១. ឧបយសុត្តំ

៥៣. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘ឧបយោ [ឧបាយោ (ពហូសុ)], ភិក្ខវេ, អវិមុត្តោ, អនុបយោ វិមុត្តោ. រូបុបយំ [រូបូបាយំ (សី. ស្យា. កំ.), រូបុបាយំ (បី. ក.)] វា, ភិក្ខវេ, វិញ្ញាណំ តិដ្ឋមានំ តិដ្ឋេយ្យ, រូបារម្មណំ រូបប្បតិដ្ឋំ នន្ទូបសេចនំ វុទ្ធិំ វិរូឡ្ហិំ វេបុល្លំ អាបជ្ជេយ្យ. វេទនុបយំ វា…បេ… សញ្ញុបយំ វា…បេ… សង្ខារុបយំ វា, ភិក្ខវេ, វិញ្ញាណំ តិដ្ឋមានំ តិដ្ឋេយ្យ, សង្ខារារម្មណំ សង្ខារប្បតិដ្ឋំ នន្ទូបសេចនំ វុទ្ធិំ វិរូឡ្ហិំ វេបុល្លំ អាបជ្ជេយ្យ’’.

‘‘យោ, ភិក្ខវេ, ឯវំ វទេយ្យ – ‘អហមញ្ញត្រ រូបា អញ្ញត្រ វេទនាយ អញ្ញត្រ សញ្ញាយ អញ្ញត្រ សង្ខារេហិ វិញ្ញាណស្ស អាគតិំ វា គតិំ វា ចុតិំ វា ឧបបត្តិំ វា វុទ្ធិំ វា វិរូឡ្ហិំ វា វេបុល្លំ វា បញ្ញាបេស្សាមី’តិ, នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ.

‘‘រូបធាតុយា ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ រាគោ បហីនោ ហោតិ. រាគស្ស បហានា វោច្ឆិជ្ជតារម្មណំ បតិដ្ឋា វិញ្ញាណស្ស ន ហោតិ. វេទនាធាតុយា ចេ, ភិក្ខវេ… សញ្ញាធាតុយា ចេ ភិក្ខវេ… សង្ខារធាតុយា ចេ ភិក្ខវេ… វិញ្ញាណធាតុយា ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ រាគោ បហីនោ ហោតិ. រាគស្ស បហានា វោច្ឆិជ្ជតារម្មណំ បតិដ្ឋា វិញ្ញាណស្ស ន ហោតិ. តទប្បតិដ្ឋិតំ វិញ្ញាណំ អវិរូឡ្ហំ អនភិសង្ខច្ចវិមុត្តំ. វិមុត្តត្តា ឋិតំ. ឋិតត្តា សន្តុសិតំ. សន្តុសិតត្តា ន បរិតស្សតិ. អបរិតស្សំ បច្ចត្តញ្ញេវ បរិនិព្ពាយតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ. បឋមំ.