៨. ឆន្នសុត្តំ

៩០. ឯកំ សមយំ សម្ពហុលា ថេរា ភិក្ខូ ពារាណសិយំ វិហរន្តិ ឥសិបតនេ មិគទាយេ. អថ ខោ អាយស្មា ឆន្នោ សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ អវាបុរណំ [អបាបុរណំ (សី. ស្យា. កំ.)] អាទាយ វិហារេន វិហារំ ឧបសង្កមិត្វា ថេរេ ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘ឱវទន្តុ មំ អាយស្មន្តោ ថេរា, អនុសាសន្តុ មំ អាយស្មន្តោ ថេរា, ករោន្តុ មេ អាយស្មន្តោ ថេរា ធម្មិំ កថំ, យថាហំ ធម្មំ បស្សេយ្យ’’ន្តិ.

ឯវំ វុត្តេ, ថេរា ភិក្ខូ អាយស្មន្តំ ឆន្នំ ឯតទវោចុំ – ‘‘រូបំ ខោ, អាវុសោ ឆន្ន, អនិច្ចំ; វេទនា អនិច្ចា; សញ្ញា អនិច្ចា; សង្ខារា អនិច្ចា; វិញ្ញាណំ អនិច្ចំ. រូបំ អនត្តា; វេទនា… សញ្ញា… សង្ខារា… វិញ្ញាណំ អនត្តា. សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា; សព្ពេ ធម្មា អនត្តា’’តិ.

អថ ខោ អាយស្មតោ ឆន្នស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘មយ្ហម្បិ ខោ ឯតំ ឯវំ [មយ្ហម្បិ ខោ ឯវំ (ស្យា. កំ.)] ហោតិ – ‘រូបំ អនិច្ចំ, វេទនា… សញ្ញា… សង្ខារា… វិញ្ញាណំ អនិច្ចំ; រូបំ អនត្តា, វេទនា … សញ្ញា… សង្ខារា… វិញ្ញាណំ អនត្តា. សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា, សព្ពេ ធម្មា អនត្តា’តិ. អថ ច បន មេ សព្ពសង្ខារសមថេ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គេ តណ្ហាក្ខយេ វិរាគេ និរោធេ និព្ពានេ ចិត្តំ ន បក្ខន្ទតិ នប្បសីទតិ ន សន្តិដ្ឋតិ នាធិមុច្ចតិ. បរិតស្សនា ឧបាទានំ ឧប្បជ្ជតិ; បច្ចុទាវត្តតិ មានសំ – ‘អថ កោ ចរហិ មេ អត្តា’តិ? ន ខោ បនេវំ ធម្មំ បស្សតោ ហោតិ. កោ នុ ខោ មេ តថា ធម្មំ ទេសេយ្យ យថាហំ ធម្មំ បស្សេយ្យ’’ន្តិ.

អថ ខោ អាយស្មតោ ឆន្នស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘អយំ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ កោសម្ពិយំ វិហរតិ ឃោសិតារាមេ សត្ថុ ចេវ សំវណ្ណិតោ សម្ភាវិតោ ច វិញ្ញូនំ សព្រហ្មចារីនំ, បហោតិ ច មេ អាយស្មា អានន្ទោ តថា ធម្មំ ទេសេតុំ យថាហំ ធម្មំ បស្សេយ្យំ; អត្ថិ ច មេ អាយស្មន្តេ អានន្ទេ តាវតិកា វិស្សដ្ឋិ [វិស្សត្ថិ (?)]. យំនូនាហំ យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមេយ្យ’’ន្តិ. អថ ខោ អាយស្មា ឆន្នោ សេនាសនំ សំសាមេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន កោសម្ពី ឃោសិតារាមោ យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា អានន្ទេន សទ្ធិំ សម្មោទិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា ឆន្នោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច –

‘‘ឯកមិទាហំ, អាវុសោ អានន្ទ, សមយំ ពារាណសិយំ វិហរាមិ ឥសិបតនេ មិគទាយេ. អថ ខ្វាហំ, អាវុសោ, សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ អវាបុរណំ អាទាយ វិហារេន វិហារំ ឧបសង្កមិំ; ឧបសង្កមិត្វា ថេរេ ភិក្ខូ ឯតទវោចំ – ‘ឱវទន្តុ មំ អាយស្មន្តោ ថេរា, អនុសាសន្តុ មំ អាយស្មន្តោ ថេរា, ករោន្តុ មេ អាយស្មន្តោ ថេរា ធម្មិំ កថំ យថាហំ ធម្មំ បស្សេយ្យ’ន្តិ. ឯវំ វុត្តេ មំ, អាវុសោ, ថេរា ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘រូបំ ខោ, អាវុសោ ឆន្ន, អនិច្ចំ; វេទនា… សញ្ញា… សង្ខារា… វិញ្ញាណំ អនិច្ចំ; រូបំ អនត្តា…បេ… វិញ្ញាណំ អនត្តា. សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា, សព្ពេ ធម្មា អនត្តា’’’តិ.

‘‘តស្ស មយ្ហំ, អាវុសោ, ឯតទហោសិ – ‘មយ្ហម្បិ ខោ ឯតំ ឯវំ ហោតិ – រូបំ អនិច្ចំ…បេ… វិញ្ញាណំ អនិច្ចំ, រូបំ អនត្តា, វេទនា… សញ្ញា… សង្ខារា… វិញ្ញាណំ អនត្តា. សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា, សព្ពេ ធម្មា អនត្តា’តិ. អថ ច បន មេ សព្ពសង្ខារសមថេ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គេ តណ្ហាក្ខយេ វិរាគេ និរោធេ និព្ពានេ ចិត្តំ ន បក្ខន្ទតិ នប្បសីទតិ ន សន្តិដ្ឋតិ នាធិមុច្ចតិ. បរិតស្សនា ឧបាទានំ ឧប្បជ្ជតិ; បច្ចុទាវត្តតិ មានសំ – ‘អថ កោ ចរហិ មេ អត្តា’តិ? ន ខោ បនេវំ ធម្មំ បស្សតោ ហោតិ. កោ នុ ខោ មេ តថា ធម្មំ ទេសេយ្យ យថាហំ ធម្មំ បស្សេយ្យន្តិ!

‘‘តស្ស មយ្ហំ, អាវុសោ, ឯតទហោសិ – ‘អយំ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ កោសម្ពិយំ វិហរតិ ឃោសិតរាមេ សត្ថុ ចេវ សំវណ្ណិតោ សម្ភាវិតោ ច វិញ្ញូនំ សព្រហ្មចារីនំ, បហោតិ ច មេ អាយស្មា អានន្ទោ តថា ធម្មំ ទេសេតុំ យថាហំ ធម្មំ បស្សេយ្យំ. អត្ថិ ច មេ អាយស្មន្តេ អានន្ទេ តាវតិកា វិស្សដ្ឋិ. យំនូនាហំ យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមេយ្យ’ន្តិ. ឱវទតុ មំ, អាយស្មា អានន្ទោ; អនុសាសតុ មំ, អាយស្មា អានន្ទោ; ករោតុ មេ, អាយស្មា អានន្ទោ ធម្មិំ កថំ យថាហំ ធម្មំ បស្សេយ្យ’’ន្តិ.

‘‘ឯត្តកេនបិ មយំ អាយស្មតោ ឆន្នស្ស អត្តមនា អបិ នាម តំ [អត្តមនា អភិរទ្ធា, តំ (សី. ស្យា. កំ.)] អាយស្មា ឆន្នោ អាវិ អកាសិ ខីលំ ឆិន្ទិ [បភិន្ទិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)]. ឱទហាវុសោ, ឆន្ន, សោតំ; ភព្ពោសិ [ភព្ពោ ត្វំ (ក.)] ធម្មំ វិញ្ញាតុ’’ន្តិ. អថ ខោ អាយស្មតោ ឆន្នស្ស តាវតកេនេវ [តាវទេវ (សី.)] ឧឡារំ បីតិបាមោជ្ជំ ឧប្បជ្ជិ – ‘‘ភព្ពោ កិរស្មិ ធម្មំ វិញ្ញាតុ’’ន្តិ.

‘‘សម្មុខា មេតំ, អាវុសោ ឆន្ន, ភគវតោ សុតំ, សម្មុខា ច បដិគ្គហិតំ កច្ចានគោត្តំ ភិក្ខុំ ឱវទន្តស្ស – ទ្វយនិស្សិតោ ខ្វាយំ, កច្ចាន, លោកោ យេភុយ្យេន អត្ថិតញ្ចេវ នត្ថិតញ្ច. លោកសមុទយំ ខោ, កច្ចាន, យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោ យា លោកេ នត្ថិតា, សា ន ហោតិ. លោកនិរោធំ ខោ, កច្ចាន, យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោ យា លោកេ អត្ថិតា, សា ន ហោតិ. ឧបយុបាទានាភិនិវេសវិនិពន្ធោ ខ្វាយំ, កច្ចាន, លោកោ យេភុយ្យេន តំ ចាយំ ឧបយុបាទានំ ចេតសោ អធិដ្ឋានាភិនិវេសានុសយំ ន ឧបេតិ ន ឧបាទិយតិ នាធិដ្ឋាតិ ‘អត្តា មេ’តិ. ទុក្ខមេវ ឧប្បជ្ជមានំ ឧប្បជ្ជតិ, ទុក្ខំ និរុជ្ឈមានំ និរុជ្ឈតីតិ ន កង្ខតិ ន វិចិកិច្ឆតិ. អបរប្បច្ចយា ញាណមេវស្ស ឯត្ថ ហោតិ. ឯត្តាវតា ខោ, កច្ចាន, សម្មាទិដ្ឋិ ហោតិ. សព្ពមត្ថីតិ ខោ, កច្ចាន, អយមេកោ អន្តោ. សព្ពំ នត្ថីតិ អយំ ទុតិយោ អន្តោ. ឯតេ តេ, កច្ចាន, ឧភោ អន្តេ អនុបគម្ម មជ្ឈេន តថាគតោ ធម្មំ ទេសេតិ – អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា; សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណំ…បេ… ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតិ. អវិជ្ជាយ ត្វេវ អសេសវិរាគនិរោធា សង្ខារនិរោធោ…បេ… ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស និរោធោ ហោតី’’តិ.

‘‘ឯវមេតំ, អាវុសោ អានន្ទ, ហោតិ យេសំ អាយស្មន្តានំ តាទិសា សព្រហ្មចារយោ អនុកម្បកា អត្ថកាមា ឱវាទកា អនុសាសកា. ឥទញ្ច បន មេ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស ធម្មទេសនំ សុត្វា ធម្មោ អភិសមិតោ’’តិ. អដ្ឋមំ.