ចយា តណ្ហា. អយំ ទុក្ខស្ស សមុទយោ…បេ… ជិវ្ហញ្ច បដិច្ច រសេ ច ឧប្បជ្ជតិ ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ. តិណ្ណំ សង្គតិ ផស្សោ. ផស្សបច្ចយា វេទនា; វេទនាបច្ចយា តណ្ហា. អយំ ទុក្ខស្ស សមុទយោ…បេ… មនញ្ច បដិច្ច ធម្មេ ច ឧប្បជ្ជតិ មនោវិញ្ញាណំ. តិណ្ណំ សង្គតិ ផស្សោ. ផស្សបច្ចយា វេទនា; វេទនាបច្ចយា តណ្ហា. អយំ ខោ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខស្ស សមុទយោ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, ទុក្ខស្ស អត្ថង្គមោ? ចក្ខុញ្ច បដិច្ច រូបេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ. តិណ្ណំ សង្គតិ ផស្សោ. ផស្សបច្ចយា វេទនា; វេទនាបច្ចយា តណ្ហា. តស្សាយេវ តណ្ហាយ អសេសវិរាគនិរោធា ឧបាទាននិរោធោ; ឧបាទាននិរោធា ភវនិរោធោ; ភវនិរោធា ជាតិនិរោធោ; ជាតិនិរោធា ជរាមរណំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា និរុជ្ឈន្តិ. ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស និរោធោ ហោតិ. អយំ ទុក្ខស្ស អត្ថង្គមោ…បេ… ជិវ្ហញ្ច បដិច្ច រសេ ច ឧប្បជ្ជតិ ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ…បេ… មនញ្ច បដិច្ច ធម្មេ ច ឧប្បជ្ជតិ មនោវិញ្ញាណំ. តិណ្ណំ សង្គតិ ផស្សោ. ផស្សបច្ចយា វេទនា; វេទនាបច្ចយា តណ្ហា. តស្សាយេវ តណ្ហាយ អសេសវិរាគនិរោធា ឧបាទាននិរោធោ; ឧបាទាននិរោធា ភវនិរោធោ; ភវនិរោធា ជាតិនិរោធោ; ជាតិនិរោធា ជរាមរណំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា និរុជ្ឈន្តិ. ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស និរោធោ ហោតិ. អយំ ខោ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខស្ស អត្ថង្គមោ’’តិ. តតិយំ.