១០. បច្ចយសុត្តំ

២០. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘បដិច្ចសមុប្បាទញ្ច វោ, ភិក្ខវេ, ទេសេស្សាមិ បដិច្ចសមុប្បន្នេ ច ធម្មេ. តំ សុណាថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ, ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, បដិច្ចសមុប្បាទោ? ជាតិបច្ចយា, ភិក្ខវេ, ជរាមរណំ. ឧប្បាទា វា តថាគតានំ អនុប្បាទា វា តថាគតានំ, ឋិតាវ សា ធាតុ ធម្មដ្ឋិតតា ធម្មនិយាមតា ឥទប្បច្ចយតា. តំ តថាគតោ អភិសម្ពុជ្ឈតិ អភិសមេតិ. អភិសម្ពុជ្ឈិត្វា អភិសមេត្វា អាចិក្ខតិ ទេសេតិ បញ្ញាបេតិ បដ្ឋបេតិ វិវរតិ វិភជតិ ឧត្តានីករោតិ. ‘បស្សថា’តិ ចាហ – ‘ជាតិបច្ចយា, ភិក្ខវេ, ជរាមរណំ’’’.

‘‘ភវបច្ចយា, ភិក្ខវេ, ជាតិ…បេ… ឧបាទានបច្ចយា, ភិក្ខវេ, ភវោ… តណ្ហាបច្ចយា, ភិក្ខវេ, ឧបាទានំ… វេទនាបច្ចយា, ភិក្ខវេ, តណ្ហា… ផស្សបច្ចយា, ភិក្ខវេ, វេទនា… សឡាយតនបច្ចយា, ភិក្ខវេ, ផស្សោ… នាមរូបបច្ចយា, ភិក្ខវេ, សឡាយតនំ… វិញ្ញាណបច្ចយា, ភិក្ខវេ, នាមរូបំ… សង្ខារបច្ចយា, ភិក្ខវេ, វិញ្ញាណំ… អវិជ្ជាបច្ចយា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា ឧប្បាទា វា តថាគតានំ អនុប្បាទា វា តថាគតានំ, ឋិតាវ សា ធាតុ ធម្មដ្ឋិតតា ធម្មនិយាមតា ឥទប្បច្ចយតា. តំ តថាគតោ អភិសម្ពុជ្ឈតិ អភិសមេតិ. អភិសម្ពុជ្ឈិត្វា អភិសមេត្វា អាចិក្ខតិ ទេសេតិ បញ្ញាបេតិ បដ្ឋបេតិ វិវរតិ វិភជតិ ឧត្តានីករោតិ. ‘បស្សថា’តិ ចាហ ‘អវិជ្ជាបច្ចយា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា’. ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, យា តត្រ តថតា អវិតថតា អនញ្ញថតា ឥទប្បច្ចយតា – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, បដិច្ចសមុប្បាទោ.

‘‘កតមេ ច, ភិក្ខវេ, បដិច្ចសមុប្បន្នា ធម្មា? ជរាមរណំ, ភិក្ខវេ, អនិច្ចំ សង្ខតំ បដិច្ចសមុប្បន្នំ ខយធម្មំ វយធម្មំ វិរាគធម្មំ និរោធធម្មំ. ជាតិ, ភិក្ខវេ, អនិច្ចា សង្ខតា បដិច្ចសមុប្បន្នា ខយធម្មា វយធម្មា វិរាគធម្មា និរោធធម្មា. ភវោ, ភិក្ខវេ, អនិច្ចោ សង្ខតោ បដិច្ចសមុប្បន្នោ ខយធម្មោ វយធម្មោ វិរាគធម្មោ និរោធធម្មោ. ឧបាទានំ ភិក្ខវេ…បេ… តណ្ហា, ភិក្ខវេ… វេទនា, ភិក្ខវេ… ផស្សោ, ភិក្ខវេ… សឡាយតនំ, ភិក្ខវេ… នាមរូបំ, ភិក្ខវេ… វិញ្ញាណំ, ភិក្ខវេ… សង្ខារា, ភិក្ខវេ… អវិជ្ជា, ភិក្ខវេ, អនិច្ចា សង្ខតា បដិច្ចសមុប្បន្នា ខយធម្មា វយធម្មា វិរាគធម្មា និរោធធម្មា. ឥមេ វុច្ចន្តិ, ភិក្ខវេ, បដិច្ចសមុប្បន្នា ធម្មា.

‘‘យតោ ខោ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកស្ស ‘អយញ្ច បដិច្ចសមុប្បាទោ, ឥមេ ច បដិច្ចសមុប្បន្នា ធម្មា’ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋា ហោន្តិ, សោ វត បុព្ពន្តំ វា បដិធាវិស្សតិ – ‘អហោសិំ នុ ខោ អហំ [នុ ខ្វាហំ (ស្យា. កំ. បី. ក.)] អតីតមទ្ធានំ, ននុ ខោ អហោសិំ អតីតមទ្ធានំ, កិំ នុ ខោ អហោសិំ អតីតមទ្ធានំ, កថំ នុ ខោ អហោសិំ អតីតមទ្ធានំ, កិំ ហុត្វា កិំ អហោសិំ នុ ខោ អហំ អតីតមទ្ធាន’ន្តិ; អបរន្តំ វា ឧបធាវិស្សតិ [អបធាវិស្សតិ (ក.)] – ‘ភវិស្សាមិ នុ ខោ អហំ អនាគតមទ្ធានំ, ននុ ខោ ភវិស្សាមិ អនាគតមទ្ធានំ, កិំ នុ ខោ ភវិស្សាមិ អនាគតមទ្ធានំ, កថំ នុ ខោ ភវិស្សាមិ អនាគតមទ្ធានំ, កិំ ហុត្វា កិំ ភវិស្សាមិ នុ ខោ អហំ អនាគតមទ្ធាន’ន្តិ; ឯតរហិ វា បច្ចុប្បន្នំ អទ្ធានំ អជ្ឈត្តំ កថំកថី ភវិស្សតិ – ‘អហំ នុ ខោស្មិ, នោ នុ ខោស្មិ, កិំ នុ ខោស្មិ, កថំ នុ ខោស្មិ, អយំ នុ ខោ សត្តោ កុតោ អាគតោ, សោ កុហិំ គមិស្សតី’តិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? តថាហិ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកស្ស អយញ្ច បដិច្ចសមុប្បាទោ ឥមេ ច បដិច្ចសមុប្បន្នា ធម្មា យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋា’’តិ. ទសមំ.

អាហារវគ្គោ ទុតិយោ.

តស្សុទ្ទានំ –

អាហារំ ផគ្គុនោ ចេវ, ទ្វេ ច សមណព្រាហ្មណា;

កច្ចានគោត្តោ ធម្មកថិកំ, អចេលំ តិម្ពរុកេន ច;

ពាលបណ្ឌិតតោ ចេវ, ទសមោ បច្ចយេន ចាតិ.