៤. អនមតគ្គសំយុត្តំ

១. បឋមវគ្គោ

១. តិណកដ្ឋសុត្តំ

១២៤. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘អនមតគ្គោយំ [អនមតគ្គាយំ (បី. ក.)] ភិក្ខវេ, សំសារោ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជានីវរណានំ សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សន្ធាវតំ សំសរតំ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ យំ ឥមស្មិំ ជម្ពុទីបេ តិណកដ្ឋសាខាបលាសំ តំ ឆេត្វា [តច្ឆេត្វា (ពហូសុ)] ឯកជ្ឈំ សំហរិត្វា ចតុរង្គុលំ ចតុរង្គុលំ ឃដិកំ កត្វា និក្ខិបេយ្យ – ‘អយំ មេ មាតា, តស្សា មេ មាតុ អយំ មាតា’តិ, អបរិយាទិន្នាវ [អបរិយាទិណ្ណាវ (សី.)] ភិក្ខវេ, តស្ស បុរិសស្ស មាតុមាតរោ អស្សុ, អថ ឥមស្មិំ ជម្ពុទីបេ តិណកដ្ឋសាខាបលាសំ បរិក្ខយំ បរិយាទានំ គច្ឆេយ្យ. តំ កិស្ស ហេតុ? អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជានីវរណានំ សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សន្ធាវតំ សំសរតំ. ឯវំ ទីឃរត្តំ វោ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ បច្ចនុភូតំ តិព្ពំ បច្ចនុភូតំ ព្យសនំ បច្ចនុភូតំ, កដសី [កដសិ (សី. បី. ក.) កដា ឆវា សយន្តិ ឯត្ថាតិ កដសី] វឌ្ឍិតា. យាវញ្ចិទំ, ភិក្ខវេ, អលមេវ សព្ពសង្ខារេសុ និព្ពិន្ទិតុំ អលំ វិរជ្ជិតុំ អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. បឋមំ.

២. បថវីសុត្តំ

១២៥. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជានីវរណានំ សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សន្ធាវតំ សំសរតំ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ ឥមំ មហាបថវិំ កោលដ្ឋិមត្តំ កោលដ្ឋិមត្តំ មត្តិកាគុឡិកំ ករិត្វា និក្ខិបេយ្យ – ‘អយំ មេ បិតា, តស្ស មេ បិតុ អយំ បិតា’តិ, អបរិយាទិន្នាវ ភិក្ខវេ, តស្ស បុរិសស្ស បិតុបិតរោ អស្សុ, អថាយំ មហាបថវី បរិក្ខយំ បរិយាទានំ គច្ឆេយ្យ. តំ កិស្ស ហេតុ? អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជានីវរណានំ សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សន្ធាវតំ សំសរតំ. ឯវំ ទីឃរត្តំ វោ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ បច្ចនុភូតំ តិព្ពំ បច្ចនុភូតំ ព្យសនំ បច្ចនុភូតំ, កដសី វឌ្ឍិតា. យាវញ្ចិទំ, ភិក្ខវេ, អលមេវ សព្ពសង្ខារេសុ និព្ពិន្ទិតុំ, អលំ វិរជ្ជិតុំ, អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. ទុតិយំ.

៣. អស្សុសុត្តំ

១២៦. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជានីវរណានំ សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សន្ធាវតំ សំសរតំ. តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, កតមំ នុ ខោ ពហុតរំ, យំ វា វោ ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា សន្ធាវតំ សំសរតំ អមនាបសម្បយោគា មនាបវិប្បយោគា កន្ទន្តានំ រោទន្តានំ [រុទន្តានំ (សី.)] អស្សុ បស្សន្នំ [បស្សន្ទំ (ក. សី.), បសន្ទំ (ស្យា. កំ.), បសន្នំ (បី. ក.)] បគ្ឃរិតំ, យំ វា ចតូសុ មហាសមុទ្ទេសុ ឧទក’’ន្តិ? ‘‘យថា ខោ មយំ, ភន្តេ, ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាម, ឯតទេវ, ភន្តេ, ពហុតរំ យំ នោ ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា សន្ធាវតំ សំសរតំ អមនាបសម្បយោគា មនាបវិប្បយោគា កន្ទន្តានំ រោទន្តានំ អស្សុ បស្សន្នំ បគ្ឃរិតំ, ន ត្វេវ ចតូសុ មហាសមុទ្ទេសុ ឧទក’’ន្តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខវេ, សាធុ ខោ មេ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឯវំ ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាថ. ឯតទេវ, ភិក្ខវេ, ពហុតរំ យំ វោ ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា សន្ធាវតំ សំសរតំ អមនាបសម្បយោគា មនាបវិប្បយោគា កន្ទន្តានំ រោទន្តានំ អស្សុ បស្សន្នំ បគ្ឃរិតំ, ន ត្វេវ ចតូសុ មហាសមុទ្ទេសុ ឧទកំ. ទីឃរត្តំ វោ, ភិក្ខវេ, មាតុមរណំ បច្ចនុភូតំ; តេសំ វា មាតុមរណំ បច្ចនុភោន្តានំ អមនាបសម្បយោគា មនាបវិប្បយោគា កន្ទន្តានំ រោទន្តានំ អស្សុ បស្សន្នំ បគ្ឃរិតំ, ន ត្វេវ ចតូសុ មហាសមុទ្ទេសុ ឧទកំ. ទីឃរត្តំ វោ, ភិក្ខវេ, បិតុមរណំ បច្ចនុភូតំ …បេ… ភាតុមរណំ បច្ចនុភូតំ… ភគិនិមរណំ បច្ចនុភូតំ… បុត្តមរណំ បច្ចនុភូតំ… ធីតុមរណំ បច្ចនុភូតំ… ញាតិព្យសនំ បច្ចនុភូតំ… ភោគព្យសនំ បច្ចនុភូតំ. ទីឃរត្តំ វោ, ភិក្ខវេ, រោគព្យសនំ បច្ចនុភូតំ, តេសំ វោ រោគព្យសនំ បច្ចនុភោន្តានំ អមនាបសម្បយោគា មនាបវិប្បយោគា កន្ទន្តានំ រោទន្តានំ អស្សុ បស្សន្នំ បគ្ឃរិតំ, ន ត្វេវ ចតូសុ មហាសមុទ្ទេសុ ឧទកំ. តំ កិស្ស ហេតុ? អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ …បេ… យាវញ្ចិទំ, ភិក្ខវេ, អលមេវ សព្ពសង្ខារេសុ និព្ពិន្ទិតុំ, អលំ វិរជ្ជិតុំ, អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. តតិយំ.

៤. ខីរសុត្តំ

១២៧. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជានីវរណានំ សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សន្ធាវតំ សំសរតំ. តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, កតមំ នុ ខោ ពហុតរំ, យំ វា វោ ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា សន្ធាវតំ សំសរតំ មាតុថញ្ញំ បីតំ, យំ វា ចតូសុ មហាសមុទ្ទេសុ ឧទក’’ន្តិ? ‘‘យថា ខោ មយំ, ភន្តេ, ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាម, ឯតទេវ, ភន្តេ, ពហុតរំ យំ នោ ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា សន្ធាវតំ សំសរតំ មាតុថញ្ញំ បីតំ, ន ត្វេវ ចតូសុ មហាសមុទ្ទេសុ ឧទក’’ន្តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខវេ, សាធុ ខោ មេ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឯវំ ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាថ. ឯតទេវ, ភិក្ខវេ, ពហុតរំ យំ វោ ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា សន្ធាវតំ សំសរតំ មាតុថញ្ញំ បីតំ, ន ត្វេវ ចតូសុ មហាសមុទ្ទេសុ ឧទកំ. តំ កិស្ស ហេតុ? អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បព្ពតសុត្តំ

១២៨. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… អារាមេ. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កីវទីឃោ នុ ខោ, ភន្តេ, កប្បោ’’តិ? ‘‘ទីឃោ ខោ, ភិក្ខុ, កប្បោ. សោ ន សុករោ សង្ខាតុំ ឯត្តកានិ វស្សានិ ឥតិ វា, ឯត្តកានិ វស្សសតានិ ឥតិ វា, ឯត្តកានិ វស្សសហស្សានិ ឥតិ វា, ឯត្តកានិ វស្សសតសហស្សានិ ឥតិ វា’’តិ.

‘‘សក្កា បន, ភន្តេ, ឧបមំ កាតុ’’ន្តិ? ‘‘សក្កា, ភិក្ខូ’’តិ ភគវា អវោច. ‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខុ, មហាសេលោ បព្ពតោ យោជនំ អាយាមេន យោជនំ វិត្ថារេន យោជនំ ឧព្ពេធេន អច្ឆិន្នោ អសុសិរោ ឯកគ្ឃនោ. តមេនំ បុរិសោ វស្សសតស្ស វស្សសតស្ស អច្ចយេន កាសិកេន វត្ថេន សកិំ សកិំ បរិមជ្ជេយ្យ. ខិប្បតរំ ខោ សោ, ភិក្ខុ, មហាសេលោ បព្ពតោ ឥមិនា ឧបក្កមេន បរិក្ខយំ បរិយាទានំ គច្ឆេយ្យ, ន ត្វេវ កប្បោ. ឯវំ ទីឃោ, ភិក្ខុ, កប្បោ. ឯវំ ទីឃានំ ខោ, ភិក្ខុ, កប្បានំ នេកោ កប្បោ សំសិតោ, នេកំ កប្បសតំ សំសិតំ, នេកំ កប្បសហស្សំ សំសិតំ, នេកំ កប្បសតសហស្សំ សំសិតំ. តំ កិស្ស ហេតុ? អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខុ, សំសារោ. បុព្ពា កោដិ…បេ… យាវញ្ចិទំ, ភិក្ខុ, អលមេវ សព្ពសង្ខារេសុ និព្ពិន្ទិតុំ, អលំ វិរជ្ជិតុំ, អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. បញ្ចមំ.

៦. សាសបសុត្តំ

១២៩. សាវត្ថិយំ វិហរតិ. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កីវទីឃោ, នុ ខោ, ភន្តេ, កប្បោ’’តិ? ‘‘ទីឃោ ខោ, ភិក្ខុ, កប្បោ. សោ ន សុករោ សង្ខាតុំ ឯត្តកានិ វស្សានិ ឥតិ វា…បេ… ឯត្តកានិ វស្សសតសហស្សានិ ឥតិ វា’’តិ.

‘‘សក្កា បន, ភន្តេ, ឧបមំ កាតុ’’ន្តិ? ‘‘សក្កា, ភិក្ខូ’’តិ ភគវា អវោច. ‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខុ, អាយសំ នគរំ យោជនំ អាយាមេន យោជនំ វិត្ថារេន យោជនំ ឧព្ពេធេន, បុណ្ណំ សាសបានំ គុឡិកាពទ្ធំ [ចូឡិកាពទ្ធំ (សី. បី.)]. តតោ បុរិសោ វស្សសតស្ស វស្សសតស្ស អច្ចយេន ឯកមេកំ សាសបំ ឧទ្ធរេយ្យ. ខិប្បតរំ ខោ សោ, ភិក្ខុ មហាសាសបរាសិ ឥមិនា ឧបក្កមេន បរិក្ខយំ បរិយាទានំ គច្ឆេយ្យ, ន ត្វេវ កប្បោ. ឯវំ ទីឃោ ខោ, ភិក្ខុ, កប្បោ. ឯវំ ទីឃានំ ខោ, ភិក្ខុ, កប្បានំ នេកោ កប្បោ សំសិតោ, នេកំ កប្បសតំ សំសិតំ, នេកំ កប្បសហស្សំ សំសិតំ, នេកំ កប្បសតសហស្សំ សំសិតំ. តំ កិស្ស ហេតុ? អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខុ, សំសារោ …បេ… អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. សាវកសុត្តំ

១៣០. សាវត្ថិយំ វិហរតិ. អថ ខោ សម្ពហុលា ភិក្ខូ យេន ភគវា…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘កីវពហុកា នុ ខោ, ភន្តេ, កប្បា អព្ភតីតា អតិក្កន្តា’’តិ? ‘‘ពហុកា ខោ, ភិក្ខវេ, កប្បា អព្ភតីតា អតិក្កន្តា. តេ ន សុករា សង្ខាតុំ – ‘ឯត្តកា កប្បា ឥតិ វា, ឯត្តកានិ កប្បសតានិ ឥតិ វា, ឯត្តកានិ កប្បសហស្សានិ ឥតិ វា, ឯត្តកានិ កប្បសតសហស្សានិ ឥតិ វា’’’តិ.

‘‘សក្កា បន, ភន្តេ, ឧបមំ កាតុ’’ន្តិ? ‘‘សក្កា, ភិក្ខវេ’’តិ ភគវា អវោច. ‘‘ឥធស្សុ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ សាវកា វស្សសតាយុកា វស្សសតជីវិនោ. តេ ទិវសេ ទិវសេ កប្បសតសហស្សំ កប្បសតសហស្សំ អនុស្សរេយ្យុំ. អននុស្សរិតាវ ភិក្ខវេ, តេហិ កប្បា អស្សុ, អថ ខោ តេ ចត្តារោ សាវកា វស្សសតាយុកា វស្សសតជីវិនោ វស្សសតស្ស អច្ចយេន កាលំ ករេយ្យុំ. ឯវំ ពហុកា ខោ, ភិក្ខវេ, កប្បា អព្ភតីតា អតិក្កន្តា. តេ ន សុករា សង្ខាតុំ – ‘ឯត្តកា កប្បា ឥតិ វា, ឯត្តកានិ កប្បសតានិ ឥតិ វា, ឯត្តកានិ កប្បសហស្សានិ ឥតិ វា, ឯត្តកានិ កប្បសតសហស្សានិ ឥតិ វា’តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. សត្តមំ.

៨. គង្គាសុត្តំ

១៣១. រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ. អថ ខោ អញ្ញតរោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កីវពហុកា នុ ខោ, ភោ គោតម, កប្បា អព្ភតីតា អតិក្កន្តា’’តិ? ‘‘ពហុកា ខោ, ព្រាហ្មណ, កប្បា អព្ភតីតា អតិក្កន្តា. តេ ន សុករា សង្ខាតុំ – ‘ឯត្តកា កប្បា ឥតិ វា, ឯត្តកានិ កប្បសតានិ ឥតិ វា, ឯត្តកានិ កប្បសហស្សានិ ឥតិ វា, ឯត្តកានិ កប្បសតសហស្សានិ ឥតិ វា’’’តិ.

‘‘សក្កា បន, ភោ គោតម, ឧបមំ កាតុ’’ន្តិ? ‘‘សក្កា, ព្រាហ្មណា’’តិ ភគវា អវោច. ‘‘សេយ្យថាបិ, ព្រាហ្មណ, យតោ ចាយំ គង្គា នទី បភវតិ យត្ថ ច មហាសមុទ្ទំ អប្បេតិ, យា ឯតស្មិំ អន្តរេ វាលិកា សា ន សុករា សង្ខាតុំ – ‘ឯត្តកា វាលិកា ឥតិ វា, ឯត្តកានិ វាលិកសតានិ ឥតិ វា, ឯត្តកានិ វាលិកសហស្សានិ ឥតិ វា, ឯត្តកានិ វាលិកសតសហស្សានិ ឥតិ វា’តិ. តតោ ពហុតរា ខោ, ព្រាហ្មណ, កប្បា អព្ភតីតា អតិក្កន្តា. តេ ន សុករា សង្ខាតុំ – ‘ឯត្តកា កប្បា ឥតិ វា, ឯត្តកានិ កប្បសតានិ ឥតិ វា, ឯត្តកានិ កប្បសហស្សានិ ឥតិ វា, ឯត្តកានិ កប្បសតសហស្សានិ ឥតិ វា’តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? អនមតគ្គោយំ, ព្រាហ្មណ, សំសារោ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជានីវរណានំ សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សន្ធាវតំ សំសរតំ. ឯវំ ទីឃរត្តំ ខោ, ព្រាហ្មណ, ទុក្ខំ បច្ចនុភូតំ តិព្ពំ បច្ចនុភូតំ ព្យសនំ បច្ចនុភូតំ, កដសី វឌ្ឍិតា. យាវញ្ចិទំ, ព្រាហ្មណ, អលមេវ សព្ពសង្ខារេសុ និព្ពិន្ទិតុំ, អលំ វិរជ្ជិតុំ, អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ.

ឯវំ វុត្តេ, សោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. អដ្ឋមំ.

៩. ទណ្ឌសុត្តំ

១៣២. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជានីវរណានំ សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សន្ធាវតំ សំសរតំ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ទណ្ឌោ ឧបរិវេហាសំ ខិត្តោ សកិម្បិ មូលេន និបតតិ, សកិម្បិ មជ្ឈេន និបតតិ, សកិម្បិ អន្តេន និបតតិ; ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, អវិជ្ជានីវរណា សត្តា តណ្ហាសំយោជនា សន្ធាវន្តា សំសរន្តា សកិម្បិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ គច្ឆន្តិ, សកិម្បិ បរស្មា លោកា ឥមំ លោកំ អាគច្ឆន្តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. នវមំ.

១០. បុគ្គលសុត្តំ

១៣៣. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ…បេ… ឯកបុគ្គលស្ស, ភិក្ខវេ, កប្បំ សន្ធាវតោ សំសរតោ សិយា ឯវំ មហា អដ្ឋិកង្កលោ អដ្ឋិបុញ្ជោ អដ្ឋិរាសិ យថាយំ វេបុល្លោ បព្ពតោ, សចេ សំហារកោ អស្ស, សម្ភតញ្ច ន វិនស្សេយ្យ. តំ កិស្ស ហេតុ? អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ.

ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –

‘‘ឯកស្សេកេន កប្បេន, បុគ្គលស្សដ្ឋិសញ្ចយោ;

សិយា បព្ពតសមោ រាសិ, ឥតិ វុត្តំ មហេសិនា.

‘‘សោ ខោ បនាយំ អក្ខាតោ, វេបុល្លោ បព្ពតោ មហា;

ឧត្តរោ គិជ្ឈកូដស្ស, មគធានំ គិរិព្ពជេ.

‘‘យតោ ច អរិយសច្ចានិ, សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតិ;

ទុក្ខំ ទុក្ខសមុប្បាទំ, ទុក្ខស្ស ច អតិក្កមំ;

អរិយំ ចដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ, ទុក្ខូបសមគាមិនំ.

‘‘ស សត្តក្ខត្តុំបរមំ, សន្ធាវិត្វាន បុគ្គលោ;

ទុក្ខស្សន្តករោ ហោតិ, សព្ពសំយោជនក្ខយា’’តិ. ទសមំ;

បឋមោ វគ្គោ.

តស្សុទ្ទានំ –

តិណកដ្ឋញ្ច បថវី, អស្សុ ខីរញ្ច បព្ពតំ;

សាសបា សាវកា គង្គា, ទណ្ឌោ ច បុគ្គលេន ចាតិ.

២. ទុតិយវគ្គោ

១. ទុគ្គតសុត្តំ

១៣៤. ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខុ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច – ‘‘អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជានីវរណានំ សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សន្ធាវតំ សំសរតំ. យំ, ភិក្ខវេ, បស្សេយ្យាថ ទុគ្គតំ ទុរូបេតំ និដ្ឋមេត្ថ គន្តព្ពំ – ‘អម្ហេហិបិ ឯវរូបំ បច្ចនុភូតំ ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា’តិ. តំ កិស្ស ហេតុ…បេ… យាវញ្ចិទំ, ភិក្ខវេ, អលមេវ សព្ពសង្ខារេសុ និព្ពិន្ទិតុំ អលំ វិរជ្ជិតុំ អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. បឋមំ.

២. សុខិតសុត្តំ

១៣៥. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ…បេ… យំ, ភិក្ខវេ, បស្សេយ្យាថ សុខិតំ សុសជ្ជិតំ, និដ្ឋមេត្ថ គន្តព្ពំ – ‘អម្ហេហិបិ ឯវរូបំ បច្ចនុភូតំ ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា’តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. ទុតិយំ.

៣. តិំសមត្តសុត្តំ

១៣៦. រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ. អថ ខោ តិំសមត្តា បាវេយ្យកា [បាឋេយ្យកា (កត្ថចិ) វិនយបិដកេ មហាវគ្គេ កថិនក្ខន្ធកេបិ] ភិក្ខូ សព្ពេ អារញ្ញិកា សព្ពេ បិណ្ឌបាតិកា សព្ពេ បំសុកូលិកា សព្ពេ តេចីវរិកា សព្ពេ សសំយោជនា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. អថ ខោ ភគវតោ ឯតទហោសិ – ‘‘ឥមេ ខោ តិំសមត្តា បាវេយ្យកា ភិក្ខូ សព្ពេ អារញ្ញិកា សព្ពេ បិណ្ឌបាតិកា សព្ពេ បំសុកូលិកា សព្ពេ តេចីវរិកា សព្ពេ សសំយោជនា. យំនូនាហំ ឥមេសំ តថា ធម្មំ ទេសេយ្យំ យថា នេសំ ឥមស្មិំយេវ អាសនេ អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តានិ វិមុច្ចេយ្យុ’’ន្តិ. អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជានីវរណានំ សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សន្ធាវតំ សំសរតំ. តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, កតមំ នុ ខោ ពហុតរំ, យំ វា វោ ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា សន្ធាវតំ សំសរតំ សីសច្ឆិន្នានំ លោហិតំ បស្សន្នំ បគ្ឃរិតំ, យំ វា ចតូសុ មហាសមុទ្ទេសុ ឧទក’’ន្តិ? ‘‘យថា ខោ មយំ, ភន្តេ, ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាម, ឯតទេវ, ភន្តេ, ពហុតរំ, យំ នោ ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា សន្ធាវតំ សំសរតំ សីសច្ឆិន្នានំ លោហិតំ បស្សន្នំ បគ្ឃរិតំ, ន ត្វេវ ចតូសុ មហាសមុទ្ទេសុ ឧទក’’ន្តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខវេ, សាធុ ខោ មេ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឯវំ ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាថ. ឯតទេវ, ភិក្ខវេ, ពហុតរំ, យំ វោ ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា សន្ធាវតំ សំសរតំ សីសច្ឆិន្នានំ លោហិតំ បស្សន្នំ បគ្ឃរិតំ, ន ត្វេវ ចតូសុ មហាសមុទ្ទេសុ ឧទកំ. ទីឃរត្តំ វោ, ភិក្ខវេ, គុន្នំ សតំ គោភូតានំ សីសច្ឆិន្នានំ លោហិតំ បស្សន្នំ បគ្ឃរិតំ, ន ត្វេវ ចតូសុ មហាសមុទ្ទេសុ ឧទកំ. ទីឃរត្តំ វោ, ភិក្ខវេ, មហិំសានំ [មហិសានំ (សី. បី.)] សតំ មហិំសភូតានំ សីសច្ឆិន្នានំ លោហិតំ បស្សន្នំ បគ្ឃរិតំ …បេ… ទីឃរត្តំ វោ, ភិក្ខវេ, ឧរព្ភានំ សតំ ឧរព្ភភូតានំ…បេ… អជានំ សតំ អជភូតានំ… មិគានំ សតំ មិគភូតានំ… កុក្កុដានំ សតំ កុក្កុដភូតានំ… សូករានំ សតំ សូករភូតានំ… ទីឃរត្តំ វោ, ភិក្ខវេ, ចោរា គាមឃាតាតិ គហេត្វា សីសច្ឆិន្នានំ លោហិតំ បស្សន្នំ បគ្ឃរិតំ. ទីឃរត្តំ វោ, ភិក្ខវេ, ចោរា បារិបន្ថិកាតិ គហេត្វា សីសច្ឆិន្នានំ លោហិតំ បស្សន្នំ បគ្ឃរិតំ. ទីឃរត្តំ វោ, ភិក្ខវេ, ចោរា បារទារិកាតិ គហេត្វា សីសច្ឆិន្នានំ លោហិតំ បស្សន្នំ បគ្ឃរិតំ, ន ត្វេវ ចតូសុ មហាសមុទ្ទេសុ ឧទកំ. តំ កិស្ស ហេតុ? អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ.

‘‘ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនា តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទុន្តិ. ឥមស្មិញ្ច បន វេយ្យាករណស្មិំ ភញ្ញមានេ តិំសមត្តានំ បាវេយ្យកានំ ភិក្ខូនំ អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តានិ វិមុច្ចិំសូ’’តិ. តតិយំ.

៤. មាតុសុត្តំ

១៣៧. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ…បេ… ន សោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ សុលភរូបោ យោ នមាតាភូតបុព្ពោ ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា. តំ កិស្ស ហេតុ? អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បិតុសុត្តំ

១៣៨. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ…បេ… ន សោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ សុលភរូបោ យោ នបិតាភូតបុព្ពោ …បេ… អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. បញ្ចមំ.

៦. ភាតុសុត្តំ

១៣៩. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘ន សោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ សុលភរូបោ យោ នភាតាភូតបុព្ពោ…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ភគិនិសុត្តំ

១៤០. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘ន សោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ សុលភរូបោ យោ នភគិនិភូតបុព្ពោ…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. សត្តមំ.

៨. បុត្តសុត្តំ

១៤១. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘ន សោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ សុលភរូបោ យោ នបុត្តភូតបុព្ពោ…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. អដ្ឋមំ.

៩. ធីតុសុត្តំ

១៤២. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជានីវរណានំ សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សន្ធាវតំ សំសរតំ. ន សោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ សុលភរូបោ យោ ន ធីតាភូតបុព្ពោ ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា. តំ កិស្ស ហេតុ? អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជានីវរណានំ សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សន្ធាវតំ សំសរតំ. ឯវំ ទីឃរត្តំ វោ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ បច្ចនុភូតំ តិព្ពំ បច្ចនុភូតំ ព្យសនំ បច្ចនុភូតំ, កដសី វឌ្ឍិតា. យាវញ្ចិទំ, ភិក្ខវេ, អលមេវ សព្ពសង្ខារេសុ និព្ពិន្ទិតុំ, អលំ វិរជ្ជិតុំ, អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. នវមំ.

១០. វេបុល្លបព្ពតសុត្តំ

១៤៣. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជានីវរណានំ សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សន្ធាវតំ សំសរតំ. ភូតបុព្ពំ, ភិក្ខវេ, ឥមស្ស វេបុល្លស្ស បព្ពតស្ស ‘បាចីនវំសោ’ត្វេវ សមញ្ញា ឧទបាទិ. តេន ខោ បន, ភិក្ខវេ, សមយេន មនុស្សានំ ‘តិវរា’ត្វេវ សមញ្ញា ឧទបាទិ. តិវរានំ, ភិក្ខវេ, មនុស្សានំ ចត្តារីស វស្សសហស្សានិ អាយុប្បមាណំ អហោសិ. តិវរា, ភិក្ខវេ, មនុស្សា បាចីនវំសំ បព្ពតំ ចតូហេន អារោហន្តិ, ចតូហេន ឱរោហន្តិ. តេន ខោ បន, ភិក្ខវេ, សមយេន កកុសន្ធោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ លោកេ ឧប្បន្នោ ហោតិ. កកុសន្ធស្ស, ភិក្ខវេ, ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស វិធុរសញ្ជីវំ នាម សាវកយុគំ អហោសិ អគ្គំ ភទ្ទយុគំ. បស្សថ, ភិក្ខវេ, សា ចេវិមស្ស បព្ពតស្ស សមញ្ញា អន្តរហិតា, តេ ច មនុស្សា កាលង្កតា, សោ ច ភគវា បរិនិព្ពុតោ. ឯវំ អនិច្ចា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា; ឯវំ អទ្ធុវា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា; ឯវំ អនស្សាសិកា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា. យាវញ្ចិទំ, ភិក្ខវេ, អលមេវ សព្ពសង្ខារេសុ និព្ពិន្ទិតុំ, អលំ វិរជ្ជិតុំ, អលំ វិមុច្ចិតុំ.

‘‘ភូតបុព្ពំ, ភិក្ខវេ, ឥមស្ស វេបុល្លស្ស បព្ពតស្ស ‘វង្កកោ’ត្វេវ សមញ្ញា ឧទបាទិ. តេន ខោ បន, ភិក្ខវេ, សមយេន មនុស្សានំ ‘រោហិតស្សា’ត្វេវ សមញ្ញា ឧទបាទិ. រោហិតស្សានំ, ភិក្ខវេ, មនុស្សានំ តិំសវស្សសហស្សានិ អាយុប្បមាណំ អហោសិ. រោហិតស្សា, ភិក្ខវេ, មនុស្សា វង្កកំ បព្ពតំ តីហេន អារោហន្តិ, តីហេន ឱរោហន្តិ. តេន ខោ បន, ភិក្ខវេ, សមយេន កោណាគមនោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ លោកេ ឧប្បន្នោ ហោតិ. កោណាគមនស្ស, ភិក្ខវេ, ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស ភិយ្យោសុត្តរំ នាម សាវកយុគំ អហោសិ អគ្គំ ភទ្ទយុគំ. បស្សថ, ភិក្ខវេ, សា ចេវិមស្ស បព្ពតស្ស សមញ្ញា អន្តរហិតា, តេ ច មនុស្សា កាលង្កតា, សោ ច ភគវា បរិនិព្ពុតោ. ឯវំ អនិច្ចា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុំ.

‘‘ភូតបុព្ពំ, ភិក្ខវេ, ឥមស្ស វេបុល្លស្ស បព្ពតស្ស ‘សុបស្សោ’ត្វេវ [សុផស្សោត្វេវ (សី.)] សមញ្ញា ឧទបាទិ. តេន ខោ បន, ភិក្ខវេ, សមយេន មនុស្សានំ ‘សុប្បិយា’ត្វេវ [អប្បិយាត្វេវ (សី.)] សមញ្ញា ឧទបាទិ. សុប្បិយានំ, ភិក្ខវេ, មនុស្សានំ វីសតិវស្សសហស្សានិ អាយុប្បមាណំ អហោសិ. សុប្បិយា, ភិក្ខវេ, មនុស្សា សុបស្សំ បព្ពតំ ទ្វីហេន អារោហន្តិ, ទ្វីហេន ឱរោហន្តិ. តេន ខោ បន, ភិក្ខវេ, សមយេន កស្សបោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ លោកេ ឧប្បន្នោ ហោតិ. កស្សបស្ស, ភិក្ខវេ, ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស តិស្សភារទ្វាជំ នាម សាវកយុគំ អហោសិ អគ្គំ ភទ្ទយុគំ. បស្សថ, ភិក្ខវេ, សា ចេវិមស្ស បព្ពតស្ស សមញ្ញា អន្តរហិតា, តេ ច មនុស្សា កាលង្កតា, សោ ច ភគវា បរិនិព្ពុតោ. ឯវំ អនិច្ចា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា; ឯវំ អទ្ធុវា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុំ.

‘‘ឯតរហិ ខោ បន, ភិក្ខវេ, ឥមស្ស វេបុល្លស្ស បព្ពតស្ស ‘វេបុល្លោ’ត្វេវ សមញ្ញា ឧទបាទិ. ឯតរហិ ខោ បន, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ មនុស្សានំ ‘មាគធកា’ត្វេវ សមញ្ញា ឧទបាទិ. មាគធកានំ, ភិក្ខវេ, មនុស្សានំ អប្បកំ អាយុប្បមាណំ បរិត្តំ លហុកំ [លហុសំ (សី.)]; យោ ចិរំ ជីវតិ សោ វស្សសតំ អប្បំ វា ភិយ្យោ. មាគធកា, ភិក្ខវេ, មនុស្សា វេបុល្លំ បព្ពតំ មុហុត្តេន អារោហន្តិ មុហុត្តេន ឱរោហន្តិ. ឯតរហិ ខោ បនាហំ, ភិក្ខវេ, អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ លោកេ ឧប្បន្នោ. មយ្ហំ ខោ បន, ភិក្ខវេ, សារិបុត្តមោគ្គល្លានំ នាម សាវកយុគំ អគ្គំ ភទ្ទយុគំ. ភវិស្សតិ, ភិក្ខវេ, សោ សមយោ យា អយញ្ចេវិមស្ស បព្ពតស្ស សមញ្ញា អន្តរធាយិស្សតិ, ឥមេ ច មនុស្សា កាលំ ករិស្សន្តិ, អហញ្ច បរិនិព្ពាយិស្សាមិ. ឯវំ អនិច្ចា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា; ឯវំ អទ្ធុវា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា; ឯវំ អនស្សាសិកា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា. យាវញ្ចិទំ, ភិក្ខវេ, អលមេវ សព្ពសង្ខារេសុ និព្ពិន្ទិតុំ, អលំ វិរជ្ជិតុំ, អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ.

ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –

‘‘បាចីនវំសោ តិវរានំ, រោហិតស្សាន វង្កកោ;

សុប្បិយានំ សុបស្សោតិ, មាគធានញ្ច វេបុល្លោ.

‘‘អនិច្ចា វត សង្ខារា, ឧប្បាទវយធម្មិនោ;

ឧប្បជ្ជិត្វា និរុជ្ឈន្តិ, តេសំ វូបសមោ សុខោ’’តិ. ទសមំ;

ទុតិយោ វគ្គោ.

តស្សុទ្ទានំ –

ទុគ្គតំ សុខិតញ្ចេវ, តិំស មាតាបិតេន ច;

ភាតា ភគិនី បុត្តោ ច, ធីតា វេបុល្លបព្ពតំ.

អនមតគ្គសំយុត្តំ សមត្តំ.