១២. ធម្មកថិកវគ្គោ

១. អវិជ្ជាសុត្តំ

១១៣. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘អវិជ្ជា អវិជ្ជា’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កតមា នុ ខោ, ភន្តេ, អវិជ្ជា, កិត្តាវតា ច អវិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ? ‘‘ឥធ, ភិក្ខុ, អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ រូបំ នប្បជានាតិ, រូបសមុទយំ នប្បជានាតិ, រូបនិរោធំ នប្បជានាតិ, រូបនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ នប្បជានាតិ; វេទនំ នប្បជានាតិ… សញ្ញំ… សង្ខារេ នប្បជានាតិ…បេ… វិញ្ញាណនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ នប្បជានាតិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខុ, អវិជ្ជា. ឯត្តាវតា ច អវិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ. បឋមំ.

២. វិជ្ជាសុត្តំ

១១៤. សាវត្ថិនិទានំ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘វិជ្ជា វិជ្ជា’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កតមា នុ ខោ, ភន្តេ, វិជ្ជា, កិត្តាវតា ច វិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ? ‘‘ឥធ, ភិក្ខុ, សុតវា អរិយសាវកោ រូបំ បជានាតិ, រូបសមុទយំ បជានាតិ, រូបនិរោធំ បជានាតិ, រូបនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ បជានាតិ. វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ បជានាតិ…បេ… វិញ្ញាណនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ បជានាតិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខុ, វិជ្ជា. ឯត្តាវតា ច វិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ. ទុតិយំ.

៣. ធម្មកថិកសុត្តំ

១១៥. សាវត្ថិនិទានំ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘ធម្មកថិកោ ធម្មកថិកោ’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ធម្មកថិកោ ហោតី’’តិ? ‘‘រូបស្ស ចេ, ភិក្ខុ, និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ធម្មំ ទេសេតិ ‘ធម្មកថិកោ ភិក្ខូ’តិ អលំ វចនាយ. រូបស្ស ចេ, ភិក្ខុ, និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតិ, ‘ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ភិក្ខូ’តិ អលំ វចនាយ. រូបស្ស ចេ, ភិក្ខុ, និព្ពិទា វិរាគា និរោធា អនុបាទាវិមុត្តោ ហោតិ, ‘ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានប្បត្តោ ភិក្ខូ’តិ អលំ វចនាយ. វេទនាយ ចេ, ភិក្ខុ…បេ… សញ្ញាយ ចេ, ភិក្ខុ… សង្ខារានំ ចេ, ភិក្ខុ… វិញ្ញាណស្ស ចេ, ភិក្ខុ, និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ធម្មំ ទេសេតិ, ‘ធម្មកថិកោ ភិក្ខូ’តិ អលំ វចនាយ. វិញ្ញាណស្ស ចេ, ភិក្ខុ, និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតិ, ‘ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ភិក្ខូ’តិ អលំ វចនាយ. វិញ្ញាណស្ស ចេ, ភិក្ខុ, និព្ពិទា វិរាគា និរោធា អនុបាទាវិមុត្តោ ហោតិ, ‘ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានប្បត្តោ ភិក្ខូ’តិ អលំ វចនាយា’’តិ. តតិយំ.

៤. ទុតិយធម្មកថិកសុត្តំ

១១៦. សាវត្ថិនិទានំ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘ធម្មកថិកោ ធម្មកថិកោ’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ធម្មកថិកោ ហោតិ, កិត្តាវតា ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ហោតិ, កិត្តាវតា ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានប្បត្តោ ហោតី’’តិ? ‘‘រូបស្ស ចេ, ភិក្ខុ, និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ធម្មំ ទេសេតិ, ‘ធម្មកថិកោ ភិក្ខូ’តិ អលំ វចនាយ. រូបស្ស ចេ, ភិក្ខុ, និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតិ, ‘ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ភិក្ខូ’តិ អលំ វចនាយ. រូបស្ស ចេ, ភិក្ខុ, និព្ពិទា វិរាគា និរោធា អនុបាទាវិមុត្តោ ហោតិ, ‘ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានប្បត្តោ ភិក្ខូ’តិ អលំ វចនាយ. វេទនាយ ចេ, ភិក្ខុ…បេ… សញ្ញាយ ចេ, ភិក្ខុ… សង្ខារានំ ចេ, ភិក្ខុ… វិញ្ញាណស្ស ចេ, ភិក្ខុ, និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ធម្មំ ទេសេតិ, ‘ធម្មកថិកោ ភិក្ខូ’តិ អលំ វចនាយ. វិញ្ញាណស្ស ចេ, ភិក្ខុ, និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតិ, ‘ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ភិក្ខូ’តិ អលំ វចនាយ. វិញ្ញាណស្ស ចេ, ភិក្ខុ, និព្ពិទា វិរាគា និរោធា អនុបាទាវិមុត្តោ ហោតិ, ‘ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានប្បត្តោ ភិក្ខូ’តិ អលំ វចនាយា’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. ពន្ធនសុត្តំ

១១៧. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘ឥធ ភិក្ខវេ អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ អរិយានំ អទស្សាវី…បេ… សប្បុរិសធម្មេ អវិនីតោ រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, រូបវន្តំ វា អត្តានំ; អត្តនិ វា រូបំ, រូបស្មិំ វា អត្តានំ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ រូបពន្ធនពទ្ធោ សន្តរពាហិរពន្ធនពទ្ធោ អតីរទស្សី អបារទស្សី, ពទ្ធោ ជីយតិ [ពទ្ធោ ជាយតិ (សី. បី.) ពទ្ធោ ជាយតិ ពទ្ធោ ជីយតិ (សី. អដ្ឋ. ស្យា. អដ្ឋ.)] ពទ្ធោ មីយតិ ពទ្ធោ អស្មា លោកា បរំ លោកំ គច្ឆតិ. វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ…បេ… វេទនាយ វា អត្តានំ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ វេទនាពន្ធនពទ្ធោ សន្តរពាហិរពន្ធនពទ្ធោ អតីរទស្សី អបារទស្សី, ពទ្ធោ ជីយតិ ពទ្ធោ មីយតិ ពទ្ធោ អស្មា លោកា បរំ លោកំ គច្ឆតិ. សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ…បេ… អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ វិញ្ញាណពន្ធនពទ្ធោ សន្តរពាហិរពន្ធនពទ្ធោ អតីរទស្សី អបារទស្សី, ពទ្ធោ ជីយតិ ពទ្ធោ មីយតិ ពទ្ធោ អស្មា លោកា បរំ លោកំ គច្ឆតិ’’.

‘‘សុតវា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ អរិយានំ ទស្សាវី…បេ… សប្បុរិសធម្មេ សុវិនីតោ ន រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, ន រូបវន្តំ វា អត្តានំ; ន អត្តនិ វា រូបំ, ន រូបស្មិំ វា អត្តានំ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ ន រូបពន្ធនពទ្ធោ, ន សន្តរពាហិរពន្ធនពទ្ធោ, តីរទស្សី, បារទស្សី; ‘បរិមុត្តោ សោ ទុក្ខស្មា’តិ វទាមិ. ន វេទនំ អត្តតោ…បេ… ន សញ្ញំ អត្តតោ…បេ… ន សង្ខារេ អត្តតោ…បេ… ន វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ…បេ… អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ ន វិញ្ញាណពន្ធនពទ្ធោ, ន សន្តរពាហិរពន្ធនពទ្ធោ, តីរទស្សី, បារទស្សី, ‘បរិមុត្តោ សោ ទុក្ខស្មា’តិ វទាមី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. បរិបុច្ឆិតសុត្តំ

១១៨. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, រូបំ ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’តិ សមនុបស្សថា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘សាធុ, ភិក្ខវេ! រូបំ, ភិក្ខវេ, ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. ‘‘វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’តិ សមនុបស្សថា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘សាធុ, ភិក្ខវេ! វិញ្ញាណំ, ភិក្ខវេ, ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ…បេ… ឯវំ បស្សំ…បេ… កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតីតិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ទុតិយបរិបុច្ឆិតសុត្តំ

១១៩. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, រូបំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ សមនុបស្សថា’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘សាធុ ភិក្ខវេ! រូបំ, ភិក្ខវេ, ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ សមនុបស្សថា’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘សាធុ ភិក្ខវេ! វិញ្ញាណំ, ភិក្ខវេ, ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ…បេ… ឯវំ…បេ… នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតី’’តិ. សត្តមំ.

៨. សំយោជនិយសុត្តំ

១២០. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘សំយោជនិយេ ច, ភិក្ខវេ, ធម្មេ ទេសេស្សាមី សំយោជនញ្ច. តំ សុណាថ. កតមេ ច, ភិក្ខវេ, សំយោជនិយា ធម្មា, កតមំ សំយោជនំ? រូបំ, ភិក្ខវេ, សំយោជនិយោ ធម្មោ; យោ តត្ថ ឆន្ទរាគោ, តំ តត្ថ សំយោជនំ. វេទនា…បេ… សញ្ញា… សង្ខារា… វិញ្ញាណំ សំយោជនិយោ ធម្មោ; យោ តត្ថ ឆន្ទរាគោ, តំ តត្ថ សំយោជនំ. ឥមេ វុច្ចន្តិ, ភិក្ខវេ, សំយោជនិយា ធម្មា, ឥទំ សំយោជន’’ន្តិ. អដ្ឋមំ.

៩. ឧបាទានិយសុត្តំ

១២១. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘ឧបាទានិយេ ច, ភិក្ខវេ, ធម្មេ ទេសេស្សាមិ ឧបាទានញ្ច. តំ សុណាថ. កតមេ ច, ភិក្ខវេ, ឧបាទានិយា ធម្មា, កតមំ ឧបាទានំ? រូបំ, ភិក្ខវេ, ឧបាទានិយោ ធម្មោ, យោ តត្ថ ឆន្ទរាគោ, តំ តត្ថ ឧបាទានំ. វេទនា…បេ… សញ្ញា… សង្ខារា… វិញ្ញាណំ ឧបាទានិយោ ធម្មោ; យោ តត្ថ ឆន្ទរាគោ, តំ តត្ថ ឧបាទានំ. ឥមេ វុច្ចន្តិ, ភិក្ខវេ, ឧបាទានិយា ធម្មា, ឥទំ ឧបាទាន’’ន្តិ. នវមំ.

១០. សីលវន្តសុត្តំ

១២២. ឯកំ សមយំ អាយស្មា ច សារិបុត្តោ អាយស្មា ច មហាកោដ្ឋិកោ [មហាកោដ្ឋិតោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ពារាណសិយំ វិហរន្តិ ឥសិបតនេ មិគទាយេ. អថ ខោ អាយស្មា មហាកោដ្ឋិកោ សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេនាយស្មា សារិបុត្តោ តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯតទវោច – ‘‘សីលវតាវុសោ, សារិបុត្ត, ភិក្ខុនា កតមេ ធម្មា យោនិសោ មនសិកាតព្ពា’’តិ? ‘‘សីលវតាវុសោ, កោដ្ឋិក, ភិក្ខុនា បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា អនិច្ចតោ ទុក្ខតោ រោគតោ គណ្ឌតោ សល្លតោ អឃតោ អាពាធតោ បរតោ បលោកតោ សុញ្ញតោ អនត្តតោ យោនិសោ មនសិ កាតព្ពា. កតមេ បញ្ច? សេយ្យថិទំ – រូបុបាទានក្ខន្ធោ, វេទនុបាទានក្ខន្ធោ, សញ្ញុបាទានក្ខន្ធោ, សង្ខារុបាទានក្ខន្ធោ, វិញ្ញាណុបាទានក្ខន្ធោ. សីលវតាវុសោ, កោដ្ឋិក, ភិក្ខុនា ឥមេ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា អនិច្ចតោ ទុក្ខតោ រោគតោ គណ្ឌតោ សល្លតោ អឃតោ អាពាធតោ បរតោ បលោកតោ សុញ្ញតោ អនត្តតោ យោនិសោ មនសិ កាតព្ពា. ឋានំ ខោ បនេតំ, អាវុសោ, វិជ្ជតិ យំ សីលវា ភិក្ខុ ឥមេ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធេ អនិច្ចតោ…បេ… អនត្តតោ យោនិសោ មនសិ ករោន្តោ សោតាបត្តិផលំ សច្ឆិករេយ្យា’’តិ.

‘‘សោតាបន្នេន បនាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុនា កតមេ ធម្មា យោនិសោ មនសិ កាតព្ពា’’តិ? ‘‘សោតាបន្នេនបិ ខោ, អាវុសោ កោដ្ឋិក, ភិក្ខុនា ឥមេ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា អនិច្ចតោ…បេ… អនត្តតោ យោនិសោ មនសិ កាតព្ពា. ឋានំ ខោ បនេតំ, អាវុសោ, វិជ្ជតិ យំ សោតាបន្នោ ភិក្ខុ ឥមេ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធេ អនិច្ចតោ…បេ… អនត្តតោ យោនិសោ មនសិ ករោន្តោ សកទាគាមិផលំ សច្ឆិករេយ្យា’’តិ.

‘‘សកទាគាមិនា បនាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុនា កតមេ ធម្មា យោនិសោ មនសិ កាតព្ពា’’តិ? ‘‘សកទាគាមិនាបិ ខោ, អាវុសោ កោដ្ឋិក, ភិក្ខុនា ឥមេ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា អនិច្ចតោ…បេ… អនត្តតោ យោនិសោ មនសិ កាតព្ពា. ឋានំ ខោ បនេតំ, អាវុសោ, វិជ្ជតិ យំ សកទាគាមី ភិក្ខុ ឥមេ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធេ អនិច្ចតោ…បេ… អនត្តតោ យោនិសោ មនសិ ករោន្តោ អនាគាមិផលំ សច្ឆិករេយ្យា’’តិ.

‘‘អនាគាមិនា បនាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុនា កតមេ ធម្មា យោនិសោ មនសិ កាតព្ពា’’តិ? ‘‘អនាគាមិនាបិ ខោ, អាវុសោ កោដ្ឋិក, ភិក្ខុនា ឥមេ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា អនិច្ចតោ…បេ… អនត្តតោ យោនិសោ មនសិ កាតព្ពា. ឋានំ ខោ បនេតំ, អាវុសោ, វិជ្ជតិ យំ អនាគាមី ភិក្ខុ ឥមេ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធេ អនិច្ចតោ…បេ… អនត្តតោ យោនិសោ មនសិ ករោន្តោ អរហត្តំ សច្ឆិករេយ្យា’’តិ.

‘‘អរហតា បនាវុសោ សារិបុត្ត, កតមេ ធម្មា យោនិសោ មនសិ កាតព្ពា’’តិ? ‘‘អរហតាបិ ខោ, អាវុសោ កោដ្ឋិក, ឥមេ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធេ អនិច្ចតោ ទុក្ខតោ រោគតោ គណ្ឌតោ សល្លតោ អឃតោ អាពាធតោ បរតោ បលោកតោ សុញ្ញតោ អនត្តតោ យោនិសោ មនសិ កាតព្ពា. នត្ថិ, ខ្វាវុសោ, អរហតោ ឧត្តរិ ករណីយំ កតស្ស វា បតិចយោ; អបិ ច ឥមេ ធម្មា ភាវិតា ពហុលីកតា ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារា ចេវ សំវត្តន្តិ សតិសម្បជញ្ញា ចា’’តិ. ទសមំ.

១១. សុតវន្តសុត្តំ

១២៣. ឯកំ សមយំ អាយស្មា ច សារិបុត្តោ អាយស្មា ច មហាកោដ្ឋិកោ ពារាណសិយំ វិហរន្តិ ឥសិបតនេ មិគទាយេ. អថ ខោ អាយស្មា មហាកោដ្ឋិកោ សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេនាយស្មា សារិបុត្តោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា…បេ… ឯតទវោច –

‘‘សុតវតាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុនា កតមេ ធម្មា យោនិសោ មនសិ កាតព្ពា’’តិ? ‘‘សុតវតាវុសោ កោដ្ឋិក, ភិក្ខុនា បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា អនិច្ចតោ…បេ… អនត្តតោ យោនិសោ មនសិ កាតព្ពា. កតមេ បញ្ច? សេយ្យថិទំ – រូបុបាទានក្ខន្ធោ…បេ… វិញ្ញាណុបាទានក្ខន្ធោ. សុតវតាវុសោ កោដ្ឋិក, ភិក្ខុនា ឥមេ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា អនិច្ចតោ…បេ… អនត្តតោ យោនិសោ មនសិ កាតព្ពា. ឋានំ ខោ បនេតំ, អាវុសោ, វិជ្ជតិ – យំ សុតវា ភិក្ខុ ឥមេ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធេ អនិច្ចតោ…បេ… អនត្តតោ យោនិសោ មនសិ ករោន្តោ សោតាបត្តិផលំ សច្ឆិករេយ្យា’’តិ.

‘‘សោតាបន្នេន បនាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុនា កតមេ ធម្មា យោនិសោ មនសិ កាតព្ពា’’តិ? ‘‘សោតាបន្នេនបិ ខោ អាវុសោ កោដ្ឋិក, ភិក្ខុនា ឥមេ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា អនិច្ចតោ…បេ… អនត្តតោ យោនិសោ មនសិ កាតព្ពា. ឋានំ ខោ បនេតំ, អាវុសោ, វិជ្ជតិ – យំ សោតាបន្នោ ភិក្ខុ ឥមេ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធេ អនិច្ចតោ…បេ… អនត្តតោ យោនិសោ មនសិ ករោន្តោ សកទាគាមិផលំ…បេ… អនាគាមិផលំ…បេ… អរហត្តផលំ សច្ឆិករេយ្យា’’តិ.

‘‘អរហតា បនាវុសោ សារិបុត្ត, កតមេ ធម្មា យោនិសោ មនសិ កាតព្ពា’’តិ? ‘‘អរហតាបិ ខ្វាវុសោ, កោដ្ឋិក, ឥមេ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា អនិច្ចតោ ទុក្ខតោ រោគតោ គណ្ឌតោ សល្លតោ អឃតោ អាពាធតោ បរតោ បលោកតោ សុញ្ញតោ អនត្តតោ យោនិសោ មនសិ កាតព្ពា. នត្ថិ, ខ្វាវុសោ, អរហតោ ឧត្តរិ ករណីយំ, កតស្ស វា បតិចយោ; អបិ ច ខោ ឥមេ ធម្មា ភាវិតា ពហុលីកតា ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារាយ ចេវ សំវត្តន្តិ សតិសម្បជញ្ញា ចា’’តិ. ឯកាទសមំ.

១២. កប្បសុត្តំ

១២៤. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ អាយស្មា កប្បោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា កប្បោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កថំ នុ ខោ, ភន្តេ, ជានតោ កថំ បស្សតោ ឥមស្មិញ្ច សវិញ្ញាណកេ កាយេ ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេសុ អហង្ការមមង្ការមានានុសយា ន ហោន្តី’’តិ?

‘‘យំ កិញ្ចិ, កប្ប, រូបំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា ឱឡារិកំ វា សុខុមំ វា ហីនំ វា បណីតំ វា យំ ទូរេ សន្តិកេ វា, សព្ពំ រូបំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតិ. យា កាចិ វេទនា…បេ… យា កាចិ សញ្ញា… យេ កេចិ សង្ខារា… យំ កិញ្ចិ វិញ្ញាណំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា ឱឡារិកំ វា សុខុមំ វា ហីនំ វា បណីតំ វា យំ ទូរេ សន្តិកេ វា, សព្ពំ វិញ្ញាណំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតិ. ឯវំ ខោ, កប្ប, ជានតោ ឯវំ បស្សតោ ឥមស្មិញ្ច សវិញ្ញាណកេ កាយេ ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេសុ អហង្ការមមង្ការមានានុសយា ន ហោន្តី’’តិ. ទ្វាទសមំ.

១៣. ទុតិយកប្បសុត្តំ

១២៥. សាវត្ថិនិទានំ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា កប្បោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កថំ នុ ខោ, ភន្តេ, ជានតោ កថំ បស្សតោ ឥមស្មិញ្ច សវិញ្ញាណកេ កាយេ ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេសុ អហង្ការមមង្ការមានាបគតំ មានសំ ហោតិ វិធា សមតិក្កន្តំ សន្តំ សុវិមុត្ត’’ន្តិ?

‘‘យំ កិញ្ចិ, កប្ប, រូបំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ…បេ… សព្ពំ រូបំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទិស្វា អនុបាទាវិមុត្តោ ហោតិ. យា កាចិ វេទនា… យា កាចិ សញ្ញា… យេ កេចិ សង្ខារា… យំ កិញ្ចិ វិញ្ញាណំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា ឱឡារិកំ វា សុខុមំ វា ហីនំ វា បណីតំ វា យំ ទូរេ សន្តិកេ វា, សព្ពំ វិញ្ញាណំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទិស្វា អនុបាទាវិមុត្តោ ហោតិ. ឯវំ ខោ, កប្ប, ជានតោ ឯវំ បស្សតោ ឥមស្មិញ្ច សវិញ្ញាណកេ កាយេ ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេសុ អហង្ការមមង្ការមានាបគតំ មានសំ ហោតិ វិធា សមតិក្កន្តំ សន្តំ សុវិមុត្ត’’ន្តិ. តេរសមំ.

ធម្មកថិកវគ្គោ ទ្វាទសមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

អវិជ្ជា វិជ្ជា ទ្វេ កថិកា, ពន្ធនា បរិបុច្ឆិតា ទុវេ;

សំយោជនំ ឧបាទានំ, សីលំ សុតវា ទ្វេ ច កប្បេនាតិ.