២. កឡារសុត្តំ

៣២. សាវត្ថិយំ វិហរតិ. អថ ខោ កឡារខត្តិយោ ភិក្ខុ យេនាយស្មា សារិបុត្តោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា សារិបុត្តេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ កឡារខត្តិយោ ភិក្ខុ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច – ‘‘មោឡិយផគ្គុនោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុ សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តោតិ. ន ហិ នូន សោ អាយស្មា ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អស្សាសមលត្ថាតិ. តេន ហាយស្មា សារិបុត្តោ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អស្សាសំ បត្តោ’’តិ?

‘‘ន ខ្វាហំ, អាវុសោ, កង្ខាមី’’តិ. ‘‘អាយតិំ, បនាវុសោ’’តិ?

‘‘ន ខ្វាហំ, អាវុសោ, វិចិកិច្ឆាមី’’តិ.

អថ ខោ កឡារខត្តិយោ ភិក្ខុ ឧដ្ឋាយាសនា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ កឡារខត្តិយោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អាយស្មតា, ភន្តេ, សារិបុត្តេន អញ្ញា ព្យាកតា – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឯហិ ត្វំ, ភិក្ខុ, មម វចនេន សារិបុត្តំ អាមន្តេហិ – ‘សត្ថា តំ, អាវុសោ សារិបុត្ត, អាមន្តេតី’’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវតោ បដិស្សុត្វា យេនាយស្មា សារិបុត្តោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច – ‘‘សត្ថា តំ, អាវុសោ សារិបុត្ត, អាមន្តេតី’’តិ. ‘‘ឯវំ, អាវុសោ’’តិ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ តស្ស ភិក្ខុនោ បដិស្សុត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘សច្ចំ កិរ តយា, សារិបុត្ត, អញ្ញា ព្យាកតា – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាមី’’តិ? ‘‘ន ខោ, ភន្តេ, ឯតេហិ បទេហិ ឯតេហិ ព្យញ្ជនេហិ អត្ថោ [អត្ថោ ច (ស្យា. កំ. ក.)] វុត្តោ’’តិ. ‘‘យេន កេនចិបិ, សារិបុត្ត, បរិយាយេន កុលបុត្តោ អញ្ញំ ព្យាករោតិ, អថ ខោ ព្យាកតំ ព្យាកតតោ ទដ្ឋព្ព’’ន្តិ. ‘‘ននុ អហម្បិ, ភន្តេ, ឯវំ វទាមិ – ‘ន ខោ, ភន្តេ, ឯតេហិ បទេហិ ឯតេហិ ព្យញ្ជនេហិ អត្ថោ វុត្តោ’’’តិ.

‘‘សចេ តំ, សារិបុត្ត, ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘កថំ ជានតា បន តយា, អាវុសោ សារិបុត្ត, កថំ បស្សតា អញ្ញា ព្យាកតា – ខីណា ជាតិ វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ កតំ ករណីយំ នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាមី’តិ. ឯវំ បុដ្ឋោ ត្វំ, សារិបុត្ត, កិន្តិ ព្យាករេយ្យាសី’’តិ?

‘‘សចេ មំ, ភន្តេ, ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘កថំ ជានតា បន តយា, អាវុសោ សារិបុត្ត, កថំ បស្សតា អញ្ញា ព្យាកតា – ខីណា ជាតិ វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ កតំ ករណីយំ នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាមី’តិ; ឯវំ បុដ្ឋោហំ [បុដ្ឋោ អហំ (ស្យា. កំ.), បុដ្ឋាហំ (បី. ក.)], ភន្តេ, ឯវំ ព្យាករេយ្យំ – ‘យំនិទានា, អាវុសោ, ជាតិ, តស្ស និទានស្ស ខយា ខីណស្មិំ ខីណាម្ហីតិ វិទិតំ. ខីណាម្ហីតិ វិទិត្វា – ខីណាជាតិ វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ កតំ ករណីយំ នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាមី’តិ. ឯវំ បុដ្ឋោហំ, ភន្តេ, ឯវំ ព្យាករេយ្យ’’ន្តិ.

‘‘សចេ បន តំ, សារិបុត្ត, ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘ជាតិ បនាវុសោ សារិបុត្ត, កិំនិទានា កិំសមុទយា កិំជាតិកា កិំបភវា’តិ? ឯវំ បុដ្ឋោ តំ, សារិបុត្ត, កិន្តិ ព្យាករេយ្យាសី’’តិ? ‘‘សចេ មំ, ភន្តេ, ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘ជាតិ បនាវុសោ សារិបុត្ត, កិំនិទានា កិំសមុទយា កិំជាតិកា កិំបភវា’តិ? ឯវំ បុដ្ឋោហំ, ភន្តេ, ឯវំ ព្យាករេយ្យំ – ‘ជាតិ ខោ, អាវុសោ, ភវនិទានា ភវសមុទយា ភវជាតិកា ភវប្បភវា’តិ. ឯវំ បុដ្ឋោហំ, ភន្តេ, ឯវំ ព្យាករេយ្យ’’ន្តិ.

‘‘សចេ បន តំ, សារិបុត្ត, ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘ភវោ បនាវុសោ សារិបុត្ត, កិំនិទានោ កិំសមុទយោ កិំជាតិកោ កិំបភវោ’តិ? ឯវំ បុដ្ឋោ ត្វំ, សារិបុត្ត, កិន្តិ ព្យាករេយ្យាសី’’តិ? ‘‘សចេ មំ, ភន្តេ, ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘ភវោ បនាវុសោ សារិបុត្ត, កិំនិទានោ កិំសមុទយោ កិំជាតិកោ កិំបភវោ’តិ? ឯវំ បុដ្ឋោហំ, ភន្តេ, ឯវំ ព្យាករេយ្យំ – ‘ភវោ ខោ, អាវុសោ, ឧបាទាននិទានោ ឧបាទានសមុទយោ ឧបាទានជាតិកោ ឧបាទានប្បភវោ’តិ. ឯវំ បុដ្ឋោហំ, ភន្តេ, ឯវំ ព្យាករេយ្យ’’ន្តិ.

‘‘សចេ បន តំ, សារិបុត្ត, ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘ឧបាទានំ បនាវុសោ…បេ… សចេ បន តំ, សារិបុត្ត, ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – តណ្ហា បនាវុសោ សារិបុត្ត, កិំនិទានា កិំសមុទយា កិំជាតិកា កិំបភវា’តិ? ឯវំ បុដ្ឋោ ត្វំ, សារិបុត្ត, កិន្តិ ព្យាករេយ្យាសី’’តិ? ‘‘សចេ មំ, ភន្តេ, ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – តណ្ហា បនាវុសោ សារិបុត្ត, កិំនិទានា កិំសមុទយា កិំជាតិកា កិំបភវា’តិ? ឯវំ បុដ្ឋោហំ, ភន្តេ, ឯវំ ព្យាករេយ្យំ – ‘តណ្ហា ខោ, អាវុសោ, វេទនានិទានា វេទនាសមុទយា វេទនាជាតិកា វេទនាបភវា’តិ. ឯវំ បុដ្ឋោហំ, ភន្តេ, ឯវំ ព្យាករេយ្យ’’ន្តិ.

‘‘សចេ បន តំ, សារិបុត្ត, ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘កថំ ជានតោ បន តេ, អាវុសោ សារិបុត្ត, កថំ បស្សតោ យា វេទនាសុ នន្ទី សា ន ឧបដ្ឋាសី’តិ. ឯវំ បុដ្ឋោ ត្វំ, សារិបុត្ត, កិន្តិ ព្យាករេយ្យាសី’’តិ? ‘‘សចេ មំ, ភន្តេ, ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘កថំ ជានតោ បន តេ, អាវុសោ សារិបុត្ត, កថំ បស្សតោ យា វេទនាសុ នន្ទី សា ន ឧបដ្ឋាសី’តិ ឯវំ បុដ្ឋោហំ, ភន្តេ, ឯវំ ព្យាករេយ្យំ – ‘តិស្សោ ខោ ឥមា, អាវុសោ, វេទនា. កតមា តិស្សោ? សុខា វេទនា, ទុក្ខា វេទនា, អទុក្ខមសុខា វេទនា. ឥមា ខោ, អាវុសោ, តិស្សោ វេទនា អនិច្ចា. យទនិច្ចំ តំ ទុក្ខន្តិ វិទិតំ [វិទិតា (ដីកា)], យា វេទនាសុ នន្ទី សា ន ឧបដ្ឋាសី’តិ. ឯវំ, បុដ្ឋោហំ, ភន្តេ, ឯវំ ព្យាករេយ្យ’’ន្តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, សារិបុត្ត. អយម្បិ ខោ, សារិបុត្ត, បរិយាយោ, ឯតស្សេវ អត្ថស្ស សំខិត្តេន វេយ្យាករណាយ – ‘យំ កិញ្ចិ វេទយិតំ តំ ទុក្ខស្មិ’’’ន្តិ.

‘‘សចេ បន តំ, សារិបុត្ត, ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘កថំ វិមោក្ខា បន តយា, អាវុសោ សារិបុត្ត, អញ្ញា ព្យាកតា – ខីណា ជាតិ វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ កតំ ករណីយំ នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាមី’តិ? ឯវំ បុដ្ឋោ ត្វំ, សារិបុត្ត, កិន្តិ ព្យាករេយ្យាសី’’តិ? ‘‘សចេ មំ, ភន្តេ, ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘កថំ វិមោក្ខា បន តយា, អាវុសោ សារិបុត្ត, អញ្ញា ព្យាកតា – ខីណា ជាតិ វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ កតំ ករណីយំ នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាមី’តិ. ឯវំ បុដ្ឋោហំ, ភន្តេ, ឯវំ ព្យាករេយ្យំ – ‘អជ្ឈត្តំ វិមោក្ខា ខ្វាហំ, អាវុសោ, សព្ពុបាទានក្ខយា តថា សតោ វិហរាមិ យថា សតំ វិហរន្តំ អាសវា នានុស្សវន្តិ, អត្តានញ្ច នាវជានាមី’តិ. ឯវំ បុដ្ឋោហំ, ភន្តេ, ឯវំ ព្យាករេយ្យ’’ន្តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, សារិបុត្ត. អយម្បិ ខោ សារិបុត្ត, បរិយាយោ ឯតស្សេវ អត្ថស្ស សំខិត្តេន វេយ្យាករណាយ – យេ អាសវា សមណេន វុត្តា តេស្វាហំ ន កង្ខាមិ, តេ មេ បហីនាតិ ន វិចិកិច្ឆាមី’’តិ. ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វា សុគតោ ឧដ្ឋាយាសនា វិហារំ បាវិសិ.

តត្រ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ អចិរបក្កន្តស្ស ភគវតោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘បុព្ពេ អប្បដិសំវិទិតំ មំ, អាវុសោ, ភគវា បឋមំ បញ្ហំ អបុច្ឆិ, តស្ស មេ អហោសិ ទន្ធាយិតត្តំ. យតោ ច ខោ មេ, អាវុសោ, ភគវា បឋមំ បញ្ហំ អនុមោទិ, តស្ស មយ្ហំ, អាវុសោ, ឯតទហោសិ – ទិវសំ ចេបិ មំ ភគវា ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យ អញ្ញមញ្ញេហិ បទេហិ អញ្ញមញ្ញេហិ បរិយាយេហិ, ទិវសម្បាហំ ភគវតោ ឯតមត្ថំ ព្យាករេយ្យំ អញ្ញមញ្ញេហិ បទេហិ អញ្ញមញ្ញេហិ បរិយាយេហិ. រត្តិំ ចេបិ មំ ភគវា ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យ អញ្ញមញ្ញេហិ បទេហិ អញ្ញមញ្ញេហិ បរិយាយេហិ, រត្តិម្បាហំ ភគវតោ ឯតមត្ថំ ព្យាករេយ្យំ អញ្ញមញ្ញេហិ បទេហិ អញ្ញមញ្ញេហិ បរិយាយេហិ. រត្តិន្ទិវំ [រត្តិទិវំ (ក.)] ចេបិ មំ ភគវា ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យ អញ្ញមញ្ញេហិ បទេហិ អញ្ញមញ្ញេហិ បរិយាយេហិ, រត្តិន្ទិវម្បាហំ ភគវតោ ឯតមត្ថំ ព្យាករេយ្យំ អញ្ញមញ្ញេហិ បទេហិ អញ្ញមញ្ញេហិ បរិយាយេហិ. ទ្វេ រត្តិន្ទិវានិ ចេបិ មំ ភគវា ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យ…បេ… ទ្វេ រត្តិន្ទិវានិបាហំ ភគវតោ ឯតមត្ថំ ព្យាករេយ្យំ…បេ… តីណិ រត្តិន្ទិវានិ ចេបិ មំ ភគវា ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យ…បេ… តីណិ រត្តិន្ទិវានិបាហំ ភគវតោ ឯតមត្ថំ ព្យាករេយ្យំ…បេ… ចត្តារិ រត្តិន្ទិវានិ ចេបិ មំ ភគវា ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យ…បេ… ចត្តារិ រត្តិន្ទិវានិបាហំ ភគវតោ ឯតមត្ថំ ព្យាករេយ្យំ…បេ… បញ្ច រត្តិន្ទិវានិ ចេបិ មំ ភគវា ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យ…បេ… បញ្ច រត្តិន្ទិវានិបាហំ ភគវតោ ឯតមត្ថំ ព្យាករេយ្យំ…បេ… ឆ រត្តិន្ទិវានិ ចេបិ មំ ភគវា ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យ…បេ… ឆ រត្តិន្ទិវានិបាហំ ភគវតោ ឯតមត្ថំ ព្យាករេយ្យំ…បេ… សត្ត រត្តិន្ទិវានិ ចេបិ មំ ភគវា ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យ អញ្ញមញ្ញេហិ បទេហិ អញ្ញមញ្ញេហិ បរិយាយេហិ, សត្ត រត្តិន្ទិវានិបាហំ ភគវតោ ឯតមត្ថំ ព្យាករេយ្យំ អញ្ញមញ្ញេហិ បទេហិ អញ្ញមញ្ញេហិ បរិយាយេហី’’តិ.

អថ ខោ កឡារខត្តិយោ ភិក្ខុ ឧដ្ឋាយាសនា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ កឡារខត្តិយោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អាយស្មតា, ភន្តេ, សារិបុត្តេន សីហនាទោ នទិតោ – បុព្ពេ អប្បដិសំវិទិតំ មំ, អាវុសោ, ភគវា បឋមំ បញ្ហំ អបុច្ឆិ, តស្ស មេ អហោសិ ទន្ធាយិតត្តំ. យតោ ច ខោ មេ, អាវុសោ, ភគវា បឋមំ បញ្ហំ អនុមោទិ, តស្ស មយ្ហំ, អាវុសោ, ឯតទហោសិ – ទិវសំ ចេបិ មំ ភគវា ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យ អញ្ញមញ្ញេហិ បទេហិ អញ្ញមញ្ញេហិ បរិយាយេហិ, ទិវសម្បាហំ ភគវតោ ឯតមត្ថំ ព្យាករេយ្យំ អញ្ញមញ្ញេហិ បទេហិ អញ្ញមញ្ញេហិ បរិយាយេហិ; រត្តិំ ចេបិ…បេ… រត្តិន្ទិវំ ចេបិ មំ ភគវា…បេ… ទ្វេ រត្តិន្ទិវានិ ចេបិ មំ ភគវា…បេ… តីណិ… ចត្តារិ… បញ្ច… ឆ… សត្ត រត្តិន្ទិវានិ ចេបិ មំ ភគវា ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យ អញ្ញមញ្ញេហិ បទេហិ អញ្ញមញ្ញេហិ បរិយាយេហិ, សត្ត រត្តិន្ទិវានិបាហំ ភគវតោ ឯតមត្ថំ ព្យាករេយ្យំ អញ្ញមញ្ញេហិ បទេហិ អញ្ញមញ្ញេហិ បរិយាយេហី’’តិ.

‘‘សា ហិ, ភិក្ខុ, សារិបុត្តស្ស ធម្មធាតុ សុប្បដិវិទ្ធា, យស្សា ធម្មធាតុយា សុប្បដិវិទ្ធត្តា ទិវសំ ចេបាហំ សារិបុត្តំ ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យំ អញ្ញមញ្ញេហិ បទេហិ អញ្ញមញ្ញេហិ បរិយាយេហិ, ទិវសម្បិ មេ សារិបុត្តោ ឯតមត្ថំ ព្យាករេយ្យ អញ្ញមញ្ញេហិ បទេហិ អញ្ញមញ្ញេហិ បរិយាយេហិ. រត្តិំ ចេបាហំ សារិបុត្តំ ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យំ អញ្ញមញ្ញេហិ បទេហិ អញ្ញមញ្ញេហិ បរិយាយេហិ, រត្តិម្បិ មេ សារិបុត្តោ ឯតមត្ថំ ព្យាករេយ្យ…បេ… រត្តិន្ទិវំ ចេបាហំ សារិបុត្តំ ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យំ, រត្តិន្ទិវម្បិ មេ សារិបុត្តោ ឯតមត្ថំ ព្យាករេយ្យ… ទ្វេ រត្តិន្ទិវានិ ចេបាហំ សារិបុត្តំ ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យំ, ទ្វេ រត្តិន្ទិវានិបិ មេ សារិបុត្តោ ឯតមត្ថំ ព្យាករេយ្យ… តីណិ រត្តិន្ទិវានិ ចេបាហំ សារិបុត្តំ ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យំ, តីណិ រត្តិន្ទិវានិបិ មេ សារិបុត្តោ ឯតមត្ថំ ព្យាករេយ្យ… ចត្តារិ រត្តិន្ទិវានិ ចេបាហំ សារិបុត្តំ ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យំ, ចត្តារិ រត្តិន្ទិវានិបិ មេ សារិបុត្តោ ឯតមត្ថំ ព្យាករេយ្យ… បញ្ច រត្តិន្ទិវានិ ចេបាហំ សារិបុត្តំ ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យំ, បញ្ច រត្តិន្ទិវានិបិ មេ សារិបុត្តោ ឯតមត្ថំ ព្យាករេយ្យ… ឆ រត្តិន្ទិវានិ ចេបាហំ សារិបុត្តំ ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យំ, ឆ រត្តិន្ទិវានិបិ មេ សារិបុត្តោ ឯតមត្ថំ ព្យាករេយ្យ… សត្ត រត្តិន្ទិវានិ ចេបាហំ សារិបុត្តំ ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យំ អញ្ញមញ្ញេហិ បទេហិ អញ្ញមញ្ញេហិ បរិយាយេហិ, សត្ត រត្តិន្ទិវានិបិ មេ សារិបុត្តោ ឯតមត្ថំ ព្យាករេយ្យ អញ្ញមញ្ញេហិ បទេហិ អញ្ញមញ្ញេហិ បរិយាយេហី’’តិ. ទុតិយំ.