១០. សឡវគ្គោ

១. អទន្តអគុត្តសុត្តំ

៩៤. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘ឆយិមេ, ភិក្ខវេ, ផស្សាយតនា អទន្តា អគុត្តា អរក្ខិតា អសំវុតា ទុក្ខាធិវាហា ហោន្តិ. កតមេ ឆ? ចក្ខុ, ភិក្ខវេ, ផស្សាយតនំ អទន្តំ អគុត្តំ អរក្ខិតំ អសំវុតំ ទុក្ខាធិវាហំ ហោតិ…បេ… ជិវ្ហា, ភិក្ខវេ, ផស្សាយតនំ អទន្តំ អគុត្តំ អរក្ខិតំ អសំវុតំ ទុក្ខាធិវាហំ ហោតិ…បេ… មនោ, ភិក្ខវេ, ផស្សាយតនំ អទន្តំ អគុត្តំ អរក្ខិតំ អសំវុតំ ទុក្ខាធិវាហំ ហោតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ឆ ផស្សាយតនា អទន្តា អគុត្តា អរក្ខិតា អសំវុតា ទុក្ខាធិវាហា ហោន្តិ’’.

‘‘ឆយិមេ, ភិក្ខវេ, ផស្សាយតនា សុទន្តា សុគុត្តា សុរក្ខិតា សុសំវុតា សុខាធិវាហា ហោន្តិ. កតមេ ឆ? ចក្ខុ, ភិក្ខវេ, ផស្សាយតនំ សុទន្តំ សុគុត្តំ សុរក្ខិតំ សុសំវុតំ សុខាធិវាហំ ហោតិ…បេ… ជិវ្ហា, ភិក្ខវេ, ផស្សាយតនំ សុទន្តំ សុគុត្តំ សុរក្ខិតំ សុសំវុតំ សុខាធិវាហំ ហោតិ…បេ… មនោ, ភិក្ខវេ, ផស្សាយតនំ សុទន្តំ សុគុត្តំ សុរក្ខិតំ សុសំវុតំ សុខាធិវាហំ ហោតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ឆ ផស្សាយតនា សុទន្តា សុគុត្តា សុរក្ខិតា សុសំវុតា សុខាធិវាហា ហោន្តី’’តិ. ឥទមវោច ភគវា…បេ… ឯតទវោច សត្ថា –

‘‘សឡេវ [ឆឡេវ (ក.)] ផស្សាយតនានិ ភិក្ខវោ,

អសំវុតោ យត្ថ ទុក្ខំ និគច្ឆតិ;

តេសញ្ច យេ សំវរណំ អវេទិសុំ,

សទ្ធាទុតិយា វិហរន្តានវស្សុតា.

‘‘ទិស្វាន រូបានិ មនោរមានិ,

អថោបិ ទិស្វាន អមនោរមានិ;

មនោរមេ រាគបថំ វិនោទយេ,

ន ចាប្បិយំ មេតិ មនំ បទោសយេ.

‘‘សទ្ទញ្ច សុត្វា ទុភយំ បិយាប្បិយំ,

បិយម្ហិ សទ្ទេ ន សមុច្ឆិតោ សិយា;

អថោប្បិយេ ទោសគតំ វិនោទយេ,

ន ចាប្បិយំ មេតិ មនំ បទោសយេ.

‘‘គន្ធញ្ច ឃត្វា សុរភិំ មនោរមំ,

អថោបិ ឃត្វា អសុចិំ អកន្តិយំ;

អកន្តិយស្មិំ បដិឃំ វិនោទយេ,

ឆន្ទានុនីតោ ន ច កន្តិយេ សិយា.

‘‘រសញ្ច ភោត្វាន អសាទិតញ្ច សាទុំ,

អថោបិ ភោត្វាន អសាទុមេកទា;

សាទុំ រសំ នាជ្ឈោសាយ ភុញ្ជេ,

វិរោធមាសាទុសុ នោបទំសយេ.

‘‘ផស្សេន ផុដ្ឋោ ន សុខេន មជ្ជេ [មជ្ឈេ (ស្យា. កំ. បី.)],

ទុក្ខេន ផុដ្ឋោបិ ន សម្បវេធេ;

ផស្សទ្វយំ សុខទុក្ខេ ឧបេក្ខេ,

អនានុរុទ្ធោ អវិរុទ្ធ កេនចិ.

‘‘បបញ្ចសញ្ញា ឥតរីតរា នរា,

បបញ្ចយន្តា ឧបយន្តិ សញ្ញិនោ;

មនោមយំ គេហសិតញ្ច សព្ពំ,

បនុជ្ជ នេក្ខម្មសិតំ ឥរីយតិ.

‘‘ឯវំ មនោ ឆស្សុ យទា សុភាវិតោ,

ផុដ្ឋស្ស ចិត្តំ ន វិកម្បតេ ក្វចិ;

តេ រាគទោសេ អភិភុយ្យ ភិក្ខវោ,

ភវត្ថ [ភវថ (សី. ស្យា. កំ.)] ជាតិមរណស្ស បារគា’’តិ. បឋមំ;

២. មាលុក្យបុត្តសុត្តំ

៩៥. អថ ខោ អាយស្មា មាលុក្យបុត្តោ [មាលុង្ក្យបុត្តោ (សី.)] យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា មាលុក្យបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សាធុ មេ, ភន្តេ, ភគវា សំខិត្តេន ធម្មំ ទេសេតុ, យមហំ ភគវតោ ធម្មំ សុត្វា ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរេយ្យ’’ន្តិ.

‘‘ឯត្ថ ទានិ, មាលុក្យបុត្ត, កិំ ទហរេ ភិក្ខូ វក្ខាម! យត្រ ហិ នាម ត្វំ, ភិក្ខុ, ជិណ្ណោ វុទ្ធោ មហល្លកោ អទ្ធគតោ វយោអនុប្បត្តោ សំខិត្តេន ឱវាទំ យាចសី’’តិ.

‘‘កិញ្ចាបាហំ, ភន្តេ, ជិណ្ណោ វុទ្ធោ មហល្លកោ អទ្ធគតោ វយោអនុប្បត្តោ. ទេសេតុ មេ, ភន្តេ, ភគវា សំខិត្តេន ធម្មំ, ទេសេតុ សុគតោ សំខិត្តេន ធម្មំ, អប្បេវ នាមាហំ ភគវតោ ភាសិតស្ស អត្ថំ អាជានេយ្យំ. អប្បេវ នាមាហំ ភគវតោ ភាសិតស្ស ទាយាទោ អស្ស’’ន្តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, មាលុក្យបុត្ត, យេ តេ ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា អទិដ្ឋា អទិដ្ឋបុព្ពា, ន ច បស្សសិ, ន ច តេ ហោតិ បស្សេយ្យន្តិ? អត្ថិ តេ តត្ថ ឆន្ទោ វា រាគោ វា បេមំ វា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘យេ តេ សោតវិញ្ញេយ្យា សទ្ទា អស្សុតា អស្សុតបុព្ពា, ន ច សុណាសិ, ន ច តេ ហោតិ សុណេយ្យន្តិ? អត្ថិ តេ តត្ថ ឆន្ទោ វា រាគោ វា បេមំ វា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘យេ តេ ឃានវិញ្ញេយ្យា គន្ធា អឃាយិតា អឃាយិតបុព្ពា, ន ច ឃាយសិ, ន ច តេ ហោតិ ឃាយេយ្យន្តិ? អត្ថិ តេ តត្ថ ឆន្ទោ វា រាគោ វា បេមំ វា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘យេ តេ ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យា រសា អសាយិតា អសាយិតបុព្ពា, ន ច សាយសិ, ន ច តេ ហោតិ សាយេយ្យន្តិ? អត្ថិ តេ តត្ថ ឆន្ទោ វា រាគោ វា បេមំ វា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘យេ តេ កាយវិញ្ញេយ្យា ផោដ្ឋព្ពា អសម្ផុដ្ឋា អសម្ផុដ្ឋបុព្ពា, ន ច ផុសសិ, ន ច តេ ហោតិ ផុសេយ្យន្តិ? អត្ថិ តេ តត្ថ ឆន្ទោ វា រាគោ វា បេមំ វា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘យេ តេ មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា អវិញ្ញាតា អវិញ្ញាតបុព្ពា, ន ច វិជានាសិ, ន ច តេ ហោតិ វិជានេយ្យន្តិ? អត្ថិ តេ តត្ថ ឆន្ទោ វា រាគោ វា បេមំ វា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘ឯត្ថ ច តេ, មាលុក្យបុត្ត, ទិដ្ឋសុតមុតវិញ្ញាតព្ពេសុ ធម្មេសុ ទិដ្ឋេ ទិដ្ឋមត្តំ ភវិស្សតិ, សុតេ សុតមត្តំ ភវិស្សតិ, មុតេ មុតមត្តំ ភវិស្សតិ, វិញ្ញាតេ វិញ្ញាតមត្តំ ភវិស្សតិ. យតោ ខោ តេ, មាលុក្យបុត្ត, ទិដ្ឋសុតមុតវិញ្ញាតព្ពេសុ ធម្មេសុ ទិដ្ឋេ ទិដ្ឋមត្តំ ភវិស្សតិ, សុតេ សុតមត្តំ ភវិស្សតិ, មុតេ មុតមត្តំ ភវិស្សតិ, វិញ្ញាតេ វិញ្ញាតមត្តំ ភវិស្សតិ; តតោ ត្វំ, មាលុក្យបុត្ត, ន តេន. យតោ ត្វំ, មាលុក្យបុត្ត, ន តេន; តតោ ត្វំ, មាលុក្យបុត្ត, ន តត្ថ. យតោ ត្វំ, មាលុក្យបុត្ត, ន តត្ថ; តតោ ត្វំ, មាលុក្យបុត្ត, នេវិធ, ន ហុរំ, ន ឧភយមន្តរេន. ឯសេវន្តោ ទុក្ខស្សា’’តិ.

‘‘ឥមស្ស ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា សំខិត្តេន ភាសិតស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ អាជានាមិ –

‘‘រូបំ ទិស្វា សតិ មុដ្ឋា, បិយំ និមិត្តំ មនសិ ករោតោ;

សារត្តចិត្តោ វេទេតិ, តញ្ច អជ្ឈោស [អជ្ឈោសាយ (សី.)] តិដ្ឋតិ.

‘‘តស្ស វឌ្ឍន្តិ វេទនា, អនេកា រូបសម្ភវា;

អភិជ្ឈា ច វិហេសា ច, ចិត្តមស្សូបហញ្ញតិ;

ឯវំ អាចិនតោ ទុក្ខំ, អារា និព្ពានមុច្ចតិ.

‘‘សទ្ទំ សុត្វា សតិ មុដ្ឋា, បិយំ និមិត្តំ មនសិ ករោតោ;

សារត្តចិត្តោ វេទេតិ, តញ្ច អជ្ឈោស តិដ្ឋតិ.

‘‘តស្ស វឌ្ឍន្តិ វេទនា, អនេកា សទ្ទសម្ភវា;

អភិជ្ឈា ច វិហេសា ច, ចិត្តមស្សូបហញ្ញតិ;

ឯវំ អាចិនតោ ទុក្ខំ, អារា និព្ពានមុច្ចតិ.

‘‘គន្ធំ ឃត្វា សតិ មុដ្ឋា, បិយំ និមិត្តំ មនសិ ករោតោ;

សារត្តចិត្តោ វេទេតិ, តញ្ច អជ្ឈោស តិដ្ឋតិ.

‘‘តស្ស វឌ្ឍន្តិ វេទនា, អនេកា គន្ធសម្ភវា;

អភិជ្ឈា ច វិហេសា ច, ចិត្តមស្សូបហញ្ញតិ;

ឯវំ អាចិនតោ ទុក្ខំ, អារា និព្ពានមុច្ចតិ.

‘‘រសំ ភោត្វា សតិ មុដ្ឋា, បិយំ និមិត្តំ មនសិ ករោតោ;

សារត្តចិត្តោ វេទេតិ, តញ្ច អជ្ឈោស តិដ្ឋតិ.

‘‘តស្ស វឌ្ឍន្តិ វេទនា, អនេកា រសសម្ភវា;

អភិជ្ឈា ច វិហេសា ច, ចិត្តមស្សូបហញ្ញតិ;

ឯវំ អាចិនតោ ទុក្ខំ, អារា និព្ពានមុច្ចតិ.

‘‘ផស្សំ ផុស្ស សតិ មុដ្ឋា, បិយំ និមិត្តំ មនសិ ករោតោ;

សារត្តចិត្តោ វេទេតិ, តញ្ច អជ្ឈោស តិដ្ឋតិ.

‘‘តស្ស វឌ្ឍន្តិ វេទនា, អនេកា ផស្សសម្ភវា;

អភិជ្ឈា ច វិហេសា ច, ចិត្តមស្សូបហញ្ញតិ;

ឯវំ អាចិនតោ ទុក្ខំ, អារា និព្ពានមុច្ចតិ.

‘‘ធម្មំ ញត្វា សតិ មុដ្ឋា, បិយំ និមិត្តំ មនសិ ករោតោ;

សារត្តចិត្តោ វេទេតិ, តញ្ច អជ្ឈោស តិដ្ឋតិ.

‘‘តស្ស វឌ្ឍន្តិ វេទនា, អនេកា ធម្មសម្ភវា;

អភិជ្ឈា ច វិហេសា ច, ចិត្តមស្សូបហញ្ញតិ;

ឯវំ អាចិនតោ ទុក្ខំ, អារា និព្ពានមុច្ចតិ.

‘‘ន សោ រជ្ជតិ រូបេសុ, រូបំ ទិស្វា បដិស្សតោ;

វិរត្តចិត្តោ វេទេតិ, តញ្ច នាជ្ឈោស តិដ្ឋតិ.

‘‘យថាស្ស បស្សតោ រូបំ, សេវតោ ចាបិ វេទនំ;

ខីយតិ នោបចីយតិ, ឯវំ សោ ចរតី សតោ;

ឯវំ អបចិនតោ ទុក្ខំ, សន្តិកេ និព្ពានមុច្ចតិ.

‘‘ន សោ រជ្ជតិ សទ្ទេសុ, សទ្ទំ សុត្វា បដិស្សតោ;

វិរត្តចិត្តោ វេទេតិ, តញ្ច នាជ្ឈោស តិដ្ឋតិ.

‘‘យថាស្ស សុណតោ សទ្ទំ, សេវតោ ចាបិ វេទនំ;

ខីយតិ នោបចីយតិ, ឯវំ សោ ចរតី សតោ;

ឯវំ អបចិនតោ ទុក្ខំ, សន្តិកេ និព្ពានមុច្ចតិ.

‘‘ន សោ រជ្ជតិ គន្ធេសុ, គន្ធំ ឃត្វា បដិស្សតោ;

វិរត្តចិត្តោ វេទេតិ, តញ្ច នាជ្ឈោស តិដ្ឋតិ.

‘‘យថាស្ស ឃាយតោ គន្ធំ, សេវតោ ចាបិ វេទនំ;

ខីយតិ នោបចីយតិ, ឯវំ សោ ចរតី សតោ;

ឯវំ អបចិនតោ ទុក្ខំ, សន្តិកេ និព្ពានមុច្ចតិ.

‘‘ន សោ រជ្ជតិ រសេសុ, រសំ ភោត្វា បដិស្សតោ;

វិរត្តចិត្តោ វេទេតិ, តញ្ច នាជ្ឈោស តិដ្ឋតិ.

‘‘យថាស្ស សាយតោ រសំ, សេវតោ ចាបិ វេទនំ;

ខីយតិ នោបចីយតិ, ឯវំ សោ ចរតី សតោ;

ឯវំ អបចិនតោ ទុក្ខំ, សន្តិកេ និព្ពានមុច្ចតិ.

‘‘ន សោ រជ្ជតិ ផស្សេសុ, ផស្សំ ផុស្ស បដិស្សតោ;

វិរត្តចិត្តោ វេទេតិ, តញ្ច នាជ្ឈោស តិដ្ឋតិ.

‘‘យថាស្ស ផុសតោ ផស្សំ, សេវតោ ចាបិ វេទនំ;

ខីយតិ នោបចីយតិ, ឯវំ សោ ចរតី សតោ;

ឯវំ អបចិនតោ ទុក្ខំ, សន្តិកេ និព្ពានមុច្ចតិ.

‘‘ន សោ រជ្ជតិ ធម្មេសុ, ធម្មំ ញត្វា បដិស្សតោ;

វិរត្តចិត្តោ វេទេតិ, តញ្ច នាជ្ឈោស តិដ្ឋតិ.

‘‘យថាស្ស ជានតោ ធម្មំ, សេវតោ ចាបិ វេទនំ;

ខីយតិ នោបចីយតិ, ឯវំ សោ ចរតី សតោ;

ឯវំ អបចិនតោ ទុក្ខំ, សន្តិកេ និព្ពានមុច្ចតី’’តិ.

‘‘ឥមស្ស ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា សំខិត្តេន ភាសិតស្ស ឯវំ វិត្ថារេន អត្ថំ អាជានាមី’’តិ. ‘‘សាធុ សាធុ, មាលុក្យបុត្ត! សាធុ ខោ ត្វំ, មាលុក្យបុត្ត, មយា សំខិត្តេន ភាសិតស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ អាជានាសិ –

‘‘រូបំ ទិស្វា សតិ មុដ្ឋា, បិយំ និមិត្តំ មនសិ ករោតោ;

សារត្តចិត្តោ វេទេតិ, តញ្ច អជ្ឈោស តិដ្ឋតិ.

‘‘តស្ស វឌ្ឍន្តិ វេទនា, អនេកា រូបសម្ភវា;

អភិជ្ឈា ច វិហេសា ច, ចិត្តមស្សូបហញ្ញតិ;

ឯវំ អាចិនតោ ទុក្ខំ, អារា និព្ពានមុច្ចតិ.…បេ….

‘‘ន សោ រជ្ជតិ ធម្មេសុ, ធម្មំ ញត្វា បដិស្សតោ;

វិរត្តចិត្តោ វេទេតិ, តញ្ច នាជ្ឈោស តិដ្ឋតិ.

‘‘យថាស្ស វិជានតោ ធម្មំ, សេវតោ ចាបិ វេទនំ;

ខីយតិ នោបចីយតិ, ឯវំ សោ ចរតី សតោ;

ឯវំ អបចិនតោ ទុក្ខំ, សន្តិកេ និព្ពានមុច្ចតី’’តិ.

‘‘ឥមស្ស ខោ, មាលុក្យបុត្ត, មយា សំខិត្តេន ភាសិតស្ស ឯវំ វិត្ថារេន អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ’’តិ.

អថ ខោ អាយស្មា មាលុក្យបុត្តោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ. អថ ខោ អាយស្មា មាលុក្យបុត្តោ ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ នចិរស្សេវ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិ. ‘‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’’តិ អព្ភញ្ញាសិ. អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា មាលុក្យបុត្តោ អរហតំ អហោសីតិ. ទុតិយំ.

៣. បរិហានធម្មសុត្តំ

៩៦. ‘‘បរិហានធម្មញ្ច វោ, ភិក្ខវេ, ទេសេស្សាមិ អបរិហានធម្មញ្ច ឆ ច អភិភាយតនានិ. តំ សុណាថ. កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បរិហានធម្មោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា ឧប្បជ្ជន្តិ បាបកា អកុសលា សរសង្កប្បា [អកុសលា ធម្មា សរសង្កប្បា (ស្យា. កំ. បី. ក.) ឧបរិ អាសីវិសវគ្គេ សត្តមសុត្តេ បន ‘‘អាកុសលា សរសង្កប្បា’’ ត្វេវ សព្ពត្ថ ទិស្សតិ] សំយោជនិយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ អធិវាសេតិ នប្បជហតិ ន វិនោទេតិ ន ព្យន្តីករោតិ [ព្យន្តិករោតិ (បី.) ព្យន្តិំ ករោតិ (ក.)] ន អនភាវំ គមេតិ, វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា – ‘បរិហាយាមិ កុសលេហិ ធម្មេហិ’. បរិហានញ្ហេតំ វុត្តំ ភគវតាតិ…បេ….

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា ឧប្បជ្ជន្តិ…បេ… បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ ឧប្បជ្ជន្តិ បាបកា អកុសលា សរសង្កប្បា សំយោជនិយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ អធិវាសេតិ នប្បជហតិ ន វិនោទេតិ ន ព្យន្តីករោតិ ន អនភាវំ គមេតិ, វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា – ‘បរិហាយាមិ កុសលេហិ ធម្មេហិ’. បរិហានញ្ហេតំ វុត្តំ ភគវតាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បរិហានធម្មោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អបរិហានធម្មោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា ឧប្បជ្ជន្តិ បាបកា អកុសលា សរសង្កប្បា សំយោជនិយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ នាធិវាសេតិ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ, វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា – ‘ន បរិហាយាមិ កុសលេហិ ធម្មេហិ’. អបរិហានញ្ហេតំ វុត្តំ ភគវតាតិ…បេ….

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា ឧប្បជ្ជន្តិ…បេ… បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ ឧប្បជ្ជន្តិ បាបកា អកុសលា សរសង្កប្បា សំយោជនិយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ នាធិវាសេតិ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ, វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា – ‘ន បរិហាយាមិ កុសលេហិ ធម្មេហិ’. អបរិហានញ្ហេតំ វុត្តំ ភគវតាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អបរិហានធម្មោ ហោតិ.

‘‘កតមានិ ច, ភិក្ខវេ, ឆ អភិភាយតនានិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា នុប្បជ្ជន្តិ បាបកា អកុសលា សរសង្កប្បា សំយោជនិយា. វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា – ‘អភិភូតមេតំ អាយតនំ’. អភិភាយតនញ្ហេតំ វុត្តំ ភគវតាតិ…បេ… បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ នុប្បជ្ជន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មា សរសង្កប្បា សំយោជនិយា. វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា – ‘អភិភូតមេតំ អាយតនំ’. អភិភាយតនញ្ហេតំ វុត្តំ ភគវតាតិ. ឥមានិ វុច្ចន្តិ, ភិក្ខវេ, ឆ អភិភាយតនានី’’តិ. តតិយំ.

៤. បមាទវិហារីសុត្តំ

៩៧. ‘‘បមាទវិហារិញ្ច វោ, ភិក្ខវេ, ទេសេស្សាមិ អប្បមាទវិហារិញ្ច. តំ សុណាថ. កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បមាទវិហារី ហោតិ? ចក្ខុន្ទ្រិយំ អសំវុតស្ស, ភិក្ខវេ, វិហរតោ ចិត្តំ ព្យាសិញ្ចតិ [ព្យាសិច្ចតិ (សី. ស្យា. កំ.)]. ចក្ខុវិញ្ញេយ្យេសុ រូបេសុ តស្ស ព្យាសិត្តចិត្តស្ស បាមោជ្ជំ ន ហោតិ. បាមោជ្ជេ អសតិ បីតិ ន ហោតិ. បីតិយា អសតិ បស្សទ្ធិ ន ហោតិ. បស្សទ្ធិយា អសតិ ទុក្ខំ ហោតិ. ទុក្ខិនោ ចិត្តំ ន សមាធិយតិ. អសមាហិតេ ចិត្តេ ធម្មា ន បាតុភវន្តិ. ធម្មានំ អបាតុភាវា បមាទវិហារី ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ…បេ… ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ អសំវុតស្ស, ភិក្ខវេ, វិហរតោ ចិត្តំ ព្យាសិញ្ចតិ ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យេសុ រសេសុ, តស្ស ព្យាសិត្តចិត្តស្ស…បេ… បមាទវិហារី ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ…បេ… មនិន្ទ្រិយំ អសំវុតស្ស, ភិក្ខវេ, វិហរតោ ចិត្តំ ព្យាសិញ្ចតិ មនោវិញ្ញេយ្យេសុ ធម្មេសុ, តស្ស ព្យាសិត្តចិត្តស្ស បាមោជ្ជំ ន ហោតិ. បាមោជ្ជេ អសតិ បីតិ ន ហោតិ. បីតិយា អសតិ បស្សទ្ធិ ន ហោតិ. បស្សទ្ធិយា អសតិ ទុក្ខំ ហោតិ. ទុក្ខិនោ ចិត្តំ ន សមាធិយតិ. អសមាហិតេ ចិត្តេ ធម្មា ន បាតុភវន្តិ. ធម្មានំ អបាតុភាវា បមាទវិហារី ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បមាទវិហារី ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អប្បមាទវិហារី ហោតិ? ចក្ខុន្ទ្រិយំ សំវុតស្ស, ភិក្ខវេ, វិហរតោ ចិត្តំ ន ព្យាសិញ្ចតិ ចក្ខុវិញ្ញេយ្យេសុ រូបេសុ, តស្ស អព្យាសិត្តចិត្តស្ស បាមោជ្ជំ ជាយតិ. បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ. បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ. បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វិហរតិ. សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. សមាហិតេ ចិត្តេ ធម្មា បាតុភវន្តិ. ធម្មានំ បាតុភាវា អប្បមាទវិហារី ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ…បេ… ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ សំវុតស្ស, ភិក្ខវេ, វិហរតោ ចិត្តំ ន ព្យាសិញ្ចតិ…បេ… អប្បមាទវិហារី ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. មនិន្ទ្រិយំ សំវុតស្ស, ភិក្ខវេ, វិហរតោ ចិត្តំ ន ព្យាសិញ្ចតិ, មនោវិញ្ញេយ្យេសុ ធម្មេសុ, តស្ស អព្យាសិត្តចិត្តស្ស បាមោជ្ជំ ជាយតិ. បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ. បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ. បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វិហរតិ. សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. សមាហិតេ ចិត្តេ ធម្មា បាតុភវន្តិ. ធម្មានំ បាតុភាវា អប្បមាទវិហារី ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អប្បមាទវិហារី ហោតី’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. សំវរសុត្តំ

៩៨. ‘‘សំវរញ្ច វោ, ភិក្ខវេ, ទេសេស្សាមិ, អសំវរញ្ច. តំ សុណាថ. កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អសំវរោ ហោតិ? សន្តិ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ អភិនន្ទតិ អភិវទតិ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ, វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា – ‘បរិហាយាមិ កុសលេហិ ធម្មេហិ’. បរិហានញ្ហេតំ វុត្តំ ភគវតាតិ…បេ… សន្តិ, ភិក្ខវេ, ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យា រសា…បេ… សន្តិ, ភិក្ខវេ, មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ អភិនន្ទតិ អភិវទតិ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ, វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា – ‘បរិហាយាមិ កុសលេហិ ធម្មេហិ’. បរិហានញ្ហេតំ វុត្តំ ភគវតាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អសំវរោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, សំវរោ ហោតិ? សន្តិ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ នាជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ, វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា – ‘ន បរិហាយាមិ កុសលេហិ ធម្មេហិ’. អបរិហានញ្ហេតំ វុត្តំ ភគវតាតិ …បេ… សន្តិ, ភិក្ខវេ, ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យា រសា…បេ… សន្តិ, ភិក្ខវេ, មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ នាជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ, វេទិតព្ពមេតំ ភិក្ខុនា – ‘ន បរិហាយាមិ កុសលេហិ ធម្មេហិ’. អបរិហានញ្ហេតំ វុត្តំ ភគវតាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, សំវរោ ហោតី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. សមាធិសុត្តំ

៩៩. ‘‘សមាធិំ, ភិក្ខវេ, ភាវេថ. សមាហិតោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យថាភូតំ បជានាតិ. កិញ្ច យថាភូតំ បជានាតិ? ‘ចក្ខុ អនិច្ច’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ; ‘រូបា អនិច្ចា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ; ‘ចក្ខុវិញ្ញាណំ អនិច្ច’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ; ‘ចក្ខុសម្ផស្សោ អនិច្ចោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ‘យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ច’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ…បេ… ‘មនោ អនិច្ច’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ធម្មា… មនោវិញ្ញាណំ… មនោសម្ផស្សោ… ‘យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ច’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ. សមាធិំ, ភិក្ខវេ, ភាវេថ. សមាហិតោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យថាភូតំ បជានាតី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. បដិសល្លានសុត្តំ

១០០. ‘‘បដិសល្លានេ [បដិសល្លានំ (សី. បី. ក.), បដិសល្លីនា (ស្យា. កំ.)], ភិក្ខវេ, យោគមាបជ្ជថ. បដិសល្លីនោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យថាភូតំ បជានាតិ. កិញ្ច យថាភូតំ បជានាតិ? ‘ចក្ខុ អនិច្ច’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ; ‘រូបា អនិច្ចា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ; ‘ចក្ខុវិញ្ញាណំ អនិច្ច’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ; ‘ចក្ខុសម្ផស្សោ អនិច្ចោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ‘យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ច’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ…បេ… ‘យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ច’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ. បដិសល្លានេ, ភិក្ខវេ, យោគមាបជ្ជថ. បដិសល្លីនោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យថាភូតំ បជានាតី’’តិ. សត្តមំ.

៨. បឋមនតុម្ហាកំសុត្តំ

១០១. ‘‘យំ [យម្បិ (បី. ក.)], ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ, តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ? ចក្ខុ, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. រូបា ន តុម្ហាកំ. តេ បជហថ. តេ វោ បហីនា ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សន្តិ. ចក្ខុវិញ្ញាណំ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. ចក្ខុសម្ផស្សោ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. សោ វោ បហីនោ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. សោតំ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. សទ្ទា ន តុម្ហាកំ. តេ បជហថ. តេ វោ បហីនា ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សន្តិ. សោតវិញ្ញាណំ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. សោតសម្ផស្សោ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. សោ វោ បហីនា ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. យម្បិទំ សោតសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. ឃានំ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. គន្ធា ន តុម្ហាកំ. តេ បជហថ. តេ វោ បហីនា ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សន្តិ. ឃានវិញ្ញាណំ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. ឃានសម្ផស្សោ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. សោ វោ បហីនា ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. យម្បិទំ ឃានសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ.

ជិវ្ហា ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. សា វោ បហីនា ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. រសា ន តុម្ហាកំ. តេ បជហថ. តេ វោ បហីនា ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សន្តិ. ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. ជិវ្ហាសម្ផស្សោ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. សោ វោ បហីនា ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ …បេ….

មនោ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. សោ វោ បហីនោ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. ធម្មា ន តុម្ហាកំ. តេ បជហថ. តេ វោ បហីនា ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សន្តិ. មនោវិញ្ញាណំ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. មនោសម្ផស្សោ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. សោ វោ បហីនោ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, យំ ឥមស្មិំ ជេតវនេ តិណកដ្ឋសាខាបលាសំ តំ ជនោ ហរេយ្យ វា ឌហេយ្យ វា យថាបច្ចយំ វា ករេយ្យ, អបិ នុ តុម្ហាកំ ឯវមស្ស – ‘អម្ហេ ជនោ ហរតិ វា ឌហតិ វា យថាបច្ចយំ វា ករោតី’’’តិ?

‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’?

‘‘ន ហិ នោ ឯតំ, ភន្តេ, អត្តា វា អត្តនិយំ វា’’តិ.

‘‘ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. រូបា ន តុម្ហាកំ… ចក្ខុវិញ្ញាណំ… ចក្ខុសម្ផស្សោ…បេ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. ទុតិយនតុម្ហាកំសុត្តំ

១០២. ‘‘យំ, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ? ចក្ខុ, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. រូបា ន តុម្ហាកំ. តេ បជហថ. តេ វោ បហីនា ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សន្តិ. ចក្ខុវិញ្ញាណំ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. ចក្ខុសម្ផស្សោ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. សោ វោ បហីនោ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ…បេ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ន តុម្ហាកំ. តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. យម្បិ, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ, តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតី’’តិ. នវមំ.

១០. ឧទកសុត្តំ

១០៣. ‘‘ឧទកោ [ឧទ្ទកោ (សី. បី.)] សុទំ, ភិក្ខវេ, រាមបុត្តោ ឯវំ វាចំ ភាសតិ – ‘ឥទំ ជាតុ វេទគូ, ឥទំ ជាតុ សព្ពជី [សព្ពជិ (បី.)], ឥទំ ជាតុ អបលិខតំ គណ្ឌមូលំ បលិខណិ’ន្តិ. តំ ខោ បនេតំ, ភិក្ខវេ, ឧទកោ រាមបុត្តោ អវេទគូយេវ សមានោ ‘វេទគូស្មី’តិ ភាសតិ, អសព្ពជីយេវ សមានោ ‘សព្ពជីស្មី’តិ ភាសតិ, អបលិខតំយេវ គណ្ឌមូលំ បលិខតំ មេ ‘គណ្ឌមូល’ន្តិ ភាសតិ. ឥធ ខោ តំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘ឥទំ ជាតុ វេទគូ, ឥទំ ជាតុ សព្ពជី, ឥទំ ជាតុ អបលិខតំ គណ្ឌមូលំ បលិខណិ’’’ន្តិ.