២. អនិច្ចវគ្គោ

១. អនិច្ចសុត្តំ

១២. ឯវំ មេ សុតំ – សាវត្ថិយំ. តត្រ ខោ…បេ… ‘‘រូបំ, ភិក្ខវេ, អនិច្ចំ, វេទនា អនិច្ចា, សញ្ញា អនិច្ចា, សង្ខារា អនិច្ចា, វិញ្ញាណំ អនិច្ចំ. ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ រូបស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, វេទនាយបិ និព្ពិន្ទតិ, សញ្ញាយបិ និព្ពិន្ទតិ, សង្ខារេសុបិ និព្ពិន្ទតិ, វិញ្ញាណស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ; វិរាគា វិមុច្ចតិ. វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ. បឋមំ.

២. ទុក្ខសុត្តំ

១៣. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘រូបំ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ, វេទនា ទុក្ខា, សញ្ញា ទុក្ខា, សង្ខារា ទុក្ខា, វិញ្ញាណំ ទុក្ខំ. ឯវំ បស្សំ…បេ… នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតី’’តិ. ទុតិយំ.

៣. អនត្តសុត្តំ

១៤. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘រូបំ, ភិក្ខវេ, អនត្តា, វេទនា អនត្តា, សញ្ញា អនត្តា, សង្ខារា អនត្តា, វិញ្ញាណំ អនត្តា. ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ រូបស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, វេទនាយបិ និព្ពិន្ទតិ, សញ្ញាយបិ និព្ពិន្ទតិ, សង្ខារេសុបិ និព្ពិន្ទតិ, វិញ្ញាណស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ; វិរាគា វិមុច្ចតិ. វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ. តតិយំ.

៤. យទនិច្ចសុត្តំ

១៥. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘រូបំ, ភិក្ខវេ, អនិច្ចំ. យទនិច្ចំ តំ ទុក្ខំ; យំ ទុក្ខំ តទនត្តា; យទនត្តា តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. វេទនា អនិច្ចា. យទនិច្ចំ តំ ទុក្ខំ; យំ ទុក្ខំ តទនត្តា; យទនត្តា តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. សញ្ញា អនិច្ចា…បេ… សង្ខារា អនិច្ចា… វិញ្ញាណំ អនិច្ចំ. យទនិច្ចំ តំ ទុក្ខំ; យំ ទុក្ខំ តទនត្តា; យទនត្តា តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. ឯវំ បស្សំ…បេ… នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតី’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. យំទុក្ខសុត្តំ

១៦. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘រូបំ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ. យំ ទុក្ខំ តទនត្តា; យទនត្តា តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. វេទនា ទុក្ខា… សញ្ញា ទុក្ខា… សង្ខារា ទុក្ខា… វិញ្ញាណំ ទុក្ខំ. យំ ទុក្ខំ តទនត្តា; យទនត្តា តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. ឯវំ បស្សំ…បេ… នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. យទនត្តាសុត្តំ

១៧. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘រូបំ, ភិក្ខវេ, អនត្តា. យទនត្តា តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. វេទនា អនត្តា… សញ្ញា អនត្តា… សង្ខារា អនត្តា… វិញ្ញាណំ អនត្តា. យទនត្តា តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. ឯវំ បស្សំ…បេ… នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. សហេតុអនិច្ចសុត្តំ

១៨. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘រូបំ, ភិក្ខវេ, អនិច្ចំ. យោបិ ហេតុ, យោបិ បច្ចយោ រូបស្ស ឧប្បាទាយ, សោបិ អនិច្ចោ. អនិច្ចសម្ភូតំ, ភិក្ខវេ, រូបំ កុតោ និច្ចំ ភវិស្សតិ! វេទនា អនិច្ចា. យោបិ ហេតុ, យោបិ បច្ចយោ វេទនាយ ឧប្បាទាយ, សោបិ អនិច្ចោ. អនិច្ចសម្ភូតា, ភិក្ខវេ, វេទនា កុតោ និច្ចា ភវិស្សតិ! សញ្ញា អនិច្ចា… សង្ខារា អនិច្ចា. យោបិ ហេតុ យោបិ បច្ចយោ សង្ខារានំ ឧប្បាទាយ, សោបិ អនិច្ចោ. អនិច្ចសម្ភូតា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា កុតោ និច្ចា ភវិស្សន្តិ! វិញ្ញាណំ អនិច្ចំ. យោបិ ហេតុ យោបិ បច្ចយោ វិញ្ញាណស្ស ឧប្បាទាយ, សោបិ អនិច្ចោ. អនិច្ចសម្ភូតំ, ភិក្ខវេ, វិញ្ញាណំ កុតោ និច្ចំ ភវិស្សតិ! ឯវំ បស្សំ…បេ… នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតី’’តិ. សត្តមំ.

៨. សហេតុទុក្ខសុត្តំ

១៩. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘រូបំ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ. យោបិ ហេតុ យោបិ បច្ចយោ រូបស្ស ឧប្បាទាយ, សោបិ ទុក្ខោ. ទុក្ខសម្ភូតំ, ភិក្ខវេ, រូបំ កុតោ សុខំ ភវិស្សតិ! វេទនា ទុក្ខា… សញ្ញា ទុក្ខា… សង្ខារា ទុក្ខា… វិញ្ញាណំ ទុក្ខំ. យោបិ ហេតុ យោបិ បច្ចយោ វិញ្ញាណស្ស ឧប្បាទាយ, សោបិ ទុក្ខោ. ទុក្ខសម្ភូតំ, ភិក្ខវេ, វិញ្ញាណំ កុតោ សុខំ ភវិស្សតិ! ឯវំ បស្សំ…បេ… នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. សហេតុអនត្តសុត្តំ

២០. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘រូបំ, ភិក្ខវេ, អនត្តា. យោបិ ហេតុ យោបិ បច្ចយោ រូបស្ស ឧប្បាទាយ, សោបិ អនត្តា. អនត្តសម្ភូតំ, ភិក្ខវេ, រូបំ កុតោ អត្តា ភវិស្សតិ! វេទនា អនត្តា… សញ្ញា អនត្តា… សង្ខារា អនត្តា… វិញ្ញាណំ អនត្តា. យោបិ ហេតុ យោបិ បច្ចយោ វិញ្ញាណស្ស ឧប្បាទាយ, សោបិ អនត្តា. អនត្តសម្ភូតំ, ភិក្ខវេ, វិញ្ញាណំ កុតោ អត្តា ភវិស្សតិ! ឯវំ បស្សំ…បេ… នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតី’’តិ. នវមំ.

១០. អានន្ទសុត្តំ

២១. សាវត្ថិយំ … អារាមេ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘និរោធោ និរោធោ’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កតមេសានំ ខោ, ភន្តេ, ធម្មានំ និរោធោ [និរោធា (សី. បី.)] ‘និរោធោ’តិ វុច្ចតី’’តិ? ‘‘រូបំ ខោ, អានន្ទ, អនិច្ចំ សង្ខតំ បដិច្ចសមុប្បន្នំ ខយធម្មំ វយធម្មំ វិរាគធម្មំ និរោធធម្មំ. តស្ស និរោធោ [និរោធា (សី. បី.)] ‘និរោធោ’តិ វុច្ចតិ. វេទនា អនិច្ចា សង្ខតា បដិច្ចសមុប្បន្នា ខយធម្មា វយធម្មា វិរាគធម្មា និរោធធម្មា. តស្សា និរោធោ ‘និរោធោ’តិ វុច្ចតិ. សញ្ញា… សង្ខារា អនិច្ចា សង្ខតា បដិច្ចសមុប្បន្នា ខយធម្មា វយធម្មា វិរាគធម្មា និរោធធម្មា. តេសំ និរោធោ ‘និរោធោ’តិ វុច្ចតិ. វិញ្ញាណំ អនិច្ចំ សង្ខតំ បដិច្ចសមុប្បន្នំ ខយធម្មំ វយធម្មំ វិរាគធម្មំ និរោធធម្មំ. តស្ស និរោធោ ‘និរោធោ’តិ វុច្ចតិ. ឥមេសំ ខោ, អានន្ទ, ធម្មានំ និរោធោ ‘និរោធោ’តិ វុច្ចតី’’តិ. ទសមំ.

អនិច្ចវគ្គោ ទុតិយោ.

តស្សុទ្ទានំ –

អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា, យទនិច្ចាបរេ តយោ;

ហេតុនាបិ តយោ វុត្តា, អានន្ទេន ច តេ ទសាតិ.