៤. នតុម្ហាកំវគ្គោ

១. នតុម្ហាកំសុត្តំ

៣៣. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘យំ, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ, តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ? រូបំ, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ, តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. វេទនា ន តុម្ហាកំ, តំ បជហថ. សា វោ បហីនា ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. សញ្ញា ន តុម្ហាកំ… សង្ខារា ន តុម្ហាកំ, តេ បជហថ. តេ វោ បហីនា ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សន្តិ. វិញ្ញាណំ ន តុម្ហាកំ, តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ’’.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, យំ ឥមស្មិំ ជេតវនេ តិណកដ្ឋសាខាបលាសំ តំ ជនោ ហរេយ្យ វា ឌហេយ្យ វា យថាបច្ចយំ វា ករេយ្យ. អបិ នុ តុម្ហាកំ ឯវមស្ស – ‘អម្ហេ ជនោ ហរតិ វា ឌហតិ វា យថាបច្ចយំ វា ករោតី’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘ន ហិ នោ ឯតំ, ភន្តេ, អត្តា វា អត្តនិយំ វា’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, រូបំ ន តុម្ហាកំ, តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. វេទនា ន តុម្ហាកំ, តំ បជហថ. សា វោ បហីនា ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. សញ្ញា ន តុម្ហាកំ… សង្ខារា ន តុម្ហាកំ… វិញ្ញាណំ ន តុម្ហាកំ, តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតី’’តិ. បឋមំ.

២. ទុតិយនតុម្ហាកំសុត្តំ

៣៤. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘យំ, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ, តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ? រូបំ, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ, តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. វេទនា ន តុម្ហាកំ… សញ្ញា ន តុម្ហាកំ… សង្ខារា ន តុម្ហាកំ… វិញ្ញាណំ ន តុម្ហាកំ, តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. យំ, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ តំ បជហថ. តំ វោ បហីនំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតី’’តិ. ទុតិយំ.

៣. អញ្ញតរភិក្ខុសុត្តំ

៣៥. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សាធុ មេ, ភន្តេ, ភគវា សំខិត្តេន ធម្មំ ទេសេតុ; យមហំ ភគវតោ ធម្មំ សុត្វា ឯកោ វូបកដ្ឋោ, អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរេយ្យ’’ន្តិ. ‘‘យំ ខោ, ភិក្ខុ, អនុសេតិ, តេន សង្ខំ គច្ឆតិ; យំ នានុសេតិ, ន តេន សង្ខំ គច្ឆតី’’តិ. ‘‘អញ្ញាតំ, ភគវា; អញ្ញាតំ, សុគតា’’តិ.

‘‘យថា កថំ បន ត្វំ, ភិក្ខុ, មយា សំខិត្តេន ភាសិតស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ អាជានាសី’’តិ? ‘‘រូបំ ចេ, ភន្តេ, អនុសេតិ តេន សង្ខំ គច្ឆតិ. វេទនំ ចេ អនុសេតិ តេន សង្ខំ គច្ឆតិ. សញ្ញំ ចេ អនុសេតិ តេន សង្ខំ គច្ឆតិ. សង្ខារេ ចេ អនុសេតិ តេន សង្ខំ គច្ឆតិ. វិញ្ញាណំ ចេ អនុសេតិ តេន សង្ខំ គច្ឆតិ. រូបំ ចេ, ភន្តេ, នានុសេតិ ន តេន សង្ខំ គច្ឆតិ. វេទនំ ចេ… សញ្ញំ ចេ… សង្ខារេ ចេ… វិញ្ញាណំ ចេ នានុសេតិ ន តេន សង្ខំ គច្ឆតិ. ឥមស្ស ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា សំខិត្តេន ភាសិតស្ស ឯវំ វិត្ថារេន អត្ថំ អាជានាមី’’តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខុ! សាធុ ខោ ត្វំ, ភិក្ខុ, មយា សំខិត្តេន ភាសិតស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ អាជានាសិ. រូបំ ចេ, ភិក្ខុ, អនុសេតិ តេន សង្ខំ គច្ឆតិ. វេទនំ ចេ… សញ្ញំ ចេ… សង្ខារេ ចេ… វិញ្ញាណំ ចេ អនុសេតិ តេន សង្ខំ គច្ឆតិ. រូបំ ចេ, ភិក្ខុ, នានុសេតិ ន តេន សង្ខំ គច្ឆតិ. វេទនំ ចេ… សញ្ញំ ចេ… សង្ខារេ ចេ… វិញ្ញាណំ ចេ នានុសេតិ ន តេន សង្ខំ គច្ឆតិ. ឥមស្ស ខោ, ភិក្ខុ, មយា សំខិត្តេន, ភាសិតស្ស ឯវំ វិត្ថារេន អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ’’តិ.

អថ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ.

អថ ខោ សោ ភិក្ខុ ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ នចិរស្សេវ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិ. ‘‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’’តិ អព្ភញ្ញាសិ. អញ្ញតរោ ច បន សោ ភិក្ខុ អរហតំ អហោសីតិ. តតិយំ.

៤. ទុតិយអញ្ញតរភិក្ខុសុត្តំ

៣៦. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សាធុ មេ, ភន្តេ, ភគវា សំខិត្តេន ធម្មំ ទេសេតុ យមហំ ភគវតោ ធម្មំ សុត្វា ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរេយ្យ’’ន្តិ. ‘‘យំ ខោ, ភិក្ខុ, អនុសេតិ តំ អនុមីយតិ; យំ អនុមីយតិ តេន សង្ខំ គច្ឆតិ. យំ នានុសេតិ ន តំ អនុមីយតិ; យំ នានុមីយតិ ន តេន សង្ខំ គច្ឆតី’’តិ. ‘‘អញ្ញាតំ, ភគវា; អញ្ញាតំ, សុគតា’’តិ.

‘‘យថា កថំ បន ត្វំ, ភិក្ខុ, មយា សំខិត្តេន ភាសិតស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ អាជានាសី’’តិ? ‘‘រូបំ ចេ, ភន្តេ, អនុសេតិ តំ អនុមីយតិ; យំ អនុមីយតិ តេន សង្ខំ គច្ឆតិ. វេទនំ ចេ អនុសេតិ… សញ្ញំ ចេ អនុសេតិ… សង្ខារេ ចេ អនុសេតិ… វិញ្ញាណំ ចេ អនុសេតិ តំ អនុមីយតិ; យំ អនុមីយតិ តេន សង្ខំ គច្ឆតិ. រូបំ ចេ, ភន្តេ, នានុសេតិ ន តំ អនុមីយតិ; យំ នានុមីយតិ ន តេន សង្ខំ គច្ឆតិ. វេទនំ ចេ នានុសេតិ… សញ្ញំ ចេ នានុសេតិ… សង្ខារេ ចេ នានុសេតិ… វិញ្ញាណំ ចេ នានុសេតិ ន តំ អនុមីយតិ; យំ នានុមីយតិ ន តេន សង្ខំ គច្ឆតិ. ឥមស្ស ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា សំខិត្តេន ភាសិតស្ស ឯវំ វិត្ថារេន អត្ថំ អាជានាមី’’តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខុ! សាធុ ខោ ត្វំ, ភិក្ខុ, មយា សំខិត្តេន ភាសិតស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ អាជានាសិ. រូបំ ចេ, ភិក្ខុ, អនុសេតិ តំ អនុមីយតិ; យំ អនុមីយតិ តេន សង្ខំ គច្ឆតិ. វេទនំ ចេ, ភិក្ខុ… សញ្ញំ ចេ, ភិក្ខុ… សង្ខារេ ចេ, ភិក្ខុ… វិញ្ញាណំ ចេ, ភិក្ខុ, អនុសេតិ តំ អនុមីយតិ; យំ អនុមីយតិ តេន សង្ខំ គច្ឆតិ. រូបំ ចេ, ភិក្ខុ, នានុសេតិ ន តំ អនុមីយតិ; យំ នានុមីយតិ ន តេន សង្ខំ គច្ឆតិ. វេទនំ ចេ នានុសេតិ… សញ្ញំ ចេ នានុសេតិ… សង្ខារេ ចេ នានុសេតិ… វិញ្ញាណំ ចេ នានុសេតិ ន តំ អនុមីយតិ; យំ នានុមីយតិ ន តេន សង្ខំ គច្ឆតិ. ឥមស្ស ខោ, ភិក្ខុ, មយា សំខិត្តេន ភាសិតស្ស ឯវំ វិត្ថារេន អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ’’តិ…បេ… អញ្ញតរោ ច បន សោ ភិក្ខុ អរហតំ អហោសីតិ. ចតុត្ថំ.

៥. អានន្ទសុត្តំ

៣៧. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ភគវា ឯតទវោច –

‘‘សចេ តំ, អានន្ទ, ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘កតមេសំ, អាវុសោ អានន្ទ, ធម្មានំ ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតស្ស [ឋិតានំ (ស្យា. កំ. បី. ក.)] អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតី’តិ? ឯវំ បុដ្ឋោ ត្វំ, អានន្ទ, កិន្តិ ព្យាករេយ្យាសី’’តិ? ‘‘សចេ មំ, ភន្តេ, ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘កតមេសំ, អាវុសោ អានន្ទ, ធម្មានំ ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតី’តិ? ឯវំ បុដ្ឋោហំ, ភន្តេ, ឯវំ ព្យាករេយ្យំ – ‘រូបស្ស ខោ, អាវុសោ, ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតិ. វេទនាយ… សញ្ញាយ… សង្ខារានំ… វិញ្ញាណស្ស ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតិ. ឥមេសំ ខោ, អាវុសោ, ធម្មានំ ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតី’តិ. ឯវំ បុដ្ឋោហំ, ភន្តេ, ឯវំ ព្យាករេយ្យ’’ន្តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, អានន្ទ! រូបស្ស ខោ, អានន្ទ, ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតិ. វេទនាយ… សញ្ញាយ… សង្ខារានំ… វិញ្ញាណស្ស ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតិ. ឥមេសំ ខោ, អានន្ទ, ធម្មានំ ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតីតិ. ឯវំ បុដ្ឋោ ត្វំ, អានន្ទ, ឯវំ ព្យាករេយ្យាសី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. ទុតិយអានន្ទសុត្តំ

៣៨. សាវត្ថិនិទានំ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ភគវា ឯតទវោច –

‘‘សចេ តំ, អានន្ទ, ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘កតមេសំ, អាវុសោ អានន្ទ, ធម្មានំ ឧប្បាទោ បញ្ញាយិត្ថ, វយោ បញ្ញាយិត្ថ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយិត្ថ? កតមេសំ ធម្មានំ ឧប្បាទោ បញ្ញាយិស្សតិ, វយោ បញ្ញាយិស្សតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយិស្សតិ? កតមេសំ ធម្មានំ ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតី’តិ? ឯវំ បុដ្ឋោ ត្វំ, អានន្ទ, កិន្តិ ព្យាករេយ្យាសី’’តិ? ‘‘សចេ មំ, ភន្តេ, ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘កតមេសំ, អាវុសោ អានន្ទ, ធម្មានំ ឧប្បាទោ បញ្ញាយិត្ថ, វយោ បញ្ញាយិត្ថ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយិត្ថ? កតមេសំ ធម្មានំ ឧប្បាទោ បញ្ញាយិស្សតិ, វយោ បញ្ញាយិស្សតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយិស្សតិ? កតមេសំ ធម្មានំ ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតី’តិ? ឯវំ បុដ្ឋោហំ, ភន្តេ, ឯវំ ព្យាករេយ្យំ – ‘យំ ខោ, អាវុសោ, រូបំ អតីតំ និរុទ្ធំ វិបរិណតំ; តស្ស ឧប្បាទោ បញ្ញាយិត្ថ, វយោ បញ្ញាយិត្ថ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយិត្ថ. យា វេទនា អតីតា និរុទ្ធា វិបរិណតា; តស្សា ឧប្បាទោ បញ្ញាយិត្ថ, វយោ បញ្ញាយិត្ថ, ឋិតាយ អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយិត្ថ. យា សញ្ញា… យេ សង្ខារា អតីតា និរុទ្ធា វិបរិណតា; តេសំ ឧប្បាទោ បញ្ញាយិត្ថ, វយោ បញ្ញាយិត្ថ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយិត្ថ. យំ វិញ្ញាណំ អតីតំ និរុទ្ធំ វិបរិណតំ; តស្ស ឧប្បាទោ បញ្ញាយិត្ថ, វយោ បញ្ញាយិត្ថ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយិត្ថ. ឥមេសំ ខោ, អាវុសោ, ធម្មានំ ឧប្បាទោ បញ្ញាយិត្ថ, វយោ បញ្ញាយិត្ថ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយិត្ថ’’’.

‘‘យំ ខោ, អាវុសោ, រូបំ អជាតំ អបាតុភូតំ; តស្ស ឧប្បាទោ បញ្ញាយិស្សតិ, វយោ បញ្ញាយិស្សតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយិស្សតិ. យា វេទនា អជាតា អបាតុភូតា; តស្សា ឧប្បាទោ បញ្ញាយិស្សតិ, វយោ បញ្ញាយិស្សតិ, ឋិតាយ អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយិស្សតិ. យា សញ្ញា…បេ… យេ សង្ខារា អជាតា អបាតុភូតា; តេសំ ឧប្បាទោ បញ្ញាយិស្សតិ, វយោ បញ្ញាយិស្សតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយិស្សតិ. យំ វិញ្ញាណំ អជាតំ អបាតុភូតំ; តស្ស ឧប្បាទោ បញ្ញាយិស្សតិ, វយោ បញ្ញាយិស្សតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយិស្សតិ. ឥមេសំ ខោ, អាវុសោ, ធម្មានំ ឧប្បាទោ បញ្ញាយិស្សតិ, វយោ បញ្ញាយិស្សតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយិស្សតិ.

‘‘យំ ខោ, អាវុសោ, រូបំ ជាតំ បាតុភូតំ; តស្ស ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតិ. យា វេទនា ជាតា បាតុភូតា…បេ… យា សញ្ញា… យេ សង្ខារា ជាតា បាតុភូតា; តេសំ ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតិ. យំ វិញ្ញាណំ ជាតំ បាតុភូតំ តស្ស ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតិ. ឥមេសំ ខោ, អាវុសោ, ធម្មានំ ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតី’តិ. ឯវំ បុដ្ឋោហំ, ភន្តេ, ឯវំ ព្យាករេយ្យ’’ន្តិ.

‘‘សាធុ, សាធុ, អានន្ទ! យំ ខោ, អានន្ទ, រូបំ អតីតំ និរុទ្ធំ វិបរិណតំ; តស្ស ឧប្បាទោ បញ្ញាយិត្ថ, វយោ បញ្ញាយិត្ថ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយិត្ថ. យា វេទនា … យា សញ្ញា… យេ សង្ខារា… យំ វិញ្ញាណំ អតីតំ និរុទ្ធំ វិបរិណតំ; តស្ស ឧប្បាទោ បញ្ញាយិត្ថ, វយោ បញ្ញាយិត្ថ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយិត្ថ. ឥមេសំ ខោ, អានន្ទ, ធម្មានំ ឧប្បាទោ បញ្ញាយិត្ថ, វយោ បញ្ញាយិត្ថ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយិត្ថ.

‘‘យំ ខោ, អានន្ទ, រូបំ អជាតំ អបាតុភូតំ; តស្ស ឧប្បាទោ បញ្ញាយិស្សតិ, វយោ បញ្ញាយិស្សតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយិស្សតិ. យា វេទនា… យា សញ្ញា… យេ សង្ខារា… យំ វិញ្ញាណំ អជាតំ អបាតុភូតំ; តស្ស ឧប្បាទោ បញ្ញាយិស្សតិ, វយោ បញ្ញាយិស្សតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយិស្សតិ. ឥមេសំ ខោ, អានន្ទ, ធម្មានំ ឧប្បាទោ បញ្ញាយិស្សតិ, វយោ បញ្ញាយិស្សតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយិស្សតិ.

‘‘យំ ខោ, អានន្ទ, រូបំ ជាតំ បាតុភូតំ; តស្ស ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតិ. យា វេទនា ជាតា បាតុភូតា… យា សញ្ញា… យេ សង្ខារា… យំ វិញ្ញាណំ ជាតំ បាតុភូតំ; តស្ស ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតិ. ឥមេសំ ខោ, អានន្ទ, ធម្មានំ ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតីតិ. ឯវំ បុដ្ឋោ ត្វំ, អានន្ទ, ឯវំ ព្យាករេយ្យាសី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. អនុធម្មសុត្តំ

៣៩. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អយមនុធម្មោ ហោតិ យំ រូបេ និព្ពិទាពហុលោ [និព្ពិទាពហុលំ (បី. ក.)] វិហរេយ្យ, វេទនាយ និព្ពិទាពហុលោ វិហរេយ្យ, សញ្ញា និព្ពិទាពហុលោ វិហរេយ្យ, សង្ខារេសុ និព្ពិទាពហុលោ វិហរេយ្យ, វិញ្ញាណេ និព្ពិទាពហុលោ វិហរេយ្យ. យោ រូបេ និព្ពិទាពហុលោ វិហរន្តោ, វេទនាយ… សញ្ញាយ… សង្ខារេសុ និព្ពិទាពហុលោ វិហរន្តោ, វិញ្ញាណេ និព្ពិទាពហុលោ វិហរន្តោ រូបំ បរិជានាតិ, វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ បរិជានាតិ, សោ រូបំ បរិជានំ, វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ បរិជានំ បរិមុច្ចតិ រូបម្ហា, បរិមុច្ចតិ វេទនា, បរិមុច្ចតិ សញ្ញាយ, បរិមុច្ចតិ សង្ខារេហិ, បរិមុច្ចតិ វិញ្ញាណម្ហា, បរិមុច្ចតិ ជាតិយា ជរាមរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ, បរិមុច្ចតិ ទុក្ខស្មាតិ វទាមី’’តិ. សត្តមំ.

៨. ទុតិយអនុធម្មសុត្តំ

៤០. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អយមនុធម្មោ ហោតិ យំ រូបេ អនិច្ចានុបស្សី វិហរេយ្យ…បេ… បរិមុច្ចតិ ទុក្ខស្មាតិ វទាមី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. តតិយអនុធម្មសុត្តំ

៤១. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អយមនុធម្មោ ហោតិ យំ រូបេ ទុក្ខានុបស្សី វិហរេយ្យ…បេ… បរិមុច្ចតិ ទុក្ខស្មាតិ វទាមី’’តិ. នវមំ.

១០. ចតុត្ថអនុធម្មសុត្តំ

៤២. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អយមនុធម្មោ ហោតិ យំ រូបេ អនត្តានុបស្សី វិហរេយ្យ, វេទនាយ… សញ្ញាយ… សង្ខារេសុ… វិញ្ញាណេ អនត្តានុបស្សី វិហរេយ្យ. យោ រូបេ អនត្តានុបស្សី វិហរន្តោ…បេ… រូបំ បរិជានាតិ, វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ បរិជានាតិ, សោ រូបំ បរិជានំ, វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ បរិជានំ បរិមុច្ចតិ រូបម្ហា, បរិមុច្ចតិ វេទនាយ, បរិមុច្ចតិ សញ្ញាយ, បរិមុច្ចតិ សង្ខារេហិ, បរិមុច្ចតិ វិញ្ញាណម្ហា, បរិមុច្ចតិ ជាតិយា ជរាមរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ, បរិមុច្ចតិ ទុក្ខស្មាតិ វទាមី’’តិ. ទសមំ.

នតុម្ហាកំវគ្គោ ចតុត្ថោ.

តស្សុទ្ទានំ –

នតុម្ហាកេន ទ្វេ វុត្តា, ភិក្ខូហិ អបរេ ទុវេ;

អានន្ទេន ច ទ្វេ វុត្តា, អនុធម្មេហិ ទ្វេ ទុកាតិ.