២. ទេវទហសុត្តំ

២. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សក្កេសុ [សក្យេសុ (ក.)] វិហរតិ ទេវទហំ នាម សក្យានំ និគមោ. អថ ខោ សម្ពហុលា បច្ឆាភូមគមិកា ភិក្ខូ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឥច្ឆាម មយំ, ភន្តេ, បច្ឆាភូមំ ជនបទំ គន្តុំ, បច្ឆាភូមេ ជនបទេ និវាសំ កប្បេតុ’’ន្តិ.

‘‘អបលោកិតោ បន វោ, ភិក្ខវេ, សារិបុត្តោ’’តិ? ‘‘ន ខោ នោ, ភន្តេ, អបលោកិតោ អាយស្មា សារិបុត្តោ’’តិ. ‘‘អបលោកេថ, ភិក្ខវេ, សារិបុត្តំ. សារិបុត្តោ, ភិក្ខវេ, បណ្ឌិតោ, ភិក្ខូនំ អនុគ្គាហកោ សព្រហ្មចារីន’’ន្តិ. ‘‘ឯវំ ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ.

តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា សារិបុត្តោ ភគវតោ អវិទូរេ អញ្ញតរស្មិំ ឯឡគលាគុម្ពេ និសិន្នោ ហោតិ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា យេនាយស្មា សារិបុត្តោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា សារិបុត្តេន សទ្ធិំ សម្មោទិំសុ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ [សារាណីយំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឥច្ឆាម មយំ, អាវុសោ សារិបុត្ត, បច្ឆាភូមំ ជនបទំ គន្តុំ, បច្ឆាភូមេ ជនបទេ និវាសំ កប្បេតុំ. អបលោកិតោ នោ សត្ថា’’តិ.

‘‘សន្តិ ហាវុសោ, នានាវេរជ្ជគតំ ភិក្ខុំ បញ្ហំ បុច្ឆិតារោ – ខត្តិយបណ្ឌិតាបិ ព្រាហ្មណបណ្ឌិតាបិ គហបតិបណ្ឌិតាបិ សមណបណ្ឌិតាបិ. បណ្ឌិតា ហាវុសោ, មនុស្សា វីមំសកា – ‘កិំវាទី បនាយស្មន្តានំ [កិំវាទាយស្មន្តានំ (បី. ក.)] សត្ថា កិមក្ខាយីតិ, កច្ចិ វោ អាយស្មន្តានំ ធម្មា សុស្សុតា សុគ្គហិតា សុមនសិកតា សូបធារិតា សុប្បដិវិទ្ធា បញ្ញាយ, យថា ព្យាករមានា អាយស្មន្តោ វុត្តវាទិនោ ចេវ ភគវតោ អស្សថ, ន ច ភគវន្តំ អភូតេន អព្ភាចិក្ខេយ្យាថ, ធម្មស្ស ចានុធម្មំ ព្យាករេយ្យាថ, ន ច កោចិ សហធម្មិកោ វាទានុវាទោ [វាទានុបាតោ (អដ្ឋកថាយំ បាឋន្តរំ)] គារយ្ហំ ឋានំ អាគច្ឆេយ្យា’’’តិ?

‘‘ទូរតោបិ ខោ មយំ, អាវុសោ, អាគច្ឆេយ្យាម អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស សន្តិកេ ឯតស្ស ភាសិតស្ស អត្ថមញ្ញាតុំ. សាធុ វតាយស្មន្តំយេវ សារិបុត្តំ បដិភាតុ ឯតស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ’’តិ. ‘‘តេន ហាវុសោ, សុណាថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស បច្ចស្សោសុំ. អាយស្មា សារិបុត្តោ ឯតទវោច –

‘‘សន្តិ ហាវុសោ, នានាវេរជ្ជគតំ ភិក្ខុំ បញ្ហំ បុច្ឆិតារោ – ខត្តិយបណ្ឌិតាបិ …បេ… សមណបណ្ឌិតាបិ. បណ្ឌិតា ហាវុសោ, មនុស្សា វីមំសកា – ‘កិំវាទី បនាយស្មន្តានំ សត្ថា កិមក្ខាយី’តិ? ឯវំ បុដ្ឋា តុម្ហេ, អាវុសោ, ឯវំ ព្យាករេយ្យាថ – ‘ឆន្ទរាគវិនយក្ខាយី ខោ នោ, អាវុសោ, សត្ថា’’’តិ.

‘‘ឯវំ ព្យាកតេបិ ខោ, អាវុសោ, អស្សុយេវ ឧត្តរិំ បញ្ហំ បុច្ឆិតារោ – ខត្តិយបណ្ឌិតាបិ…បេ… សមណបណ្ឌិតាបិ. បណ្ឌិតា ហាវុសោ, មនុស្សា វីមំសកា – ‘កិស្មិំ បនាយស្មន្តានំ ឆន្ទរាគវិនយក្ខាយី សត្ថា’តិ? ឯវំ បុដ្ឋា តុម្ហេ, អាវុសោ, ឯវំ ព្យាករេយ្យាថ – ‘រូបេ ខោ, អាវុសោ, ឆន្ទរាគវិនយក្ខាយី សត្ថា, វេទនាយ… សញ្ញាយ… សង្ខារេសុ… វិញ្ញាណេ ឆន្ទរាគវិនយក្ខាយី សត្ថា’’’តិ.

‘‘ឯវំ ព្យាកតេបិ ខោ, អាវុសោ, អស្សុយេវ ឧត្តរិំ បញ្ហំ បុច្ឆិតារោ – ខត្តិយបណ្ឌិតាបិ…បេ… សមណបណ្ឌិតាបិ. បណ្ឌិតា ហាវុសោ, មនុស្សា វីមំសកា – ‘កិំ បនាយស្មន្តានំ អាទីនវំ ទិស្វា រូបេ ឆន្ទរាគវិនយក្ខាយី សត្ថា, វេទនាយ… សញ្ញាយ… សង្ខារេសុ… វិញ្ញាណេ ឆន្ទរាគវិនយក្ខាយី សត្ថា’តិ? ឯវំ បុដ្ឋា តុម្ហេ, អាវុសោ, ឯវំ ព្យាករេយ្យាថ – ‘រូបេ ខោ, អាវុសោ, អវិគតរាគស្ស [អវីតរាគស្ស (ស្យា. កំ.)] អវិគតឆន្ទស្ស អវិគតបេមស្ស អវិគតបិបាសស្ស អវិគតបរិឡាហស្ស អវិគតតណ្ហស្ស តស្ស រូបស្ស វិបរិណាមញ្ញថាភាវា ឧប្បជ្ជន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា. វេទនាយ… សញ្ញាយ… សង្ខារេសុ អវិគតរាគស្ស…បេ… អវិគតតណ្ហស្ស តេសំ សង្ខារានំ វិបរិណាមញ្ញថាភាវា ឧប្បជ្ជន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា. វិញ្ញាណេ អវិគតរាគស្ស អវិគតឆន្ទស្ស អវិគតបេមស្ស អវិគតបិបាសស្ស អវិគតបរិឡាហស្ស អវិគតតណ្ហស្ស តស្ស វិញ្ញាណស្ស វិបរិណាមញ្ញថាភាវា ឧប្បជ្ជន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា. ឥទំ ខោ នោ, អាវុសោ, អាទីនវំ ទិស្វា រូបេ ឆន្ទរាគវិនយក្ខាយី សត្ថា, វេទនាយ… សញ្ញាយ… សង្ខារេសុ… វិញ្ញាណេ ឆន្ទរាគវិនយក្ខាយី សត្ថា’’’តិ.

‘‘ឯវំ ព្យាកតេបិ ខោ, អាវុសោ, អស្សុយេវ ឧត្តរិំ បញ្ហំ បុច្ឆិតារោ – ខត្តិយបណ្ឌិតាបិ ព្រាហ្មណបណ្ឌិតាបិ គហបតិបណ្ឌិតាបិ សមណបណ្ឌិតាបិ. បណ្ឌិតា ហាវុសោ, មនុស្សា វីមំសកា – ‘កិំ បនាយស្មន្តានំ អានិសំសំ ទិស្វា រូបេ ឆន្ទរាគវិនយក្ខាយី សត្ថា, វេទនាយ… សញ្ញាយ… សង្ខារេសុ… វិញ្ញាណេ ឆន្ទរាគវិនយក្ខាយី សត្ថា’តិ? ឯវំ បុដ្ឋា តុម្ហេ, អាវុសោ, ឯវំ ព្យាករេយ្យាថ – ‘រូបេ ខោ, អាវុសោ, វិគតរាគស្ស វិគតឆន្ទស្ស វិគតបេមស្ស វិគតបិបាសស្ស វិគតបរិឡាហស្ស វិគតតណ្ហស្ស តស្ស រូបស្ស វិបរិណាមញ្ញថាភាវា នុប្បជ្ជន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា. វេទនាយ… សញ្ញាយ… សង្ខារេសុ វិគតរាគស្ស វិគតឆន្ទស្ស វិគតបេមស្ស វិគតបិបាសស្ស វិគតបរិឡាហស្ស វិគតតណ្ហស្ស តេសំ សង្ខារានំ វិបរិណាមញ្ញថាភាវា នុប្បជ្ជន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា. វិញ្ញាណេ វិគតរាគស្ស វិគតឆន្ទស្ស វិគតបេមស្ស វិគតបិបាសស្ស វិគតបរិឡាហស្ស វិគតតណ្ហស្ស តស្ស វិញ្ញាណស្ស វិបរិណាមញ្ញថាភាវា នុប្បជ្ជន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា. ឥទំ ខោ នោ, អាវុសោ, អានិសំសំ ទិស្វា រូបេ ឆន្ទរាគវិនយក្ខាយី សត្ថា, វេទនាយ… សញ្ញាយ… សង្ខារេសុ… វិញ្ញាណេ ឆន្ទរាគវិនយក្ខាយី សត្ថា’’’តិ.

‘‘អកុសលេ ចាវុសោ, ធម្មេ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតោ ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ សុខោ វិហារោ អភវិស្ស អវិឃាតោ អនុបាយាសោ អបរិឡាហោ, កាយស្ស ច ភេទា បរំ មរណា សុគតិ បាដិកង្ខា, នយិទំ ភគវា អកុសលានំ ធម្មានំ បហានំ វណ្ណេយ្យ. យស្មា ច ខោ, អាវុសោ, អកុសលេ ធម្មេ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតោ ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ ទុក្ខោ វិហារោ សវិឃាតោ សឧបាយាសោ សបរិឡាហោ, កាយស្ស ច ភេទា បរំ មរណា ទុគ្គតិ បាដិកង្ខា, តស្មា ភគវា អកុសលានំ ធម្មានំ បហានំ វណ្ណេតិ.

‘‘កុសលេ ចាវុសោ, ធម្មេ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតោ ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ ទុក្ខោ វិហារោ អភវិស្ស សវិឃាតោ សឧបាយាសោ សបរិឡាហោ, កាយស្ស ច ភេទា បរំ មរណា ទុគ្គតិ បាដិកង្ខា, នយិទំ ភគវា កុសលានំ ធម្មានំ ឧបសម្បទំ វណ្ណេយ្យ. យស្មា ច ខោ, អាវុសោ, កុសលេ ធម្មេ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតោ ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ សុខោ វិហារោ អវិឃាតោ អនុបាយាសោ អបរិឡាហោ, កាយស្ស ច ភេទា បរំ មរណា សុគតិ បាដិកង្ខា, តស្មា ភគវា កុសលានំ ធម្មានំ ឧបសម្បទំ វណ្ណេតី’’តិ.

ឥទមវោចាយស្មា សារិបុត្តោ. អត្តមនា តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស ភាសិតំ អភិនន្ទុន្តិ. ទុតិយំ.