១. អត្តទីបសុត្តំ

៤៣. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘អត្តទីបា, ភិក្ខវេ, វិហរថ អត្តសរណា អនញ្ញសរណា, ធម្មទីបា ធម្មសរណា អនញ្ញសរណា. អត្តទីបានំ, ភិក្ខវេ, វិហរតំ អត្តសរណានំ អនញ្ញសរណានំ, ធម្មទីបានំ ធម្មសរណានំ អនញ្ញសរណានំ យោនិ ឧបបរិក្ខិតព្ពា. កិំជាតិកា សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា, កិំបហោតិកា’’តិ?

‘‘កិំជាតិកា ច, ភិក្ខវេ, សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា, កិំបហោតិកា? ឥធ, ភិក្ខវេ, អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ អរិយានំ អទស្សាវី អរិយធម្មស្ស អកោវិទោ អរិយធម្មេ អវិនីតោ, សប្បុរិសានំ អទស្សាវី សប្បុរិសធម្មស្ស អកោវិទោ សប្បុរិសធម្មេ អវិនីតោ, រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, រូបវន្តំ វា អត្តានំ; អត្តនិ វា រូបំ, រូបស្មិំ វា អត្តានំ. តស្ស តំ រូបំ វិបរិណមតិ, អញ្ញថា ច ហោតិ. តស្ស រូបវិបរិណាមញ្ញថាភាវា ឧប្បជ្ជន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា. វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, វេទនាវន្តំ វា អត្តានំ; អត្តនិ វា វេទនំ, វេទនាយ វា អត្តានំ. តស្ស សា វេទនា វិបរិណមតិ, អញ្ញថា ច ហោតិ. តស្ស វេទនាវិបរិណាមញ្ញថាភាវា ឧប្បជ្ជន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា. សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ… សង្ខារេ អត្តតោ សមនុបស្សតិ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, វិញ្ញាណវន្តំ វា អត្តានំ; អត្តនិ វា វិញ្ញាណំ, វិញ្ញាណស្មិំ វា អត្តានំ. តស្ស តំ វិញ្ញាណំ វិបរិណមតិ, អញ្ញថា ច ហោតិ. តស្ស វិញ្ញាណវិបរិណាមញ្ញថាភាវា ឧប្បជ្ជន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា.

‘‘រូបស្ស ត្វេវ, ភិក្ខវេ, អនិច្ចតំ វិទិត្វា វិបរិណាមំ វិរាគំ និរោធំ [វិបរិណាម វិរាគ និរោធំ (សី.)], បុព្ពេ ចេវ រូបំ ឯតរហិ ច សព្ពំ រូបំ អនិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មន្តិ, ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោ យេ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា តេ បហីយន្តិ. តេសំ បហានា ន បរិតស្សតិ, អបរិតស្សំ សុខំ វិហរតិ, សុខវិហារី ភិក្ខុ ‘តទង្គនិព្ពុតោ’តិ វុច្ចតិ. វេទនាយ ត្វេវ, ភិក្ខវេ, អនិច្ចតំ វិទិត្វា វិបរិណាមំ វិរាគំ និរោធំ, បុព្ពេ ចេវ វេទនា ឯតរហិ ច សព្ពា វេទនា អនិច្ចា ទុក្ខា វិបរិណាមធម្មាតិ, ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោ យេ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា តេ បហីយន្តិ. តេសំ បហានា ន បរិតស្សតិ, អបរិតស្សំ សុខំ វិហរតិ, សុខវិហារី ភិក្ខុ ‘តទង្គនិព្ពុតោ’តិ វុច្ចតិ. សញ្ញាយ… សង្ខារានំ ត្វេវ, ភិក្ខវេ, អនិច្ចតំ វិទិត្វា វិបរិណាមំ វិរាគំ និរោធំ, បុព្ពេ ចេវ សង្ខារា ឯតរហិ ច សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា ទុក្ខា វិបរិណាមធម្មាតិ, ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោ យេ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា តេ បហីយន្តិ. តេសំ បហានា ន បរិតស្សតិ, អបរិតស្សំ សុខំ វិហរតិ, សុខវិហារី ភិក្ខុ ‘តទង្គនិព្ពុតោ’តិ វុច្ចតិ. វិញ្ញាណស្ស ត្វេវ, ភិក្ខវេ, អនិច្ចតំ វិទិត្វា វិបរិណាមំ វិរាគំ និរោធំ, បុព្ពេ ចេវ វិញ្ញាណំ ឯតរហិ ច សព្ពំ វិញ្ញាណំ អនិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មន្តិ, ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោ យេ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា តេ បហីយន្តិ. តេសំ បហានា ន បរិតស្សតិ, អបរិតស្សំ សុខំ វិហរតិ, សុខវិហារី ភិក្ខុ ‘តទង្គនិព្ពុតោ’តិ វុច្ចតី’’តិ. បឋមំ.