១៣. អវិជ្ជាវគ្គោ

១. សមុទយធម្មសុត្តំ

១២៦. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘អវិជ្ជា អវិជ្ជា’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កតមា នុ ខោ, ភន្តេ, អវិជ្ជា, កិត្តាវតា ច អវិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ?

‘‘ឥធ, ភិក្ខុ, អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ សមុទយធម្មំ រូបំ ‘សមុទយធម្មំ រូប’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ; វយធម្មំ រូបំ ‘វយធម្មំ រូប’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ; សមុទយវយធម្មំ រូបំ ‘សមុទយវយធម្មំ រូប’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. សមុទយធម្មំ វេទនំ ‘សមុទយធម្មា វេទនា’តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ; វយធម្មំ វេទនំ ‘វយធម្មា វេទនា’តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ; សមុទយវយធម្មំ វេទនំ ‘សមុទយវយធម្មា វេទនា’តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. សមុទយធម្មំ សញ្ញំ…បេ… សមុទយធម្មេ សង្ខារេ ‘សមុទយធម្មា សង្ខារា’តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ; វយធម្មេ សង្ខារេ ‘វយធម្មា សង្ខារា’តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ; សមុទយវយធម្មេ សង្ខារេ ‘សមុទយវយធម្មា សង្ខារា’តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. សមុទយធម្មំ វិញ្ញាណំ ‘សមុទយធម្មំ វិញ្ញាណ’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ; វយធម្មំ វិញ្ញាណំ ‘វយធម្មំ វិញ្ញាណ’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ; សមុទយវយធម្មំ វិញ្ញាណំ ‘សមុទយវយធម្មំ វិញ្ញាណ’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខុ, អវិជ្ជា; ឯត្តាវតា ច អវិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘វិជ្ជា វិជ្ជា’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កតមា នុ ខោ, ភន្តេ, វិជ្ជា, កិត្តាវតា ច វិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ?

‘‘ឥធ, ភិក្ខុ, សុតវា អរិយសាវកោ សមុទយធម្មំ រូបំ ‘សមុទយធម្មំ រូប’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ; វយធម្មំ រូបំ ‘វយធម្មំ រូប’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ; សមុទយវយធម្មំ រូបំ ‘សមុទយវយធម្មំ រូប’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ. សមុទយធម្មំ វេទនំ ‘សមុទយធម្មា វេទនា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ; វយធម្មំ វេទនំ ‘វយធម្មា វេទនា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ; សមុទយវយធម្មំ វេទនំ ‘សមុទយវយធម្មា វេទនា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. សមុទយធម្មំ សញ្ញំ… សមុទយធម្មេ សង្ខារេ ‘សមុទយធម្មា សង្ខារា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ; វយធម្មេ សង្ខារេ ‘វយធម្មា សង្ខារា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ; សមុទយវយធម្មេ សង្ខារេ ‘សមុទយវយធម្មា សង្ខារា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. សមុទយធម្មំ វិញ្ញាណំ ‘សមុទយធម្មំ វិញ្ញាណ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ; វយធម្មំ វិញ្ញាណំ ‘វយធម្មំ វិញ្ញាណ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ; សមុទយវយធម្មំ វិញ្ញាណំ ‘សមុទយវយធម្មំ វិញ្ញាណ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខុ, វិជ្ជា; ឯត្តាវតា ច វិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ. បឋមំ.

២. ទុតិយសមុទយធម្មសុត្តំ

១២៧. ឯកំ សមយំ អាយស្មា ច សារិបុត្តោ អាយស្មា ច មហាកោដ្ឋិកោ ពារាណសិយំ វិហរន្តិ ឥសិបតនេ មិគទាយេ. អថ ខោ អាយស្មា មហាកោដ្ឋិកោ សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា មហាកោដ្ឋិកោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘អវិជ្ជា, អវិជ្ជា’តិ, អាវុសោ សារិបុត្ត, វុច្ចតិ. កតមា នុ ខោ, អាវុសោ, អវិជ្ជា, កិត្តាវតា ច អវិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ?

‘‘ឥធាវុសោ អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ សមុទយធម្មំ រូបំ ‘សមុទយធម្មំ រូប’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ; វយធម្មំ រូបំ…បេ… ‘សមុទយវយធម្មំ រូប’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. សមុទយធម្មំ វេទនំ…បេ… វយធម្មំ វេទនំ…បេ… ‘សមុទយវយធម្មា វេទនា’តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. សមុទយធម្មំ សញ្ញំ…បេ… សមុទយធម្មេ សង្ខារេ…បេ… វយធម្មេ សង្ខារេ…បេ… សមុទយវយធម្មេ សង្ខារេ ‘សមុទយវយធម្មា សង្ខារា’តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. សមុទយធម្មំ វិញ្ញាណំ…បេ… សមុទយវយធម្មំ វិញ្ញាណំ ‘សមុទយវយធម្មំ វិញ្ញាណ’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. អយំ វុច្ចតិ, អាវុសោ, អវិជ្ជា; ឯត្តាវតា ច អវិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ. ទុតិយំ.

៣. តតិយសមុទយធម្មសុត្តំ

១២៨. ឯកំ សមយំ អាយស្មា ច សារិបុត្តោ អាយស្មា ច មហាកោដ្ឋិកោ ពារាណសិយំ វិហរន្តិ ឥសិបតនេ មិគទាយេ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា មហាកោដ្ឋិកោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘វិជ្ជា, វិជ្ជា’តិ, អាវុសោ សារិបុត្ត, វុច្ចតិ. កតមា នុ ខោ, អាវុសោ, វិជ្ជា, កិត្តាវតា ច វិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ?

‘‘ឥធាវុសោ, សុតវា អរិយសាវកោ សមុទយធម្មំ រូបំ ‘សមុទយធម្មំ រូប’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ; វយធម្មំ រូបំ…បេ… សមុទយវយធម្មំ រូបំ ‘សមុទយវយធម្មំ រូប’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ; សមុទយធម្មំ វេទនំ…បេ… សមុទយវយធម្មា វេទនា … សមុទយធម្មំ សញ្ញំ…បេ… សមុទយធម្មេ សង្ខារេ… វយធម្មេ សង្ខារេ… សមុទយវយធម្មេ សង្ខារេ ‘សមុទយវយធម្មា សង្ខារា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. សមុទយធម្មំ វិញ្ញាណំ… វយធម្មំ វិញ្ញាណំ… សមុទយវយធម្មំ វិញ្ញាណំ ‘សមុទយវយធម្មំ វិញ្ញាណ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ. អយំ វុច្ចតាវុសោ, វិជ្ជា; ឯត្តាវតា ច វិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ. តតិយំ.

៤. អស្សាទសុត្តំ

១២៩. ពារាណសិយំ វិហរន្តិ ឥសិបតនេ មិគទាយេ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា មហាកោដ្ឋិកោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘អវិជ្ជា, អវិជ្ជា’តិ, អាវុសោ សារិបុត្ត, វុច្ចតិ. កតមា នុ ខោ, អាវុសោ, អវិជ្ជា, កិត្តាវតា ច អវិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ?

‘‘ឥធាវុសោ អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ រូបស្ស អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ នប្បជានាតិ. វេទនាយ…បេ… សញ្ញាយ… សង្ខារានំ… វិញ្ញាណស្ស អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ នប្បជានាតិ. អយំ វុច្ចតាវុសោ, អវិជ្ជា; ឯត្តាវតា ច អវិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. ទុតិយអស្សាទសុត្តំ

១៣០. ពារាណសិយំ វិហរន្តិ ឥសិបតនេ មិគទាយេ…បេ… ‘‘‘វិជ្ជា, វិជ្ជា’តិ, អាវុសោ សារិបុត្ត, វុច្ចតិ. កតមា នុ ខោ, អាវុសោ, វិជ្ជា, កិត្តាវតា ច វិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ?

‘‘ឥធាវុសោ, សុតវា អរិយសាវកោ រូបស្ស អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ បជានាតិ. វេទនាយ…បេ… សញ្ញាយ… សង្ខារានំ… វិញ្ញាណស្ស អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ បជានាតិ. អយំ វុច្ចតាវុសោ, វិជ្ជា; ឯត្តាវតា ច វិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. សមុទយសុត្តំ

១៣១. ពារាណសិយំ វិហរន្តិ ឥសិបតនេ មិគទាយេ…បេ… ‘‘‘អវិជ្ជា, អវិជ្ជា’តិ, អាវុសោ សារិបុត្ត, វុច្ចតិ. កតមា នុ ខោ, អាវុសោ, អវិជ្ជា, កិត្តាវតា ច អវិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ?

‘‘ឥធាវុសោ, អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ រូបស្ស សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ នប្បជានាតិ. វេទនាយ…បេ… សញ្ញាយ… សង្ខារានំ… វិញ្ញាណស្ស សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ នប្បជានាតិ. អយំ វុច្ចតាវុសោ, អវិជ្ជា; ឯត្តាវតា ច អវិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ទុតិយសមុទយសុត្តំ

១៣២. ពារាណសិយំ វិហរន្តិ ឥសិបតនេ មិគទាយេ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា មហាកោដ្ឋិកោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘វិជ្ជា, វិជ្ជា’តិ, អាវុសោ សារិបុត្ត, វុច្ចតិ. កតមា នុ ខោ, អាវុសោ, វិជ្ជា, កិត្តាវតា ច វិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ?

‘‘ឥធាវុសោ, សុតវា អរិយសាវកោ រូបស្ស សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ បជានាតិ. វេទនាយ…បេ… សញ្ញាយ… សង្ខារានំ… វិញ្ញាណស្ស សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ បជានាតិ. អយំ វុច្ចតាវុសោ, វិជ្ជា; ឯត្តាវតា ច វិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ. សត្តមំ.

៨. កោដ្ឋិកសុត្តំ

១៣៣. ពារាណសិយំ វិហរន្តិ ឥសិបតនេ មិគទាយេ. អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ សាយន្ហសមយំ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ អាយស្មន្តំ មហាកោដ្ឋិកំ ឯតទវោច – ‘‘‘អវិជ្ជា, អវិជ្ជា’តិ, អាវុសោ កោដ្ឋិក, វុច្ចតិ. កតមា នុ ខោ, អាវុសោ, អវិជ្ជា, កិត្តាវតា ច អវិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ?

‘‘ឥធាវុសោ, អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ រូបស្ស អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ នប្បជានាតិ. វេទនាយ…បេ… សញ្ញាយ… សង្ខារានំ… វិញ្ញាណស្ស អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ នប្បជានាតិ. អយំ វុច្ចតាវុសោ, អវិជ្ជា; ឯត្តាវតា ច អវិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ អាយស្មន្តំ មហាកោដ្ឋិកំ ឯតទវោច – ‘‘‘វិជ្ជា, វិជ្ជា’តិ, អាវុសោ កោដ្ឋិក, វុច្ចតិ. កតមា នុ ខោ, អាវុសោ, វិជ្ជា, កិត្តាវតា ច វិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ?

‘‘ឥធាវុសោ សុតវា អរិយសាវកោ រូបស្ស អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ បជានាតិ. វេទនាយ…បេ… សញ្ញាយ… សង្ខារានំ… វិញ្ញាណស្ស អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ បជានាតិ. អយំ វុច្ចតាវុសោ, វិជ្ជា; ឯត្តាវតា ច វិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. ទុតិយកោដ្ឋិកសុត្តំ

១៣៤. ពារាណសិយំ វិហរន្តិ ឥសិបតនេ មិគទាយេ…បេ… ‘‘‘អវិជ្ជា, អវិជ្ជា’តិ, អាវុសោ កោដ្ឋិក, វុច្ចតិ. កតមា នុ ខោ, អាវុសោ, អវិជ្ជា, កិត្តាវតា ច អវិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ?

១០. តតិយកោដ្ឋិកសុត្តំ

១៣៥. តញ្ញេវ និទានំ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ អាយស្មន្តំ មហាកោដ្ឋិកំ ឯតទវោច – ‘‘‘អវិជ្ជា, អវិជ្ជា’តិ, អាវុសោ កោដ្ឋិក, វុច្ចតិ. កតមា នុ ខោ, អាវុសោ, អវិជ្ជា, កិត្តាវតា ច អវិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ?

‘‘ឥធាវុសោ, អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ រូបំ នប្បជានាតិ, រូបសមុទយំ នប្បជានាតិ, រូបនិរោធំ នប្បជានាតិ, រូបនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ នប្បជានាតិ. វេទនំ នប្បជានាតិ…បេ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ នប្បជានាតិ, វិញ្ញាណសមុទយំ នប្បជានាតិ, វិញ្ញាណនិរោធំ នប្បជានាតិ, វិញ្ញាណនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ នប្បជានាតិ. អយំ វុច្ចតាវុសោ, អវិជ្ជា; ឯត្តាវតា ច អវិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ អាយស្មន្តំ មហាកោដ្ឋិកំ ឯតទវោច – ‘‘‘វិជ្ជា, វិជ្ជា’តិ, អាវុសោ កោដ្ឋិក, វុច្ចតិ. កតមា នុ ខោ, អាវុសោ, វិជ្ជា, កិត្តាវតា ច វិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ? ‘‘ឥធាវុសោ, សុតវា អរិយសាវកោ រូបំ បជានាតិ, រូបសមុទយំ បជានាតិ, រូបនិរោធំ បជានាតិ, រូបនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ បជានាតិ. វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ បជានាតិ, វិញ្ញាណសមុទយំ បជានាតិ, វិញ្ញាណនិរោធំ បជានាតិ, វិញ្ញាណនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ បជានាតិ. អយំ វុច្ចតាវុសោ, វិជ្ជា; ឯត្តាវតា ច វិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ. ទសមំ.

អវិជ្ជាវគ្គោ តេរសមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

សមុទយធម្មេ តីណិ, អស្សាទោ អបរេ ទុវេ;

សមុទយេ ច ទ្វេ វុត្តា, កោដ្ឋិកេ អបរេ តយោតិ.