៤. ចតុត្ថវគ្គោ

១. ចតុធាតុសុត្តំ

១១៤. ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ…បេ… ‘‘ចតស្សោ ឥមា, ភិក្ខវេ, ធាតុយោ. កតមា ចតស្សោ? បថវីធាតុ, អាបោធាតុ, តេជោធាតុ, វាយោធាតុ – ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, ចតស្សោ ធាតុយោ’’តិ. បឋមំ.

២. បុព្ពេសម្ពោធសុត្តំ

១១៥. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘បុព្ពេវ មេ, ភិក្ខវេ, សម្ពោធា អនភិសម្ពុទ្ធស្ស ពោធិសត្តស្សេវ សតោ ឯតទហោសិ – ‘កោ នុ ខោ បថវីធាតុយា អស្សាទោ, កោ អាទីនវោ, កិំ និស្សរណំ; កោ អាបោធាតុយា អស្សាទោ, កោ អាទីនវោ, កិំ និស្សរណំ; កោ តេជោធាតុយា អស្សាទោ, កោ អាទីនវោ, កិំ និស្សរណំ; កោ វាយោធាតុយា អស្សាទោ, កោ អាទីនវោ, កិំ និស្សរណ’’’ន្តិ?

‘‘តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេ, ឯតទហោសិ – ‘យំ ខោ បថវីធាតុំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ, អយំ បថវីធាតុយា អស្សាទោ; យំ [យា (សី.)] បថវីធាតុ អនិច្ចា ទុក្ខា វិបរិណាមធម្មា, អយំ បថវីធាតុយា អាទីនវោ; យោ បថវីធាតុយា ឆន្ទរាគវិនយោ ឆន្ទរាគប្បហានំ, ឥទំ បថវីធាតុយា និស្សរណំ. យំ អាបោធាតុំ បដិច្ច…បេ… យំ តេជោធាតុំ បដិច្ច…បេ… យំ វាយោធាតុំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ, អយំ វាយោធាតុយា អស្សាទោ; យំ វាយោធាតុ អនិច្ចា ទុក្ខា វិបរិណាមធម្មា, អយំ វាយោធាតុយា អាទីនវោ; យោ វាយោធាតុយា ឆន្ទរាគវិនយោ ឆន្ទរាគប្បហានំ, ឥទំ វាយោធាតុយា និស្សរណំ’’’.

‘‘យាវកីវញ្ចាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមាសំ ចតុន្នំ ធាតូនំ ឯវំ អស្សាទញ្ច អស្សាទតោ អាទីនវញ្ច អាទីនវតោ និស្សរណញ្ច និស្សរណតោ យថាភូតំ ន អព្ភញ្ញាសិំ, នេវ តាវាហំ, ភិក្ខវេ, សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោតិ [អភិសម្ពុទ្ធោ (សី. ស្យា. កំ.)] បច្ចញ្ញាសិំ.

‘‘យតោ ច ខ្វាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមាសំ ចតុន្នំ ធាតូនំ ឯវំ អស្សាទញ្ច អស្សាទតោ អាទីនវញ្ច អាទីនវតោ និស្សរណញ្ច និស្សរណតោ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ, អថាហំ, ភិក្ខវេ, សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោតិ បច្ចញ្ញាសិំ. ញាណញ្ច បន មេ ទស្សនំ ឧទបាទិ – ‘អកុប្បា មេ វិមុត្តិ [ចេតោវិមុត្តិ (សី. បី. ក.)], អយមន្តិមា ជាតិ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’’តិ. ទុតិយំ.

៣. អចរិំសុត្តំ

១១៦. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘បថវីធាតុយាហំ, ភិក្ខវេ, អស្សាទបរិយេសនំ អចរិំ, យោ បថវីធាតុយា អស្សាទោ តទជ្ឈគមំ, យាវតា បថវីធាតុយា អស្សាទោ បញ្ញាយ មេ សោ សុទិដ្ឋោ. បថវីធាតុយាហំ, ភិក្ខវេ, អាទីនវបរិយេសនំ អចរិំ, យោ បថវីធាតុយា អាទីនវោ តទជ្ឈគមំ, យាវតា បថវីធាតុយា អាទីនវោ បញ្ញាយ មេ សោ សុទិដ្ឋោ. បថវីធាតុយាហំ, ភិក្ខវេ, និស្សរណបរិយេសនំ អចរិំ, យំ បថវីធាតុយា និស្សរណំ តទជ្ឈគមំ, យាវតា បថវីធាតុយា និស្សរណំ បញ្ញាយ មេ តំ សុទិដ្ឋំ’’.

‘‘អាបោធាតុយាហំ, ភិក្ខវេ…បេ… តេជោធាតុយាហំ, ភិក្ខវេ… វាយោធាតុយាហំ, ភិក្ខវេ, អស្សាទបរិយេសនំ អចរិំ, យោ វាយោធាតុយា អស្សាទោ តទជ្ឈគមំ, យាវតា វាយោធាតុយា អស្សាទោ បញ្ញាយ មេ សោ សុទិដ្ឋោ. វាយោធាតុយាហំ, ភិក្ខវេ, អាទីនវបរិយេសនំ អចរិំ, យោ វាយោធាតុយា អាទីនវោ តទជ្ឈគមំ, យាវតា វាយោធាតុយា អាទីនវោ បញ្ញាយ មេ សោ សុទិដ្ឋោ. វាយោធាតុយាហំ, ភិក្ខវេ, និស្សរណបរិយេសនំ អចរិំ, យំ វាយោធាតុយា និស្សរណំ តទជ្ឈគមំ, យាវតា វាយោធាតុយា និស្សរណំ បញ្ញាយ មេ តំ សុទិដ្ឋំ.

‘‘យាវកីវញ្ចាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមាសំ ចតុន្នំ ធាតូនំ អស្សាទញ្ច អស្សាទតោ អាទីនវញ្ច អាទីនវតោ និស្សរណញ្ច និស្សរណតោ យថាភូតំ ន អព្ភញ្ញាសិំ, នេវ តាវាហំ, ភិក្ខវេ, សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោតិ បច្ចញ្ញាសិំ.

‘‘យតោ ច ខ្វាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមាសំ ចតុន្នំ ធាតូនំ អស្សាទញ្ច អស្សាទតោ អាទីនវញ្ច អាទីនវតោ និស្សរណញ្ច និស្សរណតោ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ, អថាហំ, ភិក្ខវេ, សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោតិ បច្ចញ្ញាសិំ. ញាណញ្ច បន មេ ទស្សនំ ឧទបាទិ – ‘អកុប្បា មេ វិមុត្តិ, អយមន្តិមា ជាតិ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’’តិ. តតិយំ.

៤. នោចេទំសុត្តំ

១១៧. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, បថវីធាតុយា អស្សាទោ អភវិស្ស, នយិទំ សត្តា បថវីធាតុយា សារជ្ជេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ បថវីធាតុយា អស្សាទោ, តស្មា សត្តា បថវីធាតុយា សារជ្ជន្តិ. នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, បថវីធាតុយា អាទីនវោ អភវិស្ស, នយិទំ សត្តា បថវីធាតុយា និព្ពិន្ទេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ បថវីធាតុយា អាទីនវោ, តស្មា សត្តា បថវីធាតុយា និព្ពិន្ទន្តិ. នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, បថវីធាតុយា និស្សរណំ អភវិស្ស, នយិទំ សត្តា បថវីធាតុយា និស្សរេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ បថវីធាតុយា និស្សរណំ, តស្មា សត្តា បថវីធាតុយា និស្សរន្តិ’’.

‘‘នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, អាបោធាតុយា អស្សាទោ អភវិស្ស…បេ… នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, តេជោធាតុយា…បេ… នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, វាយោធាតុយា អស្សាទោ អភវិស្ស, នយិទំ សត្តា វាយោធាតុយា សារជ្ជេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ វាយោធាតុយា អស្សាទោ, តស្មា សត្តា វាយោធាតុយា សារជ្ជន្តិ. នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, វាយោធាតុយា អាទីនវោ អភវិស្ស, នយិទំ សត្តា វាយោធាតុយា និព្ពិន្ទេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ វាយោធាតុយា អាទីនវោ, តស្មា សត្តា វាយោធាតុយា និព្ពិន្ទន្តិ. នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, វាយោធាតុយា និស្សរណំ អភវិស្ស, នយិទំ សត្តា វាយោធាតុយា និស្សរេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ វាយោធាតុយា និស្សរណំ, តស្មា សត្តា វាយោធាតុយា និស្សរន្តិ.

‘‘យាវកីវញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, សត្តា ឥមាសំ ចតុន្នំ ធាតូនំ អស្សាទញ្ច អស្សាទតោ អាទីនវញ្ច អាទីនវតោ និស្សរណញ្ច និស្សរណតោ យថាភូតំ ន អព្ភញ្ញំសុ, នេវ តាវិមេ ភិក្ខវេ, សត្តា សទេវកា លោកា សមារកា សព្រហ្មកា សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ និស្សដា វិសំយុត្តា វិប្បមុត្តា វិមរិយាទិកតេន ចេតសា វិហរិំសុ.

‘‘យតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, សត្តា ឥមាសំ ចតុន្នំ ធាតូនំ អស្សាទញ្ច អស្សាទតោ អាទីនវញ្ច អាទីនវតោ និស្សរណញ្ច និស្សរណតោ យថាភូតំ អព្ភញ្ញំសុ, អថ, ភិក្ខវេ, សត្តា សទេវកា លោកា សមារកា សព្រហ្មកា សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ និស្សដា វិសំយុត្តា វិប្បមុត្តា វិមរិយាទិកតេន ចេតសា វិហរន្តី’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. ឯកន្តទុក្ខសុត្តំ

១១៨. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘បថវីធាតុ ចេ [ច (សី. ស្យា. កំ.)] ហិទំ, ភិក្ខវេ, ឯកន្តទុក្ខា អភវិស្ស ទុក្ខានុបតិតា ទុក្ខាវក្កន្តា អនវក្កន្តា សុខេន, នយិទំ សត្តា បថវីធាតុយា សារជ្ជេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, បថវីធាតុ សុខា សុខានុបតិតា សុខាវក្កន្តា អនវក្កន្តា ទុក្ខេន, តស្មា សត្តា បថវីធាតុយា សារជ្ជន្តិ’’.

‘‘អាបោធាតុ ចេ ហិទំ, ភិក្ខវេ…បេ… តេជោធាតុ ចេ ហិទំ, ភិក្ខវេ… វាយោធាតុ ចេ ហិទំ, ភិក្ខវេ, ឯកន្តទុក្ខា អភវិស្ស ទុក្ខានុបតិតា ទុក្ខាវក្កន្តា អនវក្កន្តា សុខេន, នយិទំ សត្តា វាយោធាតុយា សារជ្ជេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, វាយោធាតុ សុខា សុខានុបតិតា សុខាវក្កន្តា អនវក្កន្តា ទុក្ខេន, តស្មា សត្តា វាយោធាតុយា សារជ្ជន្តិ.

‘‘បថវីធាតុ ចេ ហិទំ, ភិក្ខវេ, ឯកន្តសុខា អភវិស្ស សុខានុបតិតា សុខាវក្កន្តា អនវក្កន្តា ទុក្ខេន, នយិទំ សត្តា បថវីធាតុយា និព្ពិន្ទេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, បថវីធាតុ ទុក្ខា ទុក្ខានុបតិតា ទុក្ខាវក្កន្តា អនវក្កន្តា សុខេន, តស្មា សត្តា បថវីធាតុយា និព្ពិន្ទន្តិ.

‘‘អាបោធាតុ ចេ ហិទំ, ភិក្ខវេ…បេ… តេជោធាតុ ចេ ហិទំ, ភិក្ខវេ… វាយោធាតុ ចេ ហិទំ, ភិក្ខវេ, ឯកន្តសុខា អភវិស្ស សុខានុបតិតា សុខាវក្កន្តា អនវក្កន្តា ទុក្ខេន, នយិទំ សត្តា វាយោធាតុយា និព្ពិន្ទេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, វាយោធាតុ ទុក្ខា ទុក្ខានុបតិតា ទុក្ខាវក្កន្តា អនវក្កន្តា សុខេន, តស្មា សត្តា វាយោធាតុយា និព្ពិន្ទន្តី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. អភិនន្ទសុត្តំ

១១៩. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘យោ, ភិក្ខវេ, បថវីធាតុំ អភិនន្ទតិ, ទុក្ខំ សោ អភិនន្ទតិ. យោ ទុក្ខំ អភិនន្ទតិ, អបរិមុត្តោ សោ ទុក្ខស្មាតិ វទាមិ. យោ អាបោធាតុំ អភិនន្ទតិ…បេ… យោ តេជោធាតុំ… យោ វាយោធាតុំ អភិនន្ទតិ, ទុក្ខំ សោ អភិនន្ទតិ. យោ ទុក្ខំ អភិនន្ទតិ, អបរិមុត្តោ សោ ទុក្ខស្មាតិ វទាមិ’’.

‘‘យោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, បថវីធាតុំ នាភិនន្ទតិ, ទុក្ខំ សោ នាភិនន្ទតិ. យោ ទុក្ខំ នាភិនន្ទតិ, បរិមុត្តោ សោ ទុក្ខស្មាតិ វទាមិ. យោ អាបោធាតុំ…បេ… យោ តេជោធាតុំ… យោ វាយោធាតុំ នាភិនន្ទតិ, ទុក្ខំ សោ នាភិនន្ទតិ. យោ ទុក្ខំ នាភិនន្ទតិ, បរិមុត្តោ សោ ទុក្ខស្មាតិ វទាមី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ឧប្បាទសុត្តំ

១២០. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘យោ, ភិក្ខវេ, បថវីធាតុយា ឧប្បាទោ ឋិតិ អភិនិព្ពត្តិ បាតុភាវោ, ទុក្ខស្សេសោ ឧប្បាទោ រោគានំ ឋិតិ ជរាមរណស្ស បាតុភាវោ. យោ អាបោធាតុយា…បេ… យោ តេជោធាតុយា… យោ វាយោធាតុយា ឧប្បាទោ ឋិតិ អភិនិព្ពត្តិ បាតុភាវោ, ទុក្ខស្សេសោ ឧប្បាទោ រោគានំ ឋិតិ ជរាមរណស្ស បាតុភាវោ’’.

‘‘យោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, បថវីធាតុយា និរោធោ វូបសមោ អត្ថង្គមោ, ទុក្ខស្សេសោ និរោធោ រោគានំ វូបសមោ ជរាមរណស្ស អត្ថង្គមោ. យោ អាបោធាតុយា…បេ… យោ តេជោធាតុយា… យោ វាយោធាតុយា និរោធោ វូបសមោ អត្ថង្គមោ, ទុក្ខស្សេសោ និរោធោ រោគានំ វូបសមោ ជរាមរណស្ស អត្ថង្គមោ’’តិ. សត្តមំ.

៨. សមណព្រាហ្មណសុត្តំ

១២១. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘ចតស្សោ ឥមា, ភិក្ខវេ, ធាតុយោ. កតមា ចតស្សោ? បថវីធាតុ, អាបោធាតុ, តេជោធាតុ, វាយោធាតុ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឥមាសំ ចតុន្នំ ធាតូនំ អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ នប្បជានន្តិ, ន មេ តេ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា សមណេសុ វា សមណសម្មតា ព្រាហ្មណេសុ វា ព្រាហ្មណសម្មតា; ន ច បន តេ អាយស្មន្តោ សាមញ្ញត្ថំ វា ព្រហ្មញ្ញត្ថំ វា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តិ’’.

‘‘យេ ច ខោ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឥមាសំ ចតុន្នំ ធាតូនំ អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ បជានន្តិ, តេ ច ខោ មេ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា សមណេសុ ចេវ សមណសម្មតា ព្រាហ្មណេសុ ច ព្រាហ្មណសម្មតា; តេ ច បនាយស្មន្តោ សាមញ្ញត្ថញ្ច ព្រហ្មញ្ញត្ថញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. ទុតិយសមណព្រាហ្មណសុត្តំ

១២២. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘ចតស្សោ ឥមា, ភិក្ខវេ, ធាតុយោ. កតមា ចតស្សោ? បថវីធាតុ, អាបោធាតុ, តេជោធាតុ, វាយោធាតុ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឥមាសំ ចតុន្នំ ធាតូនំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ នប្បជានន្តិ…បេ… បជានន្តិ…បេ… សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តី’’តិ. នវមំ.

១០. តតិយសមណព្រាហ្មណសុត្តំ

១២៣. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា បថវីធាតុំ នប្បជានន្តិ, បថវីធាតុសមុទយំ នប្បជានន្តិ, បថវីធាតុនិរោធំ នប្បជានន្តិ, បថវីធាតុនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ នប្បជានន្តិ…បេ… អាបោធាតុំ នប្បជានន្តិ… តេជោធាតុំ នប្បជានន្តិ… វាយោធាតុំ នប្បជានន្តិ, វាយោធាតុសមុទយំ នប្បជានន្តិ, វាយោធាតុនិរោធំ នប្បជានន្តិ, វាយោធាតុនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ នប្បជានន្តិ, ន មេ តេ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា សមណេសុ វា សមណសម្មតា ព្រាហ្មណេសុ វា ព្រាហ្មណសម្មតា; ន ច បន តេ អាយស្មន្តោ សាមញ្ញត្ថំ វា ព្រហ្មញ្ញត្ថំ វា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តិ’’.

‘‘យេ ច ខោ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា បថវីធាតុំ បជានន្តិ, បថវីធាតុសមុទយំ បជានន្តិ, បថវីធាតុនិរោធំ បជានន្តិ, បថវីធាតុនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ បជានន្តិ… យេ ច ខោ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា…បេ… អាបោធាតុំ បជានន្តិ… តេជោធាតុំ បជានន្តិ… វាយោធាតុំ បជានន្តិ, វាយោធាតុសមុទយំ បជានន្តិ, វាយោធាតុនិរោធំ បជានន្តិ, វាយោធាតុនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ បជានន្តិ, តេ ច ខោ មេ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា សមណេសុ ចេវ សមណសម្មតា ព្រាហ្មណេសុ ច ព្រាហ្មណសម្មតា; តេ ច បនាយស្មន្តោ សាមញ្ញត្ថញ្ច ព្រហ្មញ្ញត្ថញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តី’’តិ. ទសមំ.

ចតុត្ថោ វគ្គោ.

តស្សុទ្ទានំ –

ចតស្សោ បុព្ពេ អចរិំ, នោចេទញ្ច ទុក្ខេន ច;

អភិនន្ទញ្ច ឧប្បាទោ, តយោ សមណព្រាហ្មណាតិ.

ធាតុសំយុត្តំ សមត្តំ.