៥. សត្តដ្ឋានសុត្តំ

៥៧. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘សត្តដ្ឋានកុសលោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តិវិធូបបរិក្ខី ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ កេវលី វុសិតវា ឧត្តមបុរិសោតិ វុច្ចតិ. កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សត្តដ្ឋានកុសលោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ រូបំ បជានាតិ, រូបសមុទយំ បជានាតិ, រូបនិរោធំ បជានាតិ, រូបនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ បជានាតិ; រូបស្ស អស្សាទំ បជានាតិ, រូបស្ស អាទីនវំ បជានាតិ, រូបស្ស និស្សរណំ បជានាតិ; វេទនំ បជានាតិ … សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ បជានាតិ, វិញ្ញាណសមុទយំ បជានាតិ, វិញ្ញាណនិរោធំ បជានាតិ, វិញ្ញាណនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ បជានាតិ; វិញ្ញាណស្ស អស្សាទំ បជានាតិ, វិញ្ញាណស្ស អាទីនវំ បជានាតិ, វិញ្ញាណស្ស និស្សរណំ បជានាតិ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, រូបំ? ចត្តារោ ច មហាភូតា, ចតុន្នញ្ច មហាភូតានំ ឧបាទាយ រូបំ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, រូបំ. អាហារសមុទយា រូបសមុទយោ; អាហារនិរោធា រូបនិរោធោ. អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ រូបនិរោធគាមិនី បដិបទា, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ.

‘‘យំ រូបំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ – អយំ រូបស្ស អស្សាទោ. យំ រូបំ អនិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ – អយំ រូបស្ស អាទីនវោ. យោ រូបស្មិំ ឆន្ទរាគវិនយោ ឆន្ទរាគប្បហានំ – ឥទំ រូបស្ស និស្សរណំ.

‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឯវំ រូបំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ រូបសមុទយំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ រូបនិរោធំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ រូបនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ អភិញ្ញាយ; ឯវំ រូបស្ស អស្សាទំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ រូបស្ស អាទីនវំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ រូបស្ស និស្សរណំ អភិញ្ញាយ រូបស្ស និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នា, តេ សុប្បដិបន្នា. យេ សុប្បដិបន្នា, តេ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ គាធន្តិ.

‘‘យេ ច ខោ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឯវំ រូបំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ រូបសមុទយំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ រូបនិរោធំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ រូបនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ អភិញ្ញាយ; ឯវំ រូបស្ស អស្សាទំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ រូបស្ស អាទីនវំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ រូបស្ស និស្សរណំ អភិញ្ញាយ រូបស្ស និព្ពិទា វិរាគា និរោធា អនុបាទា វិមុត្តា, តេ សុវិមុត្តា. យេ សុវិមុត្តា, តេ កេវលិនោ. យេ កេវលិនោ វដ្ដំ តេសំ នត្ថិ បញ្ញាបនាយ.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, វេទនា? ឆយិមេ, ភិក្ខវេ, វេទនាកាយា – ចក្ខុសម្ផស្សជា វេទនា…បេ… មនោសម្ផស្សជា វេទនា. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, វេទនា. ផស្សសមុទយា វេទនាសមុទយោ; ផស្សនិរោធា វេទនានិរោធោ. អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ វេទនានិរោធគាមិនី បដិបទា, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ.

‘‘យំ វេទនំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ – អយំ វេទនាយ អស្សាទោ. យា វេទនា អនិច្ចា ទុក្ខា វិបរិណាមធម្មា – អយំ វេទនាយ អាទីនវោ. យោ វេទនាយ ឆន្ទរាគវិនយោ ឆន្ទរាគប្បហានំ – ឥទំ វេទនាយ និស្សរណំ.

‘‘យេ ហិ, កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឯវំ វេទនំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ វេទនាសមុទយំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ វេទនានិរោធំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ វេទនានិរោធគាមិនិំ បដិបទំ អភិញ្ញាយ; ឯវំ វេទនាយ អស្សាទំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ វេទនាយ អាទីនវំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ វេទនាយ និស្សរណំ អភិញ្ញាយ វេទនាយ និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នា, តេ សុប្បដិបន្នា. យេ សុប្បដិបន្នា, តេ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ គាធន្តិ.

‘‘យេ ច ខោ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឯវំ វេទនំ អភិញ្ញាយ…បេ… វដ្ដំ តេសំ នត្ថិ បញ្ញាបនាយ.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, សញ្ញា? ឆយិមេ, ភិក្ខវេ, សញ្ញាកាយា – រូបសញ្ញា, សទ្ទសញ្ញា, គន្ធសញ្ញា, រសសញ្ញា, ផោដ្ឋព្ពសញ្ញា, ធម្មសញ្ញា. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សញ្ញា. ផស្សសមុទយា សញ្ញាសមុទយោ; ផស្សនិរោធា សញ្ញានិរោធោ. អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ សញ្ញានិរោធគាមិនី បដិបទា, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ…បេ… វដ្ដំ តេសំ នត្ថិ បញ្ញាបនាយ.

‘‘កតមេ ច, ភិក្ខវេ, សង្ខារា? ឆយិមេ, ភិក្ខវេ, ចេតនាកាយា – រូបសញ្ចេតនា, សទ្ទសញ្ចេតនា, គន្ធសញ្ចេតនា, រសសញ្ចេតនា, ផោដ្ឋព្ពសញ្ចេតនា, ធម្មសញ្ចេតនា. ឥមេ វុច្ចន្តិ ភិក្ខវេ, សង្ខារា. ផស្សសមុទយា សង្ខារសមុទយោ; ផស្សនិរោធា សង្ខារនិរោធោ. អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ សង្ខារនិរោធគាមិនី បដិបទា, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ.

‘‘យំ សង្ខារេ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ – អយំ សង្ខារានំ អស្សាទោ. យេ សង្ខារា អនិច្ចា ទុក្ខា វិបរិណាមធម្មា – អយំ សង្ខារានំ អាទីនវោ. យោ សង្ខារេសុ ឆន្ទរាគវិនយោ ឆន្ទរាគប្បហានំ – ឥទំ សង្ខារានំ និស្សរណំ.

‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឯវំ សង្ខារេ អភិញ្ញាយ, ឯវំ សង្ខារសមុទយំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ សង្ខារនិរោធំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ សង្ខារនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ អភិញ្ញាយ…បេ… សង្ខារានំ និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នា តេ សុប្បដិបន្នា. យេ សុប្បដិបន្នា, តេ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ គាធន្តិ…បេ… វដ្ដំ តេសំ នត្ថិ បញ្ញាបនាយ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, វិញ្ញាណំ? ឆយិមេ, ភិក្ខវេ, វិញ្ញាណកាយា – ចក្ខុវិញ្ញាណំ, សោតវិញ្ញាណំ, ឃានវិញ្ញាណំ, ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ, កាយវិញ្ញាណំ, មនោវិញ្ញាណំ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, វិញ្ញាណំ. នាមរូបសមុទយា វិញ្ញាណសមុទយោ; នាមរូបនិរោធា វិញ្ញាណនិរោធោ. អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ វិញ្ញាណនិរោធគាមិនី បដិបទា, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ.

‘‘យំ វិញ្ញាណំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ – អយំ វិញ្ញាណស្ស អស្សាទោ. យំ វិញ្ញាណំ អនិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ – អយំ វិញ្ញាណស្ស អាទីនវោ. យោ វិញ្ញាណស្មិំ ឆន្ទរាគវិនយោ ឆន្ទរាគប្បហានំ – ឥទំ វិញ្ញាណស្ស និស្សរណំ.

‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឯវំ វិញ្ញាណំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ វិញ្ញាណសមុទយំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ វិញ្ញាណនិរោធំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ វិញ្ញាណនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ អភិញ្ញាយ; ឯវំ វិញ្ញាណស្ស អស្សាទំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ វិញ្ញាណស្ស អាទីនវំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ វិញ្ញាណស្ស និស្សរណំ អភិញ្ញាយ វិញ្ញាណស្ស និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នា, តេ សុប្បដិបន្នា. យេ សុប្បដិបន្នា, តេ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ គាធន្តិ.

‘‘យេ ច ខោ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឯវំ វិញ្ញាណំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ វិញ្ញាណសមុទយំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ វិញ្ញាណនិរោធំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ វិញ្ញាណនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ អភិញ្ញាយ; ឯវំ វិញ្ញាណស្ស អស្សាទំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ វិញ្ញាណស្ស អាទីនវំ អភិញ្ញាយ, ឯវំ វិញ្ញាណស្ស និស្សរណំ អភិញ្ញាយ វិញ្ញាណស្ស និព្ពិទា វិរាគា និរោធា អនុបាទា វិមុត្តា, តេ សុវិមុត្តា. យេ សុវិមុត្តា, តេ កេវលិនោ. យេ កេវលិនោ វដ្ដំ តេសំ នត្ថិ បញ្ញាបនាយ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សត្តដ្ឋានកុសលោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តិវិធូបបរិក្ខី ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ធាតុសោ ឧបបរិក្ខតិ, អាយតនសោ ឧបបរិក្ខតិ, បដិច្ចសមុប្បាទសោ ឧបបរិក្ខតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តិវិធូបបរិក្ខី ហោតិ. សត្តដ្ឋានកុសលោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ តិវិធូបបរិក្ខី, ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ កេវលី វុសិតវា ‘ឧត្តមបុរិសោ’តិ វុច្ចតី’’តិ. បញ្ចមំ.